{"id":3770,"date":"2024-04-07T21:17:08","date_gmt":"2024-04-07T21:17:08","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=3770"},"modified":"2024-04-07T21:17:08","modified_gmt":"2024-04-07T21:17:08","slug":"sosyalist-cinden-yeni-oneri-esitlikci-ve-duzenli-bir-cok-kutuplu-dunyayi-birlikte-insa-edelim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=3770","title":{"rendered":"Sosyalist \u00c7in\u2019den Yeni \u00d6neri:\u00a0 E\u015fitlik\u00e7i ve d\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 birlikte in\u015fa edelim"},"content":{"rendered":"\n

Sosyalist \u00c7in\u2019den Yeni \u00d6neri:  E\u015fitlik\u00e7i ve d\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 birlikte in\u015fa edelim<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

27 Mart 2024<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Huan Yuping (Halk\u0131n G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Gazetesi)<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00c7ok kutupluluk bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n genel e\u011filimidir. Ancak uluslararas\u0131 toplum, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fen d\u00fcnyada \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecinin nas\u0131l ilerletilece\u011fi ve t\u00fcm \u00fclkelerin bu s\u00fcrece ne \u015fekilde kat\u0131lmas\u0131 ve kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hen\u00fcz bir fikir birli\u011fine varamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in, \u00e7o\u011fu \u00fclkenin ve t\u00fcm insanlar\u0131n ortak isteklerini yan\u0131t verebilecek olan e\u015fit ve d\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 savunmaktad\u0131r. Bu, uluslararas\u0131 toplumun bug\u00fcnk\u00fc karga\u015fadan uzun vadeli bar\u0131\u015f ve istikrara ge\u00e7mesi i\u00e7in bir rota \u00e7izmekte ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim sistemini daha adil ve hakkaniyetli hale getirmek ve insanl\u0131k i\u00e7in ortak bir gelece\u011fe sahip bir topluluk in\u015fa etmek i\u00e7in \u00f6nemli bir yol sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

I. \u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00fcreci geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir e\u011filim haline gelmi\u015ftir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde “kutup” tipik olarak \u00f6nemli etkiye sahip siyasi ve ekonomik bir g\u00fcc\u00fc ifade eder. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n sona ermesinden bu yana, d\u00fcnya uzun s\u00fcredir devam eden iki kutuplu kar\u015f\u0131tl\u0131k kal\u0131b\u0131na s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131, ancak \u00e7ok kutupluluk e\u011filimi uzun ve karma\u015f\u0131k bir tarihsel s\u00fcre\u00e7ten ge\u00e7erek \u00e7oktan tomurcukland\u0131. 1950’li ve 1960’l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015flar\u0131nda, \u00e7ok say\u0131da geli\u015fmekte olan \u00fclke ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131na girmi\u015f, bu da yeni bir uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik d\u00fczenin kurulmas\u0131n\u0131 savunan Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi ve \u00c7in+77 Grubu’nun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131nda So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesi ve iki kutuplu yap\u0131n\u0131n tamamen \u00e7\u00f6z\u00fclmesiyle birlikte d\u00fcnya \u00e7ok kutuplulu\u011fa do\u011fru ad\u0131mlar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131. 30 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndaki \u00fclkeler ve b\u00f6lgeler, kendi geli\u015fimleri yoluyla ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6zerk bir \u015fekilde uluslararas\u0131 ortamda yer edinmeyi ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde daha b\u00fcy\u00fck bir rol oynamay\u0131 arzulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu, tek tarafl\u0131l\u0131\u011fa ve g\u00fc\u00e7 politikalar\u0131na ve taraf se\u00e7meye zorlanmalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karak \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmaktad\u0131r. \u00dclkeler genellikle Bloklar aras\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma ve s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 oyunlardan olu\u015fan eski yolu reddediyorlar.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 dengesi, \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecine ivme kazand\u0131ran derin bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irmektedir. So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sona ermesinden bu yana, bir dizi geli\u015fmekte olan \u00fclke h\u0131zl\u0131 bir kalk\u0131nma sa\u011flamak i\u00e7in tarihi f\u0131rsatlar\u0131 de\u011ferlendirdi ve bunun sonucunda kapsaml\u0131 ulusal g\u00fc\u00e7lerinde ve uluslararas\u0131 etkilerinde \u00f6nemli bir art\u0131\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130statistikler, 2008 y\u0131l\u0131nda y\u00fckselen piyasalar\u0131n ve geli\u015fmekte olan ekonomilerin Milli Gelirlerinin d\u00fcnya toplam\u0131n\u0131n y\u00fczde 51,3’\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011funu ve geli\u015fmi\u015f ekonomilerin sahip oldu\u011fu pay\u0131 ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir. Bu rakam 2022 y\u0131l\u0131nda geli\u015fmi\u015f ekonomilerin 16,6 puan \u00fczerindedir ve  y\u00fczde 58,3’e y\u00fckselmi\u015ftir. Geli\u015fmekte olan \u00fclkeler, kendi kalk\u0131nmalar\u0131n\u0131 desteklemenin yan\u0131 s\u0131ra, ge\u00e7ti\u011fimiz on y\u0131llar boyunca dayan\u0131\u015fma ve i\u015fbirli\u011fini de s\u00fcrekli olarak g\u00fc\u00e7lendirmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

ASEAN, Afrika Birli\u011fi, \u015eangay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc, BRICS ve ALBA Latin Amerika ve Karayip Devletleri Toplulu\u011fu gibi i\u015fbirli\u011fi mekanizmalar\u0131n\u0131n geli\u015fmeye devam etmesi, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel meselelerdeki etkisini daha da artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 dengesinde k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fim ya\u015fanm\u0131\u015f ve geli\u015fmi\u015f Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde uzun s\u00fcredir devam eden hakimiyetinde tarihi bir kaymaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00fcreci geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir e\u011filim haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda d\u00fcnyada y\u00fczy\u0131ld\u0131r g\u00f6r\u00fclmemi\u015f k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fimler h\u0131zla geli\u015fmektedir. K\u00fcresel G\u00fcney daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ivme kazanarak \u00e7ok kutuplulu\u011fa do\u011fru g\u00fc\u00e7 kazan\u0131yor. K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki seslerini ve etkilerini s\u00fcrekli geli\u015ftirerek d\u00fcnyan\u0131n \u00e7ok kutuplulu\u011funu do\u011fru y\u00f6nde y\u00f6nlendiren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00fc\u00e7 haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri me\u015fru hak ve menfaatlerini aktif bir \u015fekilde savunmakta ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim reformunu te\u015fvik etmektedir. K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri son M\u00fcnih G\u00fcvenlik Konferans\u0131’nda \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131l\u0131k ve kolektif eylemin g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundular. G\u00fcney Zirvesi’nde adaletsiz uluslararas\u0131 d\u00fczenin de\u011fi\u015ftirilmesi ve Bat\u0131’n\u0131n y\u00fczy\u0131llard\u0131r dayatt\u0131\u011f\u0131 dezavantajl\u0131 konumdan kurtulma \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yap\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u011flant\u0131s\u0131z \u00dclkeler 19. Devlet ve H\u00fck\u00fcmet Ba\u015fkanlar\u0131 Zirvesi, uluslararas\u0131 hukukun yan\u0131 s\u0131ra uluslararas\u0131 uzla\u015f\u0131 ve ilkelere tam olarak sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izmi\u015ftir. Son y\u0131llarda, birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck\/g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkenin blok \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtma ve b\u00f6l\u00fcnme yaratma giri\u015fimleriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri, stratejik \u00f6zerkli\u011fe ba\u011fl\u0131 kalmakta, taraf tutmaya zorlanmalar\u0131na kesin bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmakta ve \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyan\u0131n te\u015fvik edilmesini desteklemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Quincy Institute for Responsible Statecraft adl\u0131 kurulu\u015fun K\u00fcresel G\u00fcney Program\u0131 Direkt\u00f6r\u00fc Sarang Shidore, So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n ard\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan tek kutuplu d\u00fcnyan\u0131n giderek zay\u0131flamas\u0131yla birlikte K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkelerinin bir kez daha aktif hale geldi\u011fini belirtti. K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkelerinin Teredd\u00fcts\u00fcz bir \u015fekilde ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131 vurgulad\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fc\u00e7 politikalar\u0131n\u0131 k\u0131nad\u0131klar\u0131n\u0131, stratejik \u00f6zerklik ve uluslararas\u0131 sistemde daha fazla s\u00f6z sahibi olmak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir arzu duyduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutupluluk, tarihsel geli\u015fimin genel e\u011filimi ve ilerleme y\u00f6n\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Tek kutuplu veya iki kutuplu bir d\u00fcnya ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya uluslararas\u0131 toplumun adalet, hakkaniyet ve kazan-kazan i\u015fbirli\u011fine y\u00f6nelik ortak aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 daha iyi yans\u0131tmaktad\u0131r. \u00c7ok kutuplu bir d\u00fcnya K\u00fcresel bar\u0131\u015f\u0131n ve kalk\u0131nman\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik pratik ihtiya\u00e7larla uyumludur ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim sisteminin reformuna ve iyile\u015ftirilmesine katk\u0131da bulunur. Uluslararas\u0131 toplum, d\u00fcnyay\u0131 daha parlak bir gelece\u011fe do\u011fru y\u00f6nlendiren \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecine kat\u0131lmal\u0131 ve bu s\u00fcreci desteklemelidir.<\/p>\n\n\n\n

II. E\u015e\u0130TL\u0130K\u00c7\u0130 B\u0130R \u00c7OK KUTUPLULUK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutuplu d\u00fcnya e\u015fitli\u011fe dayanmal\u0131d\u0131r; bu da b\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ne olursa olsun t\u00fcm \u00fclkelerin e\u015fit muamele g\u00f6rmesi anlam\u0131na gelmektedir. 370 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcre \u00f6nce Vestfalya Bar\u0131\u015f\u0131, e\u015fitlik ve egemenlik ilkesini tesis etmi\u015fti. Takip eden tarihi s\u00fcre\u00e7te egemen e\u015fitlik, devletten devlete ili\u015fkileri d\u00fczenleyen en \u00f6nemli norm ve kural haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in Devlet Ba\u015fkan\u0131 Xi Jinping, egemen e\u015fitli\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fcn, b\u00fcy\u00fck ya da k\u00fc\u00e7\u00fck, g\u00fc\u00e7l\u00fc ya da zay\u0131f, zengin ya da fakir t\u00fcm \u00fclkelerin egemenli\u011fine ve onuruna sayg\u0131 duyulmas\u0131, i\u00e7i\u015flerine kar\u0131\u015f\u0131lmamas\u0131 ve \u00fclkelerin sosyal sistemlerini ve kalk\u0131nma yollar\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak se\u00e7me hakk\u0131na sahip olmalar\u0131 oldu\u011funu vurguluyor. Hem tarih hem de ger\u00e7eklik, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler prati\u011finde egemen e\u015fitlik ilkesinden herhangi bir sapman\u0131n adaletsizli\u011fe ve istikrars\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm \u00fclkeler i\u00e7in e\u015fit haklar, e\u015fit f\u0131rsatlar ve e\u015fit kurallar sa\u011flamak amac\u0131yla, \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecinde egemen e\u015fitlik ilkesine ba\u011fl\u0131 kalmak b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. \u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00f6ylemi uzunca bir s\u00fcre, bir zamanlar uluslararas\u0131 arenada kabul g\u00f6ren birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck ve g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00fclkenin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 konumunun s\u00fcrmesi olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu anlat\u0131 ve yorum, uluslararas\u0131 toplumun \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyaya y\u00f6nelik beklentileriyle \u00f6rt\u00fc\u015fmemektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkelerin \u00c7o\u011funlu\u011funun savundu\u011fu \u015fey, her bir \u00fclkenin veya \u00fclke grubunun k\u00fcresel \u00e7ok kutuplu sistemde kendine yer bulabilece\u011fi \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyad\u0131r. Ama\u00e7, farkl\u0131 uluslar aras\u0131nda hiyerar\u015fi yaratmak yerine, daha fazla \u00fclkenin uluslararas\u0131 ili\u015fkilere aktif olarak katk\u0131da bulunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r. “D\u00fcnyaya h\u00fckmeden b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler” kavram\u0131 benimsenecek bir yakla\u015f\u0131m de\u011fildir. E\u015fitlik\u00e7i bir \u00c7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in, hegemonya ve g\u00fc\u00e7 politikalar\u0131na kesin bir \u015fekilde kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin birka\u00e7 \u00fclkenin tekelinde olmas\u0131n\u0131 reddetmek ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin demokratikle\u015fmesini etkin bir \u015fekilde ilerletmek \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm \u00fclkeler uluslararas\u0131 toplumun e\u015fit \u00fcyeleri olarak kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Hi\u00e7bir \u00fclke k\u00fcresel meselelere hakim olma, tekel kurma, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n kaderini kontrol etme ya da kalk\u0131nmadaki avantajlar\u0131 tek ba\u015f\u0131na elinde tutma hakk\u0131na sahip de\u011fildir. Birinin her istedi\u011fini yapmas\u0131na ve d\u00fcnyan\u0131n hegemonu, zorbas\u0131 veya patronu olmas\u0131na izin verilmesi son bulmal\u0131d\u0131r. Birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 uzun zamand\u0131r kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in di\u011fer \u00fclkelerin i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale etme, kendi ideolojilerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini di\u011ferlerine dayatma ve di\u011fer uluslar\u0131n kalk\u0131nma ve geli\u015fimini k\u0131s\u0131tlamak ve bast\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli zorlay\u0131c\u0131 \u00f6nlemlere ba\u015fvurma e\u011filiminde olmu\u015ftur. Bu uygulamalar egemen e\u015fitlik ilkesinden ciddi \u015fekilde sapmakta ve e\u015fitlik\u00e7i bir  \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyan\u0131n \u00f6n\u00fcnde \u00f6nemli engeller te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

E\u015fitlik\u00e7i bir  \u00c7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in, k\u00fcresel meselelerin isti\u015fare\/dan\u0131\u015fmalar yoluyla ele al\u0131nmas\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n gelece\u011fine t\u00fcm \u00fclkelerin birlikte karar vermesi \u00f6nemlidir. T\u00fcm uluslar aras\u0131nda egemen e\u015fitlik ilkesi bo\u015f bir slogan olarak kalmamal\u0131, bu ilke uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fimin iyile\u015ftirilmesi uygulamalar\u0131nda hayata ge\u00e7irilmelidir. Belirli bir g\u00fc\u00e7 ya da birka\u00e7 g\u00fc\u00e7 uluslararas\u0131 meseleleri tekeline almamal\u0131d\u0131r. \u00dclkeler g\u00fc\u00e7lerine g\u00f6re kategorize edilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n

Yumru\u011fu b\u00fcy\u00fck olanlar son s\u00f6z\u00fc s\u00f6ylememeli. Baz\u0131 \u00fclkeler ziyafet masas\u0131nda sandalye sahibi olurken, di\u011fer \u00fclkelerin sadece men\u00fcde yer almas\u0131 ve \u00fczerlerinde \u00e7\u0131kar hesaplar\u0131 yap\u0131lmas\u0131 kesinlikle kabul edilemez. B\u00fcy\u00fckl\u00fckleri ve g\u00fc\u00e7leri ne olursa olsun t\u00fcm \u00fclkelerin karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131labilmeleri, haklar\u0131ndan yararlanabilmeleri ve \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyaya do\u011fru giden s\u00fcre\u00e7te e\u015fit olarak rollerini oynayabilmeleri sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Eski ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131 Henry Kissinger, D\u00fcnya D\u00fczeni adl\u0131 kitab\u0131nda “nihayetinde t\u00fcm b\u00fcy\u00fck oyuncular\u0131n yeni d\u00fcnya d\u00fczeninde pay sahibi olmas\u0131 gerekti\u011fini” ifade etmi\u015fti. \u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00fcreci ancak e\u015fitlik\u00e7i bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 te\u015fvik etmek \u00fczere birlikte \u00e7al\u0131\u015farak, t\u00fcm \u00fclkelerin ortak kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve ortak faydas\u0131n\u0131 sa\u011flayarak istikrarl\u0131 ve uzun vadeli bir kalk\u0131nmay\u0131 kucaklayabilir.<\/p>\n\n\n\n

III. D\u00dcZENL\u0130 B\u0130R \u00c7OK KUTUPLULUK<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutuplu d\u00fcnya d\u00fczenlili\u011fe dayal\u0131 olmal\u0131d\u0131r; bu d\u00fczenlilik \u00e7ok kutuplulu\u011fa do\u011fru ilerleme s\u00fcrecinin genel olarak istikrarl\u0131 ve yap\u0131c\u0131 niteliklerde olmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmektedir. ABD D\u0131\u015f \u0130li\u015fkiler Konseyi; Bu Ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re, So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck \u00fclkeler aras\u0131nda asgari d\u00fczeyde rekabet ya\u015fanm\u0131\u015f ve ABD’nin tart\u0131\u015fmas\u0131z hegemonik konumunun b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki jeopolitik rekabet ge\u00e7ici olarak ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015f!<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutuplulu\u011fu “d\u00fczensizlik” ile e\u015f tutan bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015f ve anlat\u0131lar zaman zaman ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ve bu g\u00f6r\u00fc\u015fler baz\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerin uluslararas\u0131 ili\u015fkiler \u00fczerindeki hakimiyetlerine rasyonel bir k\u0131l\u0131f \u00f6rmek i\u00e7in s\u00f6zde “hegemonik istikrar teorisini” gizlice yaymalar\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 olan g\u00f6r\u00fc\u015flerdir. Asl\u0131na bakarsan\u0131z, “hegemonya alt\u0131nda istikrar” kavram\u0131 hi\u00e7 de tarafs\u0131z ve nesnel bir g\u00f6r\u00fc\u015f de\u011fildir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f Bir\u00e7ok \u00fclke ve b\u00f6lgede hegemonik g\u00fc\u00e7lerin neden oldu\u011fu \u00e7at\u0131\u015fma ve karga\u015falar\u0131 tamamen g\u00f6z ard\u0131 etmekte ve uluslararas\u0131 toplumun e\u015fitlik ve adalet aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmektedir. \u00c7ok kutupluluk, \u00fclkeler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnme yerine dayan\u0131\u015fmay\u0131, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelme yerine ileti\u015fimi, \u00e7at\u0131\u015fma yerine i\u015fbirli\u011fini ve iki taraf\u0131n da zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc, kaybet-kaybet durumlar yerine kazan-kazan sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 se\u00e7tikleri tarihsel bir s\u00fcre\u00e7 olmal\u0131d\u0131r. \u015eu anda, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde “i\u015fbirli\u011fi a\u00e7\u0131\u011f\u0131” ve “d\u00fczen a\u00e7\u0131\u011f\u0131” konusunda endi\u015feler g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr bir \u015fekilde artt\u0131. “Kaybet-Kaybet Mi Olmal\u0131?” ba\u015fl\u0131kl\u0131 M\u00fcnih G\u00fcvenlik Raporu 2024, \u00fclkelerin g\u00f6receli kazan\u0131mlara \u00f6ncelik vermesi halinde k\u00fcresel ortakl\u0131klar\u0131n ve k\u00fcresel i\u015fbirli\u011finin zarar g\u00f6rebilece\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkelerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ve kaderlerinin i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi bu \u00e7a\u011fda, kazan-kazan i\u015fbirli\u011fi yoluyla ortakla\u015fa kalk\u0131nma ve ilerlemeyi te\u015fvik etmek, \u00e7at\u0131\u015fma ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 diyalog ve ileti\u015fim yoluyla \u00e7\u00f6zmek tek do\u011fru se\u00e7enek olmaya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00fcreci, uluslararas\u0131 toplumun dayan\u0131\u015fma, diyalog, i\u015fbirli\u011fi ve kazan-kazan yakla\u015f\u0131m\u0131na y\u00f6nelik ortak aray\u0131\u015f\u0131yla uyumlu olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6l\u00fcnmeye, sert \u00e7eki\u015fmeye, \u00e7at\u0131\u015fmaya veya kaybet-kaybet durumlar\u0131na yol a\u00e7an her t\u00fcrl\u00fc yakla\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131ma kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak, \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecinde her \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131na daha elveri\u015fli bir uluslararas\u0131 ortamdan faydalanabilmesini engelleyecektir. D\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in BM Kurulu\u015f \u0130lkelerinin  ama\u00e7 ve ruhuna ba\u011fl\u0131 kalmak ve uluslararas\u0131 ili\u015fkileri y\u00f6neten evrensel olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f temel normlar\u0131 korumak \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

BM Kurulu\u015f \u0130lkelerinin  ama\u00e7 ve ruhu uluslararas\u0131 ili\u015fkilerin y\u00f6netilmesi i\u00e7in temel k\u0131lavuzlar ve uluslararas\u0131 d\u00fczende istikrar\u0131n korunmas\u0131n\u0131n temel ta\u015f\u0131 olarak hizmet etmektedir. \u00c7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecini ilerletirken bu BM ilkelerine teredd\u00fcts\u00fcz bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmal\u0131d\u0131r. Uluslararas\u0131 arenada ya\u015fanan kaosun ve d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131, kalk\u0131nma ve uluslararas\u0131 adalete y\u00f6nelik artan meydan okumalar\u0131n nedeni BM Kurulu\u015f \u0130lkelerinin  ama\u00e7 ve ruhunun g\u00fcncelli\u011fini ve ge\u00e7erlili\u011fini yitirmi\u015f olmas\u0131 de\u011fildir. Aksine, bu BM ama\u00e7 ve ilkeleri etkin bir \u015fekilde uygulanamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle bir durum ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, \u201c\u00fclkelerin BM ama\u00e7 ve ilkelerini ve BM\u2019nin uluslararas\u0131 hukuk kapsam\u0131ndaki y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getirmeleri halinde, d\u00fcnya \u00fczerindeki herkesin bar\u0131\u015f ve onur i\u00e7inde ya\u015fayaca\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Sorun \u015fu ki, bir\u00e7ok h\u00fck\u00fcmet bu taahh\u00fctleri g\u00f6rmezden geliyor<\/strong>\u201d, dedi. Uluslararas\u0131 toplum ancak t\u00fcm \u00fclkeler BM \u015eart\u0131’n\u0131n ama\u00e7 ve ilkelerine ger\u00e7ekten uydu\u011fu takdirde \u00e7ok kutupluluk baz\u0131lar\u0131n\u0131n tasvir etti\u011fi gibi kurals\u0131z-d\u00fczensiz bir “ormana” d\u00f6n\u00fc\u015fmeyecektir. D\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in, ger\u00e7ek anlamda bir \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131\u011f\u0131n herkes taraf\u0131ndan ortakla\u015fa uygulanmas\u0131 ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fimde kapsaml\u0131 isti\u015fare, ortak katk\u0131 ve ortak faydalar\u0131n g\u00f6zetilmesi b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut uluslararas\u0131 sistem ve uluslararas\u0131 d\u00fczenin temelinde yatan ilke \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131kt\u0131r. \u00c7ok tarafl\u0131l\u0131k iyi uyguland\u0131\u011f\u0131nda, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n refah\u0131 korunabilir ve t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n refah\u0131 ilerler. \u00c7ok tarafl\u0131l\u0131k sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda kal\u0131rsa, kaos patlak verir ve orman kanunu geri d\u00f6ner. \u00c7ok kutupluluk, \u00e7oklu bloklar, par\u00e7alanma veya karga\u015fa anlam\u0131na gelmemelidir. T\u00fcm \u00fclkeler BM\u2019nin merkezi konumda oldu\u011fu bir uluslararas\u0131 sistem i\u00e7erisinde hareket etmeli ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim alt\u0131nda i\u015fbirli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmelidir. Son y\u0131llarda birka\u00e7 \u00fclke kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n pe\u015fine d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131k kisvesi alt\u0131nda “\u00f6zel kul\u00fcpler, paktlar” kurarak d\u00fcnyada b\u00f6l\u00fcnmelere ve \u00e7at\u0131\u015fmalara neden olmakta. Tek tarafl\u0131l\u0131\u011f\u0131n getirdi\u011fi risk ve meydan okumalarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan uluslararas\u0131 toplum, \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme arzusunda.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkeler ger\u00e7ek anlamda bir \u00e7ok tarafl\u0131l\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 kalmal\u0131, kapsaml\u0131 isti\u015fare, ortak katk\u0131 ve ortak fayda ilkelerini benimsemeli ve k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim sistemini daha adil ve hakkaniyetli hale getirmelidir. Bu \u00e7aba \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecini, uluslararas\u0131 toplumun i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zaman\u0131n meydan okumalar\u0131na birlikte g\u00f6\u011f\u00fcs germe ve ortakla\u015fa kalk\u0131nma ve refaha ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in tarihi bir \u00e7aba haline getirecektir. Xi Jinping bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve s\u00fck\u00fbnet i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in, t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n gelece\u011fini ve kendi halk\u0131n\u0131n refah\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak, her zaman oldu\u011fu gibi, bilgeli\u011fini ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlerini insanl\u0131\u011f\u0131n bar\u0131\u015f ve kalk\u0131nma davas\u0131na katk\u0131da bulunmaya, e\u015fit ve d\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnyay\u0131 ve evrensel olarak faydal\u0131 ve kapsay\u0131c\u0131 bir ekonomik k\u00fcreselle\u015fmeyi savunmaya, insanl\u0131k i\u00e7in ortak bir gelece\u011fe sahip olan bir toplumun in\u015fas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmeye ve daha iyi bir d\u00fcnya in\u015fa etmek i\u00e7in hep birlikte \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karmaktad\u0131r.  \u00c7in, insanl\u0131k tarihinin geli\u015fme istikametine ba\u011fl\u0131 kalarak ve zaman\u0131n meydan okumalar\u0131 ile y\u00fczle\u015ferek, d\u00fcnya medeniyetinin ilerlemesinde yeni bir sayfa a\u00e7mak ve d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131n korunmas\u0131na ve insanl\u0131\u011f\u0131n ilerlemesine yeni ve daha b\u00fcy\u00fck katk\u0131larda bulunmak i\u00e7in t\u00fcm taraflarla dayan\u0131\u015fmay\u0131, koordinasyonu ve i\u015fbirli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sosyalist \u00c7in\u2019den Yeni \u00d6neri:  E\u015fitlik\u00e7i ve d\u00fczenli bir \u00e7ok kutuplu d\u00fcnyay\u0131 birlikte in\u015fa edelim 27 Mart 2024 Huan Yuping (Halk\u0131n G\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Gazetesi) \u00c7ok kutupluluk bug\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n genel e\u011filimidir. Ancak uluslararas\u0131 toplum, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fen d\u00fcnyada \u00e7ok kutuplula\u015fma s\u00fcrecinin nas\u0131l ilerletilece\u011fi ve t\u00fcm \u00fclkelerin bu s\u00fcrece ne \u015fekilde kat\u0131lmas\u0131 ve kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 gerekti\u011fi konusunda hen\u00fcz bir fikir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,5,6],"tags":[],"class_list":["post-3770","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-dunya-sosyalizmi","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3770","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3770"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3770\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3771,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3770\/revisions\/3771"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3770"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3770"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3770"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}