\u00d6mar Mardini- L\u00fcbnan KP<\/strong><\/p>\n\n\n\n K\u00fcrtler, Bat\u0131 Asya’da ya\u015fayan eski bir millettir ve G\u00fcneybat\u0131 Asya’daki K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinin temel sakinleridir. K\u00fcrtlerin toplam n\u00fcfusu 30 milyondur ve K\u00fcrtler a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak T\u00fcrkiye, Suriye, Irak ve \u0130ran’da da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtlerin Bir k\u0131sm\u0131 Azerbaycan, Ermenistan, Bat\u0131 Avrupa, Rusya, \u0130srail vb.\u00fclkelere da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtler, Araplar, T\u00fcrkler ve Farslardan sonra Orta Do\u011fu’daki en b\u00fcy\u00fck d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc n\u00fcfustur. K\u00fcrtler ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyada devleti olmayan uluslar aras\u0131nda en kalabal\u0131k olan\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrt Ulusal Kahraman\u0131 \u015eeyh Ubeydullah 1880<\/em><\/strong>-1882 tarihleri aras\u0131nda Osmanl\u0131-\u0130ran s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrt<\/em><\/strong> devleti kurmak amac\u0131yla isyan<\/em><\/strong> etmi\u015fti. \u015eeyh Ubeydullah a\u015firetlerden toplad\u0131\u011f\u0131 silahl\u0131 g\u00fc\u00e7lerle T\u00fcrkiye\u2019nin do\u011fusu ve g\u00fcneydo\u011fusunda ve \u0130ran\u2019\u0131n kuzeybat\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 isyanlar y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f ve kurtulu\u015fa ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kadar sava\u015f slogan\u0131n\u0131 ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Bu ayaklanma Osmanl\u0131 ve \u0130ran Hanedan\u0131 i\u015fbirli\u011fi ile bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, fakat K\u00fcrtler aras\u0131nda milli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k tohumlar\u0131 ekilmi\u015fti. Genel kabul g\u00f6ren g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Irak\u2019taki K\u00fcrt meselesi 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgeci emperyalistlerin y\u00f6netimi alt\u0131nda olan Irakl\u0131 K\u00fcrtlerin milliyet\u00e7i bilinci h\u0131zla geli\u015fti.<\/p>\n\n\n\n \u0130ngiliz emperyalistleri Araplar\u0131 ve T\u00fcrkleri kontrol etmek ve dengelemek i\u00e7in Musul’daki K\u00fcrtleri g\u00fc\u00e7lerini geli\u015ftirmeleri i\u00e7in te\u015fvik etti. \u0130ngilizler S\u00fcleymaniye’nin siyasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc iyile\u015ftirmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015f, K\u00fcrt\u00e7eyi bu \u015fehrin resmi dili olarak belirlemi\u015f ve K\u00fcrt\u00e7e gazetelerin yay\u0131nlanmas\u0131na izin vererek K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011finin geli\u015fmesi i\u00e7in f\u0131rsatlar yaratm\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n 1945 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin deste\u011fi ile k\u0131sa bir \u00f6mr\u00fc olan Mahabad Cumhuriyeti\u2019nde K\u00fcrdistan Demokrat Partisi kuruldu, bu partinin Irak ve \u0130ran olmak \u00fczere iki kolu vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer yerlere k\u0131yasla Irak’\u0131n K\u00fcrt b\u00f6lgesinde e\u011fitim seviyesi y\u00fcksekti, ekonomisi nispeten geli\u015fkindi ve milliyet\u00e7ili\u011fi olduk\u00e7a aktiftir. K\u00fcrt kimli\u011fi geli\u015fmeye ve g\u00fc\u00e7lenmeye devam ettik\u00e7e, ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talepleri de giderek artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n bitiminden sonra, ABD Ba\u015fkan\u0131 Wilson’\u0131n savundu\u011fu “On D\u00f6rt Nokta” \u00e7er\u00e7evesinde K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi daha da h\u0131zl\u0131 geli\u015fme alan\u0131 bulmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn K\u00fcrt ulusal hareketleri ve K\u00fcrt partileri i\u00e7in Sevr anla\u015fmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemli olmu\u015ftur \u00e7\u00fcnk\u00fc, bu uluslararas\u0131 anla\u015fma sava\u015fta yenilen Osmanl\u0131 imparatorlu\u011funun topraklar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, Osmanl\u0131 boyunduru\u011fu alt\u0131ndaki Ermenilerin ve K\u00fcrtlerin bir vatan sahibi olmas\u0131n\u0131 benimsemi\u015fti. B\u00f6ylece tarihte ilk kez ba\u011f\u0131ms\u0131z bir K\u00fcrt devletinin temelleri bu anla\u015fmada at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n T\u00dcRK ULUSAL KURTULU\u015e SAVA\u015eI EMPERYAL\u0130ST HESAPLARI DE\u011e\u0130\u015eT\u0130RMEYE ZORLADI<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ancak daha sonra T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 durumunda meydana gelen b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fim nedeniyle Sevr Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n yerini Lozan Antla\u015fmas\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece K\u00fcrt b\u00f6lgesi b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin oyununun kurban\u0131 oldu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00fclke kurma hayali suya d\u00fc\u015ft\u00fc. 1930’daki \u0130ngiliz-\u0130ran Antla\u015fmas\u0131 K\u00fcrtler aras\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir memnuniyetsizlik yaratt\u0131 ve ulusal uyan\u0131\u015f\u0131n h\u0131z\u0131 olduk\u00e7a artt\u0131. 1946’da K\u00fcrt Demokrat Partisi kuruldu ve bu parti K\u00fcrt \u00f6zerklik ya da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketine \u00f6rg\u00fctsel g\u00fc\u00e7 sa\u011flad\u0131 ve Irak h\u00fck\u00fcmetiyle ili\u015fkilerde daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir konuma sahip geldi. KDP ba\u015f\u0131ndan beri radikal bir \u015fekilde ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 savunmam\u0131\u015f, ancak birle\u015fik bir Irak devleti \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde K\u00fcrtler i\u00e7in \u00e7e\u015fitli e\u015fit haklar aray\u0131\u015f\u0131na ve bunlar\u0131n uygulanmas\u0131na vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131r. 1950’lerde b\u00fcy\u00fck petrol kaynaklar\u0131n\u0131n ke\u015ffi ve i\u015fletilmesiyle birlikte Irak toplumundaki temel \u00e7eli\u015fki a\u015firet \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131ndan s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na kaym\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrt Demokrat Partisi bunu k\u0131rsal ve alt s\u0131n\u0131flar i\u00e7inde g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve etkisini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrt Demokrat Partisi\u2019nin Tarihi Rol\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n Irak lideri Kas\u0131m’\u0131n 1958’deki ilerici darbesiyle birlikte K\u00fcrtlerin kaderi yeni ve olumlu bir d\u00f6nemece girmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ancak, bu iyi g\u00fcnler uzun s\u00fcrmedi. Toprak payla\u015f\u0131m politikas\u0131ndaki belirsizlikler ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerdeki farkl\u0131l\u0131klar nedeniyle Arap Kas\u0131m h\u00fck\u00fcmeti ile KDP aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi ili\u015fkisi h\u0131zla bozuldu, ancak bu s\u0131rada KDP art\u0131k eskisi gibi da\u011f\u0131n\u0131k ve zay\u0131f de\u011fildi. K\u00fcrtlerin ulusal kimlik ve \u00f6zerklik talepleri konusundaki bilin\u00e7leri art\u0131k daha belirgin ve \u00f6n plandayd\u0131. Sadece kendi g\u00fc\u00e7lerinin fark\u0131na varmakla kalmad\u0131lar, ayn\u0131 zamanda hedefleri konusunda da netle\u015ftiler. Baas Partisi yeniden tekrar iktidara geldikten sonra durum tekrar tersine d\u00f6nd\u00fc. Irak h\u00fck\u00fcmeti, art\u0131k belli bir miktar \u00f6zerklik verme vaadinden s\u0131k\u0131 bir kontrol politikas\u0131na, yani yumu\u015fak bir politikadan sert bir politikaya do\u011fru bir politik ayarlamay\u0131 benimsemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Bu de\u011fi\u015fimi Mart Deklarasyonu (1970) ve K\u00fcrdistan \u00d6zerklik Yasas\u0131 (1974) izlemi\u015ftir. 1970 Mart Deklarasyonu, K\u00fcrdistan Demokrat Partisi ile BAAS (Yeniden Do\u011fu\u015f Arap Sosyalist Partisi) aras\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeler sonucu kabul edilmi\u015fti. Bu Deklarasyon, KDP ad\u0131na Mustafa Barzani<\/strong>, BAAS ad\u0131na Saddam H\u00fcseyin El-Tikr\u0131ti <\/strong>imzas\u0131 ile ayn\u0131 anda, hem K\u00fcrdistan’\u0131n Sesi radyosundan, hem de Ba\u011fdat radyosundan yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu antla\u015fma, K\u00fcrdistan’a bir \u00f6zerk y\u00f6netim getirecek, bunun i\u00e7in \u00f6ng\u00f6r\u00fclen d\u00fczenlemeler, 4 y\u0131l i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015ftirilerek, 11. Mart 1974’e kadar t\u00fcm antla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri yerine getirilmi\u015f olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n 11 Mart 1974’te, bu antla\u015fman\u0131n baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini de\u011fi\u015ftiren ve baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini t\u00fcmden kabul etmeyen, k\u0131s\u0131tl\u0131 bir \u00f6zerklik yasas\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131, KDP taraf\u0131ndan kabul edilmeyen bu yasadan sonra iki taraf aras\u0131nda sava\u015f b\u00fct\u00fcn h\u0131z\u0131yla yeniden ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r ve devam etmi\u015fti. Baas Partisi h\u00fck\u00fcmetinin yapt\u0131\u011f\u0131 bu zigzag K\u00fcrtleri tamamen k\u0131zd\u0131rm\u0131\u015f ve K\u00fcrtlerin ABD ile \u0130ran taraf\u0131ndan desteklendi\u011fi geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir silahl\u0131 isyan patlak verdi. Ancak 1975’te (Algiers) Cezayir Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n imzalanmas\u0131yla K\u00fcrtler \u0130ran’\u0131n deste\u011fini kaybetmi\u015f ve ABD’den gelen maddi destekten de mahrum kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n IRAK NEDEN \u0130RAN\u2019IN A\u011eIR KO\u015eULLARINI KABUL ETMEK ZORUNDA KALDI<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1960’lar\u0131n ortalar\u0131ndan 1970’lerin sonlar\u0131na kadar \u0130ran en parlak d\u00f6nemini ya\u015farken, Irak K\u00fcrt isyanc\u0131 g\u00fc\u00e7lerle bir y\u0131pratma sava\u015f\u0131n\u0131n i\u00e7inde zor duruma d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131. Nisan 1969’da \u0130ran, 1937 \u0130ran-Irak s\u0131n\u0131r anla\u015fmas\u0131n\u0131 tek tarafl\u0131 olarak feshetti ve Irakl\u0131 K\u00fcrt isyanc\u0131 g\u00fc\u00e7leri destekledi, finanse etti ve silahland\u0131rd\u0131. \u0130ran’\u0131n aktif deste\u011fiyle Irakl\u0131 K\u00fcrt silahl\u0131 kuvvetleri h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve Irak h\u00fck\u00fcmet g\u00fc\u00e7leriyle giderek daha b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli \u00e7at\u0131\u015fmalarda \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ele ge\u00e7irdi. Irak ordusu a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdi ve bu da rejimin istikrar\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiledi. Irak giderek b\u00fcy\u00fcyen bu sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in \u0130ran\u2019a Toprak ve s\u0131n\u0131r tavizleri vererek 1975’te (Algiers) Cezayir Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 yapmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Irak T\u00fcrkiye\u2019ye de taviz vererek T\u00fcrkiye\u2019nin Irak topraklar\u0131nda askeri operasyon yapma hakk\u0131n\u0131 elde etmi\u015fti. Bu anla\u015fmadan sonra K\u00fcrt ulusal hareketi e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir krizin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc. Bu a\u011f\u0131r anla\u015fma ko\u015fullar\u0131 daha sonra 1979\u2019da 8 y\u0131l s\u00fcren \u0130ran-Irak sava\u015f\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrdistan Demokrat Partisi\u2019nin B\u00f6l\u00fcnmesi ve <\/strong>K\u00fcrt Yurtseverler Birli\u011fi Partisi\u2019nin Do\u011fu\u015fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Daha da vahim olan\u0131, bu hamlenin KDP i\u00e7inde de bir b\u00f6l\u00fcnmeye yol a\u00e7mas\u0131 ve sosyalist e\u011filimli sol bir parti olan K\u00fcrt Yurtseverler Birli\u011fi’nin kurulmas\u0131d\u0131r. Irak’ta bir “K\u00fcrt sorunu” \u015f\u00fcphesiz vard\u0131 fakat, \u0130ran ve ABD’nin m\u00fcdahalesi ya da m\u00fcdahil olmas\u0131 nedeniyle “K\u00fcrt sorunu” b\u00f6lgesel ve uluslararas\u0131 bir hal almaya ba\u015flam\u0131\u015f ve K\u00fcrtlerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclme ve ezilme kaderinden kurtulmas\u0131n\u0131 daha da zorla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 1988 y\u0131l\u0131nda Saddam, Irak K\u00fcrtlerine kar\u015f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 \u015foke eden ac\u0131mas\u0131z “El-Enfal Operasyonu “nu ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu sald\u0131r\u0131 K\u00fcrtler aras\u0131nda Halep\u00e7e Katliam\u0131<\/strong> veya Halep\u00e7e’ye zehirli gaz sald\u0131r\u0131s\u0131 olarak bilinir. \u0130ran-Irak Sava\u015f\u0131<\/a> s\u00fcrerken Saddam H\u00fcseyin<\/a>‘in, 1986-1988’de Irak<\/a>‘\u0131n kuzeyinde K\u00fcrtlere<\/a> kar\u015f\u0131 d\u00fczenletti\u011fi El-Enfal Harek\u00e2t\u0131<\/a> adl\u0131 ba\u015fkald\u0131r\u0131y\u0131 bast\u0131rma operasyonunun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Kanl\u0131 Cuma olarak da bilinen bu a\u011f\u0131l\u0131 gaz sald\u0131r\u0131s\u0131 K\u00fcrt halk\u0131na kar\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f bir katliam<\/a> olarak kabul edilir. Irak, ard\u0131ndan 1990’da Kuveyt’i i\u015fgal etti ve bu da K\u00fcrt ulusal hareketinin yeni bir kataliz\u00f6r\u00fc oldu.<\/p>\n\n\n\n Kuveyt’in i\u015fgaliyle ba\u015flayan K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131’nda Saddam H\u00fcseyin’in yenilgiye u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Irak i\u00e7inde k\u0131zg\u0131nl\u0131k artt\u0131. K\u00fcrt ulusal hareketi bu durumdan faydalanmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ancak ba\u015far\u0131s\u0131z oldu. 1991 tarihli Birle\u015fmi\u015f Milletler “688 say\u0131l\u0131 karar\u0131” Irak K\u00fcrt sorunu i\u00e7in bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. “688 say\u0131l\u0131 Karar” Birle\u015fmi\u015f Milletler’in \u00fcye devletlerin i\u00e7i\u015flerine m\u00fcdahale etme hakk\u0131n\u0131 vurguluyor ve Irak’tan \u00f6zellikle K\u00fcrt b\u00f6lgesindeki vatanda\u015flar\u0131na y\u00f6nelik bask\u0131lara son vermesini talep ediyordu. Kararda ayr\u0131ca Irak’\u0131n kuzeyinde 36 Kuzey Enleminde u\u00e7u\u015fa yasak bir g\u00fcvenlik b\u00f6lgesi olu\u015fturuldu\u011fu da duyuruldu.<\/p>\n\n\n\n Ara ba\u015fl\u0131k Amerika ve Bat\u0131 Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin Da\u011f\u0131lmas\u0131ndan Sonra K\u00fcrtlere B\u00fcy\u00fck Siyasi Yat\u0131r\u0131m Yapt\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n BM karar\u0131 Ard\u0131ndan \u0130ngiltere, ABD ve di\u011fer \u00fclkelerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde resmi olarak bir “u\u00e7u\u015fa yasak b\u00f6lge” olu\u015fturuldu. U\u00e7u\u015fa yasak b\u00f6lgenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, K\u00fcrtlerin \u0130ngiltere ve ABD’nin korumas\u0131 alt\u0131nda “\u00f6zerklik” uygulamas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6te yandan, U\u00e7u\u015fa yasak b\u00f6lgenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 Irak federal h\u00fck\u00fcmetinin K\u00fcrt b\u00f6lgesi \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc tamamen kaybetmesine ve sadece ka\u011f\u0131t \u00fczerinde egemenlik s\u00fcrd\u00fcrmesine de neden oldu.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrtler Irak\u2019ta “devlet i\u00e7inde devlet” haline geldi: B\u00f6ylece ABD ve Bat\u0131l\u0131 G\u00fc\u00e7ler ile K\u00fcrtler Aras\u0131nda G\u00fc\u00e7l\u00fc Ba\u011flar\u0131n Olu\u015ftu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu tarihsel noktada Irak K\u00fcrt ulusal hareketi ABD ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerle i\u015fbirli\u011fi yaparak \u00f6nemli bir zafer elde etmi\u015ftir. B\u00f6ylece ABD ve Bat\u0131l\u0131 G\u00fc\u00e7ler ile K\u00fcrtler Aras\u0131nda G\u00fc\u00e7l\u00fc Ba\u011flar\u0131n Olu\u015fmas\u0131 durumu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bu durum bug\u00fcn de etkili bir \u015fekilde devam etmektedir. Ayn\u0131 zamanda 1980\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Bat\u0131l\u0131 burjuva liberalizmi ve Postmodern g\u00f6r\u00fc\u015fler 4 \u00fclkedeki K\u00fcrtler aras\u0131nda yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. ABD \u00f6nderli\u011finde tek kutuplu d\u00fcnya d\u00fczeni t\u00fcm b\u00f6lge \u00fclkelerinde liberalizmi ve Postmodern g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve Postmodern<\/strong> kimlik politikalar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirdi. Saddam H\u00fcseyin rejiminin ABD taraf\u0131ndan devrilmesinin ard\u0131ndan Irak’\u0131n nas\u0131l yeniden in\u015fa edilece\u011fi sava\u015f sonras\u0131 yeni bir mesele haline geldi. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 daha 2002 y\u0131l\u0131nda Irak’\u0131n yeniden in\u015fas\u0131 i\u00e7in plan yapmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve “Irak i\u00e7in Gelecek Planlamas\u0131” adl\u0131 bir plan \u00f6nermi\u015fti. “Irak’ta Demokratik Ge\u00e7i\u015f” adl\u0131 ABD raporunda federalizmin yeni Irak siyasi sisteminin temeli olmas\u0131 gerekti\u011finden bahsedilmekteydi. D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecinde federalizm ayn\u0131 anda hayata ge\u00e7irilmezse, gelecekteki Irak demokratik olmayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n ABD, kendi ulusal g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131 ve “d\u00fcnyaya demokrasiyi yayma idealini benimseyen demokratik bar\u0131\u015f teorisine” olan inanc\u0131 temelinde b\u00f6lgede demokratikle\u015fme projesini daha da ilerletmi\u015f ve geni\u015fletmi\u015ftir. ABD, Irak’taki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc Orta Do\u011fu’da bir “demokratikle\u015fme hareketi” ba\u015flatmak ve “Irak’\u0131 M\u00fcsl\u00fcman-Arap d\u00fcnyas\u0131nda bir demokrasi modeli haline getirmek” i\u00e7in bir f\u0131rsat olarak kullanmak istiyordu.” ABD de bunu ter\u00f6rizmin temel nedenlerini ortadan kald\u0131rmak ve nihayetinde Orta Do\u011fu’da ABD’nin ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6nderli\u011fi alt\u0131nda uzun vadeli bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in en iyi ara\u00e7 olarak kullanmak istemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, demokrasi ve federalizmin Irak’a benimsetilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcnmekteydi ve as\u0131l sorun, buna kar\u015f\u0131 direncin nas\u0131l azalt\u0131laca\u011f\u0131 ve t\u00fcm taraflar\u0131n deste\u011finin nas\u0131l kazan\u0131laca\u011f\u0131 idi. O g\u00fcnlerden bu yana Amerikan demokrasisinin ihra\u00e7 edilmesinin \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fc olan federalizm, Irak’\u0131n siyasi d\u00fczenlemesinde \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n FEDERAL \u00c7\u00d6Z\u00dcM\u00dcN ARDINDAK\u0130 HESAPLAR<\/strong><\/p>\n\n\n\n Birincisi, Irak\u2019taki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck siyasi-k\u00fclt\u00fcrel grubun g\u00fcc\u00fcn\u00fc b\u00f6l\u00fcp da\u011f\u0131tarak ABD’nin Irak’taki durumu kontrol etmesini kolayla\u015ft\u0131rmak ve K\u00fcrtlerle \u0130\u015fbirli\u011fini daha da ileri ta\u015f\u0131mak. Amerika\u2019ya g\u00f6re Yeni Irak’\u0131n eski siyasi sistemden farkl\u0131 olmayan merkezi bir sistem olmas\u0131 halinde, ABD’nin g\u00fcvenli\u011fine y\u00f6nelik potansiyel tehditler ve ger\u00e7ek tehiditler daha fazla olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n \u0130kinci olarak, ABD’nin Orta Do\u011fu’daki siyasi d\u00fczenin in\u015fas\u0131ndaki rol\u00fcn\u00fc ve konumunu peki\u015ftirme do\u011frultusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc dostlara sahip oldu\u011fu K\u00fcrt b\u00f6lgesindeki stat\u00fckonun korunmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n K\u00fcrt b\u00f6lgesindeki durum, kom\u015fu \u00fclkelerin siyasi ekolojisini ve b\u00f6lgesel istikrar\u0131n\u0131 do\u011frudan ilgilendirmektedir. T\u00fcm b\u00f6lge yeniden istikrars\u0131zla\u015f\u0131rsa, zaten biraz yorgun ve g\u00fcc\u00fc zay\u0131flam\u0131\u015f olan ABD bunu g\u00f6rmek istemiyordu. <\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, Irak\u2019ta federalizm uygulamas\u0131 ABD’nin risklerini azaltacakt\u0131. Irak’\u0131n merkeziyet\u00e7i bir devlet sistemi olarak yeniden in\u015fas\u0131na kar\u015f\u0131 g\u00f6sterilen diren\u00e7, hem K\u00fcrtlerin hem de Irakl\u0131 \u015eiilerin daha \u00f6nceki otokratik siyasi sistemle ilgili s\u00fcregelen korkular\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ABD ile kurumsal, siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flar\u0131 olan yeni bir federal Irak’\u0131n kurulmas\u0131, Amerikan yanl\u0131s\u0131 bir siyasi rejimin geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n Irak\u2019ta Federal siyasi d\u00fczenlemelere ili\u015fkin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ancak Irak i\u00e7inde federal d\u00fczenlemelere ili\u015fkin farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler bulunmaktad\u0131r. K\u00fcrtler federalizmi en aktif olarak savunan gruptur. Federalizmi kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve Irak’\u0131n siyasi yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde kalmak i\u00e7in bir \u00f6n ko\u015ful olarak g\u00f6r\u00fcyorlar ve kar\u015f\u0131 taraflar\u0131 \u00e7e\u015fitli tavizlere zorlamak i\u00e7in ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet sopas\u0131n\u0131 kullan\u0131yorlar: Federalizm olmazsa K\u00fcrt b\u00f6lgesi ayr\u0131lmaya do\u011fru gidebilir.<\/p>\n\n\n\n Irak\u2019ta en kalabal\u0131k dini mezhep olarak \u015eiiler kesinlikle daha fazla siyasi g\u00fc\u00e7 kazanmay\u0131 ummaktad\u0131r. Irak\u2019ta en b\u00fcy\u00fck n\u00fcfusu olu\u015fturan \u015eii Araplar, S\u00fcnni Arap grubun devleti ele ge\u00e7irme yakla\u015f\u0131m\u0131na kar\u015f\u0131 her zaman temkinli olmu\u015flar ve federalizmi merkezi h\u00fck\u00fcmetin g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u00f6t\u00fcye kullanmas\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlaman\u0131n bir yolu olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Federalizme muhalefet, Irak’ta uzun y\u0131llar boyunca devlet iktidar\u0131n\u0131n merkezi \u00e7ekirde\u011fini elinde bulunduran ve merkezile\u015fmeyi g\u00fc\u00e7lendirerek devlet mekanizmas\u0131n\u0131 kontrol etmeyi talep eden S\u00fcnnilerden geliyor. Garip olan \u015fu ki, baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar halk i\u00e7inde Irak’ta federal siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcme deste\u011fin asl\u0131nda y\u00fcksek olmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. \u00dclke genelindeki Irakl\u0131lar\u0131n %69’u anayasa yoluyla ‘g\u00fc\u00e7l\u00fc bir merkezi h\u00fck\u00fcmet’ kurulmas\u0131n\u0131 desteklerken, sadece %22’si ‘yerel federal y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesini’ destekliyor. \u015eii dinine ba\u011fl\u0131 olanlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu g\u00fcney Irak b\u00f6lgelerinde bile halk\u0131n sadece %25’i federalizmi desteklerken, %66’s\u0131 federalizmi reddetmektedir. Bu rakamlar, baz\u0131 akademisyenlerin Irak’ta ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na inand\u0131klar\u0131 durumu bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yans\u0131tmaktad\u0131r. Bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re \u201cIrak\u2019ta federal devlet ABD- Irak sava\u015f\u0131ndan sonra kurulabilmi\u015ftir \u00e7\u00fcnk\u00fc Irak\u2019\u0131n sisyasi g\u00fc\u00e7leri “sadece ABD liderli\u011findeki 140.000 askerin dahil oldu\u011fu koalisyon devletlerinin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda ABD taraf\u0131ndan \u00f6nerilen plan\u0131 kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcn K\u00fcrtler i\u00e7in temel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 do\u011frudan ilgilendiren \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131k var:<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bunlardan biri K\u00fcrt b\u00f6lgesinin mevcut stat\u00fcs\u00fc, di\u011feri Kerk\u00fck gibi \u00e7e\u015fitli tart\u0131\u015fmal\u0131 topraklar ve b\u00f6lgeler meselesi ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc de K\u00fcrt silahl\u0131 kuvvetlerinin gelece\u011fi meselesidir. K\u00fcrtlere g\u00f6re yeni federal Anayasal tasar\u0131m bu \u00fc\u00e7 ba\u015fl\u0131\u011fa \u00f6nem vermelidir.<\/p>\n\n\n\n 2004 y\u0131l\u0131nda, kal\u0131c\u0131 bir anayasa olu\u015fturulmadan \u00f6nce, ABD \u00f6nderli\u011findeki askeri koalisyonun ge\u00e7ici siyasi y\u00f6netimi, Irak’\u0131n sava\u015f sonras\u0131 i\u00e7 d\u00fczenini korumak i\u00e7in “Ge\u00e7ici Y\u00f6netim\u201d Yasas\u0131n\u0131 form\u00fcle etmi\u015ftir. Bu yasa, K\u00fcrtlerin yukar\u0131daki taleplerine uygun olan anayasal h\u00fck\u00fcmler getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n K\u00dcRTLER\u0130 KORUYAN GE\u00c7\u0130C\u0130 ANAYASAL D\u00dcZEN<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin: K\u00fcrt\u00e7e ve Arap\u00e7a’n\u0131n Irak’\u0131n resmi dilleri olarak tan\u0131nmas\u0131; B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi’nin Duhok, Erbil, S\u00fcleymaniye, Kerk\u00fck, Diyala ve Enneve vilayetlerinin K\u00fcrt b\u00f6lgesinin resmi h\u00fck\u00fcmeti olarak kabul edilmesi.<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi, merkezdeki federal h\u00fck\u00fcmete ayr\u0131lm\u0131\u015f olan yetkilerin d\u0131\u015f\u0131nda \u015fu i\u015flevleri yerine getirecektir: polis g\u00fcc\u00fc ve b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik \u00fczerindeki kontrol\u00fc elinde tutacak; b\u00f6lgede vergi koyma yetkisine sahip;<\/p>\n\n\n\n B\u00f6lgesel K\u00fcrt Y\u00f6netimi, Ba\u011fdat merkezdeki federal h\u00fck\u00fcmetin koydu\u011fu yasalar\u0131n (m\u00fcnhas\u0131r yetkiler hari\u00e7) K\u00fcrt b\u00f6lgelerinde uygulan\u0131p uygulanmamas\u0131na karar verme hakk\u0131na sahiptir. Ge\u00e7ici Anayasa\u2019da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi\u201d boyunca Irak K\u00fcrt b\u00f6lgesi sadece ismen ba\u011f\u0131ms\u0131z bir b\u00f6lge haline gelmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n Do\u011fal olarak, kal\u0131c\u0131 bir anayasan\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 s\u00fcrecinde, K\u00fcrtlerin bu yetkilerinin g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi veya revize edilmesi s\u00f6z konusu olmu\u015ftur. Araplar, kal\u0131c\u0131 anayasan\u0131n Ge\u00e7ici Y\u00f6netim Yasas\u0131’ndaki federalizmi ve Ge\u00e7ici Anayasa\u2019daki K\u00fcrt b\u00f6lgesine ili\u015fkin maddelerin aynen devam etmesine itiraz etmi\u015flerdir. Araplara g\u00f6re b\u00f6yle bir gev\u015fek federal devlet yap\u0131s\u0131 ve K\u00fcrt \u00f6zerkli\u011fi d\u00fczenlemesi Irak’\u0131n birlikten b\u00f6l\u00fcnmeye do\u011fru gitmesine yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Arap siyasi g\u00fc\u00e7ler Merkezi ve yerel y\u00f6netimler aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 ili\u015fkisini yeniden d\u00fczenleme, yani merkezile\u015fmeyi g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filimindedirler. Asl\u0131nda ABD’nin tutumu da Irak’\u0131n birli\u011fini korumak ve K\u00fcrt b\u00f6lgesinin \u00f6zerkli\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na almak y\u00f6n\u00fcndedir. K\u00fcrtlerin do\u011frudan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k istemesi ihtimali zay\u0131ft\u0131r ve genellikle en iyi yol di\u011fer iki grupla pazarl\u0131k yapmak olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Fakat, pek \u00e7ok Arap sadece federalizme de\u011fil, ayn\u0131 zamanda K\u00fcrtlerin Toprak ve yetki alanlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesine de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Irakl\u0131 Arap liderler ve kuzey Irak\u2019taki di\u011fer etnik az\u0131nl\u0131klar\u0131n \u00e7o\u011fu (T\u00fcrkmenler ve di\u011ferleri) ve hatta T\u00fcrkiye, \u0130ran ve Suriye gibi Irak’a kom\u015fu \u00fclkelerin h\u00fck\u00fcmetleri, \u201cK\u00fcrtlerin \u00e7ok ileri giden taleplerinin\u201d Irak’\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc tehdit etti\u011fine inan\u0131yor. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda, K\u00fcrt siyasi g\u00fc\u00e7leri bir yandan \u00f6zerk stat\u00fclerini koruyarak di\u011fer yandan federal bir Irak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermek istiyorlarsa, kal\u0131c\u0131 bir anayasa olu\u015fturma s\u00fcrecinde baz\u0131 Arap partilerin deste\u011fini kazanmak amac\u0131yla baz\u0131 tavizler vermek zorunda kalabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Bu uzla\u015fma temel olarak “petrol do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131n y\u00f6netiminin kontrol\u00fcn\u00fcn hala merkezi h\u00fck\u00fcmetin ait oldu\u011funun kabul edilmesinde” kendini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n Merkezi H\u00fck\u00fcmete ayr\u0131lm\u0131\u015f yetkilerinin yan\u0131 s\u0131ra ihtilafl\u0131 topraklarda ‘normalle\u015fmenin’ sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik uzla\u015fma, ilgili \u00fc\u00e7 grubun gelecekteki stat\u00fclerine \u0131\u015f\u0131k tutmaktad\u0131r. Bu \u015fekilde K\u00fcrtler ve Araplar kal\u0131c\u0131 bir anayasan\u0131n temel ba\u015fl\u0131klar\u0131nda uzla\u015fmaya vararak kal\u0131c\u0131 bir anayasa olu\u015fturmu\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Son referandumla Irak\u2019ta Federal Devlet Stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn temelleri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrdistan’\u0131n federal bir sistemin par\u00e7as\u0131 olarak var olmas\u0131n\u0131 ve Arap\u00e7a ile K\u00fcrt\u00e7enin iki resmi dil olarak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren yeni bir Irak anayasas\u0131 ilan edildi ve uygulamaya konuldu.<\/p>\n\n\n\n 25 Eyl\u00fcl 2017 tarihinde Irak K\u00fcrt \u00d6zerk B\u00f6lgesi’nde K\u00fcrt Demokrat Partisi\u2019nin bir siyasi hamlesiyle “ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k” referandumu yap\u0131ld\u0131. Bu hamle konusunda uzmanlar farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fcyor. K\u00fcrt Demokrat Partisi\u2019nin g\u00fcc\u00fcn\u00fc peki\u015ftirmek i\u00e7in b\u00f6yle bir hamle yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunanlar var. Her ne kadar resmi haber ajans\u0131 referandum sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n y\u00fcksek bir oyla yasal e\u015fi\u011fe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyursa da bu referandum Irak’\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesini tetiklemedi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u00d6mar Mardini: K\u00fcrt Tarihi ve Irak K\u00fcrtlerinin Bug\u00fcnk\u00fc S\u0131k\u0131\u015f\u0131k Durumu \u00d6mar Mardini- L\u00fcbnan KP K\u00fcrtler, Bat\u0131 Asya’da ya\u015fayan eski bir millettir ve G\u00fcneybat\u0131 Asya’daki K\u00fcrdistan b\u00f6lgesinin temel sakinleridir. K\u00fcrtlerin toplam n\u00fcfusu 30 milyondur ve K\u00fcrtler a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak T\u00fcrkiye, Suriye, Irak ve \u0130ran’da da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtlerin Bir k\u0131sm\u0131 Azerbaycan, Ermenistan, Bat\u0131 Avrupa, Rusya, \u0130srail vb.\u00fclkelere da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcrtler, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"class_list":["post-3942","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye-sosyalizmi"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3942"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3943,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3942\/revisions\/3943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}