{"id":4165,"date":"2024-06-08T21:49:39","date_gmt":"2024-06-08T21:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4165"},"modified":"2024-06-08T21:49:46","modified_gmt":"2024-06-08T21:49:46","slug":"4165-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4165","title":{"rendered":"\u00dcnl\u00fc Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Alec Nove 1983\u2019te Yazd\u0131\u011f\u0131 Kitapta \u00c7in\u2019i ve Reformu Nas\u0131l De\u011ferlendirdi: \u00c7in\u2019de A\u015f\u0131r\u0131 Yoksulluk Var"},"content":{"rendered":"\n

\u00dcnl\u00fc Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Alec Nove 1983\u2019te Yazd\u0131\u011f\u0131 Kitapta \u00c7in\u2019i ve Reformu Nas\u0131l De\u011ferlendirdi: \u00c7in\u2019de A\u015f\u0131r\u0131 Yoksulluk Var<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Derleyen Ferdi Bekir<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Alec Nove Sovyet sosyalizminin ekonomi politi\u011fi \u00fczerine bir d\u00f6nemin en \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan biriydi. Belge Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7evrilen “Uygulanabilir Bir Sosyalizmin Ekonomisi” Nas\u0131l Olmal\u0131 Kitab\u0131 (1983) b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7inli kom\u00fcnistler Alec Nove\u2019yi 1979 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019e davet ederek onun sosyalizmin ekonomisi \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerinden yararlanmak istemi\u015flerdi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Kitab\u0131n 1. B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z Coward ve Ellis’in fikirlerine d\u00f6nmek burada uygun d\u00fc\u015febilir, bu yazarlara g\u00f6re \u2018\u2018\u00c7in’de, delegasyon, y\u00f6netim ve iktidar\u0131n \u2018temsilcilere\u2019 yani \u2018sorumlu ki\u015filere\u2019 verilmesi fikirlerini (kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin ve burjuva demokrasisinin anahtar fikirleri \u00e7\u00fcr\u00fcterek, yeni bir ideolojik devrim yap\u0131lmakta.\u2019\u2019<\/p>\n\n\n\n

 Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, hem \u2018\u2018k\u00fclt\u00fcr devriminin\u2019\u2019 yanl\u0131\u015f kavranmas\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131yor,  hem de reel d\u00fcnyadaki reel ko\u015fullar\u0131n pratik olanaklar\u0131n\u0131n yanl\u0131\u015f kavranmas\u0131n\u0131n bir par\u00e7a a\u015f\u0131r\u0131 bir bi\u00e7imini temsil etmekte.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu \u2018\u2018Marksist\u2019\u2019 bu yanl\u0131\u015f anlamaya kat\u0131ld\u0131. Bunlardan biri olan Charles Bettelheim<\/a>, Sovyet sistemiyle ilgili olarak yapt\u0131\u011f\u0131 kuramsal ele\u015ftirilerini, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel olarak geri olan \u00c7in’de s\u00f6z\u00fcm ona ba\u015far\u0131l\u0131 s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131 ve sosyalizm in\u015fas\u0131yla temellendirmi\u015ftir, Charles Bettelheim\u2019e g\u00f6re \u00c7in\u2019deki bu ba\u015far\u0131 sosyalizmin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini gerektirdi\u011fi \u00f6\u011fretisi ile \u00e7eli\u015fmektedir.  <\/p>\n\n\n\n

Bettelheim sosyalizmin \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini gerektirdi\u011fi \u00f6\u011fretisine \u2018\u2018ekonomizm\u2019\u2019 ad\u0131n\u0131 veriyordu. Ku\u015fkusuz, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin yeterince geli\u015fmemi\u015fli\u011fi nedeniyle Rus devriminin hen\u00fcz olgunla\u015fmad\u0131\u011f\u0131na inananlar Bol\u015fevikler de\u011fil, Men\u015fevikler ve ya\u015fam\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerini ya\u015fayan Kautsky idi.<\/p>\n\n\n\n

Ne var ki Bol\u015fevikler, iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra birinci \u00f6nceli\u011fi sanayinin b\u00fcy\u00fcmesine verdiler ve ilkin sosyalizmin, sonra da kom\u00fcnizme do\u011fru ilerlemenin \u00f6nko\u015fulunu kesinlikle ekonomik b\u00fcy\u00fcmede g\u00f6rd\u00fcler. \u2018\u2018Sovyet iktidar\u0131, art\u0131, elektrifikasyon\u2019\u2019 (yani, Lenin\u2019e g\u00f6re sanayile\u015fmenin \u00f6zl\u00fc anlat\u0131m\u0131) d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sosyalizmin insan\u0131 i\u00e7in yeterli bir ko\u015ful olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamakta bu noktada Bettelheim elbette olduk\u00e7a hakl\u0131d\u0131r, ama zorunlu bir ko\u015ful muydu?<\/p>\n\n\n\n

 Bettelheim’in yan\u0131t\u0131 \u2018\u2018hay\u0131r\u2019\u2019 sanayile\u015fme zorunlu ko\u015ful de\u011fildir. \u00c7ok geri bir \u00fclkede ger\u00e7ek bir sosyalizmin kurulmakta oldu\u011fu, s\u0131n\u0131f sava\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ekonomik geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6nceli\u011fi ald\u0131\u011f\u0131 K\u0131z\u0131l olman\u0131n uzman olmaktan daha \u00f6nemli oldu\u011fu) \u00c7in’deki k\u00fclt\u00fcr devriminin de kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 gibi, aksi g\u00f6r\u00fc\u015f \u2018\u2018ekonomizmdir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Bettelheim kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmektedir. Gerek \u2018\u2018k\u00fclt\u00fcr devriminin\u201d Marksist kuram\u0131n tasarlad\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7ime b\u00fcr\u00fcnmedi\u011fi, gerekse \u2018\u2018k\u00fclt\u00fcr devrimiyle\u201d, \u015fimdi Mao’nun ard\u0131llar\u0131n\u0131n \u00e7ok sanc\u0131 \u00e7ekerek onarmak zorunda kald\u0131klar\u0131, \u00c7in\u2019e \u00e7ok b\u00fcy\u00fck zararlar verildi\u011fini, \u015fimdi Bettelheim da kesinlikle kabul ederdi.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in deneyiminden hangi dersler \u00e7\u0131kar\u0131labilir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1949-57 D\u00f6neminde \u00c7in’deki planlama sistemi Sovyet modelini kopya eden bir evrim g\u00f6sterdi ve Sovyetlerin olduk\u00e7a geni\u015f yard\u0131m\u0131 ilerlemeye yard\u0131mc\u0131 bir etken oldu.<\/p>\n\n\n\n

Geni\u015f-\u00f6l\u00e7ekli sanayinin t\u00fcm\u00fc ve k\u00fc\u00e7\u00fck-\u00f6l\u00e7ekli sanayinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc kamula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat \u00c7inli yetkililer az miktarda giri\u015fimci yetenekten yararlanma gereklili\u011finin bilincindeydiler.<\/p>\n\n\n\n

Nitekim, eski milli kapitalistlerin fabrikalar\u0131n\u0131 <\/a>bu sefer y\u00f6neticiler olarak y\u00f6netmeyi s\u00fcrd\u00fcrmelerinin pek \u00e7ok \u00f6rne\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. (Daha sonra 1953-1956 aras\u0131nda milli kapitalistlerin fabrikalar\u0131 da kamula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131)<\/p>\n\n\n\n

Kentte kooperatifler \u00f6zendirildi. K\u00f6yl\u00fcler a\u015fama a\u015fama (olduk\u00e7a kanl\u0131 bir toprakbeyi-kar\u015f\u0131t\u0131 kampanyan\u0131n ard\u0131ndan) kolektifle\u015ftirildi ve bu s\u00fcre\u00e7te Sovyet deneyiminin tersine, tar\u0131ma fazla zarar verilmedi.<\/p>\n\n\n\n

Bunun nedeni belki de \u00c7inli kom\u00fcnistlerin k\u0131rsal kesimlerdeki devrimci \u00fcs b\u00f6lgelerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f olmalar\u0131, b\u00f6ylece Rusya’daki yolda\u015flar\u0131na g\u00f6re k\u00f6yl\u00fclere \u00e7ok daha yak\u0131n olmalar\u0131yd\u0131. Bununla birlikte, kolektifle\u015ftirme \u00c7in’de de bask\u0131c\u0131 bir s\u00fcre\u00e7le ger\u00e7ekle\u015fti. K\u00f6yl\u00fclerin tercihleri hi\u00e7 dikkate al\u0131nmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kentte ve k\u00f6ydeki \u00fcretim h\u0131zla b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Bunun \u00f6nemli bir nedeni, basit\u00e7e, \u00c7in’in ba\u015f\u0131na y\u00fcz y\u0131ld\u0131r bela kesilmi\u015f olan kaos, i\u00e7 sava\u015f, d\u0131\u015f i\u015fgal ve i\u00e7 sava\u015f-a\u011falar\u0131n\u0131n yerini d\u00fczenli bir toplumsal ortam\u0131n alm\u0131\u015f olmas\u0131yd\u0131. 1949\u2019dan \u00f6nceki ana sanayi merkezlerinin, Man\u00e7urya gibi Japonlar\u0131n denetimi alt\u0131ndaki b\u00f6lgelerde ya da d\u00fczenin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc yabanc\u0131 emperyalistlerin korumas\u0131ndaki imtiyazl\u0131 b\u00f6lgelerde (\u00f6zellikle \u015eanghay) geli\u015fmi\u015f olmas\u0131 rastlant\u0131 de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Sonra 1958 y\u0131l\u0131nda, \u2018\u2018b\u00fcy\u00fck ileri at\u0131l\u0131m\u2019\u2019 ve Sovyetler Birli\u011fi’yle ayr\u0131l\u0131k geldi. \u2018\u2018\u0130leri at\u0131l\u0131ma\u2019\u2019, k\u0131rsal n\u00fcfusunun muazzam \u00e7oklu\u011fundan yararlanarak Mao’nun \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc bir geli\u015fme yolu denemesi denebilir.<\/p>\n\n\n\n

Yine de SSCB’de 1929-32 y\u0131llar\u0131nda onaylanan ve o da son derece iddial\u0131 b\u00fcy\u00fcme hedeflerinin ve kitlelerin seferber edilmesini \u00f6ng\u00f6ren stratejiyle bir paralellik g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki \u00f6rnekte de ak\u0131ll\u0131 davranmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n \u015feklindeki uyar\u0131c\u0131 s\u00f6zler \u2018\u2018sa\u011f sapmalar\u2019\u2019 olarak mahk\u00fbm edildi ve \u00e7abalar b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bo\u015fa gitti.<\/p>\n\n\n\n

SSCB ile arada farkl\u0131la\u015fmalar da vard\u0131 tabii. K\u0131rda k\u00fc\u00e7\u00fck-\u00f6l\u00e7ekli sanayi tesisleri ve evlerin bah\u00e7elerinde d\u00f6k\u00fcmhaneler gibi \u00c7in\u2019deki a\u015f\u0131r\u0131l\u0131klar Sovyetler’ de olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7abalar\u0131n uygulanamaz oldu\u011fu kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 gibi; k\u00f6yl\u00fclerin kamu hizmetlerde a\u015f\u0131r\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde seferber edilmesiyle birlikte, k\u00f6yl\u00fclerin dikkatleri tar\u0131mdan uzakla\u015ft\u0131rd\u0131 ve \u00c7in\u2019de ciddi bir yiyecek darl\u0131\u011f\u0131 belirdi.  Ayr\u0131ca a\u015f\u0131r\u0131 kom\u00fcnal ya\u015fama bi\u00e7imlerini sokma ve k\u00f6yl\u00fclerin \u00f6zel arsalara ve \u00e7iftlik hayvanlar\u0131na sahip olma haklar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlama, hatta kald\u0131rma giri\u015fimlerini i\u00e7eren, \u2018\u2018halk kom\u00fcnleri\u2019\u2019 sistemi kuruldu.<\/p>\n\n\n\n

1959’daki kaos ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sonunda \u2018\u2018B\u00fcy\u00fck \u0130leri At\u0131l\u0131m\u2019\u2019 terkedildi.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bak\u0131l\u0131rsa o g\u00fcnlerde Mao’nun ki\u015fisel konumu da olumsuz y\u00f6nde sars\u0131lm\u0131\u015f ve iktidar Liu \u015eau-\u015fi ve \u00c7u En-lay’a ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Onlar\u0131n daha \u0131l\u0131ml\u0131 politikalar\u0131 sayesinde zarar\u0131 onarmak ve ilerlemeye yeniden ba\u015flamak olana\u011f\u0131 do\u011fdu. Yine de sistem b\u00fcy\u00fck oranda merkezile\u015fmi\u015f kald\u0131. Devlet i\u015fletmeleri k\u00e2rlar\u0131n\u0131n neredeyse hi\u00e7bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ellerinde tutamad\u0131klar\u0131 gibi, malzemeler de merkezi plana g\u00f6re merkezden da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Kentlerdeki kooperatifler \u00f6ylesine s\u0131k\u0131 bir denetim alt\u0131ndayd\u0131lar ki, devlet i\u015fletmelerine benzer konumlara gelmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

Eyaletlerde ademi-merkezile\u015fmeden ne kadar \u00e7ok s\u00f6z edilirse edilsin, pratikte sanayi \u00fcretiminin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Pekin\u2019deki merkez denetliyordu.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6ylerde kom\u00fcnlerin \u00fcretim hedefleri azalt\u0131ld\u0131. Tar\u0131msal \u00fcretimi \u2018\u2018tugaylar\u2019\u2019 (b\u00fcy\u00fckl\u00fck ve \u00f6nem bak\u0131m\u0131ndan Sovyet kolektif \u00e7iftliklerine denk d\u00fc\u015fen) hatta tugaylar\u0131n alt-b\u00f6l\u00fcmleri olan \u2018\u2018ekipler\u2019\u2019 \u00f6rg\u00fctl\u00fcyordu. Ancak onlar\u0131n rolleri konusundaki tart\u0131\u015fma s\u00fcrd\u00fc gitti.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bile kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7an bir konudur: Gelirlerin her tar\u0131msal \u00e7al\u0131\u015fma ekibinin net gelirlerine dayanmas\u0131 beklenmektedir, oysa bu gelirler bir \u00f6l\u00e7\u00fcde, tugay ya da kom\u00fcn\u00fcn o ekibe i\u015flemeleri i\u00e7in emir verdikleri \u015feyin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

 \u00d6yle ki, tar\u0131msal ekibin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ya da etkinli\u011finin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ko\u015fullar y\u00fcz\u00fcnden gelirlerde b\u00fcy\u00fck dengesizlikler g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. K\u00f6yl\u00fclerin kendi evlerindeki \u00f6zel arsalara yine ho\u015fg\u00f6r\u00fcyle yakla\u015f\u0131l\u0131yordu. Ancak kentlerde \u00f6zel i\u015fletmeler kurmak neredeyse olanaks\u0131zla\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1966\u2019da \u2018\u2018K\u00fclt\u00fcr devriminin\u201d sahneye konmas\u0131 ilerlemeyi sekteye u\u011fratt\u0131. K\u00fclt\u00fcr devriminin tarihi \u015fimdiye dek as\u0131l olarak kurbanlar\u0131 ya da kar\u015f\u0131tlar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bunu ola\u011fan kar\u015f\u0131lamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Birbirine ba\u011fl\u0131 da olsa, dikkatle ayr\u0131lmas\u0131 gereken \u00e7e\u015fitli \u00f6\u011feler s\u00f6z konusuydu. G\u00f6r\u00fc\u015flerden birisi, Mao’nun kendi egemen konumunu yeniden kazanma, onlara kar\u015f\u0131 kitlesel bir hareket seferber ederek, \u2018\u2018kapitalist yolcular\u2019\u2019 olmakla su\u00e7layarak, parti makinesini denetleyen Liu’yu yenilgiye u\u011fratma \u00e7abas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu sald\u0131r\u0131 \u00e7izgisi, en radikal unsurlara, devrimci ruha seslenmeyi i\u00e7eriyordu. Ancak bu, s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde k\u00fclt\u00fcre \u00e7irkin bir sald\u0131r\u0131 bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Belki de en kal\u0131c\u0131 zarar\u0131 e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7e\u015fitli kaynaklar gerek k\u00fclt\u00fcr gerekse teknolojik e\u011fitim \u00fczerinde olumsuz etkiler do\u011furan on y\u0131ll\u0131k bir gerilemeye i\u015faret ediyor. Binlerce ayd\u0131n ve \u00f6\u011frenci \u2018\u2018yeniden e\u011fitim\u2019\u2019 i\u00e7in k\u0131rl\u0131k b\u00f6lgelere g\u00f6nderilirken, y\u00fczlerce \u00fcniversite ve ara\u015ft\u0131rma enstit\u00fcs\u00fc ya kapat\u0131ld\u0131 ya da karga\u015fa i\u00e7ine sokuldu.<\/p>\n\n\n\n

Kimi g\u00f6zlemcilerin (\u00f6rne\u011fin Jack Grayl) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re onun diledi\u011finden daha a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7t\u0131larsa da Mao, fanatikleri cesaretlendirmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

 \u0130\u015fletme y\u00f6netimlerine yer yer fiziksel sald\u0131r\u0131lar oldu. Pek \u00e7ok \u00f6rnekte resmen \u0130\u015fletmelerdeki \u00e7al\u0131\u015fma ortamlar\u0131nda disiplinsizlik te\u015fvik edildi. \u00dccret e\u015fitsizlikleri s\u00fcrmekle birlikte, zaman zaman \u2018\u2018burjuva hakk\u0131\u2019\u2019 denen \u015feye kar\u015f\u0131 kampanyalar y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Maddi \u00f6zendiriciler kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6zde daha \u00fcst\u00fcn manevi y\u00f6ne a\u011f\u0131rl\u0131k verildi. K\u00f6yler de de k\u00f6yl\u00fclerin evlerindeki \u00f6zel arsalara ekip bi\u00e7meye kar\u015f\u0131t \u00f6nlemler yeniden canland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ordunun, Lin Biao’nun (ve esrarengiz \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn), D\u00f6rtl\u00fc \u00c7ete denen grubun, onlar\u0131n Mao’nun kendisiyle k\u00fclt\u00fcr devriminin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131ndaki ili\u015fkilerinin oynad\u0131\u011f\u0131 rol, bu kitab\u0131m\u0131n kapsam\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u015fan sorunlar\u0131 g\u00fcndeme sokuyor.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fclt\u00fcr devriminin pek \u00e7ok b\u00f6lgede hi\u00e7 ho\u015flan\u0131lmayan bir \u015fey oldu\u011fu, \u00f6zellikle son y\u0131llar\u0131nda ciddi ekonomik zararlara neden oldu\u011fu, daha fazla istatistik elde edene kadar zararlar\u0131n\u0131n tam kapsam\u0131n\u0131n asla \u00f6l\u00e7\u00fclemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

MAO SONRASI REFORM VE A\u00c7ILIM D\u00d6NEM\u0130<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mao’nun \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra politika de\u011fi\u015fti. 1979’da \u00c7in’i ziyaret etti\u011fim zaman reform yeni yeni olu\u015fuyordu. Ekonomik kalk\u0131nman\u0131n ideolojik radikallik kar\u015f\u0131s\u0131ndaki \u00f6nceli\u011fi yeniden g\u00fcvenceye al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 ve e\u011fitimle k\u00fclt\u00fcre verilen zarar\u0131 onarmaya y\u00f6nelik \u00e7abalara ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130lk ba\u015fta, \u00f6nemli oranda Bat\u0131 teknolojisi ithal etmeye dayanan, b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 bir sanayiyi modernle\u015ftirme program\u0131n\u0131n benimsenmesinin olanakl\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6z korkutucu engeller kar\u015f\u0131s\u0131nda bu planlar \u00e7abucak rafa kald\u0131r\u0131ld\u0131: Belli ba\u015fl\u0131 dengesizlikler s\u00fcr\u00fcyordu; 1 milyara yakla\u015fan bir n\u00fcfusun beslenmesi sorunu g\u00fcndemde oldu\u011funda tar\u0131m  alan\u0131nda ivedi maddi girdiler ve \u00f6zendiriciler gereksinmesi hissedilmekteydi; k\u00f6yl\u00fclere \u00f6zendiriciler sunman\u0131n anlam\u0131 da hafif sanayinin h\u0131zla geni\u015flemesiydi. B\u00fcy\u00fck modernle\u015fme programlar\u0131n\u0131n hen\u00fcz beklemesi gerekecekti.<\/p>\n\n\n\n

Eski d\u00f6nem \u015f\u00f6yle ele\u015ftiriliyordu:  “Tek yanl\u0131 olarak y\u00fcksek bir h\u0131za ve y\u00fcksek birikim oranlar\u0131na ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k ve b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sermayeyi gerektiren bir kurulu\u015fun \u00f6zlemi i\u00e7indeydik. \u00dcretim ili\u015fkilerinde, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetinde y\u00fcksek bir d\u00fczeye ge\u00e7i\u015fe yersiz bir a\u011f\u0131rl\u0131k verdik<\/strong>.\u2019\u2019 Xiao Zhen, Beijing Review, 16 A\u011fustos 1981, s. 14.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin hala \u2018\u2018\u00e7ok geri\u2019\u2019 oldu\u011funa dikkat \u00e7eken bug\u00fcnk\u00fc resmi politika, tar\u0131m\u0131n ve hafif (t\u00fcketim mallar\u0131 \u00fcreten) sanayinin \u00f6nceli\u011fini; a\u011f\u0131r sanayinin t\u00fcketim mallar\u0131 sanayileri i\u00e7in gerekli \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya kayd\u0131rmay\u0131 ve hizmetlere daha b\u00fcy\u00fck bir dikkat vermeyi vurgulamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ne kadar ileri gidilece\u011fi konusunda hen\u00fcz bir netlik bulunmamakla birlikte, piyasa mekanizmas\u0131n\u0131n kuvvetlendirilmesi hedefini g\u00f6zeten reformlar y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kamu m\u00fclkiyeti ba\u015fat kalacakt\u0131r. \u2018\u2018\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin fiili d\u00fczeyini hi\u00e7e sayarak ve toplumsalla\u015fma derecesini bile bile y\u00fckselterek, olgunla\u015fmam\u0131\u015f bir zeminde daha y\u00fcksek bir m\u00fclkiyet a\u015famas\u0131na ge\u00e7i\u015f\u2019\u2019; bir ba\u015fka deyi\u015fle, nesnel ko\u015fullar devam\u0131ndan yana oldu\u011fu zamanda kooperatiflerin ve \u00f6zel i\u015fletmelerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik s\u00fcrekli bir ele\u015ftiri yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, tar\u0131mda denetimleri gev\u015fetmeye, \u2018\u201880 milyon k\u00f6yl\u00fcye ilk kez olarak aynen, i\u015fin \u00f6rg\u00fctlenmesinin bi\u00e7imlerini ve eme\u011fe g\u00f6re b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn yollar\u0131n\u0131 belirleyen, tar\u0131msal \u00fcretimde farkl\u0131 sorumluluk sistemlerinden birini se\u00e7me hakk\u0131\u2019\u2019 tan\u0131maya karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u2018\u2018K\u00f6yl\u00fclerin \u00f6zel kulland\u0131klar\u0131 arsalar, i\u015flenen toplam arazinin y\u00fczde 7’sinden 15’ine \u00e7\u0131kar\u0131larak, geni\u015fletilebilir, hatta iki kat\u0131 artt\u0131r\u0131labilir.”<\/p>\n\n\n\n

\u015eehirlerde \u2018\u2018bir zamanlar ‘kapitalizmin kuyru\u011fu\u2019 say\u0131lan bireysel aile i\u015fletmesi ekonomisi ve ge\u00e7mi\u015fte a\u015fa\u011f\u0131lanm\u0131\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck-\u00e7apl\u0131 kooperatif ekonomisi, yeni politikayla \u00f6zendirilen \u015feylerdir.\u2019\u2019 Agy, s. 17. Ayr\u0131ca bkz. C. Lin, \u00abThe reinstatement of economics in China today), China Quarterly, Mart 1981.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0130N \u00c7OK YOKSUL B\u0130R \u00dcLKE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7in a\u015f\u0131n boyutlarda yoksul bir \u00fclkedir. N\u00fcfusu 1 milyara yak\u0131nd\u0131r. Yine de ekilebilir arazisi Sovyetler Birli\u011fi’nin ancak yar\u0131s\u0131 kadard\u0131r. Yoksullu\u011fu, 800 milyon k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ancak kendilerini ve var olan \u015fehirleri besleyebilmesinin bir fonksiyonudur. \u00c7in’in deneyimi, olumlu olumsuz, \u00f6zellikle yo\u011fun bir n\u00fcfusa sahip ve azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkeler (AG\u00dc’ler) a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir ilgi ve anlam ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaydetti\u011fi ilerlemeyi Hindistan’\u0131nkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak \u00f6zel bir de\u011ferdedir. B\u00fcy\u00fcme oranlan ciddi farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6steriyorken, fiilen kimse a\u00e7 kalmad\u0131\u011f\u0131na ve \u00e7ok zengin insanlar olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, \u00c7in’in sosyalistlerin g\u00f6z\u00fcnde bir \u00fcst\u00fcnl\u00fck iddias\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in\u2019in sistemi Hindistan’daki demokratik oylama bi\u00e7imleri, kast sistemi gibi e\u015fitsizli\u011fin derin k\u00f6kler salm\u0131\u015f nedenlerinin \u00fcstesinden gelmektedir.  <\/p>\n\n\n\n

\u00c7in ise \u00f6teki planl\u0131 ekonomileri inceleyip onlar\u0131n deneyimlerinden bir \u015feyler \u00f6\u011frenmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Zaten Sovyet ve Macar ekonomileri \u00fcst\u00fcne bir konferans vermek \u00fczere \u00c7in’e davet edilmemin nedeni de buydu. \u00c7in’in \u015fimdi uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 modelin ya\u015fay\u0131p ya\u015famayaca\u011f\u0131na, daha do\u011frusu son bi\u00e7imine gelince, hen\u00fcz durulmam\u0131\u015f ve h\u0131zla de\u011fi\u015fen bir durum \u00fczerinde bir yorum getirmeye kalk\u0131\u015fmak i\u00e7in zaman \u00e7ok erken.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’in s\u00fcreklili\u011fi en uzun tarihe sahip bir eski devlet oldu\u011funda ku\u015fku yok. Sovyetler Birli\u011fi’nde oldu\u011fu gibi, devrimciler tabula rasa’yla<\/em> (s\u0131f\u0131rdan) ba\u015flamad\u0131lar ve ba\u015flayamazlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fczy\u0131llar\u0131n al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n liderler \u00fczerinde de y\u00f6netilenler \u00fczerinde de etkileri vard\u0131. Daha \u00f6nce ad\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m\u0131z Bienkowski, \u2018\u2018\u00c7in deneyimi” hakk\u0131nda s\u00f6yleyecek \u00e7ok s\u00f6z\u00fc olan bir ki\u015fidir. Bienkowski, gelece\u011fe ili\u015fkin, \u00c7in imparatorlar\u0131n\u0131n da bir amac\u0131 olan \u2018\u2018e\u015fitlik\u00e7i despotizm\u2019\u2019 durumunun ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 ya da korunaca\u011f\u0131 tahminini y\u00fcr\u00fctmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bienkowski’nin \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine her a\u00e7\u0131dan kat\u0131lmak gerekmiyor; fakat ekonomik, politik ve askeri problemlere \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcmleri bulunabilece\u011fini, sosyalist ilkelerin ve sloganlar\u0131n \u00c7in topra\u011f\u0131na aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok farkl\u0131 bi\u00e7imlere b\u00fcr\u00fcneceklerini kabul etmeyi reddetmek do\u011fru olmaz.  Ayn\u0131 zamanda, daha \u00f6nce vurgulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi, \u00c7in\u2019deki problemlerin \u00e7o\u011funun ba\u015fka \u00fclkelerde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lanlarla ortak \u00e7ok yan\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00dcnl\u00fc Ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Alec Nove 1983\u2019te Yazd\u0131\u011f\u0131 Kitapta \u00c7in\u2019i ve Reformu Nas\u0131l De\u011ferlendirdi: \u00c7in\u2019de A\u015f\u0131r\u0131 Yoksulluk Var Derleyen Ferdi Bekir \u0130ngiliz ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Alec Nove Sovyet sosyalizminin ekonomi politi\u011fi \u00fczerine bir d\u00f6nemin en \u00f6nemli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131ndan biriydi. Belge Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan \u00e7evrilen “Uygulanabilir Bir Sosyalizmin Ekonomisi” Nas\u0131l Olmal\u0131 Kitab\u0131 (1983) b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. \u00c7inli kom\u00fcnistler Alec Nove\u2019yi 1979 y\u0131l\u0131nda \u00c7in\u2019e […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-4165","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4165","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4165"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4165\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4166,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4165\/revisions\/4166"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4165"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4165"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4165"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}