{"id":4218,"date":"2024-06-25T00:52:44","date_gmt":"2024-06-25T00:52:44","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4218"},"modified":"2024-06-25T00:53:02","modified_gmt":"2024-06-25T00:53:02","slug":"yang-geng-cagimizda-marksist-felsefe-ile-postmodern-dusuncelerin-bulusmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4218","title":{"rendered":"Yang Geng: \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda Marksist Felsefe ile Postmodern D\u00fc\u015f\u00fcncelerin Bulu\u015fmas\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Yang Geng: \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda <\/strong>Marksist Felsefe ile Postmodern D\u00fc\u015f\u00fcncelerin Bulu\u015fmas\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

May\u0131s 2015<\/strong>, \u00c7eviren: Deniz K\u0131zl\u00e7e\u00e7<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zet: Bizler, Marksist felsefe ve postmodernizm aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi b\u00fct\u00fcnsellik i\u00e7inde ele almakta yetersiz kalmaktay\u0131z, her \u015feye kar\u015f\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fda bu ikisinin bulu\u015fmas\u0131 su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir. Marksist felsefe kesinlikle postmodernizme ait de\u011fildir ve ben “postmodern Marksizm” olarak an\u0131lan \u015feye kesinlikle kat\u0131lm\u0131yorum. Bununla birlikte ayn\u0131 zamanda Marksist felsefenin postmodern bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum ve Marksist felsefenin \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fimini tart\u0131\u015fmak ve a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in, bu postmodern \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131n derinlemesine incelenmesi, a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyorum. postmodern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Lyotard\u2019a g\u00f6re \u201cpostmodernizm; modern, modernite ve modernizm \u00fczerine bir ara\u015ft\u0131rma ve derin d\u00fc\u015f\u00fcnmedir. Postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin g\u00f6z\u00fcnden “kapitalizm, modernitenin t\u00fcrlerinden biridir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Felsefe tarihinde, belli zamanlarda olu\u015fturulmu\u015f fakat bu \u00e7a\u011flarla s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mayan veya \u00e7a\u011flar\u0131 a\u015fan baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn sistemleri vard\u0131r. Aksine bu t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcn sistemleri \u00e7a\u011flar aras\u0131 veya \u00e7a\u011flar\u0131 a\u015fan semptomlar g\u00f6sterirler. Marksist felsefe, tamamen, \u00f6zellikle bu say\u0131ca az, fakat s\u00fcrekli olarak cazibesi artan bu d\u00fc\u015f\u00fcn sistemlerinden bir tanesidir. Gelece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnen Yaln\u0131zca belirli bir \u00e7a\u011fa ayak uydurabilen bir felsefi ak\u0131m\u0131n, ileriye gelece\u011fe uzaklara bakmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r.  “E\u011fer Marx, i\u00e7inde kendisinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son zamanlar\u0131nda, o zaman\u0131 a\u015fan bir tutum i\u00e7erisine girmeseydi, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131na dek politik ve teorik a\u00e7\u0131dan bu derece merkezi bir konumda olamazd\u0131.” (Perry Anderson, Bat\u0131 Marksizmi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler, Pekin: People’s Publishing House: 1981, S. 141) Bu, olduk\u00e7a do\u011fru bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Marx, sanayi toplumunda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131, fakat “sanayi sonras\u0131 toplumun” baz\u0131 \u00f6nemli \u00f6zellikleri \u00fczerine de “do\u011fru” tahminlerde bulunmu\u015ftur. (Daniel Bell, Sanayi Sonras\u0131 Toplumun Geli\u015fi. Pekin: The Commercial Press, 1984, S. 66).<\/p>\n\n\n\n

Marksist felsefe, modern, \u00e7a\u011fda\u015f ve yeni materyalizmin kapsam\u0131 i\u00e7inde olan bir felsefedir, fakat ayn\u0131 zamanda Marksist felsefe keskin sezgisine dayanarak “modernin” salg\u0131s\u0131 olan “post modern” d\u00fc\u015f\u00fcnceye de uzanabilmi\u015f ve bu \u00e7er\u00e7evede bir ele\u015ftiri ve de\u011ferlendirme getirebilmi\u015ftir.<\/strong>  Sonu\u00e7 olarak, 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7lenen ve zenginle\u015fen postmodernizm, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan Marksist felsefeyi g\u00f6z ard\u0131 edemez. Jameson\u2019a g\u00f6re postmodernizm i\u00e7in Marksist felsefe, moderniteden post moderniteye ge\u00e7i\u015fte zorunlu bir k\u00f6pr\u00fc g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Postmodern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr Jameson\u2019a g\u00f6re Marksist felsefe, “a\u015f\u0131lamaz bir semantik ufuktur.” (F. Jameson, Marksizm ve Tarihselcilik, Yeni Yaz\u0131nsal Tarih, Cilt IX., No.1, Sonbahar say\u0131s\u0131, 1979, S.42.)<\/p>\n\n\n\n

Bizler, Marksist felsefe ve postmodernizm aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi b\u00fct\u00fcnsellik i\u00e7inde ele almakta yetersiz kalmaktay\u0131z, her \u015feye kar\u015f\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fda bu ikisinin bulu\u015fmas\u0131 su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir. Marksist felsefe kesinlikle postmodernizme ait de\u011fildir ve ben “postmodern Marksizm” olarak an\u0131lan \u015feye kesinlikle kat\u0131lm\u0131yorum. Bununla birlikte ayn\u0131 zamanda Marksist felsefenin postmodern bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yorum ve Marksist felsefenin \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fimini tart\u0131\u015fmak ve a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak i\u00e7in, bu postmodern \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131n derinlemesine incelenmesi, a\u00e7\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekti\u011fini savunuyorum.<\/p>\n\n\n\n

I. Marksist Felsefenin Postmodern Ba\u011flam \u0130\u00e7indeki Durumu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

1950’lerden bu yana, bat\u0131 toplumunda ve bat\u0131 toplumunun k\u00fclt\u00fcr alanlar\u0131nda bir tak\u0131m yeni g\u00f6ze batan olgular ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu olgular ne geleneksel teorilerle ne de modern g\u00f6r\u00fc\u015fler taraf\u0131ndan yorumlanabilmi\u015f veya a\u00e7\u0131klanabilmi\u015ftir. Bundan dolay\u0131 Ihab Hassan, “modernitelerden” farkl\u0131 olan bu olgular\u0131n “postmoderniteler” olarak adland\u0131r\u0131labilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr: “Postmodernizm, modernizmin hayal edilemeyecek (beklenemeyecek) \u015feylere verdi\u011fi yan\u0131tt\u0131r, onun (modernizmin) idealist (\u00c7.N. romantik) \u00e7a\u011f\u0131nda — do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak\u2014 bu g\u00f6z att\u0131\u011f\u0131 hayal edilemeyecek (beklenemeyecek) \u015feylere- yan\u0131t verme \u00e7abas\u0131d\u0131r.” (Ihab Hassan, Post modern d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, Ohio Eyalet \u00dcniversitesi Yay\u0131nevi, 1987, S.39)<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir deyi\u015fle, postmodernizm; modern, modernite ve modernizm \u00fczerine bir ara\u015ft\u0131rma ve derin d\u00fc\u015f\u00fcnmedir. Postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin g\u00f6z\u00fcnden “kapitalizm, modernitenin t\u00fcrlerinden biridir.” (Lyotard, Post-modernite ve Adil Oyun, S. 147)<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, modern, modernite ve modernizm \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma ve d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00fcretenler bak\u0131m\u0131ndan, Marx’\u0131n kapitalist toplum \u00fczerine ele\u015ftirisi do\u011fal olarak post modern ba\u011flam i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclmelidir. Postmodernizmin teorik yol a\u00e7\u0131c\u0131s\u0131 ve \u00f6nc\u00fcs\u00fc Heidegger oldu\u011fu kadar, Post modernizmin merkezi fig\u00fcrleri olan Derrida, Foucault, Lyotard, Rorty ve Jameson gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler de Marksist felsefeye yeteri kadar \u00f6nem vermi\u015flerdir. B\u00f6ylece Marksist felsefeyi post modern ba\u011flamda anlay\u0131p kavrayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Postmodernizm, ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131ndan bu yana “t\u00fcm metafizikleri” reddetme sanca\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Diyebilirim ki, “metafizi\u011fi” reddetmek, postmodernist e\u011filimin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin konsensus i\u00e7inde olduklar\u0131 bir sorundur. Heidegger, Marx’\u0131n “metafizi\u011fi” reddetme \u00e7abalar\u0131n\u0131 fark etmi\u015f ve Marx’\u0131n “metafizi\u011fin sonland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131” tamamlad\u0131\u011f\u0131na inanarak \u015funu savunmu\u015ftur: “Metafizik, Platoncudur. Nietzsche, kendi felsefesini Platonculuk felsefesinin tersy\u00fcz edilmesi olarak nitelendirmi\u015ftir. Karl Marx’\u0131n metafizi\u011fe son vermesinin ger\u00e7ekle\u015fmesi ile birlikte,  felsefe, en y\u00fcksek olas\u0131l\u0131\u011f\u0131na ula\u015f\u0131r ve son a\u015famas\u0131na girer.” (Heidegger, D\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00c7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131, Say yay\u0131nlar\u0131, (The Matter Toward Thinking, S.59-60) Heidegger ayr\u0131ca, H\u00fcmanizm \u00dczerine Mektup eserinde, Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirirken, tarihin \u00f6z\u00fcn\u00fcn boyutlar\u0131n\u0131 derinlemesine inceledi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla Marksist tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, di\u011fer tarih g\u00f6r\u00fc\u015flerine g\u00f6re daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu yazar. <\/p>\n\n\n\n

Derrida ise \u015f\u00f6yle der: “Marksizm\u2019in reddetmeyi hi\u00e7bir kabul etmeyece\u011fim bir ruhu (\u00c7.N. niteli\u011fi) varsa,bu yaln\u0131zca onun ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncesi veya sorgulayan konumlanmas\u0131 de\u011fildir…Daha da \u00f6nemlisi Marksizm belirli bir kurtar\u0131c\u0131 ve mesihvari hakikattir, daha da \u00f6nemlisi Marksizm belirli bir y\u00fcklenimin bilgisidir. \u0130nsan buna dayanarak her t\u00fcrl\u00fc dogmatizmden ve hatta herhangi bir metafiziksel-dinsel egemenlikten ve hatta her t\u00fcrl\u00fc ideal d\u00fcnya beklentisinden \u00f6zg\u00fcrle\u015febilir.” (Gelecek, Marx Olmaks\u0131z\u0131n Var olamaz, The Orient Dergisi, 1996 (6.say\u0131): S.69-73)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Frans\u0131z Derrida’ya g\u00f6re, Marx olmaks\u0131z\u0131n, Marx’\u0131n “haf\u0131zas\u0131 ve onun miras\u0131” olmaks\u0131z\u0131n hi\u00e7 bir gelece\u011fimiz yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Foucault’a g\u00f6re ise, Fransa’daki ele\u015ftirici ideolojilere ve hatta t\u00fcm modern zamanlar\u0131n ele\u015ftirici ideolojilerine \u00fc\u00e7 temel kaynak Nietzsche, Freud ve Marx’t\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 usta s\u0131ras\u0131yla \u201cde-centering\u201d[1]<\/a>\u201cmerkezin a\u015f\u0131lmas\u0131nda\u201d (\u00c7.N. belirli bir \u00f6z\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin a\u015f\u0131lmas\u0131nda) temel bir rol \u00fcstlenmi\u015fler ve birlikte \u00e7a\u011fda\u015f hermen\u00f6ti\u011fin (yorum biliminin) yolunu a\u00e7m\u0131\u015flard\u0131r. Foucault’un bak\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re Marx’\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131\/yorumlad\u0131\u011f\u0131 \u015fey \u00fcretimin kendisi de\u011fil, burjuvazinin \u00fcretim \u00fczerine yorumudur. Marx’\u0131n Kapital\u2019i asl\u0131nda, genel olarak s\u00f6zde “derin anlam\u0131” veya “hakikati” yads\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Bunu burjuva de\u011ferlerinin \u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kararak yapm\u0131\u015ft\u0131r, yani asl\u0131nda o egemen de\u011ferlerin gizini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Foucault, \u201cMarx’\u0131n tarihsel analizine\u201d b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verir ve farkl\u0131 bir tarih yaz\u0131m\u0131 ile onu a\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr, ona g\u00f6re Marx’\u0131n tarihsel analizi “herhangi bir on sekizinci y\u00fczy\u0131l modeli[2]<\/a> mant\u0131\u011f\u0131na  dayal\u0131 bir fabrikasyon de\u011fildir.\u201d Aksine Marx, “ekonomi politik temelinde” “tamamen yeni bir s\u00f6ylem prati\u011fi” ortaya koymu\u015ftur\u201d ..”g\u00fcn\u00fcm\u00fczde her hangi biri do\u011frudan veya dolayl\u0131 bir bi\u00e7imde Marx’\u0131n bir tak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle ba\u011flant\u0131 kuran d\u00fc\u015f\u00fcncelere ba\u015fvurmadan ve kendisini Marx’\u0131n tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce ufkunun i\u00e7inde konumland\u0131rmadan tarihi yazmas\u0131n\u0131n imkans\u0131z oldu\u011funu” savunmu\u015ftur. (M. Foucault, Bilginin Arkeolojisi<\/a>, Ayr\u0131nt\u0131 Yay\u0131nlar\u0131<\/a> (The Order of Things, An Archaeology of the Human Sciences,)   New York, Pantheon Kitaplar\u0131, 1970, S. 21)<\/p>\n\n\n\n

Lyotard’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesine g\u00f6re modernitenin t\u00fcrlerinden biri olarak kapitalizm, “metafizi\u011fin simgesi\u201d haline gelmi\u015ftir; Marx\u2019\u0131n bu konuda \u00f6zellikle Kom\u00fcnist Manifesto\u2019da yo\u011fun g\u00f6r\u00fc\u015fleri vard\u0131r. Lyotard, (Postmodernite ve Adil Oyun, sf. 148). Marksist felsefe, diyalektik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilesonsuz \u00e7eli\u015fki devinimini de\u015fifre etmede kullan\u0131lan bir s\u00f6yleme d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr, ve sorun tam olarak \u015fudur ki “\u015fimdi Marksist felsefe diyalektik mant\u0131\u011f\u0131n kendisidir ….o kat\u0131ks\u0131z bir tarz dili haline gelmektedir.\u201d  (Jean Francois Lyotard, Peregrinations, Columbia Press, 1988, S. 50)<\/p>\n\n\n\n

Rorty, Marksist felsefeye kar\u015f\u0131 ikili bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahiptir. Birincisi, bir yandan Marx’\u0131 Nietzsche ve Heidegger ile ayn\u0131 kategori i\u00e7ine koyar. Marx’\u0131n medeni-tipte bir filozof oldu\u011funu ve Marksist felsefenin ayd\u0131nlanma felsefesi i\u00e7inde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini ileri s\u00fcrer. Ona g\u00f6re Marksist felsefe ayd\u0131nlanma felsefesi i\u00e7inde, post-felsefi k\u00fclt\u00fcre dahildir ve prati\u011fe \u00f6ncelik verir, daima tarihselcilik  bilincini \u0131srarla savunur, b\u00f6ylece Marksist felsefenin amac\u0131 s\u00fcrekli bir bi\u00e7imde insan ile do\u011fa aras\u0131nda, insan ile insan aras\u0131nda ve insan ile metin aras\u0131nda bir diyaloglar kurma \u00e7abas\u0131 i\u00e7indedir. \u0130kincisi,  Rorty\u2019ye g\u00f6re  \u201cMarx prati\u011fe \u00f6ncelik verilmesini savunmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen yine de bir yandan olgular\u0131n ard\u0131ndaki \u201cger\u00e7ekli\u011fin derinliklerine ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, di\u011fer yandan politika i\u00e7in bir teorik temelaramak\u201d  gibi iki k\u00f6kl\u00fc inanca\u201d sahip olmu\u015ftur. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, Rorty, bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile Marksist felsefenin y\u00f6ntemi ve Marksist felsefenin teorik sistemi aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fme veya aral\u0131k bulundu\u011funa vurgu yapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kendisini Marksist felsefenin \u00e7a\u011fda\u015f a\u00e7\u0131klamas\u0131na adam\u0131\u015f olan Jameson ise, Marx’\u0131n bizler i\u00e7in \u00e7ok zaman \u00f6nce postmodernizmi tart\u0131\u015f\u0131p a\u00e7abilece\u011fimiz “do\u011fru bir konumlanma\u201d yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r. Jameson’a g\u00f6re Marksist felsefe hi\u00e7bir \u015fekilde “\u00fcretkenli\u011fin (\u00fcretimin) e\u015fsiz \u00f6neminin alt\u0131n\u0131 \u00e7izen zaman\u0131 ge\u00e7mi\u015f b\u00fct\u00fcnselci bir s\u00f6ylem ” de\u011fildir. Aksine, Marksist felsefe daha b\u00fcy\u00fck ve daha derin bir ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemidir, “bize varolu\u015f ile ili\u015fkimizi onarmak ve y\u00fckseltmek i\u00e7in bili\u015fsel bir tarz” sunmaktad\u0131r. Jameson’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re Marksist felsefe, bize “toplumla ilgili b\u00fct\u00fcnsel bir vizyon” sa\u011flamaktad\u0131r. Bu vizyon “g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir bi\u00e7imde uzla\u015fmaz (muhalif) veya \u00e7e\u015fitlilik ta\u015f\u0131yan ele\u015ftirel i\u015flemleri i\u00e7erir, ayn\u0131 zamanda bu vizyon bunlar\u0131 kendi i\u00e7erisinde ger\u00e7ek\u00e7i bir sekt\u00f6rel ge\u00e7erlilik ta\u015f\u0131yan bir bi\u00e7imde d\u00fczenlemi\u015ftir, b\u00f6ylece bunlar\u0131 \u2013ayn\u0131 zamanda– iptal eder ve koruyabilir” ;\u201cDi\u011fer y\u00f6ntemlerin avantaj\u0131 (yarar\u0131) toplumsal ya\u015fam\u0131n belirli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kendisine \u00f6zg\u00fcn \u2013\u015fu veya bu–yerel yasas\u0131na sad\u0131k bir bi\u00e7imde uyum sa\u011flamalar\u0131 ile kendisini ortaya koyar; di\u011fer y\u00f6ntemlerin avantaj\u0131 (yarar\u0131), gittik\u00e7e h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyen ve karma\u015f\u0131k bir yap\u0131 kazanan k\u00fclt\u00fcrel  \u00fcstyap\u0131n\u0131n alt-sistemlerinin \u2013\u015fu veya bu\u2014y\u00f6nleri ile  uyum sa\u011flamalar\u0131 ile kendisini ortaya koyar.\u201d (F. Jameson, Politik Bilin\u00e7sizlik, Cornell \u00dcniversitesi Yay\u0131nevi,1981, S.10) Bu sebeple, herhangi bir \u00e7a\u011fda\u015f ele\u015ftirel teorinin Marksist felsefeden uzak durmas\u0131 ve ona g\u00f6z yummas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Marksist felsefe, b\u00f6ylece modern ele\u015ftirel teoriler i\u00e7in “a\u015f\u0131lmaz bir ufuk” sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin Marksist felsefe \u00fczerine a\u00e7\u0131klamalar\u0131, bir yandan Marksist felsefe ile metafizik di\u011fer yandan Marksist felsefe ile postmodernizm dahil, modern bat\u0131 felsefesi aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u00fczerinde durmaktad\u0131r. Postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin Marksist felsefe \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015fleri farkl\u0131 farkl\u0131 olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Marksist felsefenin farkl\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 kabul etmelerine veya reddetmelerine ra\u011fmen, bir dizi alanda ortakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Onlar, yaz\u0131lar\u0131nda genel olarak Marksist felsefenin “metafizi\u011fi” reddi, Marksist felsefenin prati\u011fe ontolojik bir anlam vermesi ve Marksist felsefenin \u00e7a\u011fda\u015f anlam\u0131 (bu sonuncusu ihmal edilmi\u015f, k\u0131s\u0131tl\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015fve hatta unutulmu\u015f bir ba\u015fl\u0131kt\u0131r) \u00fczerinde durmaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Marksist felsefe ile “metafizik” aras\u0131ndaki ili\u015fki sorunu, bir yandan Marksist felsefenin temas\u0131 ile di\u011fer yandan Marksist felsefenin Eflatun’dan bu g\u00fcne uzanan bat\u0131 felsefesi gelene\u011fi ile ili\u015fkisi ile do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131 bir sorundur. Bat\u0131l\u0131 akademik d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00e7evrelerindeki yayg\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f, bizzat Marksist felsefenin kendisinin bir t\u00fcr “metafizik” oldu\u011fudur, Marksist felsefenin bizzat kendisi Eflatun’dan bu yana olan felsefi temalar\u0131n \u00e7er\u00e7evesini a\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece onlara g\u00f6re Marksist felsefe– bu felsefi temalarda oldu\u011fu gibi–t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc veya temellerini kavraman\u0131n izini s\u00fcrm\u00fc\u015f, \u015feylerin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamaya ve kavramaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, di\u011fer yandan insan\u0131n \u00f6z\u00fc ve davran\u0131\u015f temellerini anlamaya ve kavramaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, bu aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde bir \u201cnihai varolu\u015fa\u201d ve bir “birincil\/\u00fcst ilkeye” dayanma yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 benimsemi\u015ftir. Fakat, onlardan farkl\u0131 olarak postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Marksist felsefenin ger\u00e7ekten da “Platonculu\u011fu y\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d ve “metafizi\u011fe son verdi\u011fini\u201d vurgulamaktad\u0131rlar. \u015e\u00fcphesiz bu g\u00f6r\u00fc\u015f, Marksist felsefenin “metafizi\u011fi” reddeden do\u011fas\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutmakta ve Marksist felsefenin “metni” ile \u00f6rt\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Heidegger\u2019e g\u00f6re “felsefe tarihi boyunca Platoncu g\u00f6r\u00fc\u015fler her zaman \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde hayati rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Metafizik, Platoncu’dur.” (Heidegger, D\u00fc\u015f\u00fcncenin \u00c7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131, S. 59)<\/p>\n\n\n\n

Ve Marksist felsefe Platonculu\u011fu ele\u015ftirir ve daha en ba\u015f\u0131ndan itibaren “metafizi\u011fi” reddeder. Marx’a g\u00f6re Platonculuk temel olarak “daha y\u00fcksek bir \u00f6ze ula\u015fmak i\u00e7in derinlemesine bir aray\u0131\u015f” olarak nitelenebilir. Platonculuk bu “aray\u0131\u015f” s\u00fcreci i\u00e7inde “iyi (iyilik) \u00fczerine soyut bir tan\u0131mlamay\u0131\u201d, bu “aray\u0131\u015f” s\u00fcreci i\u00e7inde \u201cerek \u00fczerine soyut bir tan\u0131mlamay\u0131\u201d kapsaml\u0131, d\u00fcnyay\u0131 kucaklayan bir felsefeye do\u011fru geli\u015ftirir. (Karl Marx ve Frederick Engels, Pekin: People’s Publishing House, 198, 1. \u00c7ince Bask\u0131, Cilt. 40, S. 69) Soyut evrenselli\u011fe b\u00f6ylesi bir tap\u0131nma ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak mistisizme yol a\u00e7ar, ve b\u00f6ylece gelecekteki Hristiyanl\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcncesi i\u00e7in teorik \u00f6nko\u015fulllar\u0131 yaratm\u0131\u015f olur. Bu ba\u011flamda postmodernizmin teorik yol a\u00e7\u0131c\u0131s\u0131 olan Nietzsche, Plantonculuk konusunda Marx ile ayn\u0131 fikri payla\u015fm\u0131\u015f ve \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: \u201c\u0130yiyi y\u00fcce kavram olarak kabul eden Platonculuk, “Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n atas\u0131d\u0131r ve onu \u00f6nceler, fakat Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm renklerini i\u00e7erir.\u201d \u201cKilise\u201d kavram\u0131nda, kilisenin sistemi ve prati\u011finde alabildi\u011fine Platonculuk oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz!\u201d<\/p>\n\n\n\n

“Metafizik Platoncudur.” Dolay\u0131s\u0131yla Platonculuk \u00fczerine ele\u015ftiri, Marx’\u0131 do\u011fal olarak t\u00fcm “metafizi\u011fi” ele\u015ftirmeye y\u00f6neltmi\u015ftir. Marx, Kutsal Aile kitab\u0131nda “metafizi\u011fi” hem teorik olarak hem de pratik y\u00f6nden ele\u015ftirir ve \u015f\u00f6yle yazar: \u201cMetafizi\u011fin t\u00fcm zenginli\u011fi, bilimin ve prati\u011fin geli\u015fiminin \u015fafa\u011f\u0131 ko\u015fullar\u0131nda–ger\u00e7ek varl\u0131klar ve d\u00fcnyevi varl\u0131klar insan\u0131n t\u00fcm ilgisinin merkezi olmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda \u201cyaln\u0131zca\u2014d\u00fc\u015f\u00fcncedeki varl\u0131klar\u0131 ve insan\u00fcst\u00fc \u015feyleri\u201d i\u00e7ermesidir. (Karl Marx ve Frederick Engels, I. \u00c7ince Bask\u0131, II. Cilt, S. 161-162)<\/p>\n\n\n\n

Marx’\u0131n bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, felsefi bir morfoloji olarak metafizi\u011fin temel zaaf\u0131 ve eksi\u011fi, insanl\u0131ktan ve insan\u0131n faaliyetlerinden koparak, numenler evrenine ve “ilk nedene\u201d odaklanmas\u0131d\u0131r. Platoncu felsefede, yaln\u0131zca “kendinden \u015fey”de\u011fil “insano\u011flu” da soyut bir varolu\u015f olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekte, dolay\u0131s\u0131yla  hem insano\u011flu hem de insan d\u00fcnyas\u0131 yok olmaktad\u0131r. Bundan dolay\u0131, Marx\u2019a g\u00f6re “mevcut felsefeyi yads\u0131mak” ve “felsefenin bizzat kendisini ortadan kald\u0131rmak”, yani “metafizi\u011fi sonland\u0131rmak” gerekmektedir. Felsefe, t\u00fcm dikkatinii\u00e7inde bulundu\u011fu “zaman\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyas\u0131na” ve “insan d\u00fcnyas\u0131na” vermelidir. (Marx-Engels, II. Bask\u0131, I. Cilt, sf. 8) Marx,metafizi\u011fin materyalizm taraf\u0131ndan alt edilece\u011fini savunur:  “spek\u00fclatif d\u00fc\u015f\u00fcncenin kendi \u00e7abas\u0131n\u0131n sonucu olarak (Hegel- \u00e7ev) ve h\u00fcmanizm ile \u00f6rt\u00fc\u015fen materyalizm (Feuerbach \u2013\u00e7ev.) taraf\u0131ndan sonsuza dek yenilece\u011fini” ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Marx-Engels. \u00c7ince I. Bask\u0131, Cilt II, S. 159-160)<\/p>\n\n\n\n

Bu g\u00f6revi ba\u015faran Marx olmu\u015ftur. ‘Marx’\u0131n materyalizminin \u00f6nc\u00fcl\u00fc, do\u011fan\u0131n “\u00f6nceli\u011fini\u201d savunmas\u0131d\u0131r. Fakat bu materyalizmin odakland\u0131\u011f\u0131 nokta, soyut kendinde \u015fey veya herhangi bir soyut t\u00f6z de\u011fildir, d\u00fcnyan\u0131n maddesel birli\u011finin skolastik bir tarzda soyut olarak tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 hi\u00e7 de\u011fildir. Bu materyalizmin odakland\u0131\u011f\u0131 hedef, kapitalist toplumdaki yabanc\u0131la\u015fma durumunu ve  her alan\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015f olan \u201cfeti\u015fizmi\u201d ele\u015ftirme \u00fczerinden, bir yandan insan\u0131n toplumsal do\u011fas\u0131n\u0131, di\u011fer yandan insan ile  insan aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131klamak olmu\u015ftur. Bu materyalizm bizzat ara\u015ft\u0131rma i\u00e7inde–kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda– insan ile insan aras\u0131ndaki ili\u015fkinin \u00fczerinin, bir yandan nesnenin do\u011fal niteli\u011fi ile nesne ile nesne aras\u0131ndaki ili\u015fki bi\u00e7iminde \u00f6rt\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ke\u015ffetmi\u015ftir. B\u00f6ylece, Marksist felsefe “metafizi\u011fi” reddetmi\u015f ve felsefede tema de\u011fi\u015fimini ba\u015farm\u0131\u015f, evren temas\u0131ndan insan d\u00fcnyas\u0131 alan\u0131na ge\u00e7mi\u015f ve  \u201cvar olan d\u00fcnyay\u0131 devrimcile\u015ftirme\u201d misyonunu \u00fcstlenmi\u015ftir. Postmodern d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin deyi\u015fiyle, Marksist felsefe “t\u00fcm do\u011frular\u0131” fethetmeyi de\u011fil, sonsuz bir bi\u00e7imdehakikatin pe\u015finden ko\u015fmay\u0131 hedeflemi\u015ftir. Jameson\u2019a g\u00f6re Marksist felsefe “artarda gelen nesiller\u201d i\u00e7in in\u015fa edilmemi\u015ftir, aksine “nesiller onu kendi zamanlar\u0131 i\u00e7in yap\u0131 s\u00f6k\u00fcm\u00fcne\u201d tabi tutarlar. B\u00f6ylece Marx ile birlikte, “felsefe son a\u015famas\u0131na girmi\u015ftir.”<\/p>\n\n\n\n

Marksist felsefenin “geleneksel” (genealojisinde) yorumunda[3]<\/a>, pratik kategorisi yaln\u0131zca epistemolojik bir kategori olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, hatta epistemolojinin \u00f6tesinde (d\u0131\u015f\u0131nda) bir pratik kategorisinden s\u00f6z edildi\u011finde de pratik sadece bir t\u00fcr toplumsal co\u015fku olarak anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (\u00c7N Burada Sovyet ve Bat\u0131 Marksizminin Pratik \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerine bir ele\u015ftiri getiriliyor)<\/p>\n\n\n\n

 Buna kar\u015f\u0131n postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, prati\u011fin ontolojik \u00f6nemine ve ontolojik boyutuna vurgu yapm\u0131\u015flar ve Marx\u2019\u0131n toplumsal hayat\u0131n pratik niteli\u011fine ve pratik \u00f6z\u00fcne yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel vurgunun, asl\u0131nda bat\u0131 felsefesinin epistemolojik (genealojisini) k\u00f6klerini ve epistemolojik gelene\u011fini a\u015fmay\u0131 hedefledi\u011fini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir, b\u00f6ylece Marx toplumsal varolu\u015fu, insan eylemi temelinde kavramaya giri\u015fmi\u015ftir.   Kan\u0131mca onlar\u0131n bu yakla\u015f\u0131m\u0131 ger\u00e7ekten yerinde ve olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc pratik, Marksist felsefede ontolojik bir \u00f6neme ve anlama sahiptir. <\/p>\n\n\n\n

Marx’a g\u00f6re pratik, i\u00e7inde, bir yandan varl\u0131klar\u0131n di\u011fer yandan insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak meydana geldi\u011fi ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc orijinal ve asli faaliyettir. \u0130nsan d\u00fcnyaya geldikten sonra, varl\u0131klar\u0131n birle\u015fmesine girer ve varl\u0131klara yeni bir boyut sa\u011flar: toplumsall\u0131k. B\u00f6ylece varl\u0131klara, “benim i\u00e7in var olma” niteli\u011fini verir, insanlar, pratik faaliyetlerini Yeri ve G\u00f6\u011f\u00fc kapsayacak bir bi\u00e7imde geni\u015fletir[4]<\/a> ve maddi pratik faaliyetleri temelinde d\u00fcnyay\u0131 yeniden in\u015fa ederler. B\u00f6ylelikle pratik, var olan d\u00fcnyan\u0131n var olu\u015fu i\u00e7in bir temel ve baz dayanak taban olu\u015fturur, t\u00fcm bunlar\u0131n anlam\u0131 insan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n  insan\u0131n pratik faaliyetlerinin bir sonucu ve \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131d\u0131r. Marx’\u0131n belirtti\u011fi gibi, “insanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, onlar\u0131n fiili ya\u015fam-s\u00fcrecidir.” (Karl Marx ve Frederick Engels’in Se\u00e7me Eserleri, II. Bask\u0131, Cilt I, S. 72)<\/p>\n\n\n\n

Marksist felsefede, prati\u011fin etkisi ve otoritesi geni\u015f kapsaml\u0131d\u0131r, yaln\u0131zca epistemoloji alan\u0131nda de\u011fil, onun do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde ve tarih kavray\u0131\u015f\u0131nda (tarihsel materyalizm) da belirleyici bir konuma sahiptir. Marksist felsefenin do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, burada pratik faaliyet, do\u011fan\u0131n kendisi ve insanile\u015fmi\u015f do\u011fa aras\u0131ndaki ayr\u0131\u015fma ve birli\u011fin zemini olarak, insan ile do\u011fa aras\u0131ndaki ikili kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 a\u015fmaktad\u0131r. Marksist felsefenin tarih kavram\u0131na bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, burada pratik, bir yandan toplumun \u00f6z\u00fcn\u00fc, di\u011fer yandan insan\u0131n varolu\u015f tarz\u0131n\u0131 olu\u015fturur ve pratik bu konumuyla “do\u011fal tarih” ve “tarihsel do\u011fa” aras\u0131ndaki birli\u011fin k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131d\u0131r ve Marksizm b\u00f6ylece “maddi do\u011fa” ve “manevi (spirit\u00fcel) tarih” aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131k mitini y\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Marx, prati\u011fin ontolojik \u00f6neminden yola \u00e7\u0131kmas\u0131ndan dolay\u0131 insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya ve kavramaya koyulmu\u015f, daha \u00f6nceki felsefeleri bu g\u00f6zle incelemi\u015f ve g\u00f6zden ge\u00e7irmi\u015f, ve prati\u011fe dayanarak daha \u00f6nceki felsefelerin kategorileri ve normlar\u0131 \u00fczerinde de\u011fi\u015fikliklere giri\u015fmi\u015ftir. Bu anlamda pratik, Marksist felsefenin etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc ger\u00e7ek bir g\u00fcne\u015f gibidir. Bundan dolay\u0131, ancak ve ancak, bu kilit \u201cpratik\u201d kategorisini\u2014bu melodiyi- do\u011fru bir bi\u00e7imde- Marksist felsefenin b\u00fcy\u00fck senfonisinin i\u00e7ine yerle\u015ftirebildi\u011fimiz takdirde, Marksist felsefe m\u00fckemmel bir uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131nabilecektir.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da ele ald\u0131\u011f\u0131m gibi, Marksist felsefe ve “metafizik” aras\u0131ndaki ili\u015fki sorunun ayn\u0131 zamanda Marksist felsefe ile postmodernizm dahil \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131 felsefesi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Marksist felsefenin \u201cmetafizi\u011fi reddeden” do\u011fas\u0131n\u0131 do\u011frulad\u0131klar\u0131nda, onun \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6nemini ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ger\u00e7ekten daha net g\u00f6rebileceklerdir. Bu ger\u00e7ekten de b\u00f6yledir.<\/p>\n\n\n\n

“Post-modernite”, ba\u015fka bir deyi\u015fle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunun baz\u0131 \u00f6nemli \u00f6zellikleri, Marksist felsefenin ele\u015ftirisi i\u00e7inde \u00f6nceden g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, Marksist felsefe modernle\u015fmenin olumsuz etkileri \u00fczerine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ele\u015ftiri getirmi\u015ftir ve Marksist felsefe ile postmodernizm dahil \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131 felsefesi aras\u0131ndaki ili\u015fki, buz ve s\u0131cak kor k\u00f6m\u00fcr aras\u0131ndaki ili\u015fki kadar uyumsuz de\u011fildir. Bu arada, \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131 felsefesinin di\u011fer okullar\u0131, insan d\u00fcnyas\u0131na belli bir g\u00f6r\u00fc\u015fe, ba\u011flant\u0131ya veya belli bir ili\u015fkiye dayanarak bakmakta ve insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 b\u00f6ylesi bir g\u00f6r\u00fc\u015fe, ba\u011flant\u0131ya veya ili\u015fkiye do\u011fru indirgemekte, b\u00f6ylece insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131 genel ve temelli olarak kavramada ba\u015far\u0131s\u0131z olmaktad\u0131rlar. Aksine, Marksist felsefe, insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temelini- yani prati\u011fi<\/strong> kavramakta ve bu temeli insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n t\u00fcm ve\u00e7helerine, insan d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7indeki t\u00fcm ba\u011flant\u0131lara ve ili\u015fkilere do\u011fru yaymakta, b\u00f6ylece, “a\u015f\u0131lamayacak\u201d b\u00fct\u00fcnsel bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olu\u015fturarak, postmodernizm d\u00e2hil, \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131 felsefesi i\u00e7in \u00f6nemli bir itici kaynak olabilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 postmodernist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin deyi\u015fiyle, (Bkz. Jameson\u2019un bu konudaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri) \u00e7a\u011fda\u015f bat\u0131 felsefesinin di\u011fer okullar\u0131, yaln\u0131zca “toplumsal hayat\u0131n belirli par\u00e7alar\u0131n\u0131n, \u015fu veya bu \u00f6zel yasalar\u0131na\u201d odaklanm\u0131\u015f durumdad\u0131r, oysa Marksist felsefe topluma ili\u015fkin \u201cb\u00fct\u00fcnsel bir vizyon” sa\u011flamakta; modern bat\u0131 felsefesinin di\u011fer okullar\u0131na kendi i\u00e7lerinde “sekt\u00f6rel bir ge\u00e7erlilik” atfetmekte ve b\u00f6ylece \u201cbir yandan onlar\u0131 iptal etmekte di\u011fer yandan onlar\u0131 korumakta”,  b\u00f6ylece Marksist felsefe i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fda “a\u015f\u0131lamayacak bir semantik ufuk” sunmaktad\u0131r. Kan\u0131mca biz bug\u00fcn bu noktada bizzat Jameson’un yukar\u0131daki parlak \u00f6nermesine k\u0131yasla daha derinlemesine bir yakla\u015f\u0131m ortaya koyabilme olana\u011f\u0131na sahip bulunmaktay\u0131z, bunu\u2014son 20 y\u0131l i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z ara\u015ft\u0131rmalara- Marksist felsefenin en temel \u00f6zelli\u011fini, pratik materyalizmi kavram\u0131\u015f bulunmaya bor\u00e7luyuz.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a>De-centering:Merkezsizle\u015ftirmek (ayn\u0131 zamanda desentralizasyon olarak da bilinir) bir durumun birden \u00e7ok y\u00f6n\u00fcn\u00fc dikkate alabilme ve de\u011ferlendirme yetene\u011fini ifade eder. Piaget\u2019in bili\u015fsel geli\u015fme teorisinde, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama Somut \u0130\u015flemsel Evre olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte, bu a\u015famada 7-12 ya\u015flar\u0131 aras\u0131nda bir \u00e7ocuk artan bir \u00f6l\u00e7\u00fcde mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanmaktad\u0131r. Bu a\u015famadaki \u00e7ocu\u011fun kulland\u0131\u011f\u0131 mant\u0131ksal i\u015flemlerden biri de, desentrasyondur. \u00d6rne\u011fin, iki lolipop \u015fekeri aras\u0131nda se\u00e7im yapmas\u0131 istenen bir \u00e7ocuk, di\u011feri ayn\u0131 boyut ve renkte  olsa bile,  birinin lezzetinin di\u011ferinden daha iyi olmas\u0131 nedeniyle, birini se\u00e7ebilir.<\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a>Foucault, on sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n Ayd\u0131nlanmas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma \u00e7abas\u0131na e\u011filen \u00f6zel bir ara\u015ft\u0131rma yapm\u0131\u015f ve bunlara radikal bir ele\u015ftiri getirmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a>\u00c7.N. Yazar, burada d\u00fcnya genelinde, 20.y\u00fczy\u0131l\u0131n Marksist felsefe yorumunun, Marx\u2019\u0131n felsefesini tek yanl\u0131 bir bi\u00e7imde kavrad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a>Bir \u00c7in atas\u00f6z\u00fc. Burada pratik \u00e7abay\u0131, yer ve g\u00f6k \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

TAMAMINI OKUMAK \u0130\u00c7\u0130N \u0130ND\u0130R\u0130N\u0130Z<\/span><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yang-Geng-postmodernizm<\/a>\u0130ndir<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yang Geng: \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda Marksist Felsefe ile Postmodern D\u00fc\u015f\u00fcncelerin Bulu\u015fmas\u0131 May\u0131s 2015, \u00c7eviren: Deniz K\u0131zl\u00e7e\u00e7 \u00d6zet: Bizler, Marksist felsefe ve postmodernizm aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi b\u00fct\u00fcnsellik i\u00e7inde ele almakta yetersiz kalmaktay\u0131z, her \u015feye kar\u015f\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u00e7a\u011fda bu ikisinin bulu\u015fmas\u0131 su g\u00f6t\u00fcrmez bir ger\u00e7ektir. Marksist felsefe kesinlikle postmodernizme ait de\u011fildir ve ben “postmodern Marksizm” olarak an\u0131lan \u015feye kesinlikle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,8,9],"tags":[],"class_list":["post-4218","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-kapitalizm","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4218","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4218"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4218\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4222,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4218\/revisions\/4222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}