{"id":4369,"date":"2024-07-29T20:23:32","date_gmt":"2024-07-29T20:23:32","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4369"},"modified":"2024-07-29T20:23:32","modified_gmt":"2024-07-29T20:23:32","slug":"sozluk-doga-bilimlerinin-gelisimi-ile-marksist-diyalektik-materyalizmin-gelisimi-arasindaki-iliskiler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4369","title":{"rendered":"S\u00f6zl\u00fck:\u00a0Do\u011fa Bilimlerinin Geli\u015fimi ile Marksist Diyalektik Materyalizmin Geli\u015fimi Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiler"},"content":{"rendered":"\n

S\u00f6zl\u00fck<\/strong>: Do\u011fa Bilimlerinin Geli\u015fimi ile Marksist Diyalektik Materyalizmin Geli\u015fimi Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiler<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Derleyen: Sahir Yolcu, Temmuz 2024<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

 Marx’\u0131n Do\u011fa Bilimlerine Bak\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Marx, Engels ve Lenin, diyalektik materyalist do\u011fa bilimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00e7e\u015fitli sorunlar\u0131n\u0131 kapsaml\u0131 bir \u015fekilde ortaya koymu\u015f, bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik y\u00f6n\u00fc i\u015faret etmi\u015f ve temel ilkeleri form\u00fcle ederek Marksist do\u011fa bilimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kurulmas\u0131n\u0131n temelini atm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Marx, Engels ve Lenin hem bilimsel hakikati a priori bir \u015fey olarak g\u00f6ren idealist g\u00f6r\u00fc\u015fe hem de bilimsel hakikati mutlak ve nihai hakikat olarak g\u00f6ren metafizik g\u00f6r\u00fc\u015fe kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Tarihte ilk kez do\u011fa bilimlerini toplumsal bir olgu olarak ele alm\u0131\u015flar ve do\u011fa bilimlerinin olu\u015fum ve geli\u015fimini belirli toplumsal ve tarihsel ko\u015fullar i\u00e7inde ele alan bir yakla\u015f\u0131mla incelemi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Marx, Engels ve Lenin do\u011fa bilimleri bilgisinin sosyal pratikten geldi\u011fini, bilimsel kavramlar\u0131n, yasalar\u0131n ve ilkelerin insanlar\u0131n zihinlerindeki nesnel yasalar\u0131n do\u011fru yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu, bilimsel bili\u015fin prati\u011fin geli\u015fmesiyle derinle\u015fmeye devam etti\u011fini ve bilimsel geli\u015fmenin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fcn toplumsal prati\u011fin ihtiya\u00e7lar\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundular.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, Marx, Engels do\u011fa bilimlerinin geli\u015fiminin g\u00f6rece ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011funu, fakat do\u011fa bilimlerinin geli\u015fiminin toplumsal sosyal sistemler, s\u0131n\u0131flar ve s\u0131n\u0131flar\u0131n ideolojilerinden de etkilendi\u011fini belirtmi\u015flerdir. Marx, Engels ve Lenin \u00f6zellikle do\u011fa biliminin devrimci rol\u00fcn\u00fc vurgulam\u0131\u015flard\u0131r. Marx ve Engels do\u011fa bilimlerinin ara\u015ft\u0131rma alan\u0131ndan ge\u00e7ip insan\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan \u00fcretici g\u00fc\u00e7lere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ilkesini ortaya koymu\u015f ve savunmu\u015flard\u0131r. Marx ve Engels do\u011fa bilimlerinin, tarihin ilerlemesini sa\u011flayan b\u00fcy\u00fck bir kald\u0131ra\u00e7 oldu\u011funu savunmu\u015f ve do\u011fa bilimlerinde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an ba\u015far\u0131lara ve bulu\u015flara imza atan bilim adamlar\u0131n\u0131 en b\u00fcy\u00fck devrimciler olarak tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Marx, Engels ve Lenin do\u011fa bilimlerinin materyalist felsefenin temeli oldu\u011funu ve diyalektik materyalizmin bilime rehberlik etmek i\u00e7in do\u011fru d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve metodoloji oldu\u011funu ifade ederek, do\u011fa bilimleri ile felsefe aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kapsaml\u0131 bir bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Do\u011fa bilimlerine dair Marksist diyalektik materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f, do\u011fan\u0131n diyalekti\u011finin ve do\u011fal bilimlerin teorik temellerinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marksizmin \u0130ki T\u00fcr Do\u011fa G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

 \u0130nsan\u0131n toplumsal pratik faaliyetlerinin derinle\u015fmesiyle birlikte, do\u011fan\u0131n belirli b\u00f6l\u00fcmleri s\u00fcrekli olarak insanlar taraf\u0131ndan tan\u0131nm\u0131\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, b\u00f6ylece insan faaliyetlerinin d\u0131\u015f\u0131nda kalan “saf i\u015flenmemi\u015f dokunulmam\u0131\u015f hen\u00fcz nesnemiz olmam\u0131\u015f do\u011fadan\u201d farkl\u0131, yeni niteliklere sahip bir “insanile\u015fmi\u015f do\u011fa” ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu insanile\u015fmi\u015f do\u011fa, insan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn veya insan uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n dokunu\u015funa ve etkisine girmi\u015f olan do\u011fad\u0131r ve insan\u0131n ger\u00e7ek do\u011fas\u0131d\u0131r. (Marx humanized nature)<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik <\/strong>Materyalist Do\u011fa G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn <\/strong>Ba\u015fl\u0131ca \u00d6nemi<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Marx ve Engels taraf\u0131ndan yarat\u0131lmas\u0131, insanl\u0131k tarihinde do\u011fa \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015flerin geli\u015fim tarihinde devrim niteli\u011finde bir de\u011fi\u015fim sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yarat\u0131lmas\u0131, Marksist bilim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bilimsel metodoloji ve bilim ve toplum \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ve yeni teorik bir temel olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131, bilim ve teknoloji alan\u0131ndaki ara\u015ft\u0131rmalara d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, epistemoloji, metodoloji ve de\u011fer teorisi gibi teorik \u00f6nc\u00fclleri sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn olu\u015fturulmas\u0131, do\u011fa bilimi ve insani bilimler ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n (humanities science)  birle\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00f6nemli bir teorik bir temel sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marksist Diyalektik Materyalizmin <\/strong>Diyalektik Materyalist <\/strong>Do\u011fa G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Olu\u015fum ve Geli\u015fimindeki Rol\u00fc<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist felsefe, insanl\u0131\u011f\u0131n <\/strong>do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn geli\u015fim tarihinde devrim niteli\u011finde de\u011fi\u015fiklikler ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, Marksist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn olu\u015fumu i\u00e7in teorik temeli olu\u015fturmu\u015f, do\u011fa bilimlerinin geli\u015fimi i\u00e7in metodolojik bir temel sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda diyalektik materyalist felsefe, sistemsel do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yapay do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve ekolojik do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn olu\u015fumu i\u00e7in ideolojik-d\u00fc\u015f\u00fcnsel kaynaklar\u0131 sunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalist felsefenin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Marksizmin insan da dahil olmak \u00fczere (insan do\u011fal bir varl\u0131kt\u0131r) do\u011faya ili\u015fkin genel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ifade eder. Diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, Marx ve Engels taraf\u0131ndan 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda do\u011fa bilimlerinde ya\u015fanan devrim niteli\u011findeki de\u011fi\u015fimlerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ko\u015fullarda olu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, diyalektik materyalist tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle birlikte Marksist felsefeyi te\u015fkil eder. Marksist felsefe, insanl\u0131k tarihinde ilk kez materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile materyalist tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn birli\u011fini, yani diyalektik materyalizm ile tarihsel materyalizmin birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, materyalizm, epistemoloji ve diyalekti\u011fi i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yeni do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn —- diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn– 18. Y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z materyalistlerinin g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u015f\u0131p a\u015famayaca\u011f\u0131 ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131n Hegel felsefesinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcstesinden gelip gelemeyece\u011fi sadece do\u011fa bilimlerinin geli\u015fiminin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bilimsel d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve metodolojisini teorik bir temel olarak kullan\u0131p kullanamayaca\u011f\u0131na da ba\u011fl\u0131yd\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde yap\u0131lacak devrim ancak diyalektik materyalist felsefenin rehberli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilirdi. Bu sorunu ilk kavrayan ve \u00e7\u00f6zen Engels olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Engels, 1875 gibi erken bir tarihte, do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 bir yaz\u0131da, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n bu geli\u015fim a\u015famas\u0131na en uygun tek d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi oldu\u011funa i\u015faret etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalizmin i\u00e7eri\u011fi tarihsel materyalizmin ilkeleri ile \u00f6zde\u015f de\u011fildir, diyalektik materyalist felsefe sadece diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn in\u015fas\u0131 i\u00e7in teorik bir temel olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist felsefe, sadece ve sadece diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn yol g\u00f6sterici d\u00fc\u015f\u00fcncesini ve diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemini sunar, bizzat diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kendisinin i\u00e7eri\u011fi de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Fakat, ancak ve ancak diyalektik materyalizmden yararlanarak, diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fru ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde kavrayabiliriz, b\u00f6ylece diyalektik materyalizmden yararlanarak t\u00fcm tarihteki eski do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015flerinin eksik ve zaaflar\u0131n\u0131 kavrayabilir ve ele\u015ftirebiliriz.  <\/p>\n\n\n\n

Diyalektik Materyalist Do\u011fa G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Amac\u0131 ve G\u00f6revi \u00dczerine<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Diyalektik materyalist do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ara\u015ft\u0131rma nesnelerini ve g\u00f6revlerini do\u011fru bir bi\u00e7imde belirlemek, yaln\u0131zca do\u011fa kavram\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 ve temel i\u00e7eri\u011fini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda t\u00fcm Marksist felsefi sistemin \u00e7e\u015fitli par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fki sorununu da i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fan\u0131n Evriminin Genel Yasalar\u0131 \u00dczerine<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zelden genele do\u011fru y\u00fckselen ara\u015ft\u0131rma yolu, sadece Marx’\u0131n insan toplumunun geli\u015fim yasalar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmada kulland\u0131\u011f\u0131 bir bilimsel ara\u015ft\u0131rma yolu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Engels’in do\u011fan\u0131n geli\u015fim yasalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bilimsel ara\u015ft\u0131rma yoludur.<\/p>\n\n\n\n

Evrenin (uzay\u0131n) evrimci geli\u015fiminin genel yasalar\u0131, insanlar\u0131n k\u0131sa s\u00fcreli ve s\u0131n\u0131rl\u0131 uzam\u0131nda deneysel\/ampirik y\u00f6ntemlerle elde edilemez.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, evrenin evrimci geli\u015fiminin yasalar\u0131 d\u00fcnyam\u0131z\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu Samanyolu Galaksisi’nin evrim s\u00fcreci \u00fczerinden yola \u00e7\u0131karak—teorik d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemiyle– genelleme yaparak- soyutlama yaparak— evrenin (uzay\u0131n) evrimci geli\u015fiminin genel yasalar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeye giri\u015febiliriz. Engels bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi adl\u0131 eserinin \u00d6ns\u00f6z<\/strong> b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.
 <\/p>\n\n\n\n

Marksist Diyalektik Materyalizmin Do\u011fa Bilimleri G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Nedir?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa Bilimleri G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, do\u011fa \u00fczerine, onun teorik yap\u0131s\u0131 \u00fczerine, do\u011fa bilimlerinin y\u00f6ntemleri, temel kavramlar\u0131, do\u011fa bilimlerinin g\u00fc\u00e7lenme ko\u015fullar\u0131, do\u011fa bilimlerinin geli\u015fim yasalar\u0131, do\u011fa biliminin sosyal ve tarihsel rol\u00fc ile do\u011fal bilimlerinin toplumsal bilincin di\u011fer formlar\u0131 ile (\u00f6zellikle felsefe bilimi ile) ili\u015fkisine dair g\u00f6r\u00fc\u015flerin toplam\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131 felsefi okullar\u0131n\u0131n bu sorulara farkl\u0131 yan\u0131tlar\u0131 verdi\u011fini biliyoruz. Do\u011fa bilimleri \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015f ile do\u011fa \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015f yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Do\u011fa bilimleri \u00fczerine diyalektik materyalist g\u00f6r\u00fc\u015f, do\u011fa bilimlerinin toplumsal pratikten kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve do\u011fa bilimlerinin toplumsal prati\u011fin geli\u015fmesiyle birlikte olu\u015ftu\u011funu ve geli\u015fti\u011fini savunur.<\/p>\n\n\n\n

Bilimsel kavramlar, yasalar ve ilkeler, nesnel yasalar\u0131n insanlar\u0131n zihninde olu\u015fan do\u011fru yans\u0131malar\u0131d\u0131r, insanlar\u0131n zihninde do\u011fru kavranmas\u0131d\u0131r. Do\u011fa Bilimlerinin geli\u015fimi \u00fclkelerin toplumsal sistemlerinden, s\u0131n\u0131flardan ve onlar\u0131n ideolojik sistemlerinden etkilenir, ancak ayn\u0131 zamanda bilimin geli\u015fimi g\u00f6receli olarak ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r.  \u0130nsanlar do\u011fa bilimlerini do\u011frudan toplumsal geli\u015fmeyi ilerleten \u00fcretici g\u00fc\u00e7lere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilirler ve tarihi ileriye g\u00f6t\u00fcren devrimci bir g\u00fc\u00e7 haline getirebilirler. Do\u011fa bilimleri materyalist felsefenin temelidir ve diyalektik materyalizm do\u011fa biliminin geli\u015fimine rehberlik edebilecek do\u011fru d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ve metodolojiyi sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Antik eski \u00e7a\u011flarda do\u011fa bilimleri bilgisi hen\u00fcz felsefeden ayr\u0131\u015fmam\u0131\u015ft\u0131. Antik eski \u00e7a\u011flar\u0131n felsefecileri bilimsel g\u00f6r\u00fc\u015flere ve do\u011fal g\u00f6r\u00fc\u015flere dair bilgileri, do\u011fa bilimlerinin bilgisine entegre etmi\u015flerdi. \u00dcnl\u00fc filozof Platon, evreni matematiksel-geometrik bir yap\u0131 olarak tan\u0131ml\u0131yordu ve bilimsel teorileri olu\u015fturman\u0131n ideal hedefi olan do\u011fal olgular\u0131n zenginli\u011fini ve \u00e7e\u015fitlili\u011fini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in belirli elementleri (toprak, hava, ate\u015f, su ve kozmos) kullanm\u0131\u015ft\u0131. M.\u00d6. 5. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan Yunan filozof Eflatun (Plato), evrenin be\u015f t\u00fcr maddeden olu\u015ftu\u011funa inan\u0131yordu: toprak, hava, ate\u015f, su ve kozmos. Eflatun\u2019a g\u00f6re bu bi\u00e7imlerin her biri belirli bir geometrik bi\u00e7im ile tan\u0131mlan\u0131yordu. D\u00fcnya i\u00e7in bu bi\u00e7im geometrideki k\u00fcpt\u00fc. Aristo (Aristotales), t\u00fcmevar\u0131m-t\u00fcmdengelim bilimsel ara\u015ft\u0131rma modelini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve ampirik bilimin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n \u00e7izilmesi konusunu g\u00fcndeme getirmi\u015fti. Bilimsel y\u00f6ntemin uzun bir olu\u015fum ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r.  Bilim \u00f6ncesi d\u00f6nemde veya bilimin \u00e7ocukluk d\u00f6neminde, Aristoteles’in “Organon” eseri, antik \u00e7a\u011f\u0131n mant\u0131ksal y\u00f6ntemi \u00fczerine kapsaml\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmayd\u0131.  \u00d6klid’in geometrisi ve Ar\u015fimet’in stati\u011fi bu mant\u0131ksal y\u00f6ntemin se\u00e7kin uygulamalar\u0131 ve \u00f6rnekleriydi.<\/p>\n\n\n\n

Orta \u00c7a\u011f’da s\u00fcren uzun bir yolculuk ve zorlu bir birikimin ard\u0131ndan, R\u00f6nesans r\u00fczgar\u0131n\u0131n da yard\u0131m\u0131yla, bilimsel y\u00f6ntemin iki ebedi an\u0131t\u0131 olan iki kitap nihayet modern bilim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n do\u011fu\u015funun arifesinde y\u00fckseldi: ampirist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bilim ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 F. Bacon’\u0131n “Yeni Ara\u00e7lar” (1620) ve rasyonalist Descartes’\u0131n “Y\u00f6ntem \u00dczerine” (1637). Bu iki b\u00fcy\u00fck eser bilimsel y\u00f6ntemin u\u00e7mas\u0131 ve ilerlemesi i\u00e7in gereken iki kanad\u0131n\u0131 sunar: deneysel t\u00fcmevar\u0131m ve varsay\u0131msal t\u00fcmdengelim y\u00f6ntemleri. Bu iki b\u00fcy\u00fck eser bilimsel y\u00f6ntemin \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc veya \u015femas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. 16. y\u00fczy\u0131lda modern deneysel do\u011fa biliminin olu\u015fmas\u0131 ve geli\u015fmesiyle birlikte, do\u011fa bilimlerine daha sistematik ve net bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 yava\u015f yava\u015f yerle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

 Francis Bacon (1561-1626), sadece modern deneysel bilimin ger\u00e7ek atas\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda modern do\u011fa biliminin de kurucusudur. Deneysel niteliksel analiz ve t\u00fcmevar\u0131ma dayal\u0131 bilimsel bir y\u00f6ntem \u00f6nermi\u015f ve do\u011fan\u0131n bilimsel olarak anla\u015f\u0131lmas\u0131 ile do\u011fan\u0131n teknik olarak kontrol edilmesinin birbirini tamamlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur.. Francis Bacon Akademik bilimsel ara\u015ft\u0131rma gelene\u011fi ile zanaatkar man\u00fcfakt\u00fcr \u00fcretim gelene\u011finin ampirik y\u00f6ntemlerini birle\u015ftirmeyi \u015fiddetle savunmu\u015ftu. Bilimsel bilginin b\u00fcy\u00fck toplumsal i\u015flevini a\u00e7\u0131klayan, bilimin sanayiye uygulanmas\u0131n\u0131 vurgulayan ve insan\u0131n do\u011fa \u00fczerindeki egemenli\u011fini yeniden tesis etmenin ancak i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funa inanan ilk ki\u015fi Francis Bacon idi. Ayr\u0131ca Francis Bacon skolastik felsefenin bilimin geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcnde bir engel oldu\u011funa inanm\u0131\u015f ve \u201cbiz ve di\u011fer canl\u0131lar neden yarat\u0131ld\u0131k sorusuna yan\u0131t arayan nihai neden\u201d sorusunun do\u011fa bilimlerinin d\u0131\u015f\u0131nda tutulmas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya dair bir giri\u015fimde bulunmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Descartes’\u0131n bilim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, bilimin t\u00fcmdengelimli \u00f6nermelerden olu\u015fan hiyerar\u015fik bir sistem oldu\u011funa savunur ve bilimsel bili\u015fte matematiksel y\u00f6ntemlerin rol\u00fcn\u00fc vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Descartes’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden farkl\u0131 olarak modern bilimin kurucular\u0131 olan Galileo ve Newton, modern bilimsel y\u00f6ntemlerin de kurucular\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Galileo ve Newton, klasik mekanik ile ilgili teorik yap\u0131y\u0131 in\u015fa ederken matematik ile deneyi, hipotez ile do\u011frulamay\u0131, t\u00fcmevar\u0131m ile t\u00fcmdengelimi, analiz ile sentezi ba\u015far\u0131yla birle\u015ftirmi\u015fler ve asl\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda birbirlerini tamamlam\u0131\u015flard\u0131r. Darwin’in biyolojik evrim teorisi 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck bilimsel ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biriydi. Darwin’in biyolojik evrim teorisi i\u00e7erdi\u011fi bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemleri, felsefe ve sosyal bilimler ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemi\u015f, insanlar\u0131n sorunlar\u0131 g\u00f6zlemlemesi ve ele almas\u0131 i\u00e7in benzersiz bir boyut veya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 sunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Locke, Leibniz ve Hume’dan Kant’a kadar do\u011fa bilimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn geli\u015fimi temel olarak bilimsel y\u00f6ntemler, bilimsel bili\u015fin do\u011fas\u0131 ve bili\u015fsel yetenek gibi konular etraf\u0131nda d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sosyalist Saint-Simon ve filozof Hegel de bilimsel bilginin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131na ve tan\u0131mlanmas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz Felsefeci Whewell (1794-1866), 19. y\u00fczy\u0131lda bilimsel geli\u015fimin tarihini incelemek i\u00e7in yeni bir yol a\u00e7t\u0131 ve bilim tarihinin kapsaml\u0131 incelenmesi temelinde kendi bilim felsefesini olu\u015fturdu. Whewell bilimsel ilerlemenin morfolojik konular\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 geli\u015ftirme modelini giri\u015f, ba\u015flang\u0131\u00e7 ve biti\u015ften olu\u015fan \u00fc\u00e7 vuru\u015flu bir ilerleme s\u00fcreci olarak \u00f6zetlemi\u015ftir. Darwin’in biyolojik evrim teorisi 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n en b\u00fcy\u00fck bilimsel ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biridir. Darwin’in biyolojik evrim teorisinin i\u00e7erdi\u011fi bilimsel d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6ntemleri, felsefe ve sosyal bilimler alanlar\u0131na geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde etkide bulunmu\u015f s\u0131zm\u0131\u015f, insanlar\u0131n do\u011fa bilimlerinin geli\u015fmesinin sorunlar\u0131n\u0131 ve insanl\u0131\u011f\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemesi ve ele almas\u0131 i\u00e7in benzersiz bir boyut veya perspektif sunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fa Bilimlerine Bat\u0131l\u0131 Bak\u0131\u015f<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 \u00fclkelerindeki \u00e7e\u015fitli felsefi okullar aras\u0131nda, mant\u0131ksal pozitivizm, i\u015flemselcilik, mant\u0131ksal pragmatizm ve ele\u015ftirel rasyonalizm dahil olmak \u00fczere pozitivizm ak\u0131m\u0131na dahil olan \u00e7e\u015fitli felsefi okullar,—bu ak\u0131m do\u011fa bilimlerinin sorunlar\u0131na g\u00f6rece sistematik bir \u015fekilde, ancak ve ancak yaln\u0131zca bilgi kapsam\u0131nda daha fazla \u00f6nem vermekte ve ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Not: i\u015flemselcilik o kavram i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00f6ntemimiz olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece bir kavram\u0131n anlam\u0131n\u0131 bilemeyece\u011fimiz sezgisine dayan\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bilim felsefesi ancak \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra 1950\u2019lerde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bilim bran\u015f\u0131 olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r. Bilim felsefesi bilimle ilgili epistemolojik ve metodolojik meselelere odaklan\u0131r fakat bilim felsefesi do\u011fa biliminin ontolojik meselelerini tart\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131 ya olumsuz bir tav\u0131r al\u0131r ya da bunlar\u0131 tart\u0131\u015fmaktan ka\u00e7\u0131n\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 bilim felsefesinde do\u011fa bilimine bak\u0131\u015f\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 temel olarak iki y\u00f6nde geli\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Birinci y\u00f6n<\/strong> Hansen, Toulmin, D. Shapiro ve di\u011ferleri taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. Bilimsel tarihsel olaylar\u0131 inceleyerek bilimin ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci y\u00f6n<\/strong> ise C.G Hempel, R. Carnap ve Quine ve di\u011ferleri taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda bilimle ilgili tarihsel olaylar \u00fczerine hi\u00e7bir ara\u015ft\u0131rma yoktur, sadece “rasyonel yeniden d\u00fczenleme” ve “ince analize” odaklan\u0131rlar. Cevap arad\u0131klar\u0131 soru, bilimin ne s\u00f6ylemesi gerekti\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselcilik Okulu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1960’lardan itibaren, bilim felsefesinde tarihselcilik ekol\u00fc, ba\u015fl\u0131ca temsilcileri Kuhn’un “Bilimsel Devrimlerin Yap\u0131s\u0131” teorisi ve Lakatos’un “Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Program\u0131 Metodolojisi” olmak \u00fczere y\u00fckselmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1980’lerden bu yana ise, do\u011fa bilimleri \u00fczerine sosyolojik ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6nelik bir e\u011filim s\u00f6z konusudur. Genel olarak, s\u00f6ylersek \u00e7a\u011fda\u015f Bat\u0131\u2019da bilim felsefesi yaln\u0131zca do\u011fa biliminin epistemolojik ve metodolojik meselelerini ke\u015ffetmeye odaklanm\u0131\u015f, do\u011fa bilimini kapsaml\u0131 bir \u015fekilde incelememi\u015f ve do\u011fa bilimine dair eksiksiz ve sistematik bir g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yerine, do\u011fa biliminin sosyolojik meselelerini bilim sosyolojisine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fa bilimlerinin toplumsal ve tarihsel rol\u00fc s\u00f6z konusu oldu\u011funda, Bat\u0131l\u0131 bilim felsefecileri genellikle modern bilim ve teknolojinin geli\u015fiminden yola \u00e7\u0131karak kapitalist toplum i\u00e7in bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu aramaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar ve bu da iki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olarak kendisini g\u00f6sterir: bilimsel ve teknolojik geli\u015fmeye k\u00f6t\u00fcmser bak\u0131\u015f ve bilimsel ve teknolojik geli\u015fmeye iyimser bak\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n

Diyalektik Materyalist Do\u011fa G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Do\u011fa Bilimleri Alan\u0131ndaki Temelleri Nelerdir?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. H\u00fccre teorisi: <\/strong>h\u00fccre teorisinin<\/strong> ana i\u00e7eri\u011fi, h\u00fccrelerin hayvan ve bitki organizmalar\u0131n\u0131n temel yap\u0131sal birimleri oldu\u011fu ve ayn\u0131 zamanda h\u00fccrelerin hayvan ve bitki organizmalar\u0131n\u0131n ya\u015fam faaliyetlerinin temel birimleri oldu\u011fudur. H\u00fccre teorisi ile<\/strong>, t\u00fcm biyolojik d\u00fcnyan\u0131n yap\u0131sal birli\u011fi ortaya konmaktad\u0131r. H\u00fccreler biyolojik d\u00fcnyadaki t\u00fcm t\u00fcrleri birbirine ba\u011flar ve organizmalar aras\u0131nda bir akrabal\u0131k ili\u015fkisi oldu\u011funu ortaya koyar. H\u00fccre teorisi b\u00f6ylece <\/strong>biyolojik evrim teorisine b\u00fcy\u00fck bir destek sunar.<\/p>\n\n\n\n

H\u00fccre teorisinin kurulmas\u0131 biyolojinin geli\u015fimini g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde desteklemi\u015f ve diyalektik materyalist felsefe i\u00e7in \u00f6nemli bir do\u011fa bilimi temeli sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Engels, bu teoriden \u00f6vg\u00fcyle bahsetmi\u015f ve h\u00fccre teorisini 19. y\u00fczy\u0131lda do\u011fa bilimlerindeki \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck ke\u015fiften biri olarak \u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr. H\u00fccre teorisi ilk olarak 1838-1839 y\u0131llar\u0131nda Alman botanik\u00e7i Schleiden ve Alman zoolog Schwann taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak 1858 y\u0131l\u0131nda Alman bilim adam\u0131 R. Virchow (1821-1902), h\u00fccrelerin b\u00f6l\u00fcnme yoluyla yeni h\u00fccreler \u00fcretti\u011fi fikrini ortaya atm\u0131\u015f ve h\u00fccre teorisini daha m\u00fckemmel bir tarzda a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

2. Biyolojik evrim teorisi<\/strong>: biyolojik evrim teorisi, 1859’da \u0130ngiliz biyolog ve biyolojik evrimin kurucusu Darwin, ba\u015fyap\u0131t\u0131 “T\u00fcrlerin K\u00f6keni” adl\u0131 eserinde biyolojik evrimin do\u011fal se\u00e7ilim (seleksiyon) teorisini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu teorinin kilit noktas\u0131, bir gruptaki bir canl\u0131n\u0131n farkl\u0131 \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131 ve her bir canl\u0131n\u0131n do\u011fal \u00e7evrelerine farkl\u0131 bi\u00e7imlerde uyum sa\u011flamas\u0131d\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 alan ve s\u0131n\u0131rl\u0131 yiyecek\/g\u0131da nedeniyle, canl\u0131lar aras\u0131nda hayatta ayakta kalmak i\u00e7in rekabet vard\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, olumlu \u00f6zelliklere sahip canl\u0131lar ve t\u00fcrler hayatta ayakta kal\u0131r ve bu olumlu \u00f6zelliklerini \u00fcreme yoluyla yavrular\u0131na aktar\u0131rken, olumsuz \u00f6zelliklere sahip canl\u0131lar ve t\u00fcrler tedrici olarak do\u011fa taraf\u0131ndan elenecektir. Darwin, do\u011fada en iyinin tutunmas\u0131 ve en k\u00f6t\u00fcn\u00fcn elenmesine do\u011fal se\u00e7ilim ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. Darwin\u2019e g\u00f6re do\u011fal se\u00e7ilimin uzun vadeli etkisi nedeniyle, farkl\u0131 b\u00f6lgelere da\u011f\u0131lm\u0131\u015f ayn\u0131 t\u00fcrden canl\u0131lar farkl\u0131 \u00f6zelliklere sahip olabilir ve yeni t\u00fcrlerin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

3. Enerjinin korunumu ve enerji formlar\u0131n\u0131n bir di\u011ferine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yasas\u0131<\/strong>. Enerjinin korunumu ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yasas\u0131,<\/strong> 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n do\u011fa bilimlerinin \u00f6nemli bir teorik k\u00f6\u015fe ta\u015f\u0131d\u0131r. Bu yasay\u0131 ilk kez Alman Mayer (1814-1878) kapsaml\u0131 olarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Enerjinin korunumu yasas\u0131, do\u011fan\u0131n ve fizik biliminin evrensel temel yasalar\u0131ndan biridir. Genel olarak enerjinin ne yarat\u0131labilece\u011fi ne de yok edilebilece\u011fini, enerjinin sadece enerjinin bir bi\u00e7iminden di\u011fer bir bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilece\u011fi veya enerjinin bir nesneden di\u011fer bir nesneye aktar\u0131labilece\u011fini, bu s\u00fcre\u00e7lerde toplam enerji miktar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmeden kalaca\u011f\u0131n\u0131 savunur.  Farkl\u0131 enerji t\u00fcrleri aras\u0131nda termal enerji, radyant (elektromanyetik \u0131\u015f\u0131n\u0131m) enerjisi, kimyasal enerji, n\u00fckleer enerji, elektrik enerjisi, hareket enerjisi, ses enerjisi, elastik enerji (esneklik enerjisi) ve yer\u00e7ekimi enerjisi bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Enerjinin korunumu ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yasas\u0131n\u0131n \u00f6nemi \u015furadad\u0131r, Enerjinin korunumu ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yasas\u0131 bize her \u015feyden \u00f6nce, maddi hareket ve de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinde belirli fiziksel b\u00fcy\u00fckl\u00fckler aras\u0131nda e\u015fde\u011fer bir ili\u015fki kurmam\u0131z gerekti\u011fini anlat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunun i\u00e7in maddeler aras\u0131ndaki ger\u00e7ek etkile\u015fim s\u00fcrecini bilmemize gerek yoktur, ayn\u0131 \u015fekilde maddenin hareket ve de\u011fi\u015fimi s\u00fcrecinde enerji bi\u00e7imleri aras\u0131ndaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin yolunu bilmemize de gerek yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Aksine enerji ile maddenin hareket durumuna kar\u015f\u0131l\u0131k gelen fiziksel nicelikler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi kurdu\u011fumuz takdirde, maddenin hareketi ve de\u011fi\u015fimi s\u00fcrecinde ilk durum ile son durum aras\u0131nda e\u015fde\u011fer bir ili\u015fki kurabiliriz, bu da bize maddenin hareketi ve de\u011fi\u015fimi s\u00fcrecinin niceli\u011fini \u00e7\u00f6zme olana\u011f\u0131n\u0131 verir.  Genel olarak, enerjinin korunumu yasas\u0131 bize sorunlara geli\u015fimsel bir perspektiften bakmam\u0131za destek olur, insanlar\u0131n kendi \u00f6znel inisiyatiflerini tam anlam\u0131yla kullanmalar\u0131 gerekti\u011fini vurgular ve insanlara geli\u015fmelerde niteliksel de\u011fi\u015fime neden olmak i\u00e7in niceli\u011fi nas\u0131l de\u011fi\u015ftireceklerini \u00f6\u011frenmeye y\u00f6nlendirir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u00f6zl\u00fck: Do\u011fa Bilimlerinin Geli\u015fimi ile Marksist Diyalektik Materyalizmin Geli\u015fimi Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiler Derleyen: Sahir Yolcu, Temmuz 2024  Marx’\u0131n Do\u011fa Bilimlerine Bak\u0131\u015f\u0131 Marx, Engels ve Lenin, diyalektik materyalist do\u011fa bilimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00e7e\u015fitli sorunlar\u0131n\u0131 kapsaml\u0131 bir \u015fekilde ortaya koymu\u015f, bu sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik y\u00f6n\u00fc i\u015faret etmi\u015f ve temel ilkeleri form\u00fcle ederek Marksist do\u011fa bilimi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kurulmas\u0131n\u0131n temelini atm\u0131\u015flard\u0131r.  Marx, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-4369","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4369","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4369"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4369\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4370,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4369\/revisions\/4370"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4369"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4369"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4369"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}