{"id":4556,"date":"2024-10-04T20:07:34","date_gmt":"2024-10-04T20:07:34","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4556"},"modified":"2024-10-07T11:24:59","modified_gmt":"2024-10-07T11:24:59","slug":"gao-fang-sovyet-modeli-sosyalizmin-demokrasi-ilkesinden-sapmasinin-5-baslica-nedeni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4556","title":{"rendered":"Gao Fang: Sovyet Modeli Sosyalizmin Demokrasi \u0130lkesinden Sapmas\u0131n\u0131n 5 Ba\u015fl\u0131ca Nedeni\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Gao Fang: Sovyet Modeli Sosyalizmin Demokrasi \u0130lkesinden Sapmas\u0131n\u0131n 5 Ba\u015fl\u0131ca Nedeni <\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Yazar Hakk\u0131nda: Prof. Gao Fang \u00c7in\u2019de \u00f6nemli bir ya\u015fl\u0131 ku\u015fak sosyalizm teorisyeni<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 asl\u0131nda \u00fclke \u00e7ap\u0131nda bir akademik tart\u0131\u015fma ve diyalogu ba\u015flatmak amac\u0131yla yaz\u0131lan \u201cDemokrasi Olmadan Sosyalizm Olmaz; \u00d6zg\u00fcrl\u00fckten Sapma: Sovyet Modeli Sosyalizmin Hastal\u0131\u011f\u0131\u201d <\/strong>adl\u0131 makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Makale ilk olarak 2003 y\u0131l\u0131 May\u0131s ay\u0131nda \u00c7in\u2019de Pazar Ekonomisi Forumu adl\u0131 bir b\u00fcltende  yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r (kurum-i\u00e7i bir yay\u0131n) Daha sonra, 2005 y\u0131l\u0131nda Journal of Jiangsu Administration Sciences Institute dergisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. 28 Mart 2005 y\u0131l\u0131nda, makalenin k\u0131sa bir versiyonu \u00c7KP Merkez Komitesi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Merkezi Parti Okulu taraf\u0131ndan desteklenen Study Times (Ara\u015ft\u0131rma Almana\u011f\u0131) adl\u0131 ara\u015ft\u0131rma dergisinde \u201cyeni d\u00fc\u015f\u00fcnceler\u201d k\u00f6\u015fesi alt\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>
<\/div>
<\/div><\/div><\/div>\n\n\n\n

Sosyalist demokrasi yolundan sapma, Sovyet modeli sosyalizmin b\u00fcy\u00fck bir hastal\u0131\u011f\u0131 idi.<\/p>\n\n\n\n

Stalin d\u00f6neminde \u015fekillenen ve ard\u0131ndan kurulan Sovyet modeli sosyalizm, neden gitgide \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkesinden sapm\u0131\u015ft\u0131r?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Kan\u0131mca, bu soruya daha tatmin edici bir yan\u0131t bulabilmek i\u00e7in a\u015fa\u011f\u0131da s\u0131ralayaca\u011f\u0131m 5 a\u00e7\u0131dan genel bir analiz ve de\u011ferlendirme yapmam\u0131z gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Kuruldu\u011fundan bir s\u00fcre sonra Sovyet modeli sosyalizm, halk\u0131n temel gereksinimlerini kar\u015f\u0131lad\u0131 fakat halk\u0131n sosyalizmi destekleyecek co\u015fkusunu canl\u0131 tutamad\u0131 ve halk\u0131n giri\u015fimci ve yarat\u0131c\u0131 bir ruh ortaya koymalar\u0131n\u0131 sa\u011flayamad\u0131. Sonu\u00e7 olarak bu sosyalist demokrasiden sapma \u00f6\u011fesi, Sovyet modeli sosyalizmin vaktinden \u00f6nce k\u00f6hnele\u015fmesine ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kan kaybetmesine sebep olmu\u015ftur. Ancak, \u00e7eli\u015fkilerle dolu olan kapitalizm, Bat\u0131 \u00fclkelerinde kapitalizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan insanlar\u0131n ve gruplar\u0131n kendilerini, sosyalizmde devletin efendisi olmas\u0131 gereken insanlardan daha rahat ve tatmink\u00e2r hissetmelerini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc kapitalizm, insanlara \u00f6zg\u00fcr olduklar\u0131n\u0131 hissettirmi\u015ftir. B\u00f6ylece Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131nda bir\u00e7ok insan, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki sosyalizmin, kapitalizmin yerini almas\u0131na gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sosyalizmin ba\u015far\u0131l\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bundan dolay\u0131 Bat\u0131 kapitalizmi bu f\u0131rsat\u0131, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek ve daha uzun bir s\u00fcre var olabilmek i\u00e7in yarar\u0131na kullanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

BE\u015e NEDEN<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci neden olarak,<\/strong> Sovyetler Birli\u011fi g\u00f6rece az geli\u015fmi\u015f bir \u00fclke idi. Sovyetler Birli\u011fi, kapitalist g\u00fc\u00e7lerin ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda, tek ba\u015f\u0131na m\u00fccadele edip sosyalist in\u015fay\u0131 geli\u015ftirmeye \u00e7abalad\u0131. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki uluslararas\u0131 ve i\u00e7 s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri yaln\u0131zca a\u015f\u0131r\u0131 derecede keskin s\u0131n\u0131rlara sahip ve yo\u011fun de\u011fildi, ayn\u0131 zamanda \u00e7ok da karma\u015f\u0131kt\u0131. Bunun sonucunda, \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri sosyalist devleti y\u0131kmak i\u00e7in kullanan s\u0131n\u0131f d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla, yurtta\u015flar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini k\u0131s\u0131tlamak zorundayd\u0131. Ancak benim \u015fahsi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re bu, Sovyet modelinin sosyalist demokrasi ilkesinden (politikas\u0131ndan) sapmas\u0131n\u0131n temel sebebi olamaz.<\/p>\n\n\n\n

 Yukar\u0131da s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz Gorki\u2019nin bir dizi makalesinin ve Soljenitsin\u2019in yazd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel mektubun, sosyalist devleti ala\u015fa\u011f\u0131 edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmek pek ak\u0131l kar\u0131 de\u011fildir. Fakat bu konuyu s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi ger\u00e7eklikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan inceledi\u011fimizde bile, baz\u0131 ger\u00e7ekler olduk\u00e7a gariptir. Sovyet liderler, sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n temelde tamamland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve t\u00fcm d\u00fc\u015fman s\u0131n\u0131flar\u0131n 1936 y\u0131l\u0131nda ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesine ra\u011fmen, Sovyetler Birli\u011fi, parti ve devlette kadrola\u015fmay\u0131 ama\u00e7layarak, hala \u201car\u0131nd\u0131rma\u201d kampanyalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f, bundan dolay\u0131 halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00e7ok kat\u0131 bir bi\u00e7imde k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ard\u0131ndan, uluslararas\u0131 fa\u015fizmin yenilip sosyalizmin Avrupa ve Asya\u2019da ondan fazla \u00fclkeye yay\u0131lmas\u0131ndan sonra olu\u015fan yeni durumda, Sovyetler Birli\u011fi art\u0131k yaln\u0131z de\u011fildi. Buna ra\u011fmen Sovyetler Birli\u011fi, kat\u0131 y\u00f6netim bi\u00e7imini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bu kat\u0131 y\u00f6netim bi\u00e7imi, halk\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u0131k\u0131 denetlemeler ve kontroller alt\u0131nda olmas\u0131n\u0131 ifade ediyordu. \u00d6te yandan Sovyetler Birli\u011fi, di\u011fer kom\u00fcnist partilerin, sol kanatta yer alan partilerin ve di\u011fer \u00fclkelerin sosyalizmin in\u015fas\u0131nda kendilerine \u00f6zg\u00fc yolu \u00f6zg\u00fcrce bulmas\u0131na ve bunun karar\u0131n\u0131 vermesine izin vermiyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci neden olarak,<\/strong> Moskova hanedan\u0131n\u0131n lideri III. Ivan, 1497 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019da merkeziyet\u00e7i feodal monar\u015fiyi kurdu\u011fundan beri Rusya; feodalizm, kapitalizm ve emperyalizm olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir geli\u015fim ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131. 1917 y\u0131l\u0131na kadar, tam 420 y\u0131l boyunca mutlak monar\u015fi h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bu tarihsel arka plan g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, d\u0131\u015fta askeri yay\u0131lmac\u0131l\u0131k ve i\u00e7te despotik egemenlik, Rusya devletinin geleneksel \u00f6zelli\u011fi haline gelmi\u015fti. Rusya tarihinde, \u00e7arist otokrasi kar\u015f\u0131t\u0131 bir tak\u0131m s\u00fcre\u011fen toplumsal hareketler ve halk\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve \u00f6zg\u00fcrle\u015fme m\u00fccadeleleri olmas\u0131na ra\u011fmen \u2013\u00f6rne\u011fin, 18. Y\u00fczy\u0131lda liderli\u011fini Pugachey\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ift\u00e7i ayaklanmas\u0131, silahl\u0131 Aral\u0131k\u00e7\u0131lar isyan\u0131, 19. Y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fen aristoktat isyanlar\u0131 ve 19. Y\u00fczy\u0131l\u0131n yar\u0131s\u0131ndan sonra k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva Narodnikler\u2019in (halk\u00e7\u0131lar) \u00f6nderli\u011findeki devrimci faaliyetler gibi- Rusya yine de Bat\u0131 Avrupa\u2019da meydana gelen ve halka d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flayan R\u00f6nesans, Reform ve Ayd\u0131nlanma gibi b\u00fcy\u00fck hareketler ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen bu t\u00fcr hareketler, d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve birka\u00e7 nesil boyunca bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc y\u00fcceltmi\u015fti. G\u00fc\u00e7s\u00fcz Rus liberal burjuvazisi ise, \u00c7ar\u2019\u0131n otokratik politik d\u00fczenine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken pasif kal\u0131yor, ve ayn\u0131 zamanda burjuva devrimine \u00f6nc\u00fcl\u00fck edemiyor ve Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde oldu\u011fu gibi liberal ve demokratik bir sistem kuram\u0131yordu. Liberal burjuvazi, olas\u0131 bir i\u015f\u00e7i-\u00e7ift\u00e7i devriminden de korkuyordu. Bundan dolay\u0131 bir yandan, feodal monar\u015finin g\u00fc\u00e7l\u00fc gelene\u011fi, yeni do\u011fmu\u015f sosyalist Rusya\u2019n\u0131n burjuva \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, demokrasi ve di\u011fer ileri kurumlar gibi kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131n olumlu y\u00f6nlerini miras almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kastediyordu. \u00d6te yandan, baz\u0131 liderlik hatalar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak bu otokratik toplumsal gelenek, partinin ve h\u00fck\u00fcmet sisteminin i\u00e7ine s\u0131zm\u0131\u015ft\u0131. Bu iki durum bir araya geldi\u011finde, sosyalist demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkelerinden sapan Sovyet modeli sosyalizmin genlerinde despotik \u00f6\u011feler bar\u0131nd\u0131rmas\u0131na sebep olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden olarak,<\/strong> Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nde, Lenin gibi \u00e7ok iyi \u00fcniversite e\u011fitimi alm\u0131\u015f, iyi yabanc\u0131 dil bilen, Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerinde uzun d\u00f6nem deneyim kazanm\u0131\u015f ve ele\u015ftiriye a\u00e7\u0131k olan liderler, \u00e7ok nadir bulunuyordu. \u00d6te yandan yaln\u0131zca Rusya\u2019da yerel deneyimler edinmi\u015f Stalin, kendine g\u00fcvenen, \u00f6z sayg\u0131s\u0131 y\u00fcksek ve hiddetli bir karaktere sahipti. Stalin, s\u0131k s\u0131k kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin geni\u015f kitlelerin temel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve di\u011ferlerinin fikirlerine ho\u015fg\u00f6r\u00fcl\u00fc davranmayarak, onlar\u0131n fikirlerini ve tavsiyelerini kulak ard\u0131 etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 liderler veya parti militanlar\u0131 \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu: E\u011fer insanlar ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden yararlanabilecekse, elbette ki baz\u0131 kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7eren \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fleri savunduklar\u0131 durumlar olacakt\u0131r. Aralar\u0131nda uyumsuz fikirler ortaya \u00e7\u0131kacak, sonu gelmeyen tart\u0131\u015fmalar m\u00fcmk\u00fcn olacak, ve neyin do\u011fru neyin yanl\u0131\u015f oldu\u011funu ay\u0131rt etme konusunda zorluklar ya\u015fanacakt\u0131r. Fakat bu yakla\u015f\u0131m, tek tarafl\u0131 bir yakla\u015f\u0131md\u0131r ve sosyalist \u00fclke liderlerinin ve partinin, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn merkeziyet\u00e7ili\u011fi ve insanlar\u0131n reform ve devrim i\u00e7in olan isteklerini ala\u015fa\u011f\u0131 edece\u011fi ve toplumdaki dayan\u0131\u015fman\u0131n ve toplumsal istikrar\u0131n tehlikeye girece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flamalar\u0131 gibi, ba\u015fka daha b\u00fcy\u00fck hatalara sebep olacakt\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki durum yakla\u015f\u0131k olarak budur: Sovyetler Birli\u011fi anayasas\u0131nda a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015f olan sosyalist yurtta\u015flar\u0131n ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, yay\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve inan\u00e7 ve eylem yapma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, ancak ve ancak parti liderleri ve partinin merkez komitesi bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin zararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnde ge\u00e7erli olacakt\u0131r. Bu, partinin ve parti liderlerinin kendilerini hukuktan \u00fcst\u00fcn g\u00f6rd\u00fckleri anlam\u0131na gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

 Kan\u0131mca, Stalin gibi liderleri anlamak zordur: \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, do\u011fal olarak sosyalizmin temel \u00f6zelli\u011fi ve de\u011fersel hedefidir. Marx\u2019\u0131n Kom\u00fcnist Manifesto\u2019da yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, sosyalizm ve kom\u00fcnizm; ancak kapitalizmden daha y\u00fcksek \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler sa\u011flayabildi\u011fi takdirde, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr ve b\u00fct\u00fcnsel geli\u015fimini sa\u011flayabilir. Sosyalist in\u015fa, ancak her bireyin \u00f6zg\u00fcr ve aktif rol\u00fc ve katk\u0131s\u0131 sa\u011flan\u0131rsa, b\u00fct\u00fcnsel ve e\u015fg\u00fcd\u00fcml\u00fc bir geli\u015fme ya\u015fayacakt\u0131r. Sadece bu \u015fekilde hatalar\u0131m\u0131z\u0131 giderek azaltabilir ve kom\u00fcnizm idealimize daha erken ula\u015fabiliriz: \u201c\u00f6zg\u00fcr bireylerin\/\u00fcreticilerin birli\u011fi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

 Stalin, \u00f6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnceye sahip ve Marksist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc daha iyi anlayan Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi liderlerini tasfiye etmi\u015fti. Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nde belli bir s\u00fcreli\u011fine t\u00fcm seviyelerde kilit noktalarda bulunan ba\u015fl\u0131ca liderleri incelersek, \u00e7o\u011fu Stalin ile benzer tutumlara sahipti. Bu, Sovyet modeli sosyalizminin git gide artan bir \u015fekilde \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkesinden sapmas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir \u00f6nemli sebebiydi.<\/p>\n\n\n\n

 D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc neden olarak,<\/strong> Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sa\u011fl\u0131ks\u0131z iki sistem g\u00f6r\u00fcyoruz. Birincisi, liderler etraf\u0131nda ki\u015fi k\u00fclt\u00fc, ikincisi ise liderlerin \u00e7al\u0131\u015fma ve \u00f6nderlik tarz\u0131nda ki\u015fisel otoriterizm tutumdur.<\/p>\n\n\n\n

Bu tutumlar yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f ve halk bu tutumlara al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve uyum sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Bu sistemler, Stalin d\u00f6neminde olu\u015fturulmu\u015ftur. Fakat bu iki sistem, asl\u0131nda feodalizmin d\u0131\u015favurum bi\u00e7imidir. Bundan dolay\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkesi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck haklar\u0131, sosyalist sistemden tamamen \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1924 y\u0131l\u0131nda Lenin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, Stalin Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Merkez Komitesi\u2019nin genel sekreteri olmu\u015f ve t\u00fcm g\u00fcc\u00fc kendi elinde toplam\u0131\u015ft\u0131. Parti ya\u015fam\u0131nda parti i\u00e7i demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kurallar\u0131n\u0131 ala\u015fa\u011f\u0131 etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Partinin kolektif liderlik ilkesine son vermi\u015f ve pratikte Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin y\u0131ll\u0131k kongre toplant\u0131lar\u0131 sistemini iptal etmi\u015fti. Ayr\u0131ca, partinin \u00fc\u00e7 ayda bir yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerini ve parti merkez komitesinin iki haftada bir toplant\u0131 sistemini de ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Be\u015f y\u0131l i\u00e7inde, parti i\u00e7indeki \u00fc\u00e7 muhalif fraksiyonla, Tro\u00e7ki muhalif fraksiyonu, Tro\u00e7ki-Zinovyiev\u2019in \u00f6nderli\u011findeki yeni muhalefet fraksiyonu ve Bukharin-Rykov parti kar\u015f\u0131t\u0131 grubu ile olan m\u00fccadeleleri kazanm\u0131\u015f ve partiyi bunlardan ar\u0131nd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. O zamandan itibaren, parti i\u00e7inde tek ki\u015fi hakimiyeti olu\u015fturulmu\u015ftu ve kimsenin buna kar\u015f\u0131 gelecek cesareti yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Liderler ve Halk aras\u0131nda liderler etraf\u0131nda ki\u015fi k\u00fclt\u00fcn\u00fc kullanmas\u0131 ve bundan yararlanmas\u0131, 1929 y\u0131l\u0131nda Stalin\u2019in 50. Ya\u015f g\u00fcn\u00fc i\u00e7in yap\u0131lan b\u00fcy\u00fck kutlama kampanyas\u0131 ile iyice a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Parti literat\u00fcr\u00fc ve akademik ve edebi t\u00fcm eserler, Stalin\u2019e \u00f6vg\u00fcler ve zafer \u015fark\u0131lar\u0131 ile dolu idi. Ki\u015fi k\u00fclt\u00fc sisteminin yayg\u0131n hale gelmesi ile beraber, ki\u015fisel otoriter sistemin daha h\u0131zl\u0131 yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in bir zemin olu\u015fmu\u015ftu. 1940\u2019l\u0131 y\u0131llar boyunca Stalin, yeni ve daha gen\u00e7 liderler i\u00e7in yolu a\u00e7mam\u0131\u015f ve SBKP Merkez Komitesi\u2019ndeki genel sekreterlik g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, Halk Komitesi\u2019nin Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini (1945 y\u0131l\u0131nda Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131, bir ba\u015fka deyi\u015fle Ba\u015fbakan olarak yeniden adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r) ve orduda Milli G\u00fcvenlik Komisyonu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini (1945 y\u0131l\u0131nda T\u00fcm Sovyet Silahl\u0131 G\u00fc\u00e7leri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Komutanl\u0131\u011f\u0131) y\u00fcr\u00fctt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

 Partinin idari ve askeri t\u00fcm g\u00fc\u00e7leri, Stalin\u2019in elinde tekelle\u015fmi\u015fti. Bu, partinin, \u00fclkenin ve ordunun t\u00fcm\u00fcn\u00fcn Stalin\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerine, kararlar\u0131na ve emirlerine ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu ve di\u011fer insanlar\u0131n kafa yormalar\u0131na ve \u00f6zg\u00fcrce d\u00fc\u015f\u00fcnmelerine gerek kalmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyordu. \u00dclkede ve partide d\u00fc\u015f\u00fcnce \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, bir liderin niyetleri, g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve kararlar\u0131n\u0131n nas\u0131l anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131, a\u00e7\u0131klanaca\u011f\u0131 ve uygulanaca\u011f\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131. Bundan dolay\u0131 Sovyet modeli sosyalizm, ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck anlam\u0131nda tamam\u0131yla do\u011fru yoldan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Be\u015finci neden olarak, ayr\u0131cal\u0131klar uygulamas\u0131 ve toplumda ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir toplumsal grubun bulunmas\u0131 demokrasi ilkesine tamamen ayk\u0131r\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde y\u00fcksek d\u00fczeydeki parti, devlet ve ordu g\u00f6revlileri, genel olarak kabul edildi\u011fi gibi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir grup haline gelmi\u015fti ve bu grup Stalin d\u00f6neminde uzun bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde ad\u0131m ad\u0131m olu\u015fmu\u015ftu.  Kendi ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 stat\u00fclerini savunan bu ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 grup, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin sosyalist modelinin Marksist \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yeniden kazanmas\u0131n\u0131 engelleyen toplumsal grup olmu\u015f– b\u00f6yle bir toplumsal grup olu\u015fmu\u015f– ve b\u00f6ylece Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde bu sapman\u0131n d\u00fczeltilmesi \u00e7ok daha zorla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1930-1953 aras\u0131nda \u2013Stalin d\u00f6neminde– \u00fclkeye egemen olan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasi ilkelerine ayk\u0131r\u0131 bu ki\u015fi k\u00fclt\u00fc ve ki\u015fisel otoritenin egemenli\u011fine dayal\u0131 sistem — sadece \u00fcstyap\u0131da, yani toplumsal bilin\u00e7, ideolojik, k\u00fclt\u00fcrel ve siyasi alan gibi alanlarda kalm\u0131\u015f olsayd\u0131, Stalin\u2018den sonra g\u00f6reve gelen do\u011fru bir liderli\u011fin i\u015fleri d\u00fczeltmesi ve tekrar do\u011fru yola koymas\u0131 \u00e7ok daha kolay olabilirdi. Sovyetler Birli\u011fi, \u00f6nce Parti i\u00e7indeki demokrasi ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sorunlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmekten ba\u015flayarak, ad\u0131m ad\u0131m ilerleyen bir s\u00fcre\u00e7le toplumun t\u00fcm alanlar\u0131nda demokrasiyi geli\u015ftirebilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, yukar\u0131da s\u00f6z\u00fc edilen ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 toplumsal grubun varl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, tarih farkl\u0131 bir yol ald\u0131. Bu ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 toplumsal grup herhangi bir de\u011fi\u015fiklik ve reformdan son derece korkuyordu.  Sosyalist \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasinin geli\u015ftirilmesi durumunda, kendilerinin kitleler taraf\u0131ndan denetleneceklerini, su\u00e7lanacaklar\u0131n\u0131 ve yarg\u0131lanacaklar\u0131n\u0131 ve ekonomik avantajlar\u0131n\u0131 ve  di\u011fer ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 (villalar, \u00f6zel al\u0131\u015fveri\u015f ma\u011fazalar\u0131, \u00fccretsiz iyi yemekler vb.) kaybedeceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Hatta, avantajlar\u0131 toplumdaki di\u011ferlerinden \u00e7ok daha fazla olmasa da, onlar bu avantajlar\u0131n art\u0131r\u0131labilece\u011fi inanc\u0131 ve umudunu ta\u015f\u0131yorlard\u0131. Bu y\u00fczden, Stalin\u2018den sonra Sovyet modelinde etkili bir reformun yap\u0131labilmesi \u00e7ok zordu.<\/p>\n\n\n\n

Kru\u015f\u00e7ev ve Brejnev liderli\u011fi \u00fcstlendikten sonra, daha \u00f6nce oldu\u011fu gibi yeni bir ki\u015fi k\u00fclt\u00fc sistemi ve yeni bir ki\u015fisel otoriter sistem uygulad\u0131lar. Kru\u015f\u00e7ev, 11 y\u0131l iktidarda idi(1953-1964). \u0130\u015fe, y\u00fcksek maa\u015flar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrerek k\u0131demli kadrolar\u0131n ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 k\u0131s\u0131tlama bi\u00e7iminde bir reform ile ba\u015flamak istedi, fakat bu duruma ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 grup hemen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Bu muhalif grup, 1964 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131nda Kru\u015f\u00e7ev\u2019in do\u011fru ve nesnel kararlar verememe hatas\u0131ndan\u00a0faydalanarak, Kru\u015f\u00e7ev\u2019i SBKP Merkez Komitesi Birinci Sekreterli\u011fi g\u00f6revinden ve Bakanlar Kurulu Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u2019ndan istifa etmeye zorlad\u0131lar. Brejnev\u2019in iktidar\u0131 ise 18 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc (1964-1982). Brejnev, ki\u015fi k\u00fclt\u00fc ve ki\u015fisel otoriterizmin yan\u0131s\u0131ra, k\u0131demli kadrolar\u0131n ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 artt\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, Stalin\u2019in son d\u00f6nemlerinde kadrolar ve kitlelerin maa\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki fark 5 kat iken, Brejnev bu fark\u0131 10 kat\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Bu s\u0131rada, Brejnev muhaliflere sebepsiz yere bask\u0131lar yapt\u0131, halk\u0131 ifade ve yay\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden mahrum b\u0131rakt\u0131. Brejnev, toplumun istikrar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc taktikler ile s\u00fcrd\u00fcrmesine ve Stalin\u2019den sonra en uzun vadeli g\u00f6rev yapan ki\u015fi olmas\u0131na ra\u011fmen, eninde sonunda gerekli reformlar\u0131 erteledi ve gelecek nesillere yar\u0131m y\u00fczy\u0131ldan fazla s\u00fcredir birikmi\u015f bir tak\u0131m \u00e7eli\u015fkiler b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Brejnev 76 ya\u015f\u0131nda iken, 1982 y\u0131l\u0131nda kalp krizinden dolay\u0131 \u00f6ld\u00fckten sonra, Sovyetler Birli\u011fi, iki hasta ve ya\u015fl\u0131 adam aras\u0131nda k\u0131sa bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fad\u0131. (Andropov, bir y\u0131l \u00fc\u00e7 ay boyunca iktidarda idi ve 70 ya\u015f\u0131nda iken \u00f6ld\u00fc. \u00c7ernenko ise, bir y\u0131l bir ay boyunca g\u00f6revde kald\u0131 ve 74 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc.)<\/p>\n\n\n\n

H\u00fck\u00fcmeti ya\u015fl\u0131lar\u0131n y\u00f6netmesi ve \u00f6m\u00fcr boyu g\u00f6rev sistemi, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde partinin, h\u00fck\u00fcmetin ve ordunun liderlerinin iki y\u0131l gibi bir s\u00fcre i\u00e7erisinde \u00fc\u00e7 kez de\u011fi\u015fmesine sebep oldu.<\/p>\n\n\n\n

Mihail Gorba\u00e7ov 1985 y\u0131l\u0131nda iktidara geldi\u011finde, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasiden yoksun totaliter sosyalist sistemde derin k\u00f6klere sahip olan hatal\u0131 pratikleri ve kurumlar\u0131 d\u00fczeltmek zaten olduk\u00e7a zordu. Baz\u0131 insanlar bu durumu parlak bir benzetme ile \u015f\u00f6yle niteliyorlard\u0131: Bu alandaki eski kurumlar ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar \u201cyanm\u0131\u015f pirin\u00e7 kabu\u011fu\u201d gibi olduk\u00e7a k\u0131r\u0131lmas\u0131 zor sert ceviz hale gelmi\u015flerdi. O g\u00fcnlerde, parti i\u00e7i ve parti d\u0131\u015f\u0131ndaki halk \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve demokrasiye git gide daha fazla ihtiya\u00e7 duyuyordu. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde uzun s\u00fcredir Rus h\u00fck\u00fcmet politikalar\u0131 taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131lan etnik ulusal az\u0131nl\u0131klar ve ba\u011fl\u0131 Cumhuriyetlerin uluslar\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talep ediyordu.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gao Fang: Sovyet Modeli Sosyalizmin Demokrasi \u0130lkesinden Sapmas\u0131n\u0131n 5 Ba\u015fl\u0131ca Nedeni  Yazar Hakk\u0131nda: Prof. Gao Fang \u00c7in\u2019de \u00f6nemli bir ya\u015fl\u0131 ku\u015fak sosyalizm teorisyeni Bu yaz\u0131 asl\u0131nda \u00fclke \u00e7ap\u0131nda bir akademik tart\u0131\u015fma ve diyalogu ba\u015flatmak amac\u0131yla yaz\u0131lan \u201cDemokrasi Olmadan Sosyalizm Olmaz; \u00d6zg\u00fcrl\u00fckten Sapma: Sovyet Modeli Sosyalizmin Hastal\u0131\u011f\u0131\u201d adl\u0131 makalenin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Makale ilk olarak 2003 y\u0131l\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,9],"tags":[],"class_list":["post-4556","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4556"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4568,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4556\/revisions\/4568"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}