{"id":4927,"date":"2025-01-13T14:22:01","date_gmt":"2025-01-13T14:22:01","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4927"},"modified":"2025-11-04T19:14:34","modified_gmt":"2025-11-04T19:14:34","slug":"prof-lin-gang-buharinin-sosyalist-ekonomi-uzerine-dusunceleri-ve-sovyetler-birliginde-sanayilesme-tartismasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=4927","title":{"rendered":"Prof. Lin Gang: Buharin’in Sosyalist Ekonomi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sanayile\u015fme Tart\u0131\u015fmas\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Lin Gang: Buharin’in Sosyalist Ekonomi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sanayile\u015fme Tart\u0131\u015fmas\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Yazar: Prof. Lin Gang, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Eski Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi \u00c7in’e \u00d6zg\u00fc Sosyalist Ekonomi Politik Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Akademik Komitesi \u00dcyesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Ferdi Bekir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
\u0130ki Bol\u015fevik: Stalin ve Buharin<\/strong><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u00d6zet<\/strong>: Buharin’in kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin ekonomik yasalar\u0131 ve geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinin sosyalist sanayile\u015fmesi gibi temel konulardaki teorik a\u00e7\u0131klamalar\u0131, \u00e7a\u011fda\u015f sosyalist pratikte h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Buharin, Tro\u00e7kist gruba kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede bir yandan Lenin’in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 (NEP) fikirleri \u00fczerine ciddi bir savunu ve a\u00e7\u0131klama \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmu\u015f, di\u011fer yandan Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi<\/em> kitab\u0131nda ortaya koydu\u011fu baz\u0131 sol fikirler \u00fczerine yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f ve \u00f6zele\u015ftiri yapm\u0131\u015f, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde ekonomi \u00fczerine giderek daha olgun bir dizi g\u00f6r\u00fc\u015f olu\u015fturmu\u015ftur. Bu makale, Buharin’in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 d\u00f6nemi sonras\u0131ndaki sosyalist ekonomi \u00fczerine fikirlerini incelemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Lenin taraf\u0131ndan \u201cson derece bilge bir Marksist iktisat\u00e7\u0131\u201d olarak nitelendirilen Buharin, Sovyetler Birli\u011fi’nin ilk g\u00fcnlerindeki \u015fiddetli parti i\u00e7i m\u00fccadeleler s\u0131ras\u0131nda kurban giden en \u00f6nemli Bol\u015fevik \u00f6nderlerden biriydi. \u201cFelsefi teorik g\u00f6r\u00fc\u015fleri\u201d baz\u0131 sorunlar i\u00e7erse de, Marksist bir iktisat\u00e7\u0131 olarak Buharin, \u00f6zellikle kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin ekonomik yasalar\u0131 ve geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinin sanayile\u015fmesi gibi temel konulardaki teorik a\u00e7\u0131klamalar\u0131 nedeniyle, sosyalist iktisat teorisi tarihinde ku\u015fkusuz sayg\u0131n bir yerdedir.<\/p>\n\n\n\n

Buharin’in sosyalist ekonomi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n geli\u015fimi iki a\u015famaya ayr\u0131labilir. Birinci a\u015fama Sava\u015f Kom\u00fcnizmi d\u00f6nemi, ikinci a\u015fama ise Yeni Ekonomi Politikas\u0131 sonras\u0131 d\u00f6nemdir. Buharin’in s\u00f6z konusu birinci d\u00f6nemdeki en \u00f6nemli eseri Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi\u2019dir<\/em>. Bu kitapta Buharin, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemindeki temel e\u011filimin meta-para ili\u015fkilerini ortadan kald\u0131rmak ve toplum i\u00e7in do\u011fal bir ekonomik sistem kurmak oldu\u011funu; proleter devlet iktidar\u0131n\u0131n t\u00fcm alanlar\u0131 kapsayan bir \u201cidari ekonomik ve idari teknik kurum\u201d haline gelmesi gerekti\u011fini savunuyordu. Kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015f \u201cekonomi d\u0131\u015f\u0131 zor\u201d yoluyla te\u015fvik edilmeliydi. Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi<\/em> kitab\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fler sadece Sava\u015f Kom\u00fcnizmi s\u0131ras\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi i\u00e7indeki genel g\u00f6r\u00fc\u015fleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u201cdo\u011fal ekonomi teorisi\u201d, \u201ckabuk teorisi\u201d[1]<\/a>, \u201cfiyat ve de\u011ferin ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 teorisi\u201d ve \u201cekonominin idari y\u00f6netimi\u201d gibi daha sonra uzun s\u00fcre sosyalist politik ekonomiye h\u00e2kim olan bir\u00e7ok g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de i\u00e7ermekteydi.<\/p>\n\n\n\n

1921 y\u0131l\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi Sava\u015f Kom\u00fcnizmi politikas\u0131na son verdi ve Yeni Ekonomi Politikas\u0131’na ge\u00e7ti. Bu s\u0131rada Buharin Sol Kom\u00fcnistler Grubu\u2019<\/em>ndan ayr\u0131ld\u0131 ve Yeni Ekonomik Politika’n\u0131n sad\u0131k bir savunucusu oldu. Yeni Ekonomik Politika d\u00f6nemi boyunca, Tro\u00e7ki taraf\u0131ndan temsil edilen \u201csol\u201d g\u00f6r\u00fc\u015fler Sovyet partisi i\u00e7inde her zaman ana tehlike olmu\u015ftur. Buharin’in bu d\u00f6nemdeki siyasi ve teorik faaliyetleri esas olarak Tro\u00e7kistlerin a\u015f\u0131r\u0131 sol g\u00f6r\u00fc\u015flerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaya y\u00f6nelikti. Buharin, bir yandan Tro\u00e7kistlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadelede Lenin’in Yeni Ekonomi Politikas\u0131’na ili\u015fkin fikirleri \u00fczerine \u00e7ok say\u0131da savunu ve a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma yaparken, di\u011fer yandan da Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi\u2019<\/em>nde ortaya koydu\u011fu baz\u0131 \u201csol\u201d fikirler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp \u00f6zele\u015ftiri yaparak ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde ekonomiye ili\u015fkin giderek daha olgun bir g\u00f6r\u00fc\u015fler dizisi olu\u015fturdu. Bu makalede Buharin’in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 sonras\u0131ndaki sosyalist iktisadi d\u00fc\u015f\u00fcncesi g\u00f6zden ge\u00e7irilecek ve Buharin’in iki d\u00f6nemdeki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri aras\u0131nda baz\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm 1: Yeni Ekonomi Politika D\u00f6neminin Ekonomisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E\u011fer Sol-Kom\u00fcnist Buharin\u2019in Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi<\/em> adl\u0131 kitab\u0131n\u0131, Ekim Devrimi\u2019nin getirdi\u011fi heyecan ba\u011flam\u0131nda, ger\u00e7eklikten yoksun, olgunla\u015fmam\u0131\u015f bir teori olarak de\u011ferlendirirsek, dolay\u0131s\u0131yla genel anlam\u0131yla \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi ekonomisi\u201d olarak kabul edilmez diyebilirsek, Buharin\u2019in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 d\u00f6neminin somut prati\u011fine dayanarak ger\u00e7ek bir \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi ekonomisi\u201d, yani Yeni Ekonomi Politikas\u0131 ekonomisi g\u00f6r\u00fc\u015fleri geli\u015ftirdi\u011fini s\u00f6ylenebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 ekonomisi, Lenin \u00f6nderli\u011findeki Sovyet Kom\u00fcnistlerinin, Sava\u015f Kom\u00fcnizmi deneyimlerinden \u00e7\u0131kar\u0131lan dersler temelinde kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin ko\u015ful ve y\u00f6ntemlerini yeniden anlama s\u00fcre\u00e7lerini yans\u0131t\u0131r. Lenin\u2019in 1924\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, Buharin, Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevik) i\u00e7inde Yeni Ekonomi Politikas\u0131 teorisinin fiili s\u00f6zc\u00fcs\u00fc haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 d\u00f6nemi ekonomik d\u00fc\u015f\u00fcncesinin en belirgin \u00f6zelliklerinden biri, \u00e7e\u015fitli farkl\u0131 ekonomik sekt\u00f6rler, bile\u015fenler, s\u0131n\u0131flar ve toplumsal g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda bir denge sa\u011flamaya vurgu yapmas\u0131 ve sosyalizme ge\u00e7i\u015fin kademeli bir \u015fekilde veya \u201cevrimci-tedrici geli\u015fim modeli\u201d ile tamamlanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda bir d\u00f6nem \u201cdenge hipotezinin ge\u00e7ersiz\u201d oldu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ve bu d\u00f6nemdeki temel e\u011filimin, proletarya devletinin \u201cekonomi d\u0131\u015f\u0131 zor\u201d yoluyla orijinal dengeyi yok etmek ve toplumsal unsurlar\u0131 -zor yoluyla- yeniden d\u00fczenlemek oldu\u011funu savunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, Buharin zamanla bu \u201cdenge kar\u015f\u0131t\u0131\u201d ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 terk etti ve Yeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019n\u0131n, geli\u015fimin \u201cevrimci-tedrici modeli\u201d arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sosyalizme ad\u0131m ad\u0131m ge\u00e7i\u015fin bir yolunu buldu\u011funa inand\u0131. Bu modelde, proletarya devleti ekonomik alanda en hayati k\u0131s\u0131mlar\u0131 elinde tutarken, \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fclerin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel ekonomilerinin bask\u0131n oldu\u011fu \u00e7ok say\u0131da sosyalist olmayan unsur varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecektir. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi, \u00e7e\u015fitli ekonomik sekt\u00f6r ve bile\u015fenlerin birbirleriyle etkile\u015fimi ve birbirlerini te\u015fvik etmesi yoluyla sa\u011flan\u0131r ve b\u00f6ylece sosyalizme kademeli bir ge\u00e7i\u015f ger\u00e7ekle\u015fir. Buharin, toplumsal devrim d\u00f6neminde proletaryan\u0131n g\u00f6revinin \u201c\u00e7eli\u015fkileri derinle\u015ftirmek, toplumun \u2018birli\u011fini\u2019 bozmak, toplumu b\u00f6lmek ve yeni bir toplumsal-tarihsel sistemin ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 olacak bir devrim ba\u015flatmak\u201d oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, \u201cge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde, t\u00fcm i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n temel ve uzun vadeli \u00e7\u0131karlar\u0131, toplumu peki\u015ftirmek, birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmek ve bu toplumda sosyalist unsurlar\u0131n giderek artmas\u0131 temelinde \u00e7eli\u015fkileri a\u015fmakt\u0131r.\u201d Bu nedenle, \u201cge\u00e7i\u015f toplumlar\u0131nda, toplumun daha y\u00fcksek bir toplumsal formasyona do\u011fru geli\u015fimi evrimci-tedrici bir s\u00fcre\u00e7tir.\u201d \u201cGeli\u015fim t\u00fcr\u00fc esasen evrimci-tedrici bir geli\u015fim t\u00fcr\u00fc oldu\u011funa g\u00f6re, mevcut pratik ba\u011flam\u0131nda izledi\u011fimiz yakla\u015f\u0131m\u0131n nispeten \u2018reformcu\u2019 bir yakla\u015f\u0131m olarak adland\u0131r\u0131labilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r; bu, b\u00fcy\u00fck proletarya devriminin (yeni bir bi\u00e7imde) devam\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, t\u00fcm sosyalist ekonomik politikan\u0131n temel noktas\u0131n\u0131n, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin eski topluma g\u00f6re \u00e7ok daha y\u00fcksek bir h\u0131zla geli\u015fimini te\u015fvik etmek ve evrimci-tedrici bir yolla sosyalizme ge\u00e7i\u015fi ger\u00e7ekle\u015ftirmek oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin normal bir \u015fekilde geli\u015fimini garanti edebilmesi ve b\u00f6ylece sosyalist ekonomik unsurlar\u0131n sa\u011flam bir temel \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcy\u00fcp g\u00fc\u00e7lenmesini sa\u011flamas\u0131d\u0131r. Buharin’e g\u00f6re, bu evrimci-tedrici geli\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in temel ko\u015ful, ekonomik alanda en hayati k\u0131s\u0131mlar\u0131 elinde tutan sosyalist unsurlar ile di\u011fer ekonomik unsurlar aras\u0131nda, \u00f6zellikle de deniz gibi geni\u015f bir alan\u0131 kaplayan k\u00f6yl\u00fclerin k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel ekonomisi aras\u0131nda bir dengeyi korumakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in bu anlay\u0131\u015f\u0131, Sava\u015f Kom\u00fcnizmi politikalar\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f d\u00f6nemindeki ekonomik geli\u015fime getirdi\u011fi ciddi olumsuz etkiler \u00fczerine yap\u0131lan bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel yeniden de\u011ferlendirmeden do\u011fmu\u015ftur. K\u00f6yl\u00fclerden kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z zorla tah\u0131l almaktan, k\u00f6yl\u00fc ailesinin \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn sadece bir k\u0131sm\u0131n\u0131n vergi olarak al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 vergi sistemine ge\u00e7ilmesi gibi Yeni Ekonomi Politikas\u0131’n\u0131n temel yeniliklerinden bahsederken Buharin, Sava\u015f Kom\u00fcnizmi politikas\u0131n\u0131n \u201cesas itibar\u0131yla \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirme amac\u0131 g\u00fcden bir politika olamayaca\u011f\u0131n\u0131\u201d belirtmi\u015ftir. O d\u00f6nemdeki \u201cher \u015feyi kapsayan ve \u2018acil m\u00fcdahale\u2019 bi\u00e7imine dayanan ekonomik g\u00f6rev, esas olarak devleti kar\u015f\u0131-devrime kar\u015f\u0131 korumakt\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6yl\u00fcler, zorla \u00fcr\u00fcn toplamaya dayanan vergi gibi Sava\u015f Kom\u00fcnizmi politikalar\u0131na, yaln\u0131zca -devrimle elde ettikleri- toprak m\u00fclkiyeti haklar\u0131n\u0131n toprak a\u011falar\u0131 ve kapitalistlerin kar\u015f\u0131-devrim tehdidiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu durumlarda g\u00f6z yumabilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, \u201ci\u00e7 sava\u015f s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki dengenin \u2018normal\u2019 bir ekonomik s\u00fcre\u00e7 temelinde de\u011fil, i\u015f\u00e7i ve k\u00f6yl\u00fclerin askeri \u00e7\u0131karlar\u0131 temelinde kuruldu\u011funu\u201d ifade etmi\u015ftir. Sava\u015f sona erdi\u011finde ise, \u201csaf ekonomik \u00e7eli\u015fkiler ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak son derece keskinle\u015fecektir.\u201d \u0130\u00e7 sava\u015f sonras\u0131 bar\u0131\u015f d\u00f6neminde uygulanan zorla vergi toplama sistemi \u201cbireysel \u00fcreticilerin, yani k\u00f6yl\u00fclerin, \u00fcretime y\u00f6nelik ilgisini ve motivasyonunu yitirmesine\u201d yol a\u00e7t\u0131 ve bu nedenle \u201ctar\u0131m sekt\u00f6r\u00fc krizinin keskinle\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz hale geldi.\u201d \u201cSanayimizin temeli tar\u0131m oldu\u011fundan, genel olarak bu durum, ulusal ekonomi krizinin de keskinle\u015fmesine neden olmu\u015ftur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ulusal ekonominin sava\u015ftan ald\u0131\u011f\u0131 yaralardan h\u0131zla kurtar\u0131labilmesi i\u00e7in kilit nokta tar\u0131msal \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015ftirilmesindeydi. Buharin, \u201ctar\u0131mda \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fiminin, yaln\u0131zca k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ekonomisinin geli\u015ftirilmesi yoluyla m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini\u201d savunmu\u015ftur. Bu ba\u011flamda, \u201cproletarya ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda ekonomik alanda do\u011fru bir ili\u015fki kurmak, yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7lere geli\u015fim alan\u0131 sa\u011flayacak bir ili\u015fki olu\u015fturmak, acil bir g\u00fcndem maddesi haline gelmi\u015ftir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, tar\u0131m\u0131n geli\u015fiminin yaln\u0131zca ulusal d\u00fczeyde ekonomik krizin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sosyalist b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sanayinin daha da geli\u015fmesinde bir ko\u015ful oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. \u201c\u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimine dayal\u0131 bir ekonomik politikan\u0131n temel g\u00f6revi, b\u00fcy\u00fck sanayiyi g\u00fc\u00e7lendirmektir,\u201d ancak bu hemen \u201ccan s\u0131k\u0131c\u0131 bir sorunla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r \u2013 b\u00fcy\u00fck sanayiyi g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in \u2018yedekler\u2019 (tah\u0131l, hammaddeler, ek donan\u0131m vb.) gereklidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Sanayile\u015fme d\u00fczeyi \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck olan bir tar\u0131m \u00fclkesinde bu \u201cyedekler\u201d tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131ndan (\u00fclke i\u00e7inde) temin edilmelidir; yani bu yedekler \u201ci\u015f\u00e7i devletinin kontrol\u00fcndeki b\u00fcy\u00fck sanayiden de\u011fil, ba\u015fka kaynaklardan, tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 unsurlardan\u201d sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ve bireysel k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva k\u00f6yl\u00fc ekonomisi bu \u201cyedeklerin\u201d en \u00f6nemli kaynaklar\u0131ndan biridir. Bu nedenle, \u201ce\u011fer bu t\u00fcr ekonomiyi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftirmez ve g\u00fc\u00e7lendirmezsek, ilerlememiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Tam tersine, bu ekonominin y\u00fckseli\u015fi, \u00fclkemizin b\u00fcy\u00fck sanayisini geli\u015ftirmenin gerekli ko\u015fuludur.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019e g\u00f6re \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirmek i\u00e7in, Lenin\u2019in de savundu\u011fu gibi k\u00f6yl\u00fclerin k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ekonomisinin yan\u0131 s\u0131ra, \u00f6zel kapitalizme ve giri\u015fimcilere \u00e7e\u015fitli imtiyaz ve tavizler verme sistemine dayal\u0131 ekonomik bi\u00e7imlerin varl\u0131\u011f\u0131na ve belirli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fmesine de izin verilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc \u201cekonomik politikam\u0131z\u0131n t\u00fcm stratejisi, kullan\u0131lmayan ve \u2018\u00f6l\u00fc sermaye\u2019 haline gelen \u00fcretim unsurlar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7meye zorlamaktan (\u2018seferber etmekten\u2019) ibarettir.\u201d Proletarya devleti, ekonomik alanda en hayati k\u0131s\u0131mlar\u0131 elinde tuttu\u011fu s\u00fcrece, kapitalist ekonominin geli\u015fimi ciddi bir tehdit olu\u015fturmayacak, aksine bu pratik ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi te\u015fvik edecek ve sosyalist b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sanayinin geli\u015fimi i\u00e7in gerekli olan \u201ctamamlay\u0131c\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin (yedeklerin)\u201d elde edilmesini sa\u011flayacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019e g\u00f6re \u201cYeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019n\u0131n en derin anlam\u0131, ilk kez farkl\u0131 ekonomik g\u00fc\u00e7lerin ve ekonomik unsurlar\u0131n birbirlerini destekleyerek hep birlikte g\u00fc\u00e7lenmelerinin bir olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ancak bu temelde ekonomik b\u00fcy\u00fcme elde edilebilir. Bu ekonomik b\u00fcy\u00fcme, yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimi ve ekonomik canlanma, yaln\u0131zca bu ba\u011flant\u0131lardan ve bu ekonomik unsurlar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fiminden do\u011fabilir\u201d demi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131 ekonomik unsurlar ve kamu-\u00f6zel kesimler aras\u0131nda organik bir ba\u011f kurmak ve bunlar\u0131n birbirleriyle dengeli bir ili\u015fki i\u00e7inde kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in meta-m\u00fcbadele (de\u011fi\u015fim\/al\u0131\u015f-veri\u015f) ili\u015fkilerinden ve piyasa mekanizmalar\u0131ndan yararlanmak gereklidir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019n\u0131n (NEP) ba\u015flang\u0131c\u0131nda, 1921 Kas\u0131m\u2019a kadar olan d\u00f6nemde Lenin \u201cserbest ticaret\u201d yani Pazar mekanizmas\u0131n\u0131n yerine \u201cdevlet kapitalizmine dayal\u0131 meta de\u011fi\u015fim sistemini\u201d uygulamaya sokmu\u015ftu fakat 1921 Kas\u0131m\u2019da bunun pratikte ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131. 7. Moskova yerel parti konferens\u0131nda, Lenin NEP \u00dczerine Rapor adl\u0131 konu\u015fmas\u0131nda \u015funu s\u00f6ylemi\u015fti: Lenin NEP\u2019in 1921 Kas\u0131m \u00f6ncesi a\u015famas\u0131nda Parti ve h\u00fck\u00fcmetin \u00f6n\u00fcne ticarete izin vermeyen ve paran\u0131n kullan\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 (para sisteminin olmad\u0131\u011f\u0131) bir meta de\u011fi\u015fimi sistemi \u00f6rg\u00fctlenmesi g\u00f6revini koymu\u015ftu:  Lenin\u2019e g\u00f6re bu meta de\u011fi\u015fimi sistemi az ya da \u00e7ok bir t\u00fcr sosyalist de\u011fi\u015fimdi.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclke \u00e7ap\u0131nda tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri ile sanayi \u00fcr\u00fcnlerinin de\u011fi\u015fimi idi. Lenin bu meta de\u011fi\u015fimi ile b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 sanayiyi yeniden aya\u011fa kald\u0131rmay\u0131 ummu\u015ftu. Fakat Pratik buna izin vermedi.<\/p>\n\n\n\n

\u201cA\u00e7\u0131k\u00e7a kabul etmeliyiz ki, \u015fimdi ba\u015fta hesaplad\u0131\u011f\u0131m\u0131zdan biraz daha geriye gitmek durumunday\u0131z, sadece devlet kapitalizmine de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ticaretin ve para sisteminin devlet taraf\u0131ndan reg\u00fcle edilmesine ge\u00e7meliyiz. Sadece ve sadece bu yolla, yani umdu\u011fumuzdan daha uzun bir yola girerek ekonomik ya\u015fam\u0131 yeniden canland\u0131rabiliriz\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

Lenin:  \u201cVe \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u201cdo\u011frudan\u201d sosyalist in\u015fa g\u00f6revinden vazge\u00e7ip, (dolayl\u0131 yola)  yani devlet kapitalizmine ge\u00e7memizden sonra, ki bu ge\u00e7i\u015fi 1921 Bahar\u0131nda yapmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131k, \u015fu anda \u015fimdi (1921 Kas\u0131m) ise g\u00fcndemimize birbiri ile ba\u011flant\u0131l\u0131 iki g\u00f6rev geldi: a) ticarete izin verilmesi ve ticaretin d\u00fczenlenmesi, reg\u00fcle edilmesi; b) para sisteminin kurulmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Ancak NEP\u2019in uygulanmas\u0131ndan yakla\u015f\u0131k alt\u0131 ay sonra Lenin, tar\u0131m kooperatiflerinin sanayiye sundu\u011fu \u00fcr\u00fcnlerin fiyatlar\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fcksek oldu\u011funu ve yeterince esnek ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde temin edilemedi\u011fini fark etti. Bunun sonucunda, k\u00f6yl\u00fcler \u00fcr\u00fcnlerini piyasaya g\u00f6t\u00fcr\u00fcp \u00f6zel t\u00fcccarlarla takas yapmay\u0131 tercih ediyordu. Bu durumu g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak Lenin, 1921 Kas\u0131m\u2019da \u201cdevlet kapitalizmi meta de\u011fi\u015fim sistemini\u201d \u201cdevletin meta al\u0131m-sat\u0131m\u0131n\u0131 ve para dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenledi\u011fi\u201d bir sisteme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00f6nerisini sundu. Lenin \u015f\u00f6yle belirtmi\u015fti: \u201cTicaret \u015fu anda ekonomik ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131n mihenk ta\u015f\u0131d\u0131r, proletaryan\u0131n \u00f6nc\u00fc g\u00fcc\u00fc ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn olan tek birle\u015fme yoludur ve ekonominin genel anlamda canlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilecek tek ba\u011fd\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, Lenin\u2019in bu d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00f6nemli bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f ve geli\u015ftirmi\u015f ve ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde planlama ile piyasa ili\u015fkileri \u00fczerine bir\u00e7ok dikkat \u00e7ekici g\u00f6r\u00fc\u015f b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi Ekonomisi<\/em> adl\u0131 eserinde Buharin, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi ekonomisinin temel e\u011filimlerinden birinin meta-m\u00fcbadele ili\u015fkilerini d\u0131\u015flamak ve ortadan kald\u0131rmak oldu\u011funu savunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Buharin daha sonra, sosyalizme piyasa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ge\u00e7i\u015fin gerekli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flad\u0131. \u201cDevletin meta al\u0131m-sat\u0131m\u0131 ve para dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131 d\u00fczenlemesine\u201d ge\u00e7i\u015fini tart\u0131\u015f\u0131rken Buharin \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r: \u201cTicaret alan\u0131nda ilerleme sa\u011flamam\u0131z tesad\u00fcfler ile olmaz, \u00e7\u00fcnk\u00fc ticaret tam da bir ekonomik unsurun di\u011fer bir unsuru etkileyebildi\u011fi bir ba\u011fd\u0131r, \u00f6zellikle de \u015fehirlerin ve k\u0131rsal kesimlerin birbirlerini etkileyebildi\u011fi bir ba\u011fd\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin ayr\u0131ca \u015fu vurguyu yapm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cPiyasa ili\u015fkilerinin varl\u0131\u011f\u0131 \u2013 belli bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u2013 Yeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019n\u0131n belirleyici unsurudur. Bu, NEP\u2019in en \u00f6nemli noktas\u0131d\u0131r.\u201d Peki NEP ko\u015fullar\u0131nda piyasa ili\u015fkilerinin \u00f6z\u00fc nedir? \u201cBu, bi\u00e7imsel olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z bireysel k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin da\u011f\u0131n\u0131k eme\u011fini ifade eden \u00f6zel bir \u00fcretim ili\u015fkisi bi\u00e7imidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde \u201cuzun bir tarihi d\u00f6nem boyunca k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticiler \u015f\u00fcphesiz var olmaya devam edecektir ve onlar\u0131 bir anda \u00f6rg\u00fctlemek imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin varl\u0131\u011f\u0131 piyasa ili\u015fkilerinde, piyasa ili\u015fkileri ise para ili\u015fkilerinde kendini g\u00f6sterir\u2026 Herhangi bir olgu, piyasa ili\u015fkilerinin varl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011finden t\u00fcretilebilir. Sorunun \u00f6z\u00fc burada yatar. S\u0131n\u0131fsal bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu, proletarya ile k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin bir meselesidir; k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticileri sosyalist ekonomi y\u00f6r\u00fcngesine \u00e7ekmenin y\u00f6ntemidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, \u00f6zele\u015ftirel bir tonda \u015fu itirafta bulunmu\u015ftur: \u201cE\u011fer ge\u00e7mi\u015fte sosyalist sistemin geli\u015fimine dair d\u00fc\u015f\u00fcncelerimiz, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc kurulduktan sonra piyasay\u0131 derhal ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131m\u0131z ve b\u00f6ylece kapitalist ekonomiyi hemen yok edip planl\u0131 ekonomiyi uygulayaca\u011f\u0131m\u0131z y\u00f6n\u00fcndeyse, bu konuda yan\u0131ld\u0131k. Bu, hemen de\u011fil, bir dizi ge\u00e7i\u015f bi\u00e7imini a\u015fma, yenme ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme yoluyla ger\u00e7ekle\u015febilir. Bu s\u00fcre\u00e7te piyasa ili\u015fkileri, para, borsalar, bankalar vb. son derece b\u00fcy\u00fck bir rol oynar.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde piyasa ili\u015fkilerinin yukar\u0131da belirtilen rol\u00fc ve do\u011fas\u0131na dayanarak, devlet planlamas\u0131 ile piyasa ili\u015fkisi aras\u0131ndaki ba\u011f hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015flerini daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u015fekilde a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Buharin\u2019e g\u00f6re, proletarya sanayisi ile k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tar\u0131m\u0131 aras\u0131ndaki ekonomik ba\u011flar piyasa mekanizmas\u0131 yoluyla kurulmak zorundad\u0131r. Bu nedenle, devlet ekonomik planlar yaparken piyasa fakt\u00f6rlerini g\u00f6z ard\u0131 edemez; hem devlet i\u015fletmelerinin faaliyetleri hem de devlet planlar\u0131, rasyonel fiyatlar temelinde yap\u0131lan parasal hesaplamalara dayanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin (SBKP) 13. Kongresi’nde Tro\u00e7kist muhalif Pyatakov\u2019un k\u00f6yl\u00fc ekonomisini ve piyasa ili\u015fkilerini devlet plan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakma \u00f6nerisine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131karken, tar\u0131msal vergi oranlar\u0131n\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131n\u0131n zorunlu oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Tar\u0131msal vergi oranlar\u0131 ise tar\u0131mda o y\u0131l iyi bir hasat olup olmamas\u0131na ve sanayi mallar\u0131n\u0131n fiyatlar\u0131 taraf\u0131ndan belirlenen “k\u00f6yl\u00fclerin pazardaki g\u00fcc\u00fcne” ba\u011fl\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle ulusal ekonomik plan, k\u00f6yl\u00fclerle sanayi i\u015f\u00e7ileri aras\u0131ndaki piyasa ili\u015fkileri temel al\u0131narak olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Daha ileri giden Buharin, devlet sanayisi i\u00e7indeki \u00e7e\u015fitli oranlar ve ili\u015fkilerin de “k\u00f6yl\u00fc pazar\u0131 ile olan kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkilere ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu” savunmu\u015ftur. Ona g\u00f6re, “bu t\u00fcr kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flant\u0131lar\u0131 dikkate almayan bir \u2018plan\u2019 asl\u0131nda plan de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011flant\u0131lar t\u00fcm plan\u0131n temelidir.”<\/p>\n\n\n\n

Buharin, devletin piyasan\u0131n kendili\u011finden i\u015fleyen s\u00fcre\u00e7lerine m\u00fcdahale ederek, bu s\u00fcrece planl\u0131 ve rasyonel unsurlar katmas\u0131 gerekti\u011fini belirtmi\u015ftir. Ancak bu m\u00fcdahalenin veya planl\u0131 d\u00fczenlemenin ekonomik yap\u0131lar\u0131n t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re farkl\u0131 bi\u00e7imler almas\u0131 gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir. Buharin, her \u015feyi kapsayan bir planlama anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve “plan”, “planlama fakt\u00f6r\u00fc” veya “hareketli dinamik planlama” gibi kavramlar\u0131n “t\u00fcm ekonomik sorunlar\u0131 ve di\u011fer sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zebilecek sihirli bir form\u00fcl” olarak g\u00f6r\u00fclmemesi gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Partinin ve h\u00fck\u00fcmetin “ka\u00e7 metrekare pencere cam\u0131 \u00fcretilece\u011fi” gibi i\u015flere kar\u0131\u015fmamas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Ona g\u00f6re, do\u011fru yakla\u015f\u0131m “h\u00fck\u00fcmetin ekonominin temel unsurlar\u0131na odaklanmas\u0131 ve ekonominin ana unsurlar\u0131n\u0131 d\u00fczenlemek” olmal\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te devlet sekt\u00f6r\u00fc ekonomisi, piyasa \u00fczerinden \u00f6zel giri\u015fimlerle rekabet ederek, geri kalm\u0131\u015f k\u00f6yl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva faaliyetlerini kademeli olarak Sovyet devletinin \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131s\u0131na entegre etmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, planlama ile piyasa aras\u0131ndaki denge meselesini “ekonomik rasyonalite perspektifinden” ele alm\u0131\u015f ve bu dengenin yanl\u0131\u015f kurulmas\u0131n\u0131n olas\u0131 olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sosyalist devrimin ba\u015far\u0131ya ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ilk d\u00f6nemde, \u201cherhangi bir \u00fclkenin iktidardaki proletaryas\u0131 son derece \u00f6nemli bir ekonomik \u00f6rg\u00fctlenme sorunu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r: \u0130ki \u00fcretim bi\u00e7imi aras\u0131ndaki denge nas\u0131l d\u00fczenlenecek? Birincisi, proletaryan\u0131n rasyonelle\u015ftirip organize ederek planl\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6netebilece\u011fi bir \u00fcretim bi\u00e7imi vard\u0131r; ikincisi ise proletaryan\u0131n geli\u015fiminin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda rasyonelle\u015ftirip planl\u0131 bir \u015fekilde y\u00f6netemeyece\u011fi \u00fcretim bi\u00e7imi vard\u0131r.” Buharin, e\u011fer proletarya bu ikisi aras\u0131ndaki dengeyi do\u011fru bir \u015fekilde belirlemezse, yani “kendi kontrol\u00fc alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 \u015feylerin miktar\u0131 nesnel ko\u015fullar\u0131n izin verdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015farsa,” \u015fu sonu\u00e7lar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011funu savunmu\u015ftur:<\/p>\n\n\n\n

– \u00dcretici g\u00fc\u00e7ler geli\u015femez ve aksine geli\u015fmesi k\u0131s\u0131tlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

– Proletarya, her \u015feyi organize etme kapasitesine sahip olamaz.<\/p>\n\n\n\n

– K\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin ve k\u00f6yl\u00fclerin bireysel ekonomilerini planl\u0131 ekonomiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme \u00e7abalar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z olur.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, proletarya “toplumun t\u00fcm kesimlerine ger\u00e7ek anlamda faydal\u0131 \u015feyler sa\u011flayan bir s\u0131n\u0131f” olma i\u015flevini yerine getiremez ve ekonomik s\u00fcre\u00e7 durma noktas\u0131na gelir. Bu da \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin gerilemesine ve genel ekonomik hayat\u0131n daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, proletarya \u00e7ok fazla \u015feyi kontrol\u00fc alt\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsa, milyonlarca k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcretici ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn ekonomik i\u015flevlerini yerine getirmek \u00fczere b\u00fcy\u00fck bir b\u00fcrokratik y\u00f6netim ayg\u0131t\u0131 kurmak zorunda kal\u0131r. Buharin, “b\u00fcrokratik yap\u0131n\u0131n harcamalar\u0131n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticilerin faaliyetlerinden do\u011fan anar\u015fiyi d\u00fczeltmek i\u00e7in harcanandan \u00e7ok daha y\u00fcksek olaca\u011f\u0131n\u0131” ve b\u00f6yle bir durumda “proletarya devletinin ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimini desteklemek yerine onlar\u0131 k\u0131s\u0131tlayan bir pranga haline gelece\u011fini” belirtmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin, piyasa ili\u015fkileri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00e7e\u015fitli ekonomik unsurlar aras\u0131nda dengeyi koruma \u00f6n ko\u015fuluyla, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fimine paralel olarak kademeli bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fen bir “evrim s\u00fcreci” oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu nedenle, k\u00f6yl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva ekonomisi ve di\u011fer sosyalist olmayan ekonomik bi\u00e7imlerin sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc konusunda, Sava\u015f Kom\u00fcnizmi d\u00f6nemindeki g\u00f6r\u00fc\u015flerinden tamamen farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131ma y\u00f6neldi. Buharin, devlet zorunu kullanarak eski toplumdan kalan geri kalm\u0131\u015f “sosyal unsurlar\u0131,” \u00f6zellikle k\u00f6yl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcreticileri, zorla sosyalist emek s\u00fcrecine dahil etme fikrini terk etmi\u015fti. Bunun yerine, k\u00f6yl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyet ekonomisinin ve hatta kapitalist nitelikteki kulak ekonomisinin kendili\u011finden “sosyalizme do\u011fru evrilebilece\u011fini” savundu.<\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar Buharin, Yeni Ekonomik Politika (NEP) d\u00f6nemindeki konu\u015fmalar\u0131nda ve yaz\u0131lar\u0131nda, “k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva \u00e7ok ba\u015fl\u0131 y\u0131lan\u0131” ve serbest ticaret ko\u015fullar\u0131nda k\u0131rsalda ortaya \u00e7\u0131kan s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131\u015fma ile kulak ekonomisinin b\u00fcy\u00fcmesi gibi sorunlar\u0131 s\u0131k\u00e7a dile getirmi\u015f olsa da, proletarya devletinin ekonomik temel (b\u00fcy\u00fck sanayi, ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131 ve \u00f6zellikle finans sistemi) \u00fczerinde kontrol sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ve topraklar\u0131n kamula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, bu unsurlar\u0131n sosyalist ekonomiye ger\u00e7ek bir tehdit olu\u015fturmayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Buharin, kulak ekonomisini yok etmek i\u00e7in “di\u015flerini s\u00f6kme,” “pantolonlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karma” veya “sac \u00e7at\u0131lar\u0131n\u0131 y\u0131kma” (o d\u00f6nemde sac \u00e7at\u0131l\u0131 evler yaln\u0131zca kulaklar taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131labiliyordu) gibi \u015fiddet y\u00f6ntemlerini kullanmaya kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Bunun yerine \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cB\u00fct\u00fcn k\u00f6yl\u00fclere, k\u00f6yl\u00fclerin t\u00fcm s\u0131n\u0131flar\u0131na \u015funu s\u00f6ylemeliyiz: Zenginle\u015fin, biriktirin, ekonominizi geli\u015ftirin! Ancak bir aptal, sonsuza kadar yoksul kalmam\u0131z gerekti\u011fini s\u00f6yleyebilir. \u015eu anda izlememiz gereken politika, \u00fclkemizdeki yoksullu\u011fu ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir politika olmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019e g\u00f6re, kulak ekonomisinin b\u00fcy\u00fcmesi ve birikiminin artmas\u0131, yaln\u0131zca sanayi \u00fcr\u00fcnleri piyasas\u0131n\u0131 geni\u015fleterek devlet sanayisinin geli\u015fimini desteklemekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda k\u0131rsaldaki gizli i\u015fsizli\u011fi azaltabilirdi. Ayr\u0131ca, kulaklardan al\u0131nan vergiler devletin gelirlerini art\u0131rabilir ve bu gelirler, yoksul k\u00f6yl\u00fclerin kolektif \u00e7iftlikleri gibi sosyalist tar\u0131m \u00f6rg\u00fctlerine ekonomik destek sa\u011flamak i\u00e7in kullan\u0131labilirdi. Bu nedenle Buharin, “\u00dccretli eme\u011fe, birikime, kapitalist nitelikteki k\u00f6yl\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131na (kulaklar) a\u015f\u0131r\u0131 derecede korkuyla yakla\u015fmak, k\u0131rsal alanda yanl\u0131\u015f bir ekonomik strateji benimsememize yol a\u00e7ar,” demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Buharin, “kulaklara tamamen serbestlik tan\u0131nmas\u0131na” da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve ekonomik ve bu s\u0131n\u0131f\u0131n \u00fcyelerine yasal yollarla s\u0131n\u0131rlamalar getirilmesi gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Stalin d\u00f6neminde 1928\u2019den itibaren, Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nde kulaklara kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ilmesi ve tar\u0131m\u0131n kolektifle\u015ftirilmesi \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Buharin de 1928\u2019den itibaren art\u0131k kulak ekonomisinin geli\u015fimine izin verilmesi konusunu dile getirmemi\u015ftir. Bununla birlikte, kulaklara y\u00f6nelik zorla el koyma ve onlar\u0131 tamamen yok etme politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaya devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, Lenin\u2019in kooperatif\u00e7ilik \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcncesini kendi anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re yorumlayarak, geri kalm\u0131\u015f k\u00f6yl\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyet ekonomisinin kademeli olarak sosyalist sisteme dahil edilmesini sa\u011flayacak bir dizi ara a\u015fama tasarlad\u0131. Ona g\u00f6re, ilk a\u015fama, dola\u015f\u0131m alan\u0131ndaki kooperatif\u00e7ili\u011fin geli\u015ftirilmesidir. Bu s\u00fcre\u00e7te, sat\u0131\u015f, kredi ve tedarik gibi i\u015flevleri yerine getiren kooperatifler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, da\u011f\u0131n\u0131k haldeki bireysel k\u00f6yl\u00fc ekonomileri organize edilecektir. Bu a\u015famada, orta k\u00f6yl\u00fclerin olu\u015fturdu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva tipindeki dola\u015f\u0131m kooperatifleri, kulaklar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu burjuva tipindeki dola\u015f\u0131m kooperatifleri ve yoksul k\u00f6yl\u00fclerin olu\u015fturdu\u011fu kolhoz benzeri \u00fcretim kooperatiflerinin bir arada bulundu\u011fu \u201cbe\u015f renkli bir tablo\u201d ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Buharin, bu farkl\u0131 t\u00fcrdeki kooperatiflerin hepsinin “Proleter devletin yani bizim bankalar\u0131m\u0131z\u0131n ve kredi kurulu\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n sistemine entegre edilmesi gerekti\u011fini” savunuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, Buharin, \u015fartlar\u0131n olgunla\u015fmad\u0131\u011f\u0131 durumlarda kolhoz bi\u00e7imindeki \u00fcretim kooperatiflerinin zorla kurulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. \u015e\u00f6yle diyordu:<\/p>\n\n\n\n

\u201cPek \u00e7ok yolda\u015f, Sava\u015f Kom\u00fcnizmi d\u00f6neminin ilkelerine dayanarak, \u00e7e\u015fitli kolektif \u00fcretim organizasyonlar\u0131n\u0131n k\u00f6yl\u00fcleri sosyalist harekete \u00e7ekmedeki etkisini abartmaya yatk\u0131nd\u0131r. K\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda kolhozlara kat\u0131lmay\u0131 te\u015fvik eden her t\u00fcrl\u00fc propaganday\u0131 yapmal\u0131y\u0131z; bu do\u011frudur. Ancak, bunun k\u00f6yl\u00fc kitlelerini sosyalizm yolunda ilerletmek i\u00e7in tek do\u011fru yol oldu\u011funu iddia etmek do\u011fru de\u011fil.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, k\u00f6yl\u00fcler aras\u0131nda binlerce y\u0131l boyunca olu\u015fmu\u015f olan k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fclkiyet\u00e7i zihniyetin k\u0131sa s\u00fcrede de\u011fi\u015ftirilemeyece\u011fi ve bireysel, da\u011f\u0131n\u0131k tar\u0131m bi\u00e7iminden kolektif eme\u011fe ge\u00e7i\u015f i\u00e7in gerekli maddi ko\u015fullar\u0131n hen\u00fcz mevcut olmad\u0131\u011f\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131yordu. Ona g\u00f6re, k\u00f6yl\u00fc ekonomilerini sosyalizme ge\u00e7i\u015fe y\u00f6nlendirmenin ger\u00e7ek\u00e7i yolu, \u00f6ncelikle dola\u015f\u0131m alan\u0131nda kooperatiflerin geli\u015ftirilmesiydi. Bu t\u00fcr kooperatiflerin te\u015fvik edilmesi, \u201cbireysel k\u00f6yl\u00fc ekonomisinin al\u0131\u015f\u0131la geldik olan y\u00f6netim bi\u00e7imlerini bozmadan, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel ekonomilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 g\u00f6zeten kamu \u00f6rg\u00fctleri kurulmas\u0131n\u0131\u201d sa\u011flayarak yap\u0131lmal\u0131 ve bu nedenle k\u00f6yl\u00fcler taraf\u0131ndan daha kolay kabul edilecekti.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, \u015fu noktay\u0131 \u00f6zellikle vurgulam\u0131\u015ft\u0131: \u201cMesele \u00fcretimle de\u011fil, dola\u015f\u0131m ile ba\u015flar.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019e g\u00f6re dola\u015f\u0131m alan\u0131ndaki kooperatifle\u015fme ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra, \u00fcretimin kooperatifle\u015fmesi konu\u015fulabilir hale gelecektir. Kolektif eme\u011fe ge\u00e7i\u015fin \u00f6n \u015fart\u0131, devletin sanayile\u015fme hedeflerini tamamlamas\u0131yla tar\u0131m alan\u0131nda maddi ve teknik donan\u0131m\u0131n d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi, yani tar\u0131msal \u00fcretimin makinele\u015fmesi, trakt\u00f6r v.b ve elektrik enerjisi kullan\u0131m\u0131na ge\u00e7ilmesidir. Buharin, \u201cK\u00f6yl\u00fcler, tar\u0131m makinelerini ortakla\u015fa sat\u0131n alarak kolektif \u015fekilde kullanmaya ge\u00e7i\u015f yapacakt\u0131r,\u201d diye belirtir.<\/p>\n\n\n\n

1920\u2019lerin sonunda, Buharin\u2019in dola\u015f\u0131m\u0131n ard\u0131ndan \u00fcretime ge\u00e7i\u015f \u015feklinde kurgulad\u0131\u011f\u0131 bu tar\u0131msal sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm modeli ve kulaklar hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015fleri, onun \u201csa\u011f-sapman\u0131n ba\u015f\u0131\u201d olarak damgalanmas\u0131na sebep oldu.<\/p>\n\n\n\n

Buharin, Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevik) tarihine \u201csa\u011f-sapman\u0131n \u00f6nderi\u201d olarak ge\u00e7tikten sonra, yukar\u0131da bahsedilen Yeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019na (NEP) dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri de do\u011fal olarak \u201crevizyonist ekonomik teori\u201d su\u00e7lamalar\u0131ndan ka\u00e7amad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, sosyalist \u00fclkelerin 1950’ler ve 1960’lardaki ekonomik reform s\u00fcre\u00e7leri s\u0131ras\u0131nda, Buharin\u2019in baz\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerinin \u2013 \u00f6rne\u011fin, devletin ekonominin can damarlar\u0131n\u0131 elinde tutmas\u0131 ko\u015fuluyla farkl\u0131 ekonomik unsurlar\u0131n birbirini desteklemesi, planlama ile piyasa aras\u0131ndaki uygun denge gibi d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin \u2013 uygulanan reformlarla \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir \u015fekilde benzer oldu\u011fu giderek daha fazla fark edilmi\u015ftir. Dahas\u0131, bug\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f iktisat\u00e7\u0131lar\u0131n ekonomik reformlara dair yazd\u0131klar\u0131 tezler, hatta kulland\u0131klar\u0131 baz\u0131 ifadeler bile Buharin\u2019in terimlerine benzemektedir. Bu durum, Buharin\u2019in baz\u0131 ekonomik teorilerinin \u00e7a\u011fda\u015f sosyalist pratikte ger\u00e7ekten de belirli bir referans de\u011ferine sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bunlardan hareketle Buharin\u2019in g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki ekonomik reformlar\u0131n bir k\u00e2hini ya da \u00f6nc\u00fcs\u00fc oldu\u011funu iddia etmek yanl\u0131\u015f olur. Ger\u00e7ek \u015fu ki, Buharin, kendi teorilerini a\u00e7\u0131klarken, bunlar\u0131n ge\u00e7erlilik alan\u0131n\u0131 daima sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tamamlanmas\u0131ndan \u00f6nceki ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 tutmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin, Buharin\u2019e g\u00f6re, meta \u00fcretimi ve de\u011fer yasas\u0131 ve piyasa ili\u015fkileri, ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi sona erdikten sonraki d\u00f6nemdeki sosyalist ekonomide d\u00fczenleyici rol oynayamazd\u0131. Hatta Buharin Tro\u00e7kistlerin u\u00e7 \u201csol\u201d g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle sert tart\u0131\u015fmalara girdi\u011fi d\u00f6nemlerde bile, ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminin sona ermesiyle birlikte piyasa mekanizmas\u0131n\u0131n yerini planl\u0131 emek tahsisinin alaca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015f, i\u015fg\u00fcc\u00fc pazar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, Buharin\u2019in Yeni Ekonomi Politikas\u0131 d\u00f6nemi ekonomik d\u00fc\u015f\u00fcncelerini do\u011fru anlamak ve de\u011ferlendirebilmek i\u00e7in, bu fikirlerin ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi gibi \u00f6zg\u00fcn bir tarihsel ba\u011flamda ortaya konuldu\u011funu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm 2: Birbirleriyle \u00c7eli\u015fen \u0130ki Sosyalist Sanayile\u015fme Modeli<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1921’den 1926’ya kadar s\u00fcren ekonomik toparlanma d\u00f6neminde, Yeni Ekonomik Politika’n\u0131n uygulanmas\u0131 sayesinde, Sovyetler Birli\u011fi’nin sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ciddi \u015fekilde sars\u0131lan sanayi ve tar\u0131msal \u00fcretimi h\u0131zla toparland\u0131 ve baz\u0131 \u00f6nemli ulusal ekonomik g\u00f6stergeler sava\u015f \u00f6ncesi seviyelere yakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6nemde, geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinin sosyalist bir \u015fekilde ileri bir sanayi \u00fclkesine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinin nas\u0131l ba\u015far\u0131laca\u011f\u0131 sorusu Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi’nin g\u00fcndeminde giderek daha acil bir \u015fekilde yer almaya ba\u015flad\u0131. Bol\u015fevikler bir kez daha tarihi bir tercih yapmak zorunda kald\u0131lar – sosyalist bir sanayile\u015fme modeli \u00fczerinde karar k\u0131lmak gerekiyordu. Bu sorun kar\u015f\u0131s\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevikler) i\u00e7inde farkl\u0131 ideolojik fraksiyonlar aras\u0131ndaki m\u00fccadele bir kez daha alevlenmi\u015fti. Tro\u00e7kist muhalefet, 1923 sonbahar\u0131nda sanayi \u00fcr\u00fcnleri sat\u0131\u015flar\u0131 ve tah\u0131l tedarikinde ya\u015fanan krizi de\u011ferlendirererek, 1920’lerin sonuna kadar s\u00fcrecek olan \u201csanayile\u015fme tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n\u201d fitilini ate\u015fledi. Bu tart\u0131\u015fma sadece Sovyetler Birli\u011fi’ndeki sosyalist ekonomik in\u015fa prati\u011fini derinden etkilemekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda sonraki sosyalist ekonomi teorileri \u00fczerinde de iz b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu tart\u0131\u015fma ve m\u00fccadelede Buharin ve Preobrazhensky kar\u015f\u0131t kamplar\u0131n iki ba\u015f lideriydi.<\/p>\n\n\n\n

Not: Makalenin bu k\u0131sm\u0131 \u00e7evrilmedi.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm 3 :<\/strong> Buharin Stalin Modelinin Getirdi\u011fi Baz\u0131 Sorunlar\u0131n \u0130lk Te\u015fhis Eden Ki\u015fiydi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1920’lerin sonunda siyasi sahneden \u00e7ekilene kadar, Buharin, Tro\u00e7kistlerin \u201ca\u015f\u0131r\u0131 ve h\u0131zl\u0131 sanayile\u015fme\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 ele\u015ftirmeye devam etti. Buharin\u2019in Tro\u00e7ki\u2019ye kar\u015f\u0131 Stalin ile ittifak kurdu\u011fu d\u00f6nemde ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu d\u00fc\u015f\u00fcnceler, Sovyetler Birli\u011fi’nin sanayile\u015fme s\u00fcrecinde bir s\u00fcreli\u011fine de olsa etkili oldu. Bu etkinin izleri, 1927 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevik) 15. Kongresi’nin ekonomiyle ilgili kararlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu kararlar, partinin stratejik hedefinin uzun vadede y\u00fcksek bir kalk\u0131nma h\u0131z\u0131 elde etmek oldu\u011funu, ancak bunda acele etme zorunlulu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyordu. Ayr\u0131ca, a\u015f\u0131r\u0131 sanayi yat\u0131r\u0131mlardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmas\u0131, a\u011f\u0131r sanayiyi a\u015f\u0131r\u0131 vurgulamaktan sak\u0131n\u0131lmas\u0131, piyasa dengesinin korunmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fi ve hafif sanayinin geli\u015ftirilmesinin \u00f6nemine dikkat \u00e7ekiliyordu. Hafif sanayinin, ekonomik kalk\u0131nma i\u00e7in gerek duyulan sermaye birikiminde iyi bir ara\u00e7 oldu\u011fu vurgulan\u0131yordu. Ancak, 1927 y\u0131l\u0131nda ya\u015fanan yeni bir tah\u0131l al\u0131m krizine y\u00f6nelik farkl\u0131 de\u011ferlendirmeler, Buharin ile Stalin aras\u0131nda ciddi bir anla\u015fmazl\u0131\u011fa yol a\u00e7t\u0131 ve farkl\u0131l\u0131k sonunda Buharin\u2019in siyasi sahneden silinmesiyle sonu\u00e7land\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1920’lerin sonlar\u0131ndan itibaren tamamen uygulamaya konulan kapsaml\u0131 Sovyet sanayile\u015fme s\u00fcreci, Buharin’in \u00f6nerdi\u011fi modelden ziyade, “Stalin modeli” olarak adland\u0131r\u0131lan bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimsedi. Stalin modelinin kapsaml\u0131 bir analizi bu makalenin konusu de\u011fil ama \u015funu belirtmek gerekir ki bu model ne Buharin\u2019in \u00f6nerilerine dayan\u0131yordu ne de baz\u0131 Bat\u0131l\u0131 akademisyenlerin iddia etti\u011fi gibi Tro\u00e7kist teorilerin \u201cbasit\u201d bir kopyas\u0131yd\u0131. Tro\u00e7kist sanayile\u015fme modelinde k\u00f6yl\u00fc sorununu \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik uygulanabilir bir program bulunmuyordu; oysa Stalin modelinde bu t\u00fcr bir program mevcuttu. Bu program, k\u00f6yl\u00fcleri kolhozlar (kolektif \u00e7iftlikler) etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctleyerek, sanayile\u015fme i\u00e7in maddi kaynak ve sermaye birikimi sa\u011flamay\u0131, bireysel k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ift\u00e7ilik ko\u015fullar\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok daha istikrarl\u0131 bir \u015fekilde m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, Stalin, a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201cb\u00fcy\u00fcme her \u015feydir\u201d ve \u201ca\u011f\u0131r sanayi \u00f6nceliklidir\u201d slogan\u0131yla hareket ediyordu. Stalin\u2019in Buharin\u2019e kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 bu yakla\u015f\u0131m\u0131n sanayile\u015fmeyi h\u0131zland\u0131racak \u201canahtar \u00e7\u00f6z\u00fcm\u201d oldu\u011fu pratikte kan\u0131tland\u0131. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131, Stalin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 tercihin ne denli siyasi \u00f6ng\u00f6r\u00fc sahibi oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, Buharin\u2019in s\u00f6yledi\u011fi gibi, ekonominin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinde \u201cpolitik tercihin do\u011frulu\u011fu\u201d ile \u201cekonomik rasyonellik\u201d her zaman uyumlu de\u011fildir. Stalin modeli, do\u011fru \u201cpolitik tercih\u201d ile Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni zorlu uluslararas\u0131 siyasi ko\u015fullarda y\u0131k\u0131mdan kurtarm\u0131\u015f olsa da, Tro\u00e7kist modelle benzer \u015fekilde ekonomik a\u00e7\u0131dan irrasyonel y\u00f6nler ta\u015f\u0131yordu ve bu durum, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki bir\u00e7ok kronik sorunun temelini olu\u015fturmu\u015ftu. Buharin, Stalin modelinin bu sorunlar\u0131na dair ilk ele\u015ftirileri yapan liderlerden ve ekonomistlerden biriydi. Buharin\u2019in \u00f6nerdi\u011fi model, o d\u00f6nemde \u201cpolitik a\u00e7\u0131dan do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131\u201d i\u00e7in uygulanmam\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00e7ok farkl\u0131 uluslararas\u0131 siyasi ortam\u0131nda sosyalizmi in\u015fa eden \u00fclkeler i\u00e7in Buharin\u2019in bu ele\u015ftirilerini dikkate almak olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle vurgulanmas\u0131 gereken ilk nokta, Buharin\u2019in \u201cb\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131\u201d ele\u015ftirisidir. Buharin, “ekonomik b\u00fcy\u00fcme her \u015feydir” slogan\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve insanlar\u0131 sadece \u201cb\u00fcy\u00fcmeye tapmaya\u201d odaklanmamalar\u0131, birikim ve t\u00fcketim ile sekt\u00f6rler aras\u0131 dengelerin do\u011fru \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131 ko\u015fuluyla rasyonel ve \u201coptimum\u201d bir y\u00fcksek b\u00fcy\u00fcme hedeflemeleri gerekti\u011fi konusunda uyarm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, Buharin b\u00fcy\u00fcme saplant\u0131s\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu bir dizi sorunu ele\u015ftirmi\u015ftir; \u00f6rne\u011fin, yat\u0131r\u0131mlar\u0131n kontrols\u00fcz \u015fekilde \u015fi\u015firilmesi. Buharin, kalk\u0131nma h\u0131z\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in t\u00fcm kaynaklar\u0131n temel altyap\u0131ya yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n mant\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Bu t\u00fcr bir yakla\u015f\u0131m\u0131n, nihayetinde \u201cgelecekte yap\u0131lacak tu\u011flalarla bug\u00fcn\u00fcn fabrikalar\u0131n\u0131 in\u015fa etmeye giri\u015fmek\u201d gibi bir sa\u00e7mal\u0131kla sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Buharin, yat\u0131r\u0131m konusundaki yanl\u0131\u015f anlay\u0131\u015flar\u0131 \u015f\u00f6yle ifade etmi\u015ftir: \u201cPara her \u015feydir d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle bir t\u00fcr \u2018para feti\u015fizmi\u2019ne kap\u0131lmak yayg\u0131nd\u0131r. Ancak, gerekli malzemeler olmadan, bu malzemelerin \u00fcretilmesi i\u00e7in gereken s\u00fcre mevcut t\u00fcketim s\u00fcresinden fazla oldu\u011funda, hi\u00e7bir miktarda para bu sorunu \u00e7\u00f6zemez.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in b\u00fcy\u00fcme saplant\u0131s\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirileri, sosyalist ekonomide s\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131kan \u201cmal k\u0131tl\u0131\u011f\u0131\u201d sorunu \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmesine de yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131n tersi olarak sosyalist ekonomilerde bir \u201cmal k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yasas\u0131\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getirmi\u015ftir. Buharin, bu t\u00fcr bir yasay\u0131 reddetmi\u015f ve \u015funu belirtmi\u015ftir: \u201cBurada tamamen farkl\u0131 iki \u015fey birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r: Birincisi, s\u00fcrekli geli\u015fen \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin, ihtiya\u00e7lardaki (genel anlamda \u2018talep\u2019) art\u0131\u015f\u0131n gerisinde kalmas\u0131d\u0131r; ikincisi ise, \u00f6zellikle keskin bir \u2018kriz\u2019 bi\u00e7imi olan meta k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olgu, toplumun sosyalizme ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde oldu\u011funun bir g\u00f6stergesidir; ikincisi yani meta k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ise yeniden \u00fcretim s\u00fcrecinin dengesizli\u011fiyle ilgilidir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Buharin, sosyalist ekonomilerdeki meta k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 olgusunun kapitalist krizlerden farkl\u0131 bir dinami\u011fe sahip oldu\u011funu ve bunun genellikle ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi ekonomisinin g\u00f6reli plans\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Bu tespitler, sosyalist ekonomilerdeki meta k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n\u0131 do\u011fru bir \u015fekilde anlamak i\u00e7in bug\u00fcn de yol g\u00f6sterici olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Daha da dikkat \u00e7ekici olan, Buharin\u2019in a\u015f\u0131r\u0131 merkeziyet\u00e7ili\u011fe ve bunun neden oldu\u011fu b\u00fcrokratikle\u015fmeye y\u00f6nelik ele\u015ftirileridir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buharin, \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cSosyalizm i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ekonomik unsurlar\u0131 en \u00fcst d\u00fczeyde hareketli hale getirmeliyiz. Bu, bireysel, grup, kitle, toplumsal ve devlet giri\u015fimlerini karma\u015f\u0131k bir \u015fekilde ayn\u0131 hedefe do\u011fru birle\u015ftirmeyi gerektirir. Biz ise a\u015f\u0131r\u0131 merkeziyet\u00e7ilikle bu esnekli\u011fi kaybettik. Merkeziyet\u00e7ilik y\u00fcz\u00fcnden, ek kaynaklardan, fonlardan ve potansiyel rezervlerden yoksun kald\u0131k. E\u011fer tek tek devlet i\u015fletmelerinden ba\u015flasayd\u0131k ve kendimizi ger\u00e7ek ko\u015fullara daha iyi uyarlasayd\u0131k, say\u0131s\u0131z b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck hatalardan ka\u00e7\u0131nabilir, \u00e7ok daha esnek, hareketli ve ba\u015far\u0131l\u0131 olabilirdik.\u201d 1929\u2019da, Buharin, \u00f6z-ele\u015ftiri yapmaya zorlanmadan \u00f6nce, Bat\u0131\u2019n\u0131n tekelci kapitalist sanayi \u015firketlerindeki b\u00fcrokratikle\u015fme ve d\u00fc\u015f\u00fck verimlilik \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 Organize Edilmi\u015f Y\u00f6netim Hatalar\u0131<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makalede, Sovyet sanayi sisteminin organizasyonunda olu\u015fmakta olan b\u00fcrokratikle\u015fmeye \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir ele\u015ftiride bulunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Buharin\u2019in Stalin\u2019in merkeziyet\u00e7i modeline y\u00f6nelik ele\u015ftirileri, onun bir ekonomist olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, bu ele\u015ftiriler hala \u00f6nemini korumaktad\u0131r. Ancak, Buharin\u2019in bu ele\u015ftirilerine hak vermek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sosyalist reformlar\u0131n\u0131n onun fikirleriyle a\u00e7\u0131klanabilece\u011fi anlam\u0131na gelmemektedir. Bug\u00fcn sosyalist \u00fclkelerde yap\u0131lan reformlar, kapsam ve derinlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan Buharin\u2019in ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemine ili\u015fkin perspektiflerini fazlas\u0131yla a\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mart 1988<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Kabuk Teorisi erken d\u00f6nem bir Sovyet vergi teorisidir. Buna g\u00f6re, Ekim Devrimi’nden sonra proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131ndaki Sovyet devleti vergilendirmenin sadece kabu\u011funu, yani bi\u00e7imini korurken, i\u00e7eri\u011fi temelden de\u011fi\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Lin Gang: Buharin’in Sosyalist Ekonomi \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sanayile\u015fme Tart\u0131\u015fmas\u0131 Yazar: Prof. Lin Gang, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Eski Rekt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi \u00c7in’e \u00d6zg\u00fc Sosyalist Ekonomi Politik Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Akademik Komitesi \u00dcyesi \u00c7eviren: Ferdi Bekir \u00d6zet: Buharin’in kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin ekonomik yasalar\u0131 ve geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinin sosyalist sanayile\u015fmesi gibi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,51],"tags":[],"class_list":["post-4927","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-dunya-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4927","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4927"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4927\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5940,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4927\/revisions\/5940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4927"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4927"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4927"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}