{"id":5031,"date":"2025-01-22T09:29:07","date_gmt":"2025-01-22T09:29:07","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5031"},"modified":"2025-01-22T09:29:08","modified_gmt":"2025-01-22T09:29:08","slug":"tkp-lideri-degerli-teorisyen-riza-yurukoglunun-sosyalizmin-insasi-ve-sovyetler-birliginde-sosyalizmin-insasinda-yasanan-tikaniklik-ve-insanin-son-bulmasi-ile-ilgili-gorusleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5031","title":{"rendered":"TKP Lideri De\u011ferli Teorisyen R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu’nun Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131 ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131nda Ya\u015fanan T\u0131kan\u0131kl\u0131k ve \u0130n\u015fan\u0131n Son Bulmas\u0131 \u0130le \u0130lgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri"},"content":{"rendered":"\n

TKP Lideri De\u011ferli Teorisyen R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu’nun Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131 ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131nda Ya\u015fanan T\u0131kan\u0131kl\u0131k ve \u0130n\u015fan\u0131n Son Bulmas\u0131 \u0130le \u0130lgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Cem K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Giri\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131 TKP’nin \u00f6nde gelen teorisyeni ve liderlerinden olan R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu’nun de\u011ferli eseri “Sosyalizm-\u0130kinci Kitap, Sovyet Deneyinin Dersleri: \u00dctopik ve Bilim-D\u0131\u015f\u0131 Sosyalizm” adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011ferli Marksist yolda\u015f\u0131 11 Aral\u0131k 2001 tarihinde yitirmi\u015ftik. R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu bu dizi \u00e7er\u00e7evesinde yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 kitaplar\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6r\u00fc\u015fleri titiz bir \u015fekilde incelemi\u015ftir. Genel olarak s\u00f6ylersek, R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu a\u015fa\u011f\u0131da da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Rusya \u00c7in ve benzeri do\u011fu \u00fclkelerinde oldu\u011fu gibi “ekonomik, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131lardan geri” \u00fclkelerde sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n bir \u00f6n haz\u0131rl\u0131k “kalk\u0131nma” a\u015famas\u0131ndan ge\u00e7mesi gerekti\u011fini savunmaktad\u0131r.<\/strong> Buna yak\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fler asl\u0131nda Lenin’in Ekim 29-31, 1921’de, 637 delegenin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli bir konferanstan sonra geli\u015ftirdi\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015flerle uyumludur. (https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1921\/oct\/29.htm#fw01<\/a>)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lenin daha sonra bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini derinle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve Rusya’da sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n sadece ve sadece dolayl\u0131 yoldan, Proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc alt\u0131nda devlet kapitalizmi yoluyla sosyalist topluma ge\u00e7i\u015fe haz\u0131rlanabilece\u011fini savunmu\u015ftur. Fakat Lenin bu do\u011fru g\u00f6r\u00fc\u015flerinin in\u015fas\u0131n\u0131 tamamlamadan aram\u0131zdan ayr\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha sonra \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi \u00c7in ko\u015fullar\u0131nda bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri daha da derinle\u015ftirerek ilk kez 1987 y\u0131l\u0131ndaki 13. Parti Kongresinde sosyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131 teorisinin tam bir a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

On y\u0131ll\u0131k bir teorik ve pratik aray\u0131\u015ftan sonra 1997 y\u0131l\u0131ndaki \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi 15. Parti Kongresi’ne sunulan Merkez Komitesi raporunda dokuz maddelik<\/strong> teorik bir \u00f6zet de\u011ferlendirme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011ferlendirme  \u00c7in’deki sosyalizmin ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131n\u0131n daha kapsaml\u0131 bir tan\u0131m\u0131 vermi\u015fti.  <\/p>\n\n\n\n

S\u0130NOPS\u0130S <\/strong><\/p>\n\n\n\n

R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1.”Hi\u00e7bir sistem t\u00fcm geli\u015fme olanaklar\u0131n\u0131 t\u00fcketmeden y\u0131k\u0131lmaz”(Marks). \u00d6rne\u011fin feodalitede her yerde m\u00fclkiyete kar\u015f\u0131 e\u015fitlik\u00e7i k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131 olmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ba\u015far\u0131 kazand\u0131klar\u0131 yerlerde \u00f6zlemler ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f, bu kez ba\u015fa ge\u00e7en k\u00f6yl\u00fc liderleri feodalle\u015fmi\u015flerdir. Sovyetler Birli\u011fi’nin ba\u015f\u0131na gelenler de bir anlamda ve bir \u00f6l\u00e7\u00fcde bu \u00f6rne\u011fe benzemektedir. Herhangi bir b\u00fcy\u00fck sorunu (sava\u015flar\u0131n getirdi\u011fi bunal\u0131mlar\u0131 vb. ya da kapitalizmin devresel krizlerini)de\u011ferlendirerek iktidar\u0131 almak her zaman olanakl\u0131d\u0131r ancak toplumu sosyalizme g\u00f6t\u00fcrebilmek i\u00e7in, toplumun sosyalizme y\u00fcr\u00fcyebilece\u011fi bir geli\u015fmeyi yaratm\u0131\u015f olmas\u0131 ya da yaratabilmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Edit\u00f6r: Bu \u00f6nemli Marks al\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n tamam\u0131 ve tam \u00e7evirisi \u015f\u00f6yle: Ekonomi Politi\u011fin Ele\u015ftirisine Katk\u0131 Kitab\u0131na  \u00d6ns\u00f6z, Marks’\u0131n bu kitab\u0131 ilk kez 1859 y\u0131l\u0131nda Almanca dilinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131, Marks’\u0131n bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc “iki asla” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc olarak bilinmektedir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u00e7inde geli\u015fmeleri i\u00e7in hala alana sahip olan b\u00fct\u00fcn \u00fcretken g\u00fc\u00e7ler geli\u015fmeden hi\u00e7bir toplumsal d\u00fczen, (bu ko\u015ful olu\u015fmaks\u0131z\u0131n) asla ortadan kalkmaz; ve yeni, daha y\u00fcksek \u00fcretim ili\u015fkileri, varolu\u015flar\u0131n\u0131n maddi ko\u015fullar\u0131 eski toplumun rahminde olgunla\u015fmadan asla ortaya \u00e7\u0131kmaz. Bu nedenle insanl\u0131k kendisi i\u00e7in her zaman yaln\u0131zca \u00e7\u00f6zebilece\u011fi g\u00f6revleri verir; \u00e7\u00fcnk\u00fc meseleye daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, g\u00f6revlerin kendisinin ancak \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn maddi ko\u015fullar\u0131 zaten var oldu\u011funda veya da en az\u0131ndan maddi ko\u015fullar\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecinde oldu\u011fu zaman ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclecektir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2. Kapitalizm, \u00fcretken g\u00fc\u00e7lerle \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler ferahlat\u0131lamaz bir noktaya geldi\u011fi zaman \u00f6mr\u00fcn\u00fc doldurur. Kapitalizm sistem olarak, sonuna \u015fu \u00fc\u00e7 ko\u015fulla gelir:<\/p>\n\n\n\n

a. \u00dcretimden i\u015f\u00e7iyi giderek d\u0131\u015flay\u0131nca (\u00dcretimden i\u015f\u00e7iyi nereye kadar d\u0131\u015flayabilir?).<\/p>\n\n\n\n

 b. M\u00fclkiyetten bireyi giderek d\u0131\u015flay\u0131nca (M\u00fclkiyetten bireyi nereye dek d\u0131\u015flayabilir?).<\/p>\n\n\n\n

c. D\u00fcnyada yay\u0131laca\u011f\u0131 alanlar kalmay\u0131nca.<\/p>\n\n\n\n

3. Sosyalizm, teorik modelinde, kapitalizmin art\u0131k toplumu geli\u015ftiremeyece\u011fi noktadan sonra toplumu kom\u00fcnizme g\u00f6t\u00fcrmek \u00fczere bir ara a\u015famad\u0131r. Sosyalizm Kom\u00fcnizmin alt a\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

4. Kom\u00fcnizm (ve sosyalizm) ile kapitalizm ayn\u0131 \u00fcretken g\u00fc\u00e7ler d\u00fczeyinde var olamaz. Makinele\u015fmi\u015f \u00fcretim-kapitalizmin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcd\u00fcr (yazar \u00fcretici g\u00fc\u00e7 yerine \u00fcretken g\u00fc\u00e7 terimini daha uygun bir \u00e7eviri olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor) . Elektronik, otomasyon, robotlar- sosyalizmin \u00fcretken g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

5. Bug\u00fcn d\u00fcnyada kapitalizm geli\u015fme potansiyelini t\u00fcketmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

6. Sistem geli\u015fme potansiyelini t\u00fcketti\u011finde, Marks’\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fcn hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. O g\u00fcnk\u00fc i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fin ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n d\u00fczeyi nedeniyle, bir kapitalist \u00fclkedeki devrim ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00f6teki \u00fclkeleri de tutu\u015fturacak ve sosyalizme ge\u00e7i\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

7. Emperyalizmin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u015fiddetli \u00e7eli\u015fkiler ve bu \u00e7eli\u015fkilerin s\u0131k s\u0131k \u015fu ya da bu \u00fclkede siyasal krizlere yol a\u00e7mas\u0131 nedeniyle, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla, devrime toplu ge\u00e7i\u015ften \u00f6nce tekil devrimleri g\u00f6rmeye devam edece\u011fiz. “Emperyalist sistemin zay\u0131f halkalar\u0131” kavram\u0131, sistemin \u00f6mr\u00fcn\u00fc t\u00fcketmedi\u011fi s\u00fcre i\u00e7inde devrim yapabilme \u015fans\u0131 en y\u00fcksek olan \u00fclkeleri anlat\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

8. Emperyalizmin zay\u0131f halkalar\u0131 (devrim olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n en y\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkeler), geli\u015fme d\u00fczeyi a\u00e7\u0131s\u0131ndan sosyalizme haz\u0131r de\u011fillerdir. Hepsinin temel hedefi, su ya da bu a\u011f\u0131rl\u0131kla, “kalk\u0131nmad\u0131r’. Bu \u00fclkelerde devrim f\u0131rsatlar\u0131, kapitalizm geli\u015fmesini tamamlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in de\u011fil, ileri kapitalist \u00fclkeler sorunlar\u0131n\u0131, s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ve \u00e7eli\u015fkilerini bu \u00fclkelere transfer ettikleri i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

9. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 iktidar\u0131 alt\u0131nda, bu kalk\u0131nma a\u015famas\u0131n\u0131n genellikle tamamlanmas\u0131 hedeflenir. Sosyalizme ise, metropol \u00fclkelerde a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 ayn\u0131 anda ger\u00e7ekle\u015fecek devrimlerle d\u00fcnya emperyalist sisteminin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, topluca ge\u00e7ilecektir. Tek \u00fclkede sosyalizm olamaz.<\/p>\n\n\n\n

10. Sosyalist a\u015famada, piyasan\u0131n, rekabetin ve de\u011fer yasas\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fi son bulur. Para kalkar. \u00dcr\u00fcnler kullan\u0131m de\u011feri i\u00e7in \u00fcretilir. Ve \u00fcretimdeki verimlilik, de\u011fer yasas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc olan emek zamanla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. Kom\u00fcnizme ge\u00e7i\u015fin, esir edici i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcnden kurtulman\u0131n, bo\u015f zaman\u0131n artmas\u0131n\u0131n, yeni insan\u0131n yarat\u0131lmas\u0131n\u0131n temeli de ancak bu a\u015famada geli\u015fmeye ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

Sovyet “Sosyalizmi”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

11. Sovyet devrimi d\u00fcnya kapitalist sisteminin geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan erken gelmi\u015f bir sosyalist (politik) devrimdir. Olmas\u0131 olabilirli\u011finin kan\u0131t\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

12. O g\u00fcnlerdeki Rusya, ekonomik, toplumsal, k\u00fclt\u00fcrel a\u00e7\u0131lardan geri bir \u00fclkeydi. Hedef kalk\u0131nmayd\u0131\u2026 \u00d6rne\u011fin 1987’de bile, Sovyet i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn % 40’\u0131 kol i\u015f\u00e7isiydi. Demek ki, Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7in sorun hi\u00e7 de toplumu kapitalizmin art\u0131k geli\u015ftiremeyece\u011fi noktadan al\u0131p ileri g\u00f6t\u00fcrmek olmam\u0131\u015ft\u0131r. End\u00fcstrile\u015fme gibi burjuva tarihsel g\u00f6revini proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

13. Sovyet deneyiminin verdi\u011fi temel ders, tekil \u00fclkelerde, sosyalizme haz\u0131r olmayan \u00fclkelerde, sosyalizme ge\u00e7ilemeyece\u011finin a\u00e7\u0131k\u00e7a kabul edilmesinin, d\u00fcnyada g\u00fc\u00e7ler dengesinin sosyalizm lehine d\u00f6nene kadar Pazar ekonomisine, rekabete ve de\u011fer yasas\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fine iradi ve b\u00fcrokratik m\u00fcdahaleler yap\u0131lmamas\u0131n\u0131n zorunlulu\u011fudur. Ekonomik ve toplumsal ko\u015fullar olgunla\u015fmadan s\u0131n\u0131flar al\u0131nacak bir kararla” kald\u0131r\u0131lamaz. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131 \u00fczerinde ortak m\u00fclkiyet, “kararlarla” kurulamaz.<\/p>\n\n\n\n

14. Bu ba\u011flamda, NEP program\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. NEP \u00f6nlemlerinin hepsi, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 iktidar\u0131 alt\u0131nda toplumu olabildi\u011fi kadar rahat b\u0131rakarak zenginlik yaratmaya y\u00f6neliktir. NEP program\u0131, hala emperyalizmin egemenli\u011fi alt\u0131ndaki bir d\u00fcnyada devrimini yapm\u0131\u015f \u00fclkenin, d\u00fcnya sosyalist devrimine dek uygulayaca\u011f\u0131 bir programd\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, sosyalizmin gereklerinin tam anlam\u0131yla var olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerdeki t\u00fcm devrimler i\u00e7in ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n

15. Dolay\u0131s\u0131yla, Sovyetler Birli\u011fi’nin tek ba\u015f\u0131na emperyalizmi ge\u00e7mesi ola\u011fan\u00fcst\u00fc zordu ve uzun bir s\u00fcre\u00e7 isterdi.<\/p>\n\n\n\n

16. Bu nedenle, Sovyetler Birli\u011fi’nin, bir de\u011fil, iki tarihsel g\u00f6revi vard\u0131: 1. Uluslararas\u0131 g\u00f6rev: Devrimlere yard\u0131m. 2.\u00dclke i\u00e7i g\u00f6rev: Ekonomiyi geli\u015ftirme. Bu hedeflerin ikisinde de affedilmez hatalar i\u015flendi.<\/p>\n\n\n\n

17. Marks’\u0131n s\u00f6yledi\u011fi, Lenin’in Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7in \u00f6ne koydu\u011fu ileri kapitalist \u00fclkelere yeti\u015fmek ve onlar\u0131 ge\u00e7mek” hedefi, d\u00fcnya sosyalist devriminden \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen t\u00fcm sosyalist devrimler i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Ancak, bu do\u011fru hedefi ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in do\u011fru re\u00e7ete yazmak gerekir. En k\u0131sa zamanda yakalamak ve ge\u00e7mek ama bu en k\u0131sa zaman\u0131 belirleyecek nedir? En k\u0131sa zaman\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc, ekonominin, toplumun ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn genel durumu olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

18.\u00d6yleyse, toplumun ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn dokusunda onulmaz yaralar a\u00e7an t\u00fcm toplumu zorla seferber eden a\u015f\u0131r\u0131 h\u0131zl\u0131 kalk\u0131nma temposu a\u011f\u0131r bir yanl\u0131\u015ft\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n

19. K\u00f6yl\u00fcn\u00fcn zor yoluyla kolektifle\u015ftirilmesi ve b\u00f6yle “kald\u0131r\u0131lmas\u0131” Marksizme s\u0131\u011fmayan ikinci bir a\u011f\u0131r yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

20. Ekonomik ve toplumsal ko\u015fullar\u0131 var olmadan, her \u015feyi kesinlikle belirleme \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olan merkezi planlamada \u0131srar, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihsel zaafa da re\u00e7eteyi yazmak gerekliydi. O teknik d\u00fczeye ula\u015fana dek her \u015feyi ve her yeri kapsayan planlar yerine, temel g\u00f6stergelerle ve e\u011filimlerle ilgilenen, gerisini yerel giri\u015fime b\u0131rakan bir plan kavram\u0131 geli\u015ftirmek gerekirdi. Bu ise \u00f6z\u00fcnde yine bir \u00e7e\u015fit NEP’tir.<\/p>\n\n\n\n

21. Kilit nokta demokrasiydi\u2026 Rusya’n\u0131n sosyalist topluma ge\u00e7meye haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren en b\u00fcy\u00fck bir zaaf da demokrasi sorununda ortaya \u00e7\u0131kar. Rusya, hi\u00e7bir demokrasi deneyimi olmayan bir \u00fclkeydi. Bu nedenle, devrimden sonra da toplumdan Kom\u00fcnist Parti’ye demokrasi y\u00f6n\u00fcnde bir bas\u0131n\u00e7 gelmedi. Ama sosyalizm, tan\u0131m\u0131 gere\u011fi, aktif kitle demokrasisidir, sosyalist demokrasidir. Devlet, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n y\u00f6netiminde ve denetiminde olacakt\u0131r. Oysa, Rusya’da y\u00f6netim ve denetim bu yetkiyi onun ad\u0131na” kullanan parti ve devlet b\u00fcrokrasisinde oldu. Buna da do\u011fru bir re\u00e7ete yazmak gerekliydi. Kom\u00fcnist Parti ise demokratik al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 geli\u015ftirmek y\u00f6n\u00fcnde \u00e7aba harcamad\u0131 tersine, se\u00e7ti\u011fi politikalar\u0131 bu gerili\u011fe yaslanarak uygulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

22. Devlet i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n denetimi alt\u0131nda olmay\u0131nca, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumun m\u00fclkiyetinde olmas\u0131 da nominal (Edit\u00f6r\u00fcn notu ka\u011f\u0131t \u00fczerinde) kald\u0131. Egemen s\u0131n\u0131f\u0131n hizmetkar\u0131 olmas\u0131 gereken b\u00fcrokrasi b\u00f6ylece \u00f6zg\u00fcn \u00e7\u0131karlara sahip y\u00f6netici bir katman oldu. Parti ve devletin y\u00f6netim ayg\u0131t\u0131 devletten partiden ve halktan koptu. Bug\u00fcn h\u0131zla y\u00fckselen Rusya sermayesi i\u015fte bu katman i\u00e7inde ye\u015ferdi.<\/p>\n\n\n\n

23. Bu gidi\u015fat geri dev\u015firilmeyi haz\u0131rl\u0131yordu. “Sosyalist” \u00fclkelerin, o tarihsel gerili\u011fin ard\u0131ndan emperyalizmi k\u0131sa s\u00fcrede ge\u00e7mesini kimse bekleyemezdi.  Ama hedefe y\u00fcr\u00fcyememenin ve bu nedenle de \u00e7\u00f6kmenin temel nedeni, \u00fclke gereksinimlerine ger\u00e7ek\u00e7i, cesur ama sab\u0131rl\u0131 re\u00e7etelerin yaz\u0131lamamas\u0131d\u0131r. As\u0131l ac\u0131 olan, bu re\u00e7eteleri Marks’\u0131n, bug\u00fcnleri g\u00f6rm\u00fc\u015f\u00e7esine yap\u0131tlar\u0131nda i\u015flemi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Can al\u0131c\u0131 nokta, halk\u0131n, ya\u015fam\u0131nda giderek iyile\u015fme g\u00f6rmesidir. Bu olursa halk, emperyalizmi yakalama ve ge\u00e7me s\u00fcrecine, onun istedi\u011fi kadar zaman tan\u0131r ve aldat\u0131ld\u0131k duygusuna da kap\u0131lmaz. Oysa, b\u00f6yle olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte i\u015fin sonunu getiren de bu oldu. Sovyet halk\u0131 kapitalizmi istemedi, yaln\u0131zca iyi ya\u015famak ve kendine verilen s\u00f6zlerin tutulmas\u0131n\u0131 istedi. <\/p>\n\n\n\n

24. \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn 1980 sonlar\u0131na rastlamas\u0131, Bat\u0131’da \u00f6zellikle 1970’lerden itibaren ola\u011fan\u00fcst\u00fc h\u0131zlanan bilimsel-teknolojik devrime ve \u00fcretim s\u00fcrecinde ortaya \u00e7\u0131kan de\u011fi\u015fmelere ayak uyduramama nedeniyledir. Sovyetler Birli\u011fi’nde pek \u00e7ok teknolojik bulu\u015f yap\u0131l\u0131yordu ama \u00fcretim ili\u015fkileri bu yenilikleri \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131yordu. Sovyetler Birli\u011fi \u00fcretiminin d\u00fc\u015f\u00fck niteli\u011fi nedeniyle mal\u0131n\u0131 Bat\u0131’ya de\u011fil, ancak az geli\u015fmi\u015f \u00fclkelere sat\u0131yordu. Ama Bat\u0131’dan nitelikli mal ve teknoloji almak zorundayd\u0131. Ticaretinin ancak \u00fc\u00e7te birinden az\u0131n\u0131 d\u00f6vizle yapabiliyordu. D\u00fcnya ticaretinde tuttu\u011fu yer, % 16’dan %4’e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Bat\u0131’n\u0131n teknoloji yenilemesine ayak uyduramam\u0131\u015ft\u0131. Oysa kullan\u0131mdaki makinelerinin %11’i, yirmi y\u0131ldan eskiydi.<\/p>\n\n\n\n

25.<\/strong> Son yarg\u0131:<\/strong>   Her \u015fey, 1927-30’lara dek t\u00fcm kom\u00fcnistlerce kabul edilen, “tek \u00fclkede sosyalizm olmaz”  “Marks’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn terk edilmesi ve yerine “tek \u00fclkede sosyalizm” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn kabul edilmesiyle ba\u015flad\u0131. Tek \u00fclkede sosyalizmin kurulabilece\u011fine inan\u0131l\u0131nca, bunu en k\u0131sa s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015ftirme, bunun i\u00e7in de her t\u00fcrl\u00fc anti-demokratik ve totaliter bask\u0131y\u0131 topluma ve kom\u00fcnistlere uygulama m\u00fcbah say\u0131ld\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc sosyalizm kurulunca bu ac\u0131lar geride kalacakt\u0131\u2026 \u015eiddete dayal\u0131 end\u00fcstrile\u015fme ve kolektifle\u015ftirme, emir-kumanda planlamas\u0131, a\u00e7\u0131k\u00e7a diktat\u00f6rl\u00fck uygulamas\u0131, bunlar\u0131n hepsi, “tek \u00fclkede sosyalizm olur” yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n t\u00fcrevleridir.<\/p>\n\n\n\n

Dipnot: On y\u0131ll\u0131k bir teorik ve pratik aray\u0131\u015ftan sonra 1997 y\u0131l\u0131ndaki 15. Parti Kongresi raporunda dokuz maddelik teorik bir \u00f6zet de\u011ferlendirme yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011ferlendirmeye g\u00f6re, sosyalizmin ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131 \u015f\u00f6yle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birincisi,<\/strong> sosyalist modernle\u015fmeyi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in a\u015famal\u0131 ve tedrici olarak \u00c7in’in az geli\u015fmi\u015fli\u011fini ortadan kald\u0131raca\u011f\u0131 bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi,<\/strong> \u00c7in’in b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda tar\u0131msal n\u00fcfusun ve el eme\u011finin bask\u0131n oldu\u011fu bir tar\u0131m toplumundan, tar\u0131msal n\u00fcfusun bask\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 modern tar\u0131m ve hizmetler sanayisini i\u00e7eren sanayile\u015fmi\u015f bir topluma d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/strong> bug\u00fcn egemen olan do\u011fal ve yar\u0131 do\u011fal \u00c7in ekonomisinin y\u00fcksek d\u00fczeyde geli\u015fmi\u015f bir pazar ekonomisine d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/strong>  \u00c7in’in geri d\u00fczeydeki ekonomisi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle birlikte genelde okuma yazma bilmeyen ve yar\u0131-okumam\u0131\u015f bir toplumdan geli\u015fmi\u015f bilimi, e\u011fitimi ve teknolojisi olan bir topluma d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

Be\u015fincisi,<\/strong> \u00c7in’in n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yoksul ve ya\u015fam d\u00fczeyi d\u00fc\u015f\u00fck durumundan, toplumdaki t\u00fcm bireylerin ortakla\u015fa refah i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir topluma d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

Alt\u0131nc\u0131s\u0131,<\/strong> \u00c7in’deki zengin ile fakir aras\u0131ndaki u\u00e7urumun  ve ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel farkl\u0131l\u0131klar\u0131n ad\u0131m ad\u0131m a\u015famal\u0131 bir bi\u00e7imde geli\u015fme yoluyla azalt\u0131laca\u011f\u0131 bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

Yedincisi,<\/strong> \u00c7in’in sosyalist pazar ekonomisini, geli\u015fkin sosyalist demokrasi sistemini ve di\u011fer geli\u015fkin sistemleri olu\u015fturmak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in reformlar ve ilerlemeler yapaca\u011f\u0131 bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

Sekizincisi,<\/strong> \u00c7in halk\u0131n\u0131n bir yandan maddi di\u011fer yandan manevi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek \u00fczere koydu\u011fu idealleri cesurca, azimle, gayretle ve tok g\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckle geli\u015ftirece\u011fi bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

Dokuzuncusu,<\/strong> \u00c7in ulusunun b\u00fcy\u00fck bir yeniden gen\u00e7le\u015fmeyi ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7in’in kendisiyle d\u00fcnyan\u0131n geli\u015fmi\u015f toplumlar\u0131 aras\u0131ndaki mesafeyi k\u0131saltm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 bir tarihsel d\u00f6nemdir.<\/p>\n\n\n\n

R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu K\u0131sa Biyografisi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eair, yazar, siyasal eylemci (D. 4 Kas\u0131m 1945 \u2013 Ankara, \u00d6. 11 Aral\u0131k 2001). Nihat Akseymen do\u011fu\u015f ad\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Partisi (TKP) i\u00e7inde Veli Dursun ad\u0131 ile de tan\u0131n\u0131r. 1966’da Ankara \u00dcniversitesi Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesine girdi. Bu s\u0131rada Fikir Kul\u00fcpleri Federasyonu (FKF) ve T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi (T\u0130P) i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. T\u0130P’li \u00f6\u011frencilerin kurdu\u011fu Sosyalist Gen\u00e7lik \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn ilk genel sekreteriydi. 1973 At\u0131l\u0131m\u0131 s\u00fcrecinde \u00f6nemli g\u00f6revler ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1971 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiltere’ye gitti ve orada TKP \u00fcyesi oldu. T\u00fcrkiye’ye d\u00f6nd\u00fckten sonra yak\u0131n arkada\u015flar\u0131yla birlikte TKP \u00f6rg\u00fctlenmesinin bir kolunu ba\u015flatt\u0131. Bir s\u00fcre sonra siyasal nedenlerle yurtd\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmak zorunda kald\u0131. 1974-76 aras\u0131nda Moskova’daki Uluslararas\u0131 Lenin Okulu’nda e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Okumakta oldu\u011fu Siyasal Bilgiler Fak\u00fcltesinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131n\u0131f\u0131ndan Londra’daki City \u00dcniversitesi Sosyoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ikinci s\u0131n\u0131f\u0131na ge\u00e7i\u015f yapt\u0131. 1973’te bu \u00fcniversiteden mezun oldu. Arkada\u015flar\u0131 ile birlikte \u0130ngiltere’de \u0130ngiltere T\u00fcrkiyeli \u0130lericiler Birli\u011fini (\u0130T\u0130B) kurdu. Ard\u0131ndan da Londra \u0130\u015f\u00e7i Birli\u011fi ve yerel bir i\u015f\u00e7i gazetesi olan \u0130\u015f\u00e7inin Sesi’<\/em>ni kurdular. 1974’te TKP Merkez Komitesi \u00fcyeli\u011fine getirildi.<\/p>\n\n\n\n

1976’da \u0130\u015f\u00e7inin Sesi<\/em> gazetesi At\u0131l\u0131mdergisi ile birlikte partinin yay\u0131n organ\u0131 olarak \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Parti merkezi taraf\u0131ndan Emperyalizmin Zay\u0131f Halkas\u0131<\/em><\/strong> T\u00fcrkiye<\/em> diye bir bro\u015f\u00fcr haz\u0131rlamakla g\u00f6revlendirildi. ba\u015flang\u0131\u00e7ta parti merkezinin savundu\u011fu bu bro\u015f\u00fcr daha sonra TKP i\u00e7inde tart\u0131\u015fma konusu oldu ve Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi’ni rahats\u0131z etti.. 1979-1985 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda TKP nin g\u00f6r\u00fc\u015flerine kar\u015f\u0131 ideolojik m\u00fccadele s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u2026<\/p>\n\n\n\n

R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu \u00f6nderli\u011findeki ekip en son 1985’deki TKP 5. Kongre’sinde Partiden at\u0131lma kararlar\u0131na kar\u015f\u0131 itiraz\u0131 reddedilince, bu kongreden sonra \u00f6rg\u00fctsel ayr\u0131l\u0131k \u00e7\u0131kt\u0131 ve Y\u00fcr\u00fcko\u011flu ve ekibi yeni bir TKP \u00f6rg\u00fctlenmesine giri\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

1999’da kendi iste\u011fi ile \u00f6nderlik etti\u011fi TKP adl\u0131 partinin genel sekreterli\u011finden ayr\u0131ld\u0131. Parti \u00fcyesi olarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti ve 2001 y\u0131l\u0131nda kanserden \u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

ESERLER\u0130:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

ARA\u015eTIRMA-DERLEME:<\/strong> Emperyalizmin Zay\u0131f Halkas\u0131 T\u00fcrkiye, A\u00e7\u0131k Mektup, Proletarya Enternasyonalizmi, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Program ve G\u00f6revlerimiz, \u0130yi \u00d6nc\u00fc De\u011fil K\u00f6t\u00fc Art\u00e7\u0131 Bile De\u011fil, \u00d6rg\u00fct ve \u00d6rg\u00fct\u00e7\u00fc, Fa\u015fizmin \u00c7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc, Sosyalizm \u00dcst\u00fcn Gelecektir, Durum ve G\u00f6revlerimiz, Ya\u015fayan Sosyalizm, S\u0131n\u0131f Sava\u015f\u0131n\u0131n Vard\u0131\u011f\u0131 A\u015fama ve Kom\u00fcnist Partisinin Taktikleri, Bu Kavga Gelecek Kavgas\u0131d\u0131r, Sosyalizm ve Demokrasi, Kankun Konferans\u0131 ve D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fckleri, Durum ve G\u00f6revlerimiz, K\u0131rk\u0131n Yar\u0131s\u0131 (2 cilt makalelerinden derleme), <\/em>Sava\u015f Yolu \/ \u00dcst\u00fcngel’den Notlar (\u0130smail Bilen’den, yay. haz.; \u00d6ns\u00f6z: N\u00e2z\u0131m Hikmet, R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu), Fa\u015fizm ve Burjuva Demokrasisi <\/em>(1991), De\u011firmenin Bendine Arif Sa\u011f’la M\u00fczik, Alevilik ve Siyaset \u00dczerine Sohbet(1993), Sosyalizmin \u00c7\u00f6z\u00fcl\u00fc\u015f\u00fc \u00dczerine \u00dc\u00e7 Makal<\/em>e (1993), Okunacak En B\u00fcy\u00fck Kitap \u0130nsand\u0131r:Tarihte ve G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Alevilik<\/em> (1995), Do\u011fu Asya Krizi<\/em> (1998), Sosyalizm Nedir<\/em> (3 cilt) (1999).<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u0130\u0130R: Durgunda Bir Kur\u015fun<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

TKP Lideri De\u011ferli Teorisyen R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu’nun Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131 ve Sovyetler Birli\u011fi’nde Sosyalizmin \u0130n\u015fas\u0131nda Ya\u015fanan T\u0131kan\u0131kl\u0131k ve \u0130n\u015fan\u0131n Son Bulmas\u0131 \u0130le \u0130lgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri Cem K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7 Giri\u015f Bu a\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131 TKP’nin \u00f6nde gelen teorisyeni ve liderlerinden olan R\u0131za Y\u00fcr\u00fcko\u011flu’nun de\u011ferli eseri “Sosyalizm-\u0130kinci Kitap, Sovyet Deneyinin Dersleri: \u00dctopik ve Bilim-D\u0131\u015f\u0131 Sosyalizm” adl\u0131 kitab\u0131ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu de\u011ferli Marksist yolda\u015f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,49,6],"tags":[],"class_list":["post-5031","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5031","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5031"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5031\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5033,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5031\/revisions\/5033"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5031"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5031"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5031"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}