{"id":5279,"date":"2025-03-10T16:15:20","date_gmt":"2025-03-10T16:15:20","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5279"},"modified":"2025-03-11T13:54:38","modified_gmt":"2025-03-11T13:54:38","slug":"dun-uzerine-marksist-ustalar-acisindan-dinin-ikili-toplumsal-islevi-ve-sosyalist-toplumda-degisen-durum-marx-engels-lenin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5279","title":{"rendered":"Din \u00dczerine: Marksist Ustalar A\u00e7\u0131s\u0131ndan Dinin \u0130kili Toplumsal \u0130\u015flevi ve Sosyalist Toplumda De\u011fi\u015fen Durum-Marx\/Engels\/Lenin \u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Din \u00dczerine: Marksist Ustalar A\u00e7\u0131s\u0131ndan Dinin \u0130kili Toplumsal \u0130\u015flevi ve Sosyalist Toplumda De\u011fi\u015fen Durum-Marx\/Engels\/Lenin <\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Ekim 2007<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Yazar Zhuo Xinpin, Klasik Marksist Yazarlar\u0131n Dine Temel Bak\u0131\u015flar\u0131 \u00dczerine Ara\u015ft\u0131rmalar proje ekibinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi D\u00fcnya \u00c7ap\u0131nda Din Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u2019nde direkt\u00f6r, \u00c7in Din Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dinin oynad\u0131\u011f\u0131 toplumsal rol olduk\u00e7a karma\u015f\u0131kt\u0131r ve bu rol\u00fcn toplumsal geli\u015fim \u00fczerinde hem olumlu hem de olumsuz etkileri olmaktad\u0131r. Sosyolojide bu etkiler dinin toplum \u00fczerindeki olumlu ve olumsuz etkileri olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Dinin toplum \u00fczerindeki etkilerinin analizi ve a\u00e7\u0131klanmas\u0131, Marksizmin din g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fcd\u00fcr. Klasik Marksist yazarlar, (Marx, Engels, Kautsky, Lenin) dinin olumlu ve olumsuz toplumsal rollerini de\u011ferlendirmi\u015f ve dinin toplumsal rollerinin ikili bir y\u00f6n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131r. Buna ilaveten dinin; toplumsal geli\u015fime, tarihsel ilerlemeye, s\u0131n\u0131fsal ve sosyal konumdaki de\u011fi\u015fikliklere ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 etkileri oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015flerdir. B\u00f6ylece Klasik Marksist teorisyenler bize dinin toplumsal rollerinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve de\u011fi\u015fkenli\u011fine dikkat etmemiz ve bunu dikkate almam\u0131z gerekti\u011fini ve dini topluma olumlu etkilerde bulunacak ve olumsuz etkilerini saf d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rakacak veya zay\u0131flatacak \u015fekilde y\u00f6nlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z gerekti\u011fini \u00f6nermi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Klasik Marksist yazarlara g\u00f6re, din s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda ve bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemlerinde toplum \u00fczerinde olumlu etkilerden ziyade olumsuz etkilere sahip olmu\u015ftur. Onlar\u0131n bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 tarihsel d\u00f6nemle ve \u00fcstlendikleri eski d\u00fcnyay\u0131 alt etmek \u015feklindeki siyasi misyon ile s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ili\u015fkilidir. Ger\u00e7ek\u00e7i tarihsel gereksinimlere yan\u0131t verdi\u011fi i\u00e7in, o \u015fartlar alt\u0131nda bu Marksist fikirler b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahipti. Ancak, sosyalist bir toplumda ve kom\u00fcnistlerin y\u00f6netti\u011fi ve hakim konumda oldu\u011fu bir toplumda, bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi do\u011fald\u0131r. Bizler o fikirlerdeki temel prensipleri, y\u00f6nlendirici d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131nda kullan\u0131lan diyalektik y\u00f6ntemleri incelemeye devam etmeliyiz. Son on y\u0131llarda \u00c7in\u2019deki sosyalist pratikler temelinde, din \u00fczerine Marksist analizi geli\u015ftirip zenginle\u015ftirmeli ve dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fc yeniden de\u011ferlendirmeliyiz. \u00c7inli Marksistlerin dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fc anlama s\u00fcrecinde kaydetti\u011fi yeni diyalektik at\u0131l\u0131mlar\u0131, Marksist din bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan hareketle yeni yol g\u00f6sterici ilkeler olu\u015fturma deneyimini \u00f6zetlemeli ve \u00f6ne \u00e7\u0131karmal\u0131y\u0131z. Bu makalede \u00fc\u00e7 y\u00f6n incelenecektir: Marksizm\u2019de dinin olumlu toplumsal rol\u00fcyle ilgili yorumlar, Marksizm\u2019de dinin olumsuz toplumsal rol\u00fcn\u00fcn analizi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7in\u2019inde dinin toplumsal rol\u00fcyle ilgili Marksist teorinin \u00f6nemi ve geli\u015fimi. Bu incelemedeki ama\u00e7, tarihi ve ger\u00e7ekli\u011fi birle\u015ftiren bir bak\u0131\u015fla Marksist din g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc kavramak ve dinsel alandaki pratik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131za \u0131\u015f\u0131k tutmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u2160<\/strong>. Dinin Olumlu Toplumsal Rol\u00fc \u00dczerine Klasik Marksist yorumlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 bir olumlu perspektif a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Marksist klasik yazarlar\u0131n kendi d\u00f6nemlerinde dinin toplumsal rol\u00fc \u00fczerine yorumlar\u0131, temel olarak a\u015fa\u011f\u0131daki noktalar\u0131 i\u00e7erir.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, dinin ve dini d\u00fc\u015f\u00fcncelerin kayna\u011f\u0131 insand\u0131r, Engels\u2019e g\u00f6re, bu dini d\u00fc\u015f\u00fcncelerin en alt temeline bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u201cinsan do\u011fas\u0131n\u0131n t\u00fcm zamanlardaki k\u00f6kenini ve varl\u0131k nedenini\u201d g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. <\/strong>Engels \u015f\u00f6yle devam ediyor:  \u201cYaln\u0131zca t\u00fcm dinlerin i\u00e7eri\u011finin insani k\u00f6keni, dinler <\/strong>i\u00e7in burada ve orada hala bir sayg\u0131 <\/strong>g\u00f6rmeyi hak eder<\/strong>… yaln\u0131zca en vah\u015fi bat\u0131l inanc\u0131n bile, ne kadar yerinden edilmi\u015f ve \u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir bi\u00e7imde olursa olsun, \u00f6z\u00fcnde insan do\u011fas\u0131n\u0131n ebedi belirleyicilerini bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bilinci, yaln\u0131zca bu fark\u0131ndal\u0131k din tarihini ve \u00f6zellikle Orta \u00c7a\u011f’\u0131 tamamen reddedilmekten ve sonsuza dek unutulmaktan kurtar\u0131r.\u201d [1]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, din Marksistler taraf\u0131ndan mutlak\u00e7\u0131 \u201cteoloji\u201d olarak k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmemi\u015f, \u201cinsan bilimi\u201d olarak ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle de, toplumla ilgili d\u00fc\u015f\u00fcnce ve ara\u015ft\u0131rmalara dayanarak, din \u00fczerine \u00f6zel bir \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131 olarak \u2013 \u201cdinsel antropoloji\u201d \u2013 olu\u015fturulmu\u015ftur. Marksizm, \u201cinsan do\u011fas\u0131n\u0131n ebedi yerle\u015fik kural\u0131n\u0131\u201d <\/strong>ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f b\u00f6ylece \u201cdinin niteli\u011fini\u201d \u201cinsan\u0131n do\u011fas\u0131\u201d ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak ele alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylesi derin bir ke\u015fif; sosyoloji, antropoloji ve teoloji bak\u0131m\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 gibi din ile ilgili kavray\u0131\u015fta hayati ve merkezi bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131d\u0131r. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin izinden giden \u00fcnl\u00fc teoloji ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Mircea Eliade (1907-1986) dinin \u201cantropolojinin de\u011fi\u015fmez bir \u00f6\u011fesi\u201d oldu\u011fu sonucuna ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, dinin  \u201cinsan\u0131\u201d ve onun \u201cinsan do\u011fas\u0131n\u0131\u201d yans\u0131tmas\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduran bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131, modern toplumun ya\u015fam\u0131nda onun olumlu toplumsal \u00f6nemini ve rollerini de dikkate almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, din toplumda \u201ci\u00e7sel birle\u015ftirici\u201d bir rol oynayabilir. Engels\u2019e g\u00f6re, \u201cOrta \u00c7a\u011flar\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc temel olarak teolojik idi.  O g\u00fcnlerde  Avrupa\u2019da i\u00e7sel bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck yoktu. Ancak ayn\u0131 ortak d\u0131\u015f d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 sava\u015fmak s\u00f6z konusu oldu\u011fu i\u00e7in Avrupa (d\u00fcnyas\u0131) d\u0131\u015f bask\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda birle\u015fmi\u015fti. Ortak d\u00fc\u015fman olan M\u00fcsl\u00fcmanlara kar\u015f\u0131 H\u0131ristiyanl\u0131k onlar\u0131 birle\u015ftirmi\u015fti. (12. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde, \u201cSarazen\u201d Orta\u00e7a\u011f Latince yaz\u0131lar\u0131nda \u201cM\u00fcsl\u00fcman\u201d ile e\u015f anlaml\u0131 hale gelmi\u015fti)<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli ili\u015fki i\u00e7inde geli\u015fen bir grup ulustan olu\u015fan Bat\u0131-Avrupa d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birli\u011fi Katoliklik etraf\u0131nda kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131.\u201d [2]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 toplumlarda din, \u201cb\u00fct\u00fcnle\u015ftirici\u201d bir kavram sa\u011flar ve \u201ctoplumu birle\u015ftirici\u201d bir rol oynar. \u00d6rne\u011fin, \u201cAvrupa\u2019n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d ve \u201cAvrupa k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d \u015feklindeki ak\u0131mlar yaln\u0131z ve yaln\u0131z Orta\u00e7a\u011f Avrupa\u2019s\u0131n\u0131n H\u0131ristiyan k\u00fclt\u00fcrel atmosferinin yaratt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015fme i\u00e7inde  filizlenebilmi\u015ftir. Orta \u00e7a\u011flarda Avrupa\u2019n\u0131n toplumsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc Katolikli\u011fin ve Katolik kilise a\u011f\u0131n\u0131n kilisenin olu\u015fturdu\u011fu tabakalar sisteminin bir sonucuydu. Avrupal\u0131lar\u0131n nispi d\u00fczeyde entegre olmu\u015f d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, temel olarak H\u0131ristiyan \u201cteolojik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKilisenin dogmalar\u0131 Avrupa\u2019da do\u011fal olarak t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcncelerin \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 ve temeli haline geldi. Hukuk, do\u011fa bilimleri ve felsefenin bilimselli\u011fi Kilisenin emirlerine uyup uymad\u0131\u011f\u0131 doktrinine g\u00f6re de\u011ferlendiriliyordu.\u201d [3]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla, Avrupa\u2019n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u201centegrasyon\u201d s\u00fcrecinin hala orta \u00e7a\u011flar\u0131n dinsel k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 ve buradan manevi destek sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz, s\u00fcrecin yaln\u0131zca basit bir siyasi ve ekonomik olgu olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Tarihte \u0130slam da Arap d\u00fcnyas\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi ve geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan  manevi  destek ve inan\u00e7 g\u00fcc\u00fc sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Budizm de Do\u011fu\u2019da benzer bir rol oynad\u0131. Yahudi halk\u0131 da, Roma \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde devletlerini kaybettikten sonra ulusal varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve her zaman Yahudili\u011fe dayanarak bir \u201ci\u00e7sel birlik\u201d sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Dinler, temsil etti\u011fi de\u011ferler sistemi ile, ideolojileri ile ve ulusal karakterleri ile bir arada varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc toplumun varolu\u015funu destekler ve toplumsal geli\u015fim i\u00e7in potansiyel bir g\u00fc\u00e7 sa\u011flarlar. Ayr\u0131ca din ulusa, topluma ve \u00fclkeye  \u00f6zel bir merkezcil g\u00fc\u00e7 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k umudu verir ve  toplumda bar\u0131\u015f ve istikrar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131r ve d\u00fczenli bir geli\u015fme s\u00fcrecini te\u015fvik eder. Bu nedenle Marksizm\u2019den etkilenmi\u015f olan Alman sosyolog Max Weber, dini bir ulusun veya \u00fclkenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir geli\u015fimini sa\u011flayabilen bir t\u00fcr \u201cpotansiyel  manevi  g\u00fc\u00e7\u201d olarak nitelendirir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flere dayanarak dinin, \u201centegrasyon\u201d ve \u201cyak\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 \u201d etkiler ile topluma belirli \u00f6l\u00e7\u00fclerde \u201cuyum\u201d ve \u201cistikrar\u201d getirdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak dinler, baz\u0131 toplumsal reform ve direni\u015f hareketlerinde bayrak, silah ve  \u00f6rt\u00fc  olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels, erken d\u00f6nem H\u0131ristiyanl\u0131k tarihi ile ilgili tart\u0131\u015fmas\u0131nda \u015f\u00f6yle soruyordu: \u201cK\u00f6lele\u015ftirilmi\u015f, bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f ve yoksulla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bu insanlar i\u00e7in umut nerededir? Nas\u0131l kurtar\u0131labilirler? Farkl\u0131 ilgileri ve hatta \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 olan insanlar i\u00e7in ayn\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ne olabilirdi? T\u00fcm bu insanlar\u0131 birle\u015ftirmek ve b\u00fcy\u00fck bir devrime dahil etmek i\u00e7in bir yol bulunmal\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bu yol bulunmu\u015ftu, ancak bu sek\u00fcler d\u00fcnyada de\u011fildi. O ko\u015fullar alt\u0131nda, \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu ancak din alan\u0131nda var olabilirdi.\u201d[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Din, insanlara adaletsiz bir topluma kar\u015f\u0131 direni\u015f g\u00f6stermeleri ve m\u00fccadele etmeleri i\u00e7in kesinlikle destek verecek olan \u201ckurtulu\u015f\u00e7u\u201d, bir  ruh  sa\u011flar ve b\u00f6ylece insanl\u0131\u011f\u0131n \u201c\u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi\u201d sorunu ile ilgilidir. Orta\u00e7a\u011f Avrupas\u0131\u2019nda toplumsal reformlar genellikle din \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Engels \u015funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc : \u201cOrta \u00e7a\u011flarda t\u00fcm ideolojik bi\u00e7imler\u2014felsefe, siyaset ve kanunlar teoloji ile i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fti  ve bu \u015fekilde bunlar teolojinin alt disiplinleri haline gelmi\u015ftir. Bunun sonucu olarak  o d\u00f6nemde t\u00fcm toplumsal ve siyasi hareketler teoloji bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015ftirilmek zorunda  kal\u0131yordu. Bu ak\u0131mlar dinin koyu etkisi alt\u0131nda olan insanlar\u0131 duygusal bir ba\u011f ile birle\u015ftirerek muazzam bir f\u0131rt\u0131na ba\u015flatmalar\u0131 i\u00e7in insanlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 din \u00f6rt\u00fcs\u00fc ile kaplamaktayd\u0131lar.\u201d[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n

\u201cFeodalizme kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan devrimci muhalefet Orta \u00c7a\u011flar boyunca etkindi. Bu muhalefet farkl\u0131 d\u00f6nemlerde mistisizm, a\u00e7\u0131k sapk\u0131nl\u0131klar veya isyanc\u0131l\u0131k \u015feklinde \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imler benimsedi.\u201d [6]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Marx da \u00c7in\u2019de 19. Y\u00fczy\u0131lda iktidara gelen Tanr\u0131sal B\u00fcy\u00fck Bar\u0131\u015f Krall\u0131\u011f\u0131 ile ilgili tart\u0131\u015fmas\u0131nda \u201cbu hareket en ba\u015f\u0131ndan beri dini renge b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc\u201d der.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bu devrimler ve direni\u015f m\u00fccadeleleri, o tarihsel \u015fartlar alt\u0131nda  ancak \u201cdin bayra\u011f\u0131 ve din sembol\u00fc\u201d alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilebilirdi ve b\u00f6yle bir \u201c\u00f6rt\u00fcye\u201d gereksinim duymaktayd\u0131lar. Bu devrimlerin hedefleri, anlamlar\u0131 ve u\u011fra\u015f\u0131lar\u0131 \u201cdin \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda saklanmal\u0131yd\u0131\u201d. Din, bu hareketler i\u00e7in \u201csembol\u201d ve \u201c\u00f6rt\u00fc\u201d sa\u011flayabilirdi. Buradan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi dinler tarihsel geli\u015fim s\u00fcrecinde  etkin ve ilerici  roller oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak dinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Bu y\u00f6ne de vurgu yapan Marx \u201co zamanlarda, Almanya tarihinin en esasl\u0131 hareketi olan B\u00fcy\u00fck K\u00f6yl\u00fc Sava\u015f\u0131 teoloji taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131\u201d  \u015feklinde yazar.[8]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Din – radikal bir bi\u00e7imde – \u00f6teki d\u00fcnyadaki \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe\u201d ve \u201ckurtulu\u015fa\u201d \u00f6nem verir ve \u00e7e\u015fitli direni\u015f hareketlerinde bask\u0131 alt\u0131ndaki insanlara sa\u011flayabildi\u011fi manevi kaynaklarla ve ideolojik k\u0131v\u0131lc\u0131mlarla destek olabilir. Ancak bu t\u00fcr \u201cdevrim\u201d pratiklerinde ba\u015far\u0131 elde etmek i\u00e7in gerekli siyasi teori ve stratejiler vazge\u00e7ilmez hale gelir ve direni\u015fler din ile siyaset aras\u0131ndaki \u201cgerilim g\u00fcc\u00fcn\u00fc\u201d \u201cbu ikisinin bile\u015fik g\u00fcc\u00fcne\u201d d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme sorununu  \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Dini direni\u015f ak\u0131mlar\u0131n\u0131n inan\u00e7lar bi\u00e7iminde \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadeleleri\u201d ger\u00e7eklikten kopabilirler. Bu yap\u0131lar\u0131 nedeniyle somut davran\u0131\u015flar ve somut pratiklerde g\u00fc\u00e7l\u00fcklerle kar\u015f\u0131la\u015fmak zorunda kal\u0131rlar ve  \u201cidealleri\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirme meselesi \u00e7o\u011fu kez ya inanc\u0131n kendi i\u00e7eri\u011fi – ideal – ile \u00e7eli\u015fir ya da pratik hareketin ger\u00e7ek \u00e7\u0131karlar\u0131 ile \u00e7eli\u015fmeler ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak burjuvazinin y\u00fckselen s\u0131n\u0131f oldu\u011fu d\u00f6nemde feodal krallara ve aristokratlara kar\u015f\u0131 sava\u015fmak i\u00e7in bir bayrak olarak kullan\u0131lan din, toplumun orta \u00e7a\u011fdan modern \u00e7a\u011fa  ve feodalizmden kapitalizme d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels bu ger\u00e7e\u011fi  \u015f\u00f6yle ortaya koymu\u015ftu:  Feodalizmin \u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcne g\u00f6re bi\u00e7imlenmi\u015f Katolik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bu art\u0131k bundan b\u00f6yle yeni y\u00fckselen s\u0131n\u0131f (burjuvazi) i\u00e7in uygun de\u011fildi. Bu yeni s\u0131n\u0131f\u0131n duydu\u011fu \u00fcretim ve de\u011fi\u015fim  ili\u015fkileri (meta ticareti)  s\u00fcreci i\u00e7in gerekli olan \u015fartlar\u0131 sa\u011flayam\u0131yordu. Ancak burjuvazi (bu yeni s\u0131n\u0131f) da hala  teolojinin o muazzam g\u00fcc\u00fcn\u00fcn etkisi alt\u0131ndayd\u0131<\/strong>.  13. ve 17. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda t\u00fcm dini reformasyon hareketleri ve bunlarla ba\u011flant\u0131l\u0131 olan ve dini sloganlar\u0131n  \u00f6rt\u00fcs\u00fc alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen di\u011fer m\u00fccadeleler, teorik a\u00e7\u0131dan \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klanabilir: Bu hareketler  k\u00fc\u00e7\u00fck kentlerdeki burjuvalar, plepler (s\u0131radan halk)  ve bunlarla ili\u015fkiler i\u00e7inde isyanc\u0131 hale gelen k\u00f6yl\u00fclerin – eski teolojik d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc art\u0131k de\u011fi\u015fmi\u015f olan ekonomik \u015fartlara ve yeni s\u0131n\u0131f\u0131n ya\u015fam tarz\u0131na uyarlamak \u00fczere tekrar tekrar y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadele giri\u015fimleridir.\u201d<\/strong> [9]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Avrupa\u2019daki devrimlerin ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerinin \u00e7o\u011fu dinsel reform hareketleri bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir; yani dinsel fikirler ve dini toplumsal g\u00fc\u00e7ler etkin bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131.  \u201cFransa\u2019n\u0131n Calvin\u2019i, Almanya\u2019n\u0131n Luther\u2019i hari\u00e7 genellikle bu yol izlendi, onlar Frans\u0131z keskinli\u011fini i\u00e7eren bir tarzda reformasyonlar\u0131n burjuva do\u011fas\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015flar ve Kilise\u2019nin demokratikle\u015fmesini ve cumhuriyet\u00e7ile\u015ftirilmesini savunmu\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Luther\u2019in reformasyon m\u00fccadelesi yozla\u015f\u0131p Almanya\u2019y\u0131 da\u011f\u0131lma ve felce soktu\u011fu d\u00f6nemde, \u0130ngiltere Adas\u0131nda Calvin taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen reformasyon Cenevre, Hollanda ve \u0130sko\u00e7ya\u2019daki cumhuriyet\u00e7ilerin bayra\u011f\u0131 haline gelerek Hollanda\u2019n\u0131n \u0130spanyol ve Alman Krall\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n hakimiyetinden kurtulmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu ve \u0130ngiltere\u2019deki ikinci burjuva devrimi i\u00e7in ideolojik bir \u00f6rt\u00fc sa\u011flad\u0131. Kalvinizm, burjuvazinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 gizleyen i\u00e7in ger\u00e7ek dinsel \u00f6rt\u00fcyd\u00fc.\u201d[10]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Avrupa tarihindeki bu reformasyonlar, uyan\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yordu. B\u00f6ylece  din, modern burjuva devriminde temel organ veya ba\u015fl\u0131ca g\u00fc\u00e7 olarak i\u015flev g\u00f6rd\u00fc ve Avrupa\u2019da feodal toplumdan burjuva toplumuna ge\u00e7i\u015fin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Marksist klasik yazarlar ayn\u0131 zamanda, burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasi iktidar\u0131 ele ge\u00e7irdi\u011finde dini egemenliklerini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak kullanaca\u011f\u0131n\u0131 ve dinin halk i\u00e7indeki etkilerinden yararlanarak, onlar\u0131 \u201cTanr\u0131 taraf\u0131ndan atanan\u201c efendilerin emirlerine uymalar\u0131n\u0131 sa\u011flamaya, kendi \u201cdo\u011fal \u00fccretli k\u00f6lelerinin\u201c manevi d\u00fcnyalar\u0131n\u0131 kontrol etmeye \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131n\u0131\u201d  belirtmi\u015flerdir. Hatta burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 dini \u201cdaha a\u015fa\u011f\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n\u201d ve \u00fcretime dahil olan kitlelerin bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131na y\u00f6nelik olarak kullanabilirdi.[11]<\/a><\/p>\n\n\n\n

 Bu olgular, bariz bir \u015fekilde dinin burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 ile olan i\u015fbirli\u011fini ve ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 ortaya koymakta veya daha da \u00f6tesi ona b\u00f6ylece bir kimlik vermekteydi. Burjuvazi s\u0131n\u0131f\u0131, ilerici bir toplumsal g\u00fc\u00e7ten geri, muhafazakar ve gerici bir konuma d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu de\u011fi\u015fim, dinin burjuva toplumundaki konumunu ve rol\u00fcn\u00fc kesinlikle etkileyecekti. Buna kar\u015f\u0131n s\u00f6ylemek gerekir ki burjuva toplumunda dinin etkileri ele al\u0131n\u0131rken bu etkiler onun nihai toplumsal rol\u00fcn\u00fc ve yap\u0131s\u0131n\u0131 unutmam\u0131za yol a\u00e7mamal\u0131d\u0131r – dinin toplumsal rol\u00fc i\u00e7erdi\u011fi yap\u0131sal dinamikler sonucu olarak dinin do\u011fas\u0131nda \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler ve reformlar olu\u015fmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, dinin etkilerinin karakteri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn ve gelece\u011fin toplumunda de\u011fi\u015febilir ve bizler burada onun i\u00e7inde bulunan olumlu y\u00f6ndeki geli\u015fimi te\u015fvik etmeliyiz. Marksist klasik yazarlar dinin olumlu toplumsal rolleri \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131rken, g\u00fc\u00e7l\u00fc tarihsel bir  bak\u0131\u015fla sorunlar\u0131 ele alma\u015flar, onun d\u00f6nemler i\u00e7indeki toplumsal ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde ortaya koymu\u015flar ve bu toplumsal rollerin \u00e7a\u011flar\u0131n de\u011fi\u015fimi ile yenilenece\u011fini net bir bi\u00e7imde belirtmi\u015flerdir. Kan\u0131mca, dinlerin toplumsal rollerini incelerken ve yorumlarken toplum, tarih ve geli\u015fme ile ilgili diyalektik materyalist g\u00f6r\u00fc\u015fleri iyi kavramak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u2161<\/strong>. Dinin Olumsuz toplumsal rol\u00fc \u00fczerine Klasik Marksist g\u00f6r\u00fc\u015fler<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Klasik Marksist yazarlar, toplumsal s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ve bask\u0131n\u0131n yo\u011fun bir bi\u00e7imde h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc olduk\u00e7a adaletsiz bir \u00e7a\u011fda ya\u015fad\u0131lar. Onlar, bu topluma ve bu toplumdaki manevi de\u011ferlerine ele\u015ftirel bir g\u00f6zle bakm\u0131\u015flar ve dolay\u0131s\u0131yla dini de ele\u015ftirmi\u015fler, toplumsal ele\u015ftirilerine din ele\u015ftirisini de dahil etmi\u015flerdi. Klasik Marksist yazarlar, dinin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7a\u011fda oynad\u0131\u011f\u0131 olumsuz toplumsal rollere ili\u015fkin, a\u015fa\u011f\u0131daki belirlemeleri yapm\u0131\u015flard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumda, dinin  \u0131st\u0131rap i\u00e7indeki halk \u00fczerindeki etkileri, olumsuz bir teselli ve hatta uyu\u015fturucu etki olarak  g\u00f6ze \u00e7arpmaktayd\u0131 ve kitleler \u00fczerinde giderek \u201cmanevi bask\u0131\u201d \u00f6\u011fesi haline gelmekteydi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx bu nedenle \u201cDin halk\u0131n\u00a0afyonudur\u201d\u00a0ifadesini kullanm\u0131\u015ft\u0131. Di\u011fer yandan\u00a0Lenin Marx\u2019\u0131n bu yarg\u0131s\u0131na\u00a0vurgu yapm\u0131\u015f ve daha detayl\u0131\u00a0incelemeler\u00a0yapm\u0131\u015ft\u0131r. Lenin \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131yordu:\u00a0\u00a0\u201cDin, ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan ancak ya\u015famlar\u0131 boyunca\u00a0\u00a0yoksulluk ve yaln\u0131zl\u0131k\u00a0\u00e7eken insanlar\u0131n maruz kald\u0131\u011f\u0131 ortak manevi bask\u0131lardan biridir. Nas\u0131l ki do\u011faya kar\u015f\u0131 sava\u015fma g\u00fcc\u00fcnden mahrum\u00a0olan\u00a0barbarlar inan\u00e7lar\u0131n\u0131 tanr\u0131yla, \u015feytanlarla\u00a0ve mucizelerle \u015fekillendirdilerse, ayn\u0131 \u015fekilde s\u00f6m\u00fcrenlere kar\u015f\u0131 m\u00fccadele edecek g\u00fcc\u00fc olmayan\u00a0ezilen s\u0131n\u0131f da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00f6l\u00fcmden sonraki mutlu hayat\u0131n \u00f6zlemini \u00e7ekmektedir. Din, ya\u015famlar\u0131 boyunca\u00a0yoksulluk i\u00e7inde ya\u015fayan insanlara ger\u00e7e\u011fe itaat etmelerini ve buna\u00a0\u00a0katlanmalar\u0131n\u0131 ve onlara Cennet\u2019in nimetlerine bel ba\u011flamalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretir. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma\u00a0\u00fcr\u00fcnlerine\u00a0ba\u011fl\u0131 olarak ya\u015fayan insanlar i\u00e7in ise din, onlara iyilikler\u00a0yapmalar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde yol g\u00f6sterir.\u00a0Bu yolla\u00a0onlara bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc\u00a0hayatlar\u0131 i\u00e7in ucuz bir ba\u011f\u0131\u015flanma hissi sunar\u00a0ve bu iyilikleri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda\u00a0onlara Cennetin biletlerini satar. Din\u00a0halk\u0131n\u00a0afyonudur. Din, ruhani s\u00fcslemeleri olan k\u00f6t\u00fc bir \u015farapt\u0131r<\/strong> ve sermayenin k\u00f6leleri (emek\u00e7iler) bu \u015farab\u0131 i\u00e7ip\u00a0art\u0131k\u00a0uysal\u00a0m\u00fckemmel\u00a0halk olarak ya\u015famay\u0131 reddetiklerinde\u00a0kendi imajlar\u0131n\u0131 tahrip etmi\u015f olurlar.\u00a0[12]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00a0Ayr\u0131ca Lenin’e g\u00f6re din ezen hakim s\u0131n\u0131f i\u00e7in bir \u201crahip\u201d olarak da i\u015flev g\u00f6r\u00fcyordu: \u201crahiplerin g\u00f6revi bask\u0131 alt\u0131ndakileri rahatlatmak, s\u0131n\u0131f egemenli\u011fi kendilerine verildi\u011finde ac\u0131 ve fedakarl\u0131\u011f\u0131n azalt\u0131labilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir resim \u00e7izmektir… bu \u015fekilde devrimci eylemler ve devrimci kararl\u0131l\u0131k bir kenara b\u0131rak\u0131l\u0131r.\u201d [13]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Lenin yukar\u0131daki incelemeyi \u201cEkim Devrimi\u201dnin patlak vermesinden \u00f6nce yapar, ancak Lenin\u2019in Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin sosyalizm in\u015fa s\u00fcrecinde dinin mevcudiyeti ve toplumsal rol\u00fc hakk\u0131nda daha fazla incelemede bulunacak zaman\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ad\u0131m ad\u0131m ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 sosyalist toplumda dinin \u201cavuntu\u201d i\u015flevi \u00fczerine ger\u00e7ek\u00e7i ara\u015ft\u0131rma ve yorumlar gereklidir. Sonu\u00e7 olarak, dinin insanlar\u0131n yak\u0131nma ve tatminsizliklerini \u00f6rten ve \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayan teselli (consolation) ve ruhsal katarsis i\u015flevi, \u201crahatlama supab\u0131\u201d olarak rol oynar; bu, topluma zararl\u0131 olan olumsuz g\u00fc\u00e7leri hafifleten, zay\u0131flatan, \u00e7\u00f6z\u00fcme ba\u011flayan veya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren \u201cbir t\u00fcr emniyet supab\u0131d\u0131r\u201d. S\u0131n\u0131fl\u0131, bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc alt\u0131ndaki toplumda dinin i\u015flevi olumsuz olsa da, ortaya koydu\u011fu hafifletme etkisi s\u0131n\u0131flar\u0131n yok oldu\u011fu sosyalist toplumda her zaman olumsuz de\u011fildir. Toplumun istikrar\u0131n\u0131 sa\u011flamada oynad\u0131\u011f\u0131 olumlu rol, ara\u015ft\u0131rmaya ve incelemeye de\u011fer bir konudur.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, din feodal toplumun sek\u00fcler feodal devlet sitemini kutsal bir feti\u015f haline getirmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels, Orta \u00c7a\u011f Avrupas\u0131\u2019nda H\u0131ristiyanl\u0131k ko\u015fullar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnerek \u015funu s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201cKilise\u2019nin feodal yap\u0131s\u0131 sek\u00fcler feodal devlet sistemine dinsel bir kutsall\u0131k kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d[14]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca Engels Orta \u00c7a\u011fda dini ke\u015fi\u015flerin feodal ideolojinin temsilcisi oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bkz, Engels: Almanya\u2019da K\u00f6yl\u00fc Sava\u015flar\u0131 (1850)<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece, din feodal toplumun \u201c\u0131\u015f\u0131k halesi\u201d haline gelmi\u015ftir. \u201cDin, feodal d\u00fczene kutsal ve mucizevi bir parlakl\u0131k getirdi\u201d. Din, bir yandan feodal s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemine belirli bir renk katt\u0131 ve bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc savundu, b\u00f6ylece feodal toplumu destekledi ve onun krizsiz ve p\u00fcr\u00fczs\u00fcz geli\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 oldu, di\u011fer yandan ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n sefalet ve talihsizli\u011fini \u201cTanr\u0131\u2019n\u0131n \u0130radesi ve Takdiri\u201d olarak g\u00fczelleyerek halk i\u00e7inde ele\u015ftiriyi yat\u0131\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak dinin feodal d\u00fczeni ve egemen s\u0131n\u0131f\u0131 koruyan bu rol\u00fc salt dinin toplumsal rol\u00fcnden ibaret de\u011fildi; \u00e7\u00fcnk\u00fc din sahip oldu\u011fu etkileri feodal d\u00fczene kar\u015f\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 tarihsel s\u00fcre\u00e7 ve toplumsal arka plan i\u00e7erisinde dinin olumlu ve olumsuz toplumsal rolleri aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131tl\u0131k ve birlik yaratt\u0131. Din, toplumsal durumda soyut bir olgu de\u011fildi. Din, kendisini belirli bir sosyal ili\u015fki ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131yordu ve din s\u0131n\u0131fa ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131. Sonu\u00e7 olarak, din farkl\u0131 toplumsal rollere sahipti. Dinin bu t\u00fcr rollerini tart\u0131\u015f\u0131rken, bu rol\u00fcn oyuncusu ve toplumsal varl\u0131\u011f\u0131 olan insan\u0131 ve insan\u0131n s\u0131n\u0131fa olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmemeliyiz. Ancak bu \u015fekilde dinin toplumsal rollerini ve bu rollerin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen anlayabilir ve derinlemesine analiz edebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, din burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemenli\u011fini korumas\u0131na da yard\u0131mc\u0131 olarak kapitalist s\u0131n\u0131fa ait \u201ckitleleri etkilemek \u00fczere manevi bir ara\u00e7\u201d haline gelmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels\u2019e g\u00f6re, burjuva devriminden \u00f6nce ve sonra dinin toplumsal rol\u00fcnde \u00fcst\u00fc kapal\u0131 de\u011fi\u015fimler meydana gelmi\u015ftir. Burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 feodal d\u00fczeni alt etmek \u00fczere devrime giri\u015fti\u011fi zaman, din \u201ckrallar\u0131 ve aristokratlar\u0131 yenmek i\u00e7in bir bayrak\u201d olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; ancak burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 bizzat kendisi iktidara geldi\u011fi zaman din ezilenleri \u201cuysal ve itaatkar\u201d k\u0131lmak i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalist s\u0131n\u0131f  \u201cart\u0131k insanlar\u0131 daha \u00f6nce hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar kontrol etmek i\u00e7in acilen manevi ara\u00e7lara ihtiya\u00e7 duyuyordu. Ve insanlar\u0131 etkileyebilecek b\u00fct\u00fcn manevi ara\u00e7lar aras\u0131nda en \u00f6nemli olarak din \u00f6nce geliyordu.\u201d[15]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Lenin\u2019e g\u00f6re: \u201cRus burjuvazisi kar\u015f\u0131-devrim hedeflerine ula\u015fabilmek i\u00e7in dini yeniden canland\u0131rmak, dinin bir ihtiya\u00e7 oldu\u011funu an\u0131msatmak, bir din uydurmak, insanlara dini inan\u00e7lar a\u015f\u0131lamak veya yeni y\u00f6ntemlerle dini insanlara dayatmak zorundayd\u0131.\u201d[16]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla, klasik Marksist yazarlar\u0131n kapitalist d\u00fczende dinin toplumsal rol\u00fcne ili\u015fkin genellikle olumsuz g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. O d\u00f6nemde Marx, Engels ve Lenin kapitalizme son verecek bir proletarya devrimi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fcn kapitalist d\u00fczeni koruyaca\u011f\u0131 konusundaki ele\u015ftirileri ise yapt\u0131klar\u0131 toplumsal ve siyasal ele\u015ftirilerle ili\u015fkiliydi. Onlara g\u00f6re o d\u00f6nemde din \u201ck\u0131l\u0131f\u0131\u201d veya \u201csembol\u00fc\u201d \u201ceski d\u00fcnyay\u0131 devirme konusunda\u201d art\u0131k gerekli de\u011fildi; \u00e7\u00fcnk\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 art\u0131k siyasi bilince sahip bir s\u0131n\u0131ft\u0131 ve proleter devrim teorisi art\u0131k olgunla\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bu iyimser g\u00f6r\u00fc\u015f ve g\u00fcven sebebiyle dinin oynayaca\u011f\u0131 \u201cbirle\u015fik cephe\u201d rol\u00fc \u00fczerine fazla d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f de\u011fillerdi ve kapitalizmin devrildi\u011fi toplumda dinin \u00f6nemini ve rollerini derinlemesine inceleyecek vakitleri yoktu. Lenin bu sorunlar \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve de\u011finmeye ba\u015flam\u0131\u015f olsa da ve belirli bir anlay\u0131\u015f geli\u015ftirerek konuyla ilgili tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015f olsa da, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 kapsaml\u0131 bir \u015fekilde geli\u015ftirmedi ve sistematik bir teori \u015fekillendirmedi.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc olarak, din s\u00f6m\u00fcrgeci yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, emperyalizmin ya\u011fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc politikalar\u0131n\u0131 gizlemede bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrgeci-emperyalist yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve d\u0131\u015f ilhak ve i\u015fgaller \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 analizde \u015funu ifade eder: \u201cger\u00e7ek s\u00f6m\u00fcrgelerde dahi H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilkel birikim do\u011fas\u0131 yads\u0131namaz\u2026\u0130ngiliz parlamentosu bir keresinde k\u0131y\u0131m\u0131n ve kafatas\u0131 soyman\u0131n \u201cTanr\u0131 ve do\u011fan\u0131n yetkilendirdi\u011fi bir ara\u00e7\u201d oldu\u011funu dile getirmi\u015fti.[17]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Engels, modern Rusya\u2019n\u0131n Polonya\u2019ya yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeci yay\u0131lmac\u0131l\u0131k ile ilgili olarak \u015funu s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201cPolonya\u2019y\u0131 imha etmek i\u00e7in gereken iki s\u00f6zc\u00fck \u201cdinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201dd\u00fcr\u201d. \u201cS\u00f6m\u00fcrge yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve b\u00fct\u00fcn ihlaller dini inan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ad\u0131 alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftiriliyordu\u201d. [18]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00c7in\u2019i ya\u011fmalamas\u0131 ve talan etmesi konusunda Lenin \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201c\u00c7in neden kendisini iki y\u00fczl\u00fcl\u00fckle ya\u011fmalayanlara ve bunu misyonerlik kisvesi alt\u0131nda gizleyenlere kar\u015f\u0131 nefret duymuyor?\u201d[19]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bu y\u00fczden, bat\u0131l\u0131 s\u00f6m\u00fcrge yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve emperyalizm, k\u00fclt\u00fcrel bask\u0131 ile ba\u011flant\u0131s\u0131 olan modern H\u0131ristiyan misyonerler ba\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkeleri taraf\u0131ndan olumsuz kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra ise, ilgili dinler bu y\u00f6ndeki rollerine ili\u015fkin \u00f6zele\u015ftiride bulunmu\u015ftur. Ancak dinin do\u011fas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde bu gerekli de\u011fildir ve asl\u0131nda dini misyonerli\u011fin \u00e7\u0131karlar\u0131 ve ihtiya\u00e7lar\u0131 ile ili\u015fkilendirildi\u011fi i\u00e7in yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrgelerde ulusal, toplumsal ve k\u00fclt\u00fcrel kimliklerle ilgili karga\u015fa yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Dini \u00e7evreyle ilgili yap\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm ve i\u00e7 g\u00f6zlem sayesinde, baz\u0131 dini fig\u00fcrler \u201culusal kurtulu\u015f\u201d kampanyas\u0131nda aktif rol alm\u0131\u015f, bu kampanyay\u0131 desteklemi\u015f ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe, d\u0131\u015far\u0131dan uygulanan bask\u0131ya ve ya\u011fmaya direnmi\u015ftir. Yap\u0131lan bu i\u00e7 g\u00f6zlem ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm sayesinde, dini \u00e7evre \u201cmisyonerlik\u201d konusuna ili\u015fkin yeni bir anlay\u0131\u015f geli\u015ftirmi\u015ftir ve baz\u0131lar\u0131 \u201cmisyonerlik\u201d olgusunu ortak \u201csohbet\u201d ve \u201cileti\u015fim\u201d ile de\u011fi\u015ftirilmesini savunmu\u015ftur. Bu \u00e7abalar\u0131n bir sonucu olarak insanlar din olgusuna yepyeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir ve dinin \u00f6nemini \u00f6z\u00fcmsemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Be\u015finci olarak, din bilimin geli\u015fimini olumsuz y\u00f6nde etkilemi\u015ftir ve bilimsel yenili\u011fi ve geli\u015fimi aksatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Klasik Marksist yazarlara g\u00f6re, din bilimin inan\u00e7 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131na engel olmu\u015ftur ve bilimi teoloji ile a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; bu da bilimin geli\u015fmesine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Modern bilimsel devrimden \u00f6nce Engels \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fe sahipti: \u201cBilim sadece Kilise\u2019nin sad\u0131k kuludur. Dini inanc\u0131n belirledi\u011fi s\u0131n\u0131r\u0131 a\u015famamaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, bu asl\u0131nda bilimin \u00f6z\u00fc de\u011fildir\u201d. [20]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Bunu takiben bilimin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda \u201card\u0131nda hi\u00e7bir \u015feyin kalmad\u0131\u011f\u0131 Orta \u00c7a\u011f, H\u0131ristiyanl\u0131\u011f\u0131n boyunduru\u011fu alt\u0131ndayd\u0131.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Orta \u00c7a\u011f engizisyonu bilime yenilik getirenleri cezaland\u0131rd\u0131 ve Reformasyon d\u00f6nemindeki Protestanl\u0131k bilimsel geli\u015fim \u00fczerindeki engelleri kald\u0131rmad\u0131. \u201cProtestanlar do\u011fa bilimini ara\u015ft\u0131ran serbest ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara zulmetme konusunda Katolikleri bile ge\u00e7ti.\u201d[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Lenin ayr\u0131ca \u015funu belirtmi\u015fti: \u201cOrta \u00c7a\u011fda herhangi bir bilimsel kanun (yaln\u0131zca bir de\u011fer kanunu ile k\u0131s\u0131tl\u0131 olmaks\u0131z\u0131n) din ve ahlak bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile anla\u015f\u0131l\u0131yordur. Ayr\u0131ca teologlar da do\u011fa biliminin kanunlar\u0131n\u0131 bu \u015fekilde a\u00e7\u0131kl\u0131yordu.\u201d[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dini tan\u0131mlarken kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan en tart\u0131\u015fmal\u0131 sorunlardan biri, dinin bilim ile olan ili\u015fkisinin nas\u0131l yorumlanaca\u011f\u0131 ile ilgilidir. Bat\u0131 tarihinde, din bilimsel geli\u015fime ket vurmak ve bilim adamlar\u0131na zulmetmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r; \u00f6te yandan baz\u0131 dini fig\u00fcrler kendilerini bilimsel alana yakla\u015ft\u0131rarak bilimsel geli\u015fime destek vermi\u015flerdir. Dinin kendi i\u00e7inde belli ba\u015fl\u0131 \u00e7eli\u015fkiler bulunuyordu: \u00f6rne\u011fin geleneksel g\u00f6r\u00fc\u015fler ile yenilikler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma, yerine gelen d\u00fczenlemeler, tasfiyeler ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikler gibi. Yeni sonu\u00e7larla kar\u015f\u0131la\u015fmak bilimsel geli\u015fimin bir \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc ve din hi\u00e7bir de\u011fi\u015fiklik getirmeyerek bu tutuma kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u00d6te yandan dinler kendini yeniden d\u00fczenliyordu. Bu de\u011fi\u015fiklikleri, d\u00fczenlemeleri ve ortak etkile\u015fimleri anlayabilmek i\u00e7in, belirli bir ara\u015ft\u0131rma ve irdeleme s\u00fcrecine ihtiyac\u0131m\u0131z olacak.<\/p>\n\n\n\n

Klasik Marksist yazarlar\u0131n dinin rollerine ili\u015fkin olumsuz yorumlar\u0131, belirli bir problemin somut analizi ilkesini benimsemekle birlikte, bu yazarlar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlendirmelerin belirgin bir s\u00fcre ve alan i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine ve belirli bir s\u0131n\u0131f ile ili\u015fkili oldu\u011funa i\u015faret ediyor. Bu da klasik yazarlar\u0131n dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fcn karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131, de\u011fi\u015fimini ve var oldu\u011fu toplum ile olan ortak etkile\u015fimini fark ettiklerini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

\u2162. Son 30 Y\u0131l \u0130\u00e7inde \u00c7in\u2019de Dinin Toplumsal Rol\u00fc \u00dczerine Marksist G\u00f6r\u00fc\u015f Bak\u0131m\u0131ndan Edindi\u011fimiz Yeni G\u00f6r\u00fc\u015fler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marksizm\u2019de dinin toplumsal rol\u00fcne ili\u015fkin yap\u0131lan yorumlar ve tart\u0131\u015fmalar \u00c7inli Marksistlerin ilgisini \u00e7ok\u00e7a \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131 ve \u00c7in\u2019de yenilik\u00e7i bir teorik geli\u015fime y\u00f6n verdi. Mao Zedung ve Zhou Enlai gibi eski ku\u015fak Marksistler \u00c7in toplumunun ger\u00e7ekli\u011fi ve \u00c7in devriminin \u00f6zellikleri ile ili\u015fki kurdu\u011fu i\u00e7in \u00c7in\u2019de dinin toplumsal rol\u00fc konusunda dikkatli ara\u015ft\u0131rmalar ve de\u011ferlendirmeler yapmaya ba\u015flad\u0131. Mao Zedung ve Zhou Enlai ayr\u0131ca parti ve h\u00fck\u00fcmetin din alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ve \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin birle\u015fik cephe alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, dine yol g\u00f6sterme ve dine sayg\u0131 duyulmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015flar ve dinin olumlu toplumsal etkilerinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na katk\u0131da bulunulmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015flerdir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin prati\u011fe sokulmas\u0131 ile birlikte \u00c7in\u2019deki dini \u00e7evrelerce \u201cHem dini hem de \u00fclkeyi sevme\u201d gibi olumlu bir yakla\u015f\u0131m ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f, b\u00f6ylece dini \u00e7evrelerde toplumsal geli\u015fim davas\u0131na olumlu yan\u0131t veren bir e\u011filim ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalist toplumun in\u015fas\u0131 ilerlemeye devam ettik\u00e7e, dinin toplumsal rol\u00fc de elbette de\u011fi\u015fime u\u011frayacakt\u0131r. Toplumun Marksist din g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, din ve toplum aras\u0131ndaki etkile\u015fimin ve dinin olumlu-olumsuz rollerindeki de\u011fi\u015fimlerin dinamik ve diyalektik bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu anlamam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Jiang Zemin, \u00c7in\u2019in reform d\u00f6neminden beri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 geli\u015fmelere dayanarak dinin hem olumlu hem de olumsuz y\u00f6nleri oldu\u011funa dikkat \u00e7ekmi\u015f ve toplumsal geli\u015fime ve istikrara hizmet etmesi i\u00e7in dindar kesimin bu olumlu y\u00f6nleri uygulamas\u0131 konusunda te\u015fvik etmemiz ve desteklememiz ve onlar\u0131 iyi i\u015fler yapmas\u0131 konusunda y\u00fcreklendirmemiz gerekti\u011fini ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Dinin Marksist yorumunu geli\u015ftirmek i\u00e7in, \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7in\u2019in ger\u00e7eklerini dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fc kapsaml\u0131 bir Marksist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla de\u011ferlendiren bir analiz temelinde \u00c7in\u2019in \u00f6zellikleri ile birle\u015ftirmeliyiz. Dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fc kapsaml\u0131 ve objektif bir yakla\u015f\u0131mla yorumlamak ve irdelemek i\u00e7in, dinin olumlu y\u00f6nlerini geli\u015ftirmede yard\u0131mc\u0131 olmal\u0131y\u0131z; olumsuz y\u00f6nlerini ise \u00f6zenle, uygun bir y\u00f6ntemle ve bilin\u00e7li bir \u015fekilde ortadan kald\u0131rmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, dinin bir\u00e7ok toplumsal rol\u00fc ve i\u015flevi iki y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Burada \u00f6nemli olan dini nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczd\u00fcr; kay\u0131plar\u0131 \u00f6nlemek ve kazan\u00e7 sa\u011flamak i\u00e7in dine nas\u0131l y\u00f6n verdi\u011fimiz \u00f6nemlidir ve dinin olumsuz y\u00f6nlerini bast\u0131rarak onun olumlu y\u00f6nlerine destek verilmelidir. \u00d6rne\u011fin, dinin toplumu bir arada tutma i\u015flevi vard\u0131r. Din, toplumu birle\u015ftirme ve d\u00fczene sokma konusunda son derece etkilidir ve toplumsal de\u011ferleri ve davran\u0131\u015flar\u0131 b\u00fct\u00fcnle\u015ftirebilir. Din, var oldu\u011fu toplum i\u00e7erisinde b\u00fct\u00fcnle\u015ftirdi\u011fi ve topluma y\u00f6n verdi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde bu i\u015flevini aktif bir \u015fekilde olumlu y\u00f6nde kullanacakt\u0131r ve b\u00f6ylece toplumsal \u00f6zde\u015fle\u015fme ve merkezle\u015fme konusunda yap\u0131c\u0131 bir rol \u00fcstlenecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan e\u011fer din toplumdan uzakla\u015fmaya ba\u015flar ise, bu b\u00fct\u00fcnle\u015fme pasif ve olumsuz bir i\u015flev olarak dindar insanlar\u0131n birbirinden uzakla\u015fmas\u0131na sebep olacakt\u0131r ve toplumda ayr\u0131\u015fmalar meydana gelecektir. Ayr\u0131ca dinin toplumsal kontrol i\u015flevi de vard\u0131r; buna yanda\u015flar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 zorunlu \u015fekilde kontrol alt\u0131nda tutma ve onlar\u0131n psikolojilerini ve ruhlar\u0131n\u0131 bilin\u00e7li bir \u015fekilde y\u00f6netme de dahildir. E\u011fer toplum ile din aras\u0131nda tutarl\u0131l\u0131k ve fikir birli\u011fi var ise, dinin kontrolc\u00fc i\u015flevi devlete yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r ve devletin toplum \u00fczerindeki iyi huylu kontrol\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirerek olumlu bir y\u00f6nlendirme etkisi g\u00f6sterecektir. Dinin toplumsal rol\u00fc stres alt\u0131nda olan ve ruhani a\u00e7l\u0131k i\u00e7erisindeki insanlara \u201cmanevi tokluk\u201d sa\u011flamakla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Din ayn\u0131 zamanda toplumsal ve psikolojik bask\u0131 alt\u0131nda olan ki\u015filere \u201cmanevi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d de getirebilir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7ini\u2019nin sosyalist toplumunda toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm y\u00fcz\u00fcnden halk aras\u0131nda psikolojik bask\u0131 ve stres meydana gelebilir ve \u00e7e\u015fitli manevi \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131kabilir; \u00f6te yandan s\u0131n\u0131f toplumunda g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz toplumsal bask\u0131 bizde art\u0131k olduk\u00e7a zay\u0131flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dinin toplumsal, zihinsel ve psikolojik k\u00f6kenlerinin dinin toplumsal rollerle olan yak\u0131n ili\u015fkisini yukar\u0131da inceledik ve din insanlara toplumsal, zihinsel ve psikolojik \u201crahatlama\u201d sa\u011flayarak onlar\u0131 \u201c\u00f6zg\u00fcrle\u015ftirir\u201d ve \u201ctoplumdaki s\u0131k\u0131nt\u0131lardan uzakla\u015ft\u0131rabilir\u201d. Sosyalist toplumda dinin \u201cpastoral\u201d veya \u201cy\u00f6netimsel\u201d \u201crahatlatma\u201d ve \u201cara bulma\u201d etkileri olumlu g\u00f6r\u00fclmelidir. \u00d6te yandan e\u011fer din toplum ile uyum halinde de\u011fil ise, dinin toplumsal kontrol\u00fc sa\u011flama rol\u00fc aksi y\u00f6ne gidecektir ve yanda\u015flar\u0131n\u0131 memnun edemedi\u011fi i\u00e7in onlar\u0131n topluma kar\u015f\u0131 diren\u00e7 g\u00f6stermesine kadar varan olumsuz etkiler ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmaya sebep olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yan\u0131 s\u0131ra, dinin toplumsal \u00f6rg\u00fctleri veya bireylerin zihnini de\u011fi\u015ftirme\/yola getirme i\u015flevi vard\u0131r. Sosyalist toplumumuz hen\u00fcz kusursuz olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve insanlar\u0131n manevi durumlar\u0131 ideal veya yeterli olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu t\u00fcr bir \u201cpsikolojik rahatlatma\u201d ve \u201cpsikolojik destek\u201d sosyalizmin temel a\u015famalar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

 \u201cManevi rahatlatman\u0131n\u201d verdi\u011fi \u201cs\u0131radan zihne\u201d, g\u00fcven duygusuna, tarafs\u0131zl\u0131k hissine ve insanlar\u0131n duygular\u0131n\u0131 ve \u201cg\u00fcven k\u0131l\u0131f\u0131n\u0131\u201d \u201cortaya \u00e7\u0131kartacak olan inan\u00e7lara hala ihtiya\u00e7 duyuyoruz. Ancak bu t\u00fcr bir psikolojik uyarlaman\u0131n yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde uygulanmas\u0131 inan\u00e7l\u0131 ki\u015filerin daha muhafazakar olmas\u0131na, ger\u00e7eklikten ka\u00e7mas\u0131na ve ilerleme kaydetmek i\u00e7in \u00e7abalamamas\u0131na sebep olacakt\u0131r. Son olarak, dinin toplumsal etkileri aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fveri\u015f i\u015flevi de bulunuyor; k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fimini, k\u00fclt\u00fcrlerin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel diyaloglar\u0131n kurulmas\u0131n\u0131 ifade eden bu kavram a\u00e7\u0131k insan toplumunun geli\u015fimini destekliyor. Ancak d\u0131\u015f \u00fclkelerin halklar\u0131 ile s\u00f6z konusu k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fveri\u015f i\u015flevi e\u015fitlik, ortak \u00e7\u0131kar ve ortak sayg\u0131 temelinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir; aksi takdirde tarihteki siyasi boyunduru\u011fu \u00f6rnek alan zorlay\u0131c\u0131 ve \u201ctek tarafl\u0131\u201d bir hareketlili\u011fin sebep oldu\u011fu  \u201ck\u00fclt\u00fcrel sald\u0131r\u0131\u201d ve \u201ck\u00fclt\u00fcrel hegemonya\u201d gibi olumsuz sonu\u00e7lar do\u011furabilir. [23]<\/a><\/p>\n\n\n\n

Dinin i\u015flevlerinin ikili yap\u0131s\u0131, Marksist din g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc diyalektik olarak kullanmam\u0131za ve \u00c7in ger\u00e7ekli\u011fine dayanarak dini \u00e7al\u0131\u015fmalar yapmam\u0131za olanak tan\u0131rken, ayn\u0131 zamanda da \u00c7in\u2019in ulusal ko\u015fullar\u0131n\u0131 bir araya getirerek inisiyatif almam\u0131za olanak tan\u0131yor ve bunlardan en iyi \u015fekilde faydalanmam\u0131z\u0131 sa\u011fl\u0131yor; yan\u0131 s\u0131ra dine aktif bir \u015fekilde yol g\u00f6steriyor. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi 16. Kongresi\u2019nden bu yana, Parti Merkez Komitesi Hu Jintao ile birlikte dini sosyalist topluma adapte etmek i\u00e7in aktif bir \u015fekilde rol al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine vurgu yaparak \u00c7in toplumunun uyum i\u00e7erisinde \u015fekillendirilmesi ve \u00fclkenin d\u00fcnya toplumuna uyumunun sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in ortak \u00e7aba g\u00f6stermek \u00fczere din dahil b\u00fct\u00fcn olumlu unsurlar\u0131 d\u00fczenlememiz ve harekete ge\u00e7irmemiz gerekti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dinin Marksist yorumu halen \u00c7in reformundan etkilenerek yeni geli\u015fmeler kaydediyor ve \u00c7in\u2019in \u00f6zellikleri bu do\u011frultuda \u015fekillenerek  \u201c\u00c7inlile\u015ftiriliyor\u201d.  \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7inli Marksistler dinin sosyalist toplumda var olu\u011funu ve uzun s\u00fcre geli\u015fim g\u00f6stermeye devam edece\u011fini fark ettikleri i\u00e7in, toplumun Marksist yorumuna bak\u0131l\u0131rsa dinin nas\u0131l y\u00f6nlendirilece\u011fi ve dinin oynayaca\u011f\u0131 toplumsal rollerin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturmak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steriyorlar. Bug\u00fcn \u00fclkemizde ge\u00e7mi\u015fteki s\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcnden farkl\u0131 olarak, bug\u00fcn kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan sorun koordinasyon ve anlay\u0131\u015f ile ilgilidir. Benzer \u015fekilde eski usul \u201cdinin ala\u015fa\u011f\u0131 edilmesi\u201d tutumundan farkl\u0131 olarak, bizim dini ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131zda, y\u00f6nlendirme ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda temel almam\u0131z gereken \u201cdinin uzun vadeli varl\u0131\u011f\u0131 teorisidir\u201d. \u0130\u015fte bu y\u00fczden toplumdaki ger\u00e7ek uyumu ger\u00e7ek k\u0131lmak i\u00e7in dini ili\u015fkiyi bar\u0131nd\u0131ran b\u00fct\u00fcn ili\u015fkiler i\u00e7erisinde uyumu te\u015fvik etmeliyiz ve uyum i\u00e7erisinde bir varolu\u015fu, birlikte bar\u0131\u015f i\u00e7erisinde ya\u015famay\u0131, insan toplumunda arkada\u015f\u00e7a ve ortakla\u015fa hareket edebilmeyi sa\u011flayabilecek zengin kaynaklardan sonuna kadar faydalanmal\u0131y\u0131z ve toplumsal uyumu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan dinin b\u00fct\u00fcn aktif rollerini s\u00fcrece tamamen dahil etmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n

Elbette g\u00fcn\u00fcm\u00fcz sosyalist \u00c7in toplumunda bile dinsel i\u015flevlerin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, olumlu ve olumsuz etkileri a\u00e7\u0131k ve nettir. Dolay\u0131s\u0131yla bug\u00fcn \u00c7in\u2019de ya\u015fayan Marksistlerin dinin toplumsal i\u015flevlerine iki a\u00e7\u0131dan bakmaya devam etmelidir, dinin olumlu toplumsal rollerinin ve i\u015flevlerinin y\u00f6nlendirilmesi ve te\u015fvik edilmesi konusunda \u0131srarc\u0131 olunmal\u0131d\u0131r ve dinin getirebilece\u011fi olumsuz etkilerden kesinlikle ka\u00e7\u0131nmal\u0131d\u0131r. Sosyalist toplumun geli\u015fimi bize dini y\u00f6nlendirme konusunda olumlu etmenler sa\u011flam\u0131\u015f olsa da ve dinin olumlu i\u015flevlerini s\u00fcrece dahil edecek ko\u015fullar\u0131 bize kazand\u0131rm\u0131\u015f olsa da, ger\u00e7eklikte belli ba\u015fl\u0131 \u00e7eli\u015fkiler vard\u0131r ve toplumsal geli\u015fimimizde \u00f6rt\u00fck bir kriz mevcuttur. Bu t\u00fcr karma\u015f\u0131k bir ortamda, dinin toplumsal rollerini s\u00fcrece dahil etmek beklenmedik de\u011fi\u015fimlere maruz kal\u0131r. T\u00fcm bunlar dinsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131z i\u00e7in \u00e7ok daha fazla \u00e7aba gerektiriyor; yani dinin olumlu rollerini y\u00f6nlendirme konusunda b\u00fct\u00fcn yetilerimizi tam anlam\u0131yla ortaya koyarak olumsuz y\u00f6nlerini ve olumsuz i\u015flevlerini en aza indirmeli veya bunlardan tamamen ka\u00e7\u0131nmal\u0131y\u0131z. Ayr\u0131ca uyumlu bir toplum in\u015fa etmede dinin olumlu y\u00f6nleriyle katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 i\u00e7in devletin ve Parti\u2019nin liderlik eden, y\u00f6neten ve y\u00f6nlendiren rollerini kar\u015f\u0131lamam\u0131z gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yeni bir giri\u015fimdir ve bu giri\u015fim dinin Marksist yorumuna yeni bir geli\u015fim ve d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. \u00d6zellikle de Avrupai hatta bat\u0131l\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131 olan ve dinin Marksist yorumu olan \u201cdo\u011fulula\u015fma\u201d ve \u201c\u00c7inlile\u015fme\u201d durumunun ger\u00e7ekle\u015fmesini h\u0131zland\u0131racakt\u0131r. Bizdeki ve d\u00fcnyadaki bug\u00fcnk\u00fc toplumsal pratikler 19. ve 20. y\u00fczy\u0131ldan farkl\u0131d\u0131r  ve \u201c\u00e7a\u011fa ayak uydurabilme\u201d yetisini kullanmal\u0131y\u0131z.  T\u00fcm bu geli\u015fmeler Marksizmin ilerlemesine ve devral\u0131nmas\u0131na \u00f6zel bir katk\u0131da bulunabilmemizi sa\u011fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Klasik Marksist yazarlar\u0131n dinin toplumsal rol\u00fc \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 yorumlar ve de\u011ferlendirmeler 19. y\u00fczy\u0131ldaki veya 20. y\u00fczy\u0131ldan \u00f6nceki d\u00f6nemde s\u00f6m\u00fcr\u00fclen ve bask\u0131 rejimi alt\u0131nda olan toplum temelinde geli\u015ftirilmi\u015fti. Bu yazarlar\u0131n sosyalist toplumdaki dinsel i\u015flevleri a\u00e7\u0131klama ve bunlara ili\u015fkin \u00e7\u0131kar\u0131m yapma imkan\u0131 yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Buna ra\u011fmen, dinin Marksist yorumu a\u00e7\u0131k bir sistemdir; bu yoruma ili\u015fkin teoriler dinamik ve ilerici \u00f6zelliklere sahiptir. T\u00fcm bunlar bize dinin Marksist yorumunu \u00c7inlile\u015ftirmede \u00f6nc\u00fcl\u00fck edecektir ve bize bir t\u00fcr itici g\u00fc\u00e7 sa\u011flayacakt\u0131r. Dinin toplumsal rollerine ili\u015fkin geli\u015ftirilen Marksist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 bize \u00f6ncelikle o d\u00f6nemin ko\u015fullar\u0131na ili\u015fkin somut \u00f6rnekler ve detayl\u0131 bilgiler sunmaktad\u0131r. \u0130kinci olarak ise konuyla ilgili yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler ve ara\u015ft\u0131rmalar bizi manevi y\u00f6nlendirmeye ve dini g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ko\u015fullar\u0131 ile birlikte d\u00fc\u015f\u00fcnerek g\u00f6zlemlememizi, irdelememizi ve de\u011ferlendirmemizi sa\u011flayacak olan diyalektik metotlar\u0131 gerektiriyor. Klasik Marksist yazarlar ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 anlatarak dinin toplumsal \u00f6nemine ve rollerine ili\u015fkin temel ve hi\u00e7 bitmeyen unsurlar\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r ve bu ara\u015ft\u0131rmalar bize kendi kavray\u0131\u015flar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fini ve derinli\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu ustalar ayn\u0131 zamanda \u201cfikirlerimizi zamana, mekana ve ko\u015fullara g\u00f6re de\u011fi\u015ftirmemiz gerekti\u011fine\u201d vurgu yapm\u0131\u015flard\u0131r. Toplumun ve dinin diyalektik geli\u015fiminde ya\u015fanan tarihsel de\u011fi\u015fimlere dikkat etmemiz gerekti\u011fi konusunda bizleri uyarm\u0131\u015flar ve dinin toplumsal rol\u00fcn\u00fc belirli zaman ve mekan ko\u015fullar\u0131na g\u00f6re g\u00f6zlemlememizi sa\u011flayarak belirli noktalara ili\u015fkin net bir de\u011ferlendirme yapmam\u0131z konusunda bize yol g\u00f6stermi\u015flerdir. Sonu\u00e7 olarak bu usta isimler, Marksist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re dinin toplumsal rollerine ili\u015fkin teorik yarg\u0131lar\u0131 geli\u015ftirmemiz, g\u00fc\u00e7lendirmemiz ve yeni ko\u015fullar\u0131 ve pratikleri ba\u011fda\u015ft\u0131rabilmemiz i\u00e7in bize geni\u015f ufuk vermi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

[1]<\/a> Engels: \u0130ngiltere\u2019nin Durumu \u2013 Thomas Carlyle\u2019\u0131n Ge\u00e7mi\u015f ve Gelecek (1843-44) \u00dczerine Yorumlar\u0131. https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1844\/df-jahrbucher\/carlyle.htm<\/a><\/p>\n\n\n\n

[2]<\/a> Engels: Hukuk\u00e7ular\u0131n Sosyalizmi  (1887), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1886\/10\/lawyers-socialism.htm)<\/p>\n\n\n\n

[3]<\/a> Hukuk\u00e7ular\u0131n Sosyalizmi  (1887),  https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1886\/10\/lawyers-socialism.htm)<\/p>\n\n\n\n

Not: Engels \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor burjuvazinin klasik bak\u0131\u015f\u0131, hukuk\u00e7u d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Her ne kadar og\u00fcnlerde, Orta\u00e7a\u011f Avrupas\u0131\u2019ndaki \u201ct\u00fcm mezhepler kendi k\u00f6keninin izini s\u00fcrer\u201d durumu modern geli\u015fimlerle birlikte son bulmu\u015f olsa da \u201cH\u0131ristiyan  entegrasyon\u201d anlay\u0131\u015f\u0131; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Avrupa\u2019n\u0131n siyasi, ekonomik ve hatta k\u00fclt\u00fcrel \u201centegrasyon\u201d veya Avrupa \u201ctoplumu\u201d ve bug\u00fcnk\u00fc \u201cAvrupa Birli\u011fi\u201dnin geli\u015fimi ve geni\u015fleme s\u00fcrecinde manevi bir itici g\u00fc\u00e7, psikolojik bir birikim ve tarihsel k\u00fclt\u00fcrel gelenek olmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

[4]<\/a> Engels, Erken D\u00f6nem H\u0131ristiyanl\u0131k Tarihi \u00dczerine, https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1894\/early-christianity\/<\/p>\n\n\n\n

[5]<\/a> Engels: Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu (1886), Marx\/Engels \u2013 B\u00fct\u00fcn Eserleri<\/p>\n\n\n\n

[6]<\/a> Engels: Almanya\u2019da K\u00f6yl\u00fc Sava\u015flar\u0131  (1850).<\/p>\n\n\n\n

[7]<\/a> Marx: \u00c7in\u2019le \u0130lgili  Tarihsel  Yaz\u0131lar (1862),  Marx ve Engels\u2019in T\u00fcm Eserleri, Cilt 15.<\/p>\n\n\n\n

[8]<\/a> Marx: Hegel\u2019in  Hukuk Felsefesinini Ele\u015ftirisine Giri\u015f   (1844), Complete Works of Marx and Engels, Cilt 3,<\/p>\n\n\n\n

[9]<\/a> Engels: Hukuk\u00e7ular\u0131n Sosyalizmi (1887), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1886\/10\/lawyers-socialism.htm<\/p>\n\n\n\n

[10]<\/a> Engels: Ludwig Feuerbach ve Klasik Alman Felsefesinin Sonu (1886)<\/p>\n\n\n\n

[11]<\/a> Bkz, Engels: \u00dctopik Sosyalizmden Bilimsel Sosyalizme, Giri\u015f B\u00f6l\u00fcm\u00fc  (1892)<\/p>\n\n\n\n

[12]<\/a> Lenin: Socialism ve Din (1905),  https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1905\/dec\/03.htm<\/p>\n\n\n\n

[13]<\/a> Lenin: \u0130kinci Enternasyonal’in \u00c7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc (1915), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1915\/csi\/<\/p>\n\n\n\n

[14]<\/a> Engels: Hukuk\u00e7ular\u0131n Sosyalizmi (1887), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1886\/10\/lawyers-socialism.htm)<\/p>\n\n\n\n

[15]<\/a> Bkz, Engels: \u00dctopik Sosyalizmden Bilimsel Sosyalizme, Giri\u015f B\u00f6l\u00fcm\u00fc (1892)<\/p>\n\n\n\n

[16]<\/a> Lenin: Otzovizm ve Tanr\u0131 Yap\u0131c\u0131lar\u0131 Grubu, bkz https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1909\/fsotzgod\/index.htm  Cilt 16,<\/p>\n\n\n\n

[17]<\/a> Marx: Kapital, Cilt 1, (1867)<\/p>\n\n\n\n

[18]<\/a> Engels: \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131 ile Polonya Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fki Nedir? (1886), Marx\/Engels B\u00fct\u00fcn Eserleri, Cilt 16<\/p>\n\n\n\n

[19]<\/a> Lenin: \u00c7in\u2019de Sava\u015f (1900), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1900\/dec\/china.htm<\/p>\n\n\n\n

[20]<\/a>Engels: \u00dctopik Sosyalizmden Bilimsel Sosyalizme, Giri\u015f B\u00f6l\u00fcm\u00fc, (1892)<\/p>\n\n\n\n

[21]<\/a> Engels: Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc; Do\u011fan\u0131n Diyalekti\u011fi (1873 or 1976), https:\/\/www.marxists.org\/archive\/marx\/works\/1883\/don\/ch01.htm<\/p>\n\n\n\n

[22]<\/a> Lenin: Yeniden Y\u0131k\u0131lan Sosyalizm (1914) https:\/\/www.marxists.org\/archive\/lenin\/works\/1914\/mar\/00.htm<\/p>\n\n\n\n

[23]<\/a> Devlet G\u00f6revlilerini Y\u00f6nlendiren Tarih ve K\u00fclt\u00fcr Konu\u015fmalar\u0131 2003, Beijing Library Press, 2004, s. 74-75.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Din \u00dczerine: Marksist Ustalar A\u00e7\u0131s\u0131ndan Dinin \u0130kili Toplumsal \u0130\u015flevi ve Sosyalist Toplumda De\u011fi\u015fen Durum-Marx\/Engels\/Lenin Ekim 2007 Yazar Zhuo Xinpin, Klasik Marksist Yazarlar\u0131n Dine Temel Bak\u0131\u015flar\u0131 \u00dczerine Ara\u015ft\u0131rmalar proje ekibinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor, \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi D\u00fcnya \u00c7ap\u0131nda Din Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi\u2019nde direkt\u00f6r, \u00c7in Din Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan\u0131. Dinin oynad\u0131\u011f\u0131 toplumsal rol olduk\u00e7a karma\u015f\u0131kt\u0131r ve bu rol\u00fcn toplumsal geli\u015fim \u00fczerinde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20,9,6],"tags":[],"class_list":["post-5279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv","category-klasikler","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5279"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5279\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5293,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5279\/revisions\/5293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}