{"id":5317,"date":"2025-03-25T10:03:29","date_gmt":"2025-03-25T10:03:29","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5317"},"modified":"2025-03-25T10:03:30","modified_gmt":"2025-03-25T10:03:30","slug":"almanya-komunist-partisi-dkp-ve-anti-tekel-devrimci-demokrasi-gecis-taktigi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5317","title":{"rendered":"Almanya Kom\u00fcnist Partisi (DKP) ve Anti-Tekel Devrimci Demokrasi Ge\u00e7i\u015f Takti\u011fi"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><strong>Almanya Kom\u00fcnist Partisi (DKP) ve Anti-Tekel Devrimci Demokrasi Ge\u00e7i\u015f Takti\u011fi<\/strong><\/h1>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Manfred Sohn ve Patrik K\u00f6bele (Almanya Kom\u00fcnist Partisi Ba\u015fkan\u0131)<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Mart 2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/marksizm.org.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-5318\" srcset=\"https:\/\/marksizm.org.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/marksizm.org.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-300x169.jpg 300w, https:\/\/marksizm.org.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault-768x432.jpg 768w, https:\/\/marksizm.org.tr\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/maxresdefault.jpg 1280w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Robert Steigerwald bug\u00fcn 100 ya\u015f\u0131nda olacakt\u0131 &#8211; geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu stratejik d\u00fc\u015f\u00fcnceler bug\u00fcn hala \u00e7ok de\u011ferli. B\u00fcy\u00fck Marksist ve Leninist teorisyen&nbsp; Robert Steigerwald 24 Mart 1925&#8217;te do\u011fmu\u015f, babaannesi KPD&#8217;nin kurucular\u0131ndan, dedesi fa\u015fistler taraf\u0131ndan hapse ve toplama kamp\u0131na at\u0131lm\u0131\u015f, annesi Frankfurt&#8217;da tan\u0131nm\u0131\u015f bir sosyal demokrat aileden, gen\u00e7li\u011finde \u00f6nce SPD&#8217;de, sonra KPD&#8217;de \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve 1956&#8217;da Konrad Adenauer d\u00f6neminde tekrar yasaklan\u0131nca edit\u00f6r olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 radyodan at\u0131lm\u0131\u015f, ard\u0131ndan Bat\u0131 Almanya&#8217;da be\u015f y\u0131l hapis yatm\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">1968&#8217;de Alman Kom\u00fcnist Partisi&#8217;nin (DKP) kurulmas\u0131yla birlikte Robert Steigerwald, yolda\u015f\u0131 ve arkada\u015f\u0131 Willi Gerns ile birlikte, \u00e7o\u011fu zaman Bat\u0131 Alman \u00fcniversitelerinin en kalabal\u0131k amfilerinde olmak \u00fczere y\u00fczlerce kamuya a\u00e7\u0131k tart\u0131\u015fmada DKP&#8217;nin y\u00fcz\u00fc oldu. &#8220;Parti y\u00f6netimi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken D\u00fcsseldorf&#8217;ta bir daireyi payla\u015f\u0131yorduk. Ak\u015famlar\u0131 etkinliklere gitmedi\u011fimiz zamanlarda, bir kadeh k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015farap e\u015fli\u011finde oturup g\u00fcncel siyasi geli\u015fmeler ya da partimizin strateji ve taktikleriyle ilgili temel sorunlar \u00fczerine kafa yormay\u0131 severdik.&#8221;\u00b9<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Willi Gerns&#8217;in kendisi de bir keresinde Steigerwald&#8217;dan bir par\u00e7a bulabilece\u011finizi ve bunun tersinin de ge\u00e7erli oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Programatik belgeler de dahil olmak \u00fczere parti belgeleri \u00fczerine yap\u0131lan pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma ak\u015famlar\u0131 da devam ederdi; D\u00fcsseldorf&#8217;taki parti merkezinden gelenlerin e\u011flenerek aktard\u0131\u011f\u0131 gibi, diktafon bazen bir c\u00fcmlenin ortas\u0131nda de\u011fi\u015ftirilirdi. Bir ki\u015fi ba\u015fl\u0131yor, di\u011feri bitiriyordu.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Ge\u00e7i\u015f sorunu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">\u0130kilinin DKP&#8217;nin stratejik liderleri olarak 1968&#8217;de partinin kurulu\u015fu ile 1989&#8217;da Do\u011fu Almanya&#8217;da kar\u015f\u0131 devrimin zaferi aras\u0131ndaki y\u0131llarda y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri \u00e7al\u0131\u015fmalar, Almanya&#8217;n\u0131n b\u00fcy\u00fck kapitalist par\u00e7a ve nihayetinde Bat\u0131 taraf\u0131ndan ilhak edilen k\u00fc\u00e7\u00fck sosyalist par\u00e7a olarak b\u00f6l\u00fcnmesiyle karakterize edildi. DKP, yasad\u0131\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00fcstesinden geldikten sonra h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyerek 50.000 \u00fcyeye ula\u015fm\u0131\u015f ve on binlerce \u00fcyesi olan Sosyalist Alman \u0130\u015f\u00e7i Gen\u00e7li\u011fi (SDAJ) ve 5.000 kadar \u00fcyesiyle d\u00f6nemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00f6\u011frenci \u00f6rg\u00fct\u00fc olan Marksist \u00d6\u011frenci Birli\u011fi Spartakus (MSB) i\u00e7in bir dayanak noktas\u0131 olmu\u015f olsa da, \u00fclke \u00e7ap\u0131ndaki se\u00e7imlerde hi\u00e7bir zaman baraj\u0131 a\u015famad\u0131 ve bu nedenle Federal Almanya Cumhuriyeti&#8217;nin parlamenter sisteminde marjinal kald\u0131 &#8211; bug\u00fcne kadar.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Bu nedenle &nbsp;bu ikili &nbsp;Partinin g\u00f6revini &#8220;devrimci olmayan zamanlarda devrimci bir strateji&#8221; geli\u015ftirmek olarak g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131.\u00b2 Kar\u015f\u0131 devriminden nispeten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, 1993&#8217;te, DKP&#8217;nin kurulu\u015funun 25. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc vesilesiyle, &nbsp;bu ikili &nbsp;1968&#8217;den 1989&#8217;a kadar DKP program\u0131n\u0131n t\u00fcm geli\u015fimini geriye d\u00f6n\u00fck olarak \u015f\u00f6yle yazd\u0131lar: &#8220;Burada s\u00f6z konusu olan temel soru ge\u00e7i\u015f sorunuydu ve \u00f6yle de kald\u0131, temel toplumsal alt\u00fcst olu\u015fa nas\u0131l yakla\u015f\u0131laca\u011f\u0131. DKP bu soruyu yan\u0131tlamak i\u00e7in uluslararas\u0131 kom\u00fcnist hareketten \u00f6neriler ald\u0131 ve ayn\u0131 zamanda di\u011fer \u00fclkelerdeki kom\u00fcnist partilerin programatik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerinde uyar\u0131c\u0131 bir etki yapt\u0131. Bu ayn\u0131 zamanda bilimsel ve teknolojik devrim ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yap\u0131s\u0131nda ve ya\u015fam bi\u00e7iminde meydana gelen de\u011fi\u015fikliklerle hesapla\u015fma, bar\u0131\u015f sorununun mevcut dram\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lacak sonu\u00e7lar, eylem birli\u011fi ve ittifak siyasetinin yeni y\u00f6nleri ve di\u011ferleri gibi sorular i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Ba\u015far\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, programatik alanda eksiklikler ve yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirmeler de vard\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan \u00f6zellikle \u00f6nemli olan, uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 dengesi ve geli\u015fme e\u011filimlerine ili\u015fkin yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirmeler var gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Reel sosyalizmin g\u00fcc\u00fc abart\u0131lm\u0131\u015f, geli\u015fmi\u015f kapitalizmin canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise hafife al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte, DKP&#8217;nin programatik y\u00f6neliminin hen\u00fcz ba\u015far\u0131ya ula\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 bu eksikliklere ba\u011flaman\u0131n hata olaca\u011f\u0131na inan\u0131yoruz. Bize g\u00f6re, sosyalist hedef i\u00e7in m\u00fccadelede ge\u00e7i\u015fler ve ilerici y\u00f6nelimler aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n yerine hemen sosyalist devrim g\u00f6revini koymaya \u00e7al\u0131\u015fmak, hatta kapitalizm \u00e7er\u00e7evesinde reformlarla s\u0131n\u0131rlamak daha da az hakl\u0131 olacakt\u0131r. Biri i\u00e7in t\u00fcm \u00f6nko\u015fullar eksiktir; di\u011feri kapitalizmin \u00f6tesine ge\u00e7mez.&#8221;<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Anti-tekel m\u00fccadele ve Zor Ko\u015fullarda Kazand\u0131\u011f\u0131m\u0131z 50 Bin Militan \u00dcye<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Yukar\u0131da bahsi ge\u00e7en y\u00fczlerce etkinli\u011fin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 &#8220;anti-tekelci demokrasi m\u00fccadelesi&#8221; \u00fczerine \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalarla doluydu &#8211; \u00e7o\u011fu zaman 1968&#8217;den sonra \u00e7o\u011falan ve kendilerine kom\u00fcnist ya da devrimci diyen \u00e7e\u015fitli gruplar\u0131n temsilcilerine g\u00f6re bu strateji \u00e7ok gev\u015fek ve yeterince devrimci g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu. Bu o kadar ileri gitti ki, daha sonra ba\u015fkanlar\u0131 Gerhard Schr\u00f6der&#8217;in etraf\u0131ndaki Gen\u00e7 Sosyalistlerin bir k\u0131sm\u0131 kendilerini &#8220;anti-revizyonist&#8221; olarak g\u00f6rd\u00fcler ve bu nedenle DKP&#8217;nin ve Jusos gen\u00e7lik \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn ona yak\u0131n k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n Marx&#8217;\u0131 revize ettiklerine ve devrimci elan\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131klar\u0131na inand\u0131lar &#8211; tam da DKP art\u0131k sosyalist devrimi de\u011fil, m\u00fccadelesinin bir sonraki hedefi olarak bayra\u011f\u0131na &#8220;anti-tekelci demokrasiyi&#8221; yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">D\u00fcsseldorf&#8217;taki iki ki\u015filik Gerns\/Steigerwald kooperatifinin k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015farab\u0131 her \u015feydi ama bu stratejinin temeli de\u011fildi. \u00c7ok daha derin k\u00f6kleri vard\u0131. E\u011fer bunlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmak istiyorsan\u0131z, Lenin&#8217;in emperyalizm analizine a\u015fina olman\u0131z gerekir. Marksizmin ilk teorisyenlerinden Lenin&#8217;in de fark etti\u011fi gibi, rekabet\u00e7i kapitalizmden tekelci kapitalizme, Manchester kapitalizminden emperyalizme ge\u00e7i\u015fin geni\u015f kapsaml\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olmu\u015ftur. Lenin&#8217;in 1916&#8217;da analiz etti\u011fi emperyalizm, i\u00e7 mant\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan kapitalizmin en y\u00fcksek ve son a\u015famas\u0131yd\u0131. Steigerwald yap\u0131sal olarak hi\u00e7bir \u015feyin de\u011fi\u015fmedi\u011finde \u0131srar etti. Emperyalizmden sonra hi\u00e7bir \u015fey gelemez. Bu sefil son ne kadar uzarsa uzas\u0131n, kapitalist geli\u015fme s\u00fcrecinin sonudur.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Muhtemelen Gerns\/Steigerwald taraf\u0131ndan yaz\u0131lan ve bir\u00e7ok bask\u0131 yapan en etkili kitap, &#8220;Anti-tekel m\u00fccadele stratejisinin sorunlar\u0131&#8221; \u00fczerine oland\u0131. Her ikisi de birka\u00e7 sayfada &#8220;Neden anti-tekelci bir demokrasi i\u00e7in m\u00fccadele ediyoruz?&#8221;\u2074 sorusunu yan\u0131tlamadan \u00f6nce, Lenin&#8217;in &#8220;sol kom\u00fcnizmde \u00e7ocuksu bir hastal\u0131k&#8221;\u2075 olan &nbsp;&#8220;sol radikalizm &#8220;e kar\u015f\u0131 m\u00fccadelesinde, kapitalizmdeki de\u011fi\u015fikliklerin bir sonucu olarak &#8220;en geni\u015f emek\u00e7i kitlelerle, \u00f6ncelikle proleter ama ayn\u0131 zamanda proleter olmayan kitlelerle de ba\u011flant\u0131 kurma&#8221;\u2076 yetene\u011finin geli\u015ftirilmesinde \u0131srar etti\u011fine i\u015faret ettiler.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Belki de \u015fu tarihsel referans, bu iki yolda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n Lenin&#8217;in d\u00fc\u015f\u00fcncesine ne kadar derinden n\u00fcfuz etti\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koymaktad\u0131r: &#8220;1905-1907 ve \u015eubat 1917 devrimlerinde, \u00c7arl\u0131k Rusya&#8217;s\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131, emperyalizme ge\u00e7i\u015fle birlikte ortaya \u00e7\u0131kan proleter devrime d\u00f6n\u00fc\u015fen burjuva-demokratik devrimin ger\u00e7ek olas\u0131l\u0131klar\u0131 alt\u0131nda halk\u0131n burjuva-demokratik hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri i\u00e7in m\u00fccadele etti. Bu karma\u015f\u0131k s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi d\u00f6neminde Lenin, devrimci s\u00fcrecin somut seyrini inceleyerek proletarya ve k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn devrimci-demokratik diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn ba\u015flang\u0131\u00e7ta m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu fikrini geli\u015ftirdi. Bu fikrin temel i\u00e7eri\u011fi, zaman a\u00e7\u0131s\u0131ndan ve ayn\u0131 zamanda ekonomik niteli\u011fi bak\u0131m\u0131ndan burjuvazinin diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnden sonra gelen, ancak hen\u00fcz geli\u015fmemi\u015f olan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n tam siyasi iktidar\u0131ndan \u00f6nce gelen belirli bir ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi siyasi y\u00f6netim bi\u00e7iminin geli\u015ftirilmesinden olu\u015fuyordu. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6nderli\u011finde, di\u011fer t\u00fcm toplumsal g\u00fc\u00e7ler de buna dahil olmal\u0131, somut devrimci geli\u015fmeye karakterini vermeli ve ona aktif olarak kat\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Burjuva demokratik \u015eubat Devrimi&#8217;nden 1917 sosyalist Ekim Devrimi&#8217;ne ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde kaleme ald\u0131\u011f\u0131 &#8216;Yakla\u015fan Felaket ve Nas\u0131l M\u00fccadele Edilir&#8217; adl\u0131 eserinde Lenin, sosyalizme giden yolda siyasi iktidar\u0131n bu olas\u0131 ge\u00e7i\u015f a\u015famas\u0131ndan devrimci demokrasi durumu olarak da bahsetmi\u015ftir. Bunu, toplumun siyasi, ekonomik ve sosyal yap\u0131s\u0131ndaki derin ilerici de\u011fi\u015fikliklerle ili\u015fkilendirmi\u015ftir. Bu devrimci demokrasinin s\u0131n\u0131f sistemini karakterize eden Lenin \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: &#8216;Bu hen\u00fcz sosyalizm de\u011fildir, ama art\u0131k kapitalizm de de\u011fildir. Sosyalizme do\u011fru muazzam bir ad\u0131md\u0131r, \u00f6yle bir ad\u0131md\u0131r ki &#8211; tam demokrasinin korundu\u011fu varsay\u0131l\u0131rsa &#8211; kitlelere e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir tecav\u00fcz olmadan bu ad\u0131mdan kapitalizme geri d\u00f6n\u00fclemez.&#8221; \u2077<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">B\u00f6yle bir ara d\u00f6nem i\u00e7in m\u00fccadele &#8211; hen\u00fcz sosyalizm de\u011fil ama art\u0131k kapitalizm de de\u011fil &#8211; &#8220;anti-tekelci stratejinin&#8221; as\u0131l i\u00e7eri\u011fidir. Steigerwald, 1960&#8217;lar ve 1970&#8217;lerdeki d\u00fczinelerce hararetli tart\u0131\u015fmada, buna sald\u0131ranlar\u0131n sadece DKP&#8217;ye de\u011fil, Lenin&#8217;e de sald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Bug\u00fcn Partimiz Alman KP&#8217;nin, Gerns ve Steigerwald taraf\u0131ndan Federal Almanya ko\u015fullar\u0131 i\u00e7in somutla\u015ft\u0131r\u0131lan bu temel stratejik \u00e7izgiye hala ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan neden budur. Bu temel stratejik \u00e7izginin k\u00f6kleri ne FRG (Bat\u0131) ve DAC (sosyalist Almanya) aras\u0131ndaki sistemik rekabet d\u00f6nemine ne de 1969&#8217;dan sonra Willy Brandt h\u00fck\u00fcmetinin yan\u0131lsamalarla dolu k\u0131sa reform d\u00f6neminin \u00f6zel ko\u015fullar\u0131na dayanmaktad\u0131r &#8211; bu temel stratejik \u00e7izgi \u00e7ok daha derin k\u00f6klere sahiptir ve bug\u00fcn hala ge\u00e7erlidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">\u00d6rne\u011fin DKP&#8217;nin 1970&#8217;lerdeki programlar\u0131nda bazen &#8220;anti-tekelci bir Federal Almanya\u201c Cumhuriyetinin avantajlar\u0131 o kadar ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde anlat\u0131l\u0131yordu ki, kom\u00fcnistlerin h\u00fck\u00fcmete kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n yakla\u015fmakta oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilirdi. Ve DKP zaman zaman o d\u00f6nemki m\u00fccadelelerinde, Elbe nehrinin \u00f6tesinde sosyalist bir d\u00fcnya sisteminin \u00e7oktan ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ve bunun Avrupa&#8217;n\u0131n bat\u0131s\u0131nda da kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fi kolayla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fine fazlas\u0131yla bel ba\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Ancak Lenin&#8217;in proleter ve proleter olmayan kitleler aras\u0131ndaki devrimci ittifak konsepti, Rusya&#8217;n\u0131n yan\u0131nda bir d\u00fcnya sosyalist sistemi olmadan, Londra&#8217;dan Washington&#8217;a ve Berlin&#8217;e kadar Sovyet kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lerin bo\u011faz\u0131na dayanan b\u0131\u00e7aklara ra\u011fmen zafer kazand\u0131. Anti-tekelci demokrasi kavram\u0131 bug\u00fcnk\u00fc m\u00fccadelelerimiz i\u00e7in de \u00f6nemli dersler i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Diyalektik materyalizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Ancak,&nbsp;<a>Steigerwald<\/a>&#8216;\u0131n hayatta olsayd\u0131 kendisini canla ba\u015fla adayaca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn pratik sorunlar\u0131na gelmeden \u00f6nce, Steigerwald&#8217;\u0131n yaln\u0131zca g\u00fcnl\u00fck siyasi taleplerin ve sloganlar\u0131n teorik kurucusu oldu\u011fu gibi bir yanl\u0131\u015f anlaman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7meliyiz. Steigerwald \u00e7ok daha fazlas\u0131yd\u0131. O, g\u00fcn\u00fcn siyasi m\u00fccadelelerinin \u00e7ok \u00f6tesinde, \u00e7ok temel meselelerde bir y\u00f6nelim noktas\u0131yd\u0131 &#8211; ve bug\u00fcn hala \u00e7ok az insan i\u00e7in \u00f6yledir. Steigerwald DKP&#8217;nin ve uzun y\u0131llar ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 Marx-Engels Vakf\u0131&#8217;n\u0131n filozofuydu ve o zamanlar pek \u00e7ok ki\u015fiyi etkiledi &#8211; devrimci olarak yola \u00e7\u0131kan ve \u015fimdi sadece silah end\u00fcstrisi i\u00e7in peri\u015fan zeytin ye\u015fili kar destek\u00e7ileri olan o a\u011fza al\u0131nmayacak Kretschmann ve Trittins&#8217;in aksine.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Steigerwald daha sonra kendini do\u011fa bilimlerine iyice kapt\u0131rd\u0131 ve \u00f6rne\u011fin 1989&#8217;dan sonra, o d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kan ve Steigerwald&#8217;a g\u00f6re felsefi a\u00e7\u0131dan temelden yanl\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in uzun vadede ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahkum olan insan ve do\u011fa aras\u0131nda bir kar\u015f\u0131tl\u0131k kuran ye\u015fil-alternatif romantizmine kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etti: &#8220;Bununla birlikte, Avrupal\u0131 olmayan materyalistler diyalektik materyalizmle \u00e7ok daha tarafs\u0131z bir \u015fekilde ilgilenirken, buradaki bilimsel materyalizm Marksist felsefeye kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a sert bir duru\u015f sergilemi\u015ftir. Do\u011fadan bahsetti\u011fimiz her yerde, asla do\u011fan\u0131n kendisiyle, do\u011fan\u0131n kendisiyle u\u011fra\u015fmay\u0131z. Sadece insan taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilmi\u015f bir do\u011fayla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z. (&#8230;) Belki (&#8230;) k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi: Birine do\u011fan\u0131n ne oldu\u011funu sorars\u0131n\u0131z ve bunun \u00e7i\u00e7ekler, \u00e7ay\u0131rlar, ormanlar ve benzerleriyle ilgili olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece &#8216;kendi i\u00e7inde&#8217; do\u011fayla ilgili oldu\u011funu s\u00f6ylersiniz. Ki\u015fi biraz d\u00fc\u015f\u00fcnecek ve sonra \u015f\u00f6yle diyecektir: &#8216;\u015eey, etraf\u0131mdaki d\u00fcnya&#8217;. Siz sormaya devam edersiniz: &#8220;Aileniz de mi?&#8221; O da: &#8220;Hay\u0131r, onlar de\u011fil&#8221; der. &#8220;Ama ba\u015fka ne var? E\u011fer kendini yeterince ifade edebilirse: &#8216;\u015eey, insan d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fa&#8217; der.&#8221;\u2078<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Son y\u0131llarda emperyalizm arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ya\u015fam\u0131n do\u011fal temellerinin zay\u0131flat\u0131lmas\u0131yla da giderek daha fazla ilgilenen Steigerwald, bu pozisyona kar\u015f\u0131, Friedrich Engels&#8217;e dayanarak, insanlar\u0131n do\u011fadan ayr\u0131 de\u011fil, onun bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu ve felsefi ve siyasi olarak batakl\u0131\u011fa saplanmak istemiyorlarsa her siyasi ad\u0131m\u0131 bu b\u00fct\u00fcnl\u00fckten yola \u00e7\u0131karak atmalar\u0131 gerekti\u011fi konusunda her zaman \u0131srarc\u0131 olmu\u015ftur. Bilimsel sorunlar\u0131n &#8211; ve pratikte \u00e7evre sorunu olarak adland\u0131r\u0131lan sorunun &#8211; do\u011fru bir \u015fekilde ele al\u0131nmas\u0131 da muhtemelen onun i\u00e7in bir kayg\u0131yd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar\u0131n tekelcilik kar\u015f\u0131t\u0131 stratejinin temel d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle bir ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131 ve vard\u0131: &#8220;\u0130nsanlar aras\u0131nda ekoloji, silahlanma ve sava\u015f sorunlar\u0131 hakk\u0131nda kesinlikle korku ve endi\u015fe havas\u0131 var ve bu sadece sistemik meselelerle ilgili de\u011fil. Bu, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine uzanmaktad\u0131r; bunlar ortak m\u00fccadele i\u00e7in ger\u00e7ek ittifak pozisyonlar\u0131 olacakt\u0131r. Ve bu korkular ile bunlar\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in gerekli g\u00f6revler birle\u015ftirilebilir: Silahlanma sadece bar\u0131\u015f\u0131 tehlikeye atmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck kaynak israf\u0131d\u0131r. Buna kar\u015f\u0131 ve ekolojik \u00e7\u00f6z\u00fcmler lehine m\u00fccadele &#8211; \u015fimdilik bununla ili\u015fkili di\u011fer olas\u0131l\u0131klar bir yana &#8211; son derece \u00f6nemli olacakt\u0131r. Ve tam da bu alanlarda, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 \u00f6rg\u00fctlerinde \u00e7ok \u00f6zledi\u011fimiz gen\u00e7lik aktiftir. E\u011fer peygamber da\u011fa gelmiyorsa, o zaman peygambere gitmelidir. Ger\u00e7ek anti-kapitalist g\u00fc\u00e7ler orada \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca burada hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r geni\u015flikte ittifak sorunlar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 da unutulmamal\u0131d\u0131r: Bankalar\u0131n, medyan\u0131n, bilimin, teknolojinin \u00e7arklar\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcren potansiyel nedir? Bu, nas\u0131l tan\u0131mlan\u0131rsa tan\u0131mlans\u0131n i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00e7ok \u00f6tesine uzanmaktad\u0131r ve ortak m\u00fccadele i\u00e7in sorunlar\u0131n geni\u015fli\u011fine ve s\u00f6z konusu potansiyelin geni\u015fli\u011fine odaklanan \u00e7abalar olmazsa \u00fclkemizde ger\u00e7ek bir ilerleme olmayacakt\u0131r.&#8221;\u2079<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda, o d\u00f6nemde giderek yeniden ortaya \u00e7\u0131kan \u0131rk\u00e7\u0131 ideolojilerle ayn\u0131 derecede temelden ilgiliydi. Bu korkutucu derecede g\u00fcnceldir. AfD&#8217;nin bir nevi kendini anlama organ\u0131 olan&nbsp;<em>Junge Freiheit<\/em>, 14 \u015eubat&#8217;ta Thilo Sarrazin&#8217;in 80. do\u011fum g\u00fcn\u00fcn\u00fc, 15 y\u0131l \u00f6nce yay\u0131nlanan &#8220;Deutschland schafft sich ab&#8221; adl\u0131 \u00e7ok satan kitab\u0131n\u0131n yeni a\u00e7\u0131klamal\u0131 bask\u0131s\u0131n\u0131n tam bir sayfas\u0131nda Sarrazin&#8217;le yapt\u0131\u011f\u0131 bir s\u00f6yle\u015fiyle kutlad\u0131 &#8211; &#8220;Siz &#8230; AfD&#8217;nin &#8216;babas\u0131&#8217; gibi bir \u015fey de\u011fil misiniz?&#8221; gibi sevimli sorularla.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Dolay\u0131s\u0131yla Steigerwald 15 y\u0131l \u00f6nce \u015fu uyar\u0131da bulunmakta hakl\u0131yd\u0131: &#8220;\u0130deolojik-politik kabaday\u0131 Sarrazin, \u00fclkemizde sa\u011f pop\u00fclizmin ve neo-Nazizmin \u00f6nde gelen fig\u00fcr\u00fc haline gelebilir. (&#8230;) Dolay\u0131s\u0131yla bu t\u00fcr olgulara ciddi bir \u015fekilde bakmak i\u00e7in her t\u00fcrl\u00fc nedenimiz var. (&#8230;) Yak\u0131n tarihimizde bir zamanlar \u015farlatanlar ciddiye al\u0131nmazd\u0131. (&#8230;) Demagoji ciddiye al\u0131nmal\u0131 ve ayn\u0131 zamanda ciddiyetle, yani bilimle kar\u015f\u0131 konulmal\u0131d\u0131r. (&#8230;) O zaman, ki bu ho\u015f bir i\u015f de\u011fildir, Sarrazin&#8217;in yayd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6zde malzeme esastan \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fclmelidir.&#8221;\u00b9\u2070 &#8211; ve o da bunu yap\u0131yor, \u00f6ncelikle Sarrazin&#8217;in biyolojik, \u0131rk\u00e7\u0131 stereotiplerini ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">\u0130ster Sarrazin \u00fczerine olsun, ister Kom\u00fcnist Enternasyonal&#8217;in 1935&#8217;te her zamankinden daha tehditkar fa\u015fizmi ele alan Yedinci D\u00fcnya Kongresi&#8217;nde yakla\u015fan tart\u0131\u015fmalar \u00fczerine olsun, isterse de s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin o zamanki ve \u015fimdiki di\u011fer g\u00fcncel meseleleri \u00fczerine olsun &#8211; Steigerwald&#8217;\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerine ba\u015fvurmak, bug\u00fcnk\u00fc m\u00fccadelelerimiz i\u00e7in son derece yararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Tarihsel iyimserlik<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Yakla\u015fmakta olan sava\u015f ve iklim krizi \u00e7ifte felaketi ve neredeyse kesin olarak Almanya&#8217;da &#8211; hala var oldu\u011fu yerlerde &#8211; refahta ciddi bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ve buna ba\u011fl\u0131 siyasi umutsuzlu\u011fa ve ayn\u0131 zamanda siyasi aray\u0131\u015f hareketlerine yol a\u00e7acak bir geli\u015fme g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Steigerwald&#8217;\u0131n Lenin&#8217;e dayanan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri muhtemelen ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde oldu\u011fundan daha g\u00fcnceldir.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Her hal\u00fckarda, Robert Steigerwald&#8217;\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc do\u011fum g\u00fcn\u00fc i\u00e7in geriye \u00fc\u00e7 \u015fey kal\u0131yor: Birincisi, g\u00fcnl\u00fck siyasi de\u011fi\u015fimler ne kadar yo\u011fun olursa olsun, temel felsefi, bilimsel ve stratejik ilke sorunlar\u0131yla ilgilenmek i\u00e7in zaman ve bo\u015f zaman bulmaktan vazge\u00e7ilemez inanc\u0131. \u0130kinci olarak, bu, &#8220;Materyalist Felsefe &#8211; Gen\u00e7ler \u0130\u00e7in Bir Giri\u015f&#8221; kitab\u0131n\u0131n son b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde oldu\u011fu gibi, sars\u0131lmaz bir tarihsel iyimserlik ve zaman\u0131m\u0131z\u0131n m\u00fccadelelerine y\u00f6nelik olumlu bir tutumla birle\u015fiyor ve bunu destekliyor: &#8220;\u0130nsan d\u00fc\u015f\u00fcncesi tarihinde ilk kez felsefeyi hem bilimsel temelde geli\u015ftirmenin m\u00fcmk\u00fcn hale gelmesi &#8211; materyalizm sayesinde m\u00fcmk\u00fcn hale gelmesi! &#8211; Felsefeyi hem bilimsel bir temelde hem de kitlelerin anlayabilece\u011fi bir \u015fekilde geli\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn hale gelmi\u015ftir.&#8221;\u00b9\u00b9<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc &#8211; ve yine bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak \u2013 onun t\u00fcm ya\u015fam\u0131, onun ve akranlar\u0131n\u0131n, yani onu takip eden bizlerin, ne hapishaneler ne de &#8220;i\u00e7i bo\u015f yaygaralarla&#8221; taraf\u0131ndan sosyalizm i\u00e7in m\u00fccadelemizi engelleyemez.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\"><strong>Notlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">1 Willi Gerns: Robert Steigerwald&#8217;\u0131n sosyalizme giden yolda anti-tekelci ge\u00e7i\u015fler i\u00e7in m\u00fccadele stratejisinin detayland\u0131r\u0131lmas\u0131na katk\u0131s\u0131. In: Hermann Kopp\/Lothar Geisler (eds.): D\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in yemek, Robert Steigerwald&#8217;a sayg\u0131 duru\u015fu. Essen 2015, s. 17<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">2 Bu kitab\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131: Willi Gerns: Revolution\u00e4re Strategie in nichtrevolution\u00e4ren Zeiten, Essen 2015<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">3 Willi Gerns\/Robert Steigerwald: DKP Program\u0131n\u0131n Geli\u015fimi \u00dczerine (1968-1989). In: Heinz Stehr\/ Rolf Priemer (eds.): DKP&#8217;nin 25 y\u0131l\u0131 &#8211; sonu olmayan bir hikaye. Essen 1993<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">4 Willi Gerns\/Robert Steigerwald: Probleme der Strategie des antimonopolitischen Kampfes. Frankfurt am Main 1977, s. 45<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">5 Ibid, s. 30<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">6 Ibid, Lenin&#8217;den al\u0131nt\u0131 burada<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">7 Ibid, sonunda Lenin&#8217;den al\u0131nt\u0131<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">8 Robert Steigerwald: Bilimsel ya da diyalektik materyalizm? \u0130\u00e7inde: Robert Steigerwald: Wirkliche und konstruierte Marxismusprobleme. Berlin n.d.<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">9 Robert Steigerwald: \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 olmadan esasl\u0131 bir \u015fey olmaz, ama sadece onunla da olmaz. \u0130\u00e7inde: A.g.e., s. 132f<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">10 Robert Steigerwald: Sarrazin bir batakl\u0131k \u00e7i\u00e7e\u011fidir &#8211; Ama batakl\u0131k nedir? Ibid, s. 252<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">11 Robert Steigerwald: Materyalist Felsefe. Gen\u00e7ler i\u00e7in bir giri\u015f. Essen 1996, s. 110<\/p>\n\n\n\n<p style=\"font-size:clamp(16.834px, 1.052rem + ((1vw - 3.2px) * 0.716), 26px);\">Marx-Engels Vakf\u0131, Steigerwald&#8217;\u0131n 100. do\u011fum g\u00fcn\u00fc vesilesiyle yay\u0131nlanan \u00e7e\u015fitli \u00f6vg\u00fc yaz\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek \u00fczere 29 Mart 2025 Cumartesi g\u00fcn\u00fc saat 15:00 ile 18:00 aras\u0131nda &#8220;100. do\u011fum g\u00fcn\u00fcnde Robert Steigerwald&#8221; ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir video konferans d\u00fczenleyecektir. \u0130lgilenenler,&nbsp;<a href=\"mailto:marx-engels-stiftung@t-online.de\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">marx-engels-stiftung@t-online.de<\/a>&nbsp;adresine e-posta g\u00f6ndererek kay\u0131t yapt\u0131rd\u0131ktan sonra eri\u015fim bilgilerini alacaklard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Almanya Kom\u00fcnist Partisi (DKP) ve Anti-Tekel Devrimci Demokrasi Ge\u00e7i\u015f Takti\u011fi Manfred Sohn ve Patrik K\u00f6bele (Almanya Kom\u00fcnist Partisi Ba\u015fkan\u0131) Mart 2025 Robert Steigerwald bug\u00fcn 100 ya\u015f\u0131nda olacakt\u0131 &#8211; geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 oldu\u011fu stratejik d\u00fc\u015f\u00fcnceler bug\u00fcn hala \u00e7ok de\u011ferli. B\u00fcy\u00fck Marksist ve Leninist teorisyen&nbsp; Robert Steigerwald 24 Mart 1925&#8217;te do\u011fmu\u015f, babaannesi KPD&#8217;nin kurucular\u0131ndan, dedesi fa\u015fistler taraf\u0131ndan hapse [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20,5,51],"tags":[],"class_list":["post-5317","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv","category-dunya-sosyalizmi","category-dunya-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5317","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5317"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5317\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5319,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5317\/revisions\/5319"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5317"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5317"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5317"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}