{"id":5601,"date":"2025-06-29T17:33:34","date_gmt":"2025-06-29T17:33:34","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5601"},"modified":"2025-07-04T22:32:03","modified_gmt":"2025-07-04T22:32:03","slug":"lukacs-neden-yanildi-hegelci-marksizmin-temel-nitelikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5601","title":{"rendered":"Lukacs Neden Yan\u0131ld\u0131? – Hegelci Marksizmin Temel Nitelikleri \u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Lukacs Neden Yan\u0131ld\u0131? – Hegelci Marksizmin Temel Nitelikleri  <\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Hegelci Marksizmin Parti ve Devrim G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Hegelci Marksizmin T\u00fcrkiye’ye Giri\u015fi<\/h3>\n\n\n\n

Prof. Gladys Hern\u00e1ndez Herrera, Marksist Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Havana \u00dcniversitesi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7eviren Kemal Okur<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Giri\u015f: <\/strong>Hegelci Marksizm 1970\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye Marksist ak\u0131m\u0131n\u0131n saflar\u0131na iki koldan girdi: birincisi Birikim \u00c7evresi ve ikincisi Gelenek \u00c7evresi Ate\u015f Uslu\u2019ya g\u00f6re Gelenek \u00c7evresi Hegelci Marksizmi siyasi prati\u011fine uygulamaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Hegelci Marksizm o g\u00fcnlerde devrimci \u00f6zne in\u015fa sorununa bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yolu olarak g\u00f6r\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. 1960\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131na gelindi\u011finde, Bat\u0131l\u0131 kapitalist \u00fclkelerdeki (T\u00fcrkiye dahil) Marksist ayd\u0131nlar ve aktivistler, Sovyetler Birli\u011fi ile \u00c7in\u2019deki (Sovyet Marksizminin g\u00fc\u00e7l\u00fc etkisi alt\u0131nayd\u0131) Marksizm anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ve toplumsal prati\u011fin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda bir donukla\u015fma, inovasyon eksikli\u011fi ve dogmatizme y\u00f6nelme e\u011filimi hissetmeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k, Bat\u0131 Marksizminin \u00e7e\u015fitli okullar\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, dikkat \u00e7ekici sorgulamalar\u0131, ele\u015ftirileri ve \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131yla Marksist aktivistlerin ilgisini uyand\u0131rm\u0131\u015f, onlar\u0131n g\u00f6zlerini parlatm\u0131\u015f ve Sovyet Marksizmi yorumuna kar\u015f\u0131 \u201cdo\u011fru\u201d alternatiflerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yan\u0131lg\u0131s\u0131na kap\u0131lmalar\u0131na neden olmu\u015ftu. Bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve yazarlar aras\u0131nda Gramsci ve Luk\u00e1cs\u2019\u0131 izleyen Althusser, Colletti, Poulantzas, Perry Anderson, E. P. Thompson, Guy Debord gibi parlak isimler yer al\u0131yordu. O g\u00fcn bug\u00fcnd\u00fcr, Hegelci Marksizm h\u00e2l\u00e2 T\u00fcrkiye\u2019de en yayg\u0131n Marksizm yorumudur. Bkz. Bat\u0131 Marksizmi ve Totaliterizm<\/a> ve B\u00fcy\u00fck Marksizm S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc: Bat\u0131 Marksizmi<\/a><\/p>\n\n\n\n

Hegelci Marksizm, ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Hegel’in g\u00f6r\u00fc\u015f ve y\u00f6ntemlerini kullanarak Marksizmi yorumlayan ve i\u015fleyen bir Bat\u0131 Marksizmi okuludur. 1920’lerde Almanya, Macaristan, \u0130talya ve di\u011fer \u00fclkelerde yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015f ve Bat\u0131 Marksizminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve olu\u015fumunun ilk a\u015famas\u0131 olarak kabul edilir. Bu okulun temel g\u00f6r\u00fc\u015fleri ilk kez Macar devrimci Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs, sonraki eserlerinde Bat\u0131 Marksizminin kurucusu oldu\u011funu kabul etmemi\u015f ve 1920\/30\u2019lerde  savundu\u011fu erken d\u00f6nem g\u00f6r\u00fc\u015flerini ele\u015ftirmi\u015f olsa da, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci adl\u0131 kitab\u0131nda \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc fikirler yaln\u0131zca Hegelci Marksizmin temelini atmakla kalmam\u0131\u015f, Bat\u0131 Marksizminin di\u011fer sonra ortaya \u00e7\u0131kan okullar\u0131n\u0131 da derinden etkilemi\u015ftir. Luk\u00e1cs, tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u015fekilde Bat\u0131 Marksizminin kurucusudur. Alman filozof Karl Korsch da temel konularda Luk\u00e1cs ile benzer g\u00f6r\u00fc\u015fleri payla\u015f\u0131r ve her ikisi Hegelci Marksizmin \u00f6nemli fig\u00fcrleridir. Bu okul, devrimlerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k nedenlerine dair nesnel olmayan bir analiz sunar ve bilincin aktif rol\u00fcn\u00fc abartan \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00f6nermi\u015ftir. Sosyalist devrimin, proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin uyan\u0131\u015f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini savunmas\u0131, a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00fctopik bir doktrindir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizminin \u0130ki Farkl\u0131 Kolu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizmi d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131 i\u00e7inde iki farkl\u0131 e\u011filim bulunmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Birinci e\u011filim:<\/strong> Marksizmi Hegelcilik, Freudculuk ve varolu\u015f\u00e7ulu\u011fun ruhuna uygun olarak yorumlay\u0131p geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu e\u011filim \u2018Hegelci Marksizm\u2019, \u2018Freudcu Marksizm\u2019 ve \u2018Varolu\u015f\u00e7u Marksizm\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci e\u011filim:<\/strong>\u00a0Marksizmi neo-pozitivizm ve yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n ruhuna uygun olarak yorumlay\u0131p geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu e\u011filim de \u2018Neo-pozitivist Marksizm\u2019 ve \u2018Yap\u0131salc\u0131 Marksizm\u2019 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bilindi\u011fi gibi Yap\u0131salc\u0131 Marksizmin en \u00f6nemli isimleri aras\u0131nda Althusser, Poulantzas ve Perry Anderson’u\u00a0g\u00f6r\u00fcyoruz. Freudcu Marksizm, Alman filozoflar Reich, H. Marcuse ve E. Fromm taraf\u0131ndan temsil edilir ve cinsel d\u00fcrt\u00fcn\u00fcn, t\u0131pk\u0131 a\u00e7l\u0131k, susuzluk ve \u00e7al\u0131\u015fma-emek verme gibi insan\u0131n maddi ihtiya\u00e7lar\u0131ndan biri oldu\u011funu vurgular.<\/p>\n\n\n\n

Genel olarak Hegelci Marksizmin temel g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u015funlard\u0131r:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hegelci Marksizm <\/strong>do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini reddeder ve materyalist diyalekti\u011fin yaln\u0131zca toplumsal tarih ile ilgili bir teori oldu\u011funu savunur. Metalar ve metalar\u0131n de\u011fi\u015fim d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kapitalist toplumun \u015feyle\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun kapitalist toplumun temel sorunu oldu\u011funu iddia eder. \u0130nsanlar\u0131n devrimci m\u00fccadele ruhunu uyand\u0131rmak i\u00e7in, “b\u00fct\u00fcnsellik” kavram\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar \u00fczerindeki \u00f6nceli\u011fini yeniden restore etmek gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrer. Yaln\u0131zca ve yaln\u0131zca proletaryan\u0131n (ba\u015fka hi\u00e7bir s\u0131n\u0131f de\u011fil) hem tarihin nesnesi hem de \u00f6znesi oldu\u011funu ve yaln\u0131zca proletaryan\u0131n \u015feyle\u015fme durumunu a\u015farak tarihsel \u00f6zne ile nesnenin birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirebilece\u011fini savunur.<\/p>\n\n\n\n

I. Hegelci Marksizmin Do\u011fu\u015funun Arka Plan\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hegelci Marksizmin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n derin bir sosyal ve tarihsel arka plan\u0131 vard\u0131r. Bu, hem Avrupa devrimlerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir ideolojik \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr hem de eski d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ile Marksizmin birle\u015fiminin bir sonucudur. Uluslararas\u0131 sosyalist hareket a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Hegelci Marksizm, Avrupa devrimlerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir ideolojik \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Rusya’daki Ekim Devrimi’nin ba\u015far\u0131s\u0131 ve devrim sonras\u0131nda bu proleter rejimin giderek g\u00fc\u00e7lenmesi, Avrupa’daki kom\u00fcnistler ve i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc kitleleri \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir olumlu etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Ekim Devrimi’nden sonra devrimci dalga bir\u00e7ok Avrupa \u00fclkesini sarm\u0131\u015ft\u0131r. 1919-1923 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Almanya, Finlandiya, Avusturya, Polonya, Bulgaristan gibi \u00fclkelerde i\u015f\u00e7i ayaklanmalar\u0131, k\u00f6yl\u00fc isyanlar\u0131 ve iktidar\u0131 ele ge\u00e7irme m\u00fccadeleleri patlak vermi\u015f, devrimler olduk\u00e7a elveri\u015fli nesnel ko\u015fullara sahip olmu\u015ftur. Ancak Avrupa \u00fclkelerindeki devrimcilerin olgun bir devrimci parti \u00f6rg\u00fctleme deneyiminin olmamas\u0131, partilerdeki hatal\u0131 fikirlerin ve parti i\u00e7i b\u00f6l\u00fcnme ve fraksiyonlar\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ile devrimci politik taktiklerdeki yanl\u0131\u015fl\u0131klar nedeniyle, bu \u00fclkelerde devrimin \u00f6znel g\u00fc\u00e7leri yeterli de\u011fildi ve bu hen\u00fcz olgunla\u015fmam\u0131\u015f devrimci partiler, \u00fclke i\u00e7indeki devrimi y\u00f6netme ve kal\u0131c\u0131 bir devrimci rejim kurma g\u00f6revini \u00fcstlenebilmeleri olduk\u00e7a zordu. Bu \u00fclkelerdeki devrimler art arda ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011fram\u0131\u015f, kurulan devrimci rejimler uzun s\u00fcreli olamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Devrimlerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131, devrime kat\u0131lan baz\u0131 ayd\u0131nlar\u0131 Avrupa devrimlerinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedenlerini sorgulamaya itmi\u015ftir. Eski d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn etkisi, Marksist teorik birikim eksikli\u011fi ve devrim teorisi ile ilgili sorunlar\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131, Luk\u00e1cs ve Korsch gibi isimlerin devrimlerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k nedenlerini nesnel bir \u015fekilde analiz etmesini engellemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs ve Korsch, uluslararas\u0131 proletarya devriminin yak\u0131n bir zafer kazanaca\u011f\u0131na inan\u0131yor ve devrimi hemen kazanamayacak olan t\u00fcm di\u011fer stratejileri reddediyorlar ve \u201csol\u201d bir tutum alm\u0131\u015flard\u0131. Onlara g\u00f6re Avrupa \u00fclkelerindeki devrimlerin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n nedeni, devrimin nesnel ko\u015fullar\u0131n\u0131n olgunla\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131 de\u011fil, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n devrimci bilincini kaybetmesiydi. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 saflar\u0131nda bir “proletarya bilinci krizi” vard\u0131 ve i\u015f\u00e7iler devrimci bir siyasi g\u00fc\u00e7 olarak kendilerinin tarihsel misyonlar\u0131n\u0131 g\u00f6remiyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin Korsch \u015f\u00f6yle diyordu: “\u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in gerekli sosyo-psikolojik \u00f6nko\u015fullar\u0131n eksikli\u011fi nedeniyle, Kas\u0131m 1918 sonras\u0131ndaki kritik aylarda, burjuvazinin \u00f6rg\u00fctl\u00fc g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ezildi\u011fi ve kapitalizmden sosyalizme ge\u00e7i\u015fin \u00f6n\u00fcnde art\u0131k hi\u00e7bir engel kalmad\u0131\u011f\u0131 anda, b\u00fcy\u00fck f\u0131rsat ka\u00e7\u0131r\u0131ld\u0131. Sosyalist ekonomik sistemin hemen ger\u00e7ekle\u015ftirilebilece\u011fine dair kararl\u0131 bir inan\u00e7 g\u00f6remedik; oysa b\u00f6yle bir inan\u00e7 kitleleri ileriye ta\u015f\u0131yabilir ve onlar\u0131n bilincinde at\u0131lacak ilk ad\u0131mlar\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 netle\u015ftirebilirdi.”<\/strong> \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n “proleter bilince ula\u015fma krizi”, kapitalist toplumda her yerde hakim bulunan \u015feyle\u015fme olgusu ve \u0130kinci Enternasyonal’in “ekonomik determinist” g\u00f6r\u00fc\u015fleri taraf\u0131ndan daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fmi\u015fti. Marksist teorisyenler ger\u00e7ek Marksizmi restore etmek i\u00e7in, kapitalist toplumdaki “\u015feyle\u015fme” sorununa \u00f6nem vermeli, \u0130kinci Enternasyonal’in ekonomik determinizmini ele\u015ftirmeli, Hegel felsefesinin Marksizmdeki konumunu yeniden de\u011ferlendirmeli ve Marksizmdeki devrimci b\u00fct\u00fcnsellik diyalekti\u011fini canland\u0131rarak i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f bilincini uyand\u0131r\u0131lmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs ve Korsch, \u0130kinci Enternasyonal’in “ekonomik determinizmini\u201d ele\u015ftirme konusunda baz\u0131 katk\u0131lar yapm\u0131\u015f olsalar da, toplumsal geli\u015fmede irade ve bilincin \u00f6nemini a\u015f\u0131r\u0131 vurgulayarak devrimin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6znel ko\u015fullar\u0131n\u0131 proletaryan\u0131n devrimci bilincinin uyan\u0131\u015f\u0131na ve bilincin olgunlu\u011funa ba\u011flad\u0131lar. Leninist bir devrimci partinin kurulmas\u0131n\u0131n, devrimci partinin do\u011fru bir strateji belirlemesinin ve partinin y\u00f6nlendirici ideolojosinde olmas\u0131 gereken tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemini tam olarak kavrayamad\u0131lar ve b\u00f6ylece idealizme savruldular.<\/p>\n\n\n\n

Macar Devrimi’ne kat\u0131lan ve Avrupa\u2019daki devrimler ba\u015far\u0131s\u0131z olduktan sonra Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’ni yazan Lukacs, ki\u015fisel olarak hen\u00fcz yeterince olgun bir Marksist de\u011fildi. Lukacs, o g\u00fcnlerde kendi \u00f6nceki d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle \u200b\u200bdevrime kat\u0131lan ve bu d\u00f6nem \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcncelerini bu eski g\u00f6r\u00fc\u015fleriyle ele alan bir ayd\u0131nd\u0131. Lukacs, o g\u00fcnlerde Marksizmi Simmel, Max Weber, Hegel, Rosa Luxemburg gibi isimlerin merce\u011finden yorumlam\u0131\u015ft\u0131. \u00dcniversitedeki doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda (1903-1909), Lukacs esas olarak Alman klasik felsefesi ve Bat\u0131 modern felsefesi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve  \u00f6znelci idealizden etkilenmi\u015f ve \u00f6zellikle yeni-Kant\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6znel idealist felsefi okulundan derinden etkilenmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca Lukacs epistemolojik meseleleri irrasyonel, g\u00f6receli ve hatta mistik bir \u015fekilde ele alma e\u011filimindeydi. Bu d\u00f6nemde Lukacs, \u00fcnl\u00fc ya\u015fam filozofu Simmel ve sosyolog Max Weber\u2019in  do\u011frudan \u00f6\u011frencisi olmu\u015f ve Bat\u0131 Marksizminin bir di\u011fer \u00f6nemli temsilcisi Bloch ile s\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131 ve dost olmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

 Lukacs’\u0131n Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’nde yabanc\u0131la\u015fma\/\u015feyle\u015fme ve \u015feyle\u015fmi\u015f bilin\u00e7 gibi konular\u0131 kavray\u0131\u015f\u0131 do\u011frudan bu d\u00f6nemde kabul etti\u011fi veya etkilendi\u011fi felsefi d\u00fc\u015f\u00fcncelerden kaynaklanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Lukacs’\u0131n<\/strong> \u00d6znel idealizmden nesnel idealizme ge\u00e7i\u015fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Doktoras\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra, Lukacs yava\u015f yava\u015f \u00f6znel idealizmden nesnel idealizme ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131 ve Hegel’in Tinin Fenomenolojisi’ni incelemek i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00e7aba sarfetti, Feuerbach’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini h\u00fcmanist bir perspektiften inceledi ve Hegel’i temel alan bir “tarih felsefesi” i\u00e7inde Hegel ve Marx’\u0131 sentezlemeye \u00e7al\u0131\u015farak Marksizmi incelemeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’nde b\u00fct\u00fcnselci (totalist) diyalekti\u011fin g\u00f6klere \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ve proleter devrimin nihai \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc olarak \u00f6zne ve nesnenin birli\u011finin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gerekti\u011fi fikri Hegel felsefesinin etkilerini yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Macaristan’da devrimin patlak vermesiyle birlikte Lukacs i\u015fte bu kar\u0131\u015f\u0131k ve ham fikirlerle Macar Devrimi’ne kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Devrim s\u0131ras\u0131nda Lukacs, Marx ve Lenin’in eserlerini derinlemesine incelemek i\u00e7in Marx’\u0131n iktisadi eserlerini, tarihini, iktisat tarihini, i\u015f\u00e7i hareketinin tarihini ve inceledi devrimci prati\u011fi incelemek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.  Bununla birlikte, Lukacs’\u0131n materyalist diyalekti\u011fi kavray\u0131\u015f\u0131 tam de\u011fildi ve devrimci hareketi a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in hala eskiden oldu\u011fu gibi \u00f6zne ve nesne diyalekti\u011fini kullanmak istiyordu. Macar Devrimi’nin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011framas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Lukacs, Macar Devrimi’nden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 dersleri \u00f6zetledi, sekiz makale yazd\u0131 ve bunlar\u0131 Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci adl\u0131 kitapta toplad\u0131. Yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan bu kitap Hegelci Marksizmin manevi-entelekt\u00fcel kayna\u011f\u0131 haline geldi.  Korsch’un ideolojik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hakk\u0131nda elimizde nispeten az malzeme vard\u0131r bu y\u00fczden bu yaz\u0131da Korsch’u ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak tart\u0131\u015fmayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

II. Hegelci Marksizmin Temel G\u00f6r\u00fc\u015fleri ve Getirilen Ele\u015ftiriler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7 Luk\u00e1cs’\u0131n en \u00f6nemli eseri olan Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci, 1919-1922 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 sekiz makaleden olu\u015fur ve Lenin\u2019in dikkat \u00e7ekti\u011fi gibi bu eser d\u00f6nemin uluslararas\u0131 sosyalist hareketindeki “sol kom\u00fcnizm” e\u011filimini yans\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kitap, Marksizmi yaln\u0131zca bir toplum teorisi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve Marksizmin do\u011fa bilimleri ve do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u00fczerinde y\u00fckselen boyutunu reddetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’ne g\u00f6re, Marx’\u0131n diyalekti\u011fi yaln\u0131zca toplumsal tarih alan\u0131n\u0131 kapsar ve Marx’\u0131n diyalekti\u011finin belirleyici i\u00e7eri\u011fi \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki etkile\u015fim art\u0131 teori ve prati\u011fin birli\u011fidir. Luk\u00e1cs i\u00e7in do\u011fa bile “toplumsal bir kategoridir\u201d. Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’ne g\u00f6re Engels’in diyalekti\u011fi do\u011faya do\u011fru geni\u015fletmesi ve “do\u011fan\u0131n diyalekti\u011finden\u201d s\u00f6z etmesi, asl\u0131nda “Hegel taraf\u0131ndan yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendirilmi\u015ftir”. Engels gibi insanlardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak “do\u011fan\u0131n diyalekti\u011finden\u201d bahsetmek, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak diyalekti\u011fin devrimci do\u011fas\u0131n\u0131 yok edecektir.<\/p>\n\n\n\n

Kitap ayr\u0131ca kapitalist toplumdaki \u015feyle\u015fme olgusunu analiz eder. Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’ne g\u00f6re \u015feyle\u015fme, kapitalist toplumda ya\u015fayan herkesin maruz kald\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan bir ger\u00e7ekliktir<\/strong>. Toplumsal i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesi ve meta ekonomisinin geli\u015fmesiyle insanlar giderek birbirlerinden izole ve da\u011f\u0131n\u0131k hale gelmi\u015f, insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u015feyler aras\u0131ndaki ili\u015fkilere d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu durum, insanlar\u0131n ufkunu yaln\u0131zca \u00f6nlerindeki para ve metalara odaklamakta, toplumsal ve tarihsel s\u00fcreci g\u00f6rmelerini engellemektedir. B\u00f6ylece insanlar\u0131n gelece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnme yetene\u011fi ortadan kalkm\u0131\u015f ve toplumsal ger\u00e7ekli\u011fi de\u011fi\u015ftirme konusundaki \u00f6nc\u00fc devrimci inisiyatifleri kaybolmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n devrimci ruhunu yeniden uyand\u0131rmak i\u00e7in, ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in “b\u00fct\u00fcnsellik” diyalekti\u011fini kullanmak gerekir. B\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar \u00fczerindeki \u00f6nceli\u011fi vurgulanarak dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ampirizm a\u015f\u0131lmal\u0131 ve b\u00f6ylece ger\u00e7ekli\u011fi tarihsel bir s\u00fcre\u00e7 olarak kavramak m\u00fcmk\u00fcn olmal\u0131d\u0131r. Bu \u201cb\u00fct\u00fcnsellik diyalekti\u011fini\u201d anlay\u0131p uygulayabilecek tek s\u0131n\u0131f, hem \u00f6zne hem de nesne olan proletaryad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalist toplumdaki insan\u0131n \u015feyle\u015fmi\u015f bilincinin etkisi alt\u0131nda, “\u00f6zne-nesne \u00f6zde\u015fli\u011fine” sahip olan proletarya, toplumu bir b\u00fct\u00fcn olarak anlama ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme tarihsel g\u00f6revini \u00fcstlenmek i\u00e7in bilin\u00e7li “s\u0131n\u0131f bilinci” taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Korsch’un D\u00fc\u015f\u00fcnceleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Korsch’un temel eseri “Marksizm ve Felsefe “dir. Korsch da eserlerinde Marksizmi yeniden yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Korsch ve Lukacs\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceleri bir\u00e7ok benzerli\u011fe sahiptir;  \u00f6zellikle Marx’\u0131n diyalekti\u011fini anlamada \u00e7ok daha fazla benzerli\u011fe sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

 Genel olarak Hegelci Marksizm a\u015fa\u011f\u0131daki g\u00f6r\u00fc\u015flere sahiptir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini reddeder ve materyalist diyalekti\u011fin yaln\u0131zca sosyal tarih ile ilgili bir teori oldu\u011funu savunur.<\/p>\n\n\n\n

Meta m\u00fcbadelesi d\u00fcnyas\u0131 kapitalist toplumun temel sorunu olan \u015feyle\u015fmeye yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

 \u0130nsanlar\u0131n devrimci co\u015fkusunu uyand\u0131rmak i\u00e7in ve \u015feyle\u015fmeden kurtulmak amac\u0131yla “b\u00fct\u00fcnl\u00fck” kavram\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar \u00fczerindeki \u00f6nceli\u011fini yeniden tesis etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Yaln\u0131zca proletarya tarihin hem nesnesi hem de \u00f6znesidir ve yaln\u0131zca proletarya \u015feyle\u015fme durumunu a\u015farak tarihsel \u00f6zne ve nesnenin birli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirebilir.<\/p>\n\n\n\n

 Hegelci Marksizmin bu g\u00f6r\u00fc\u015flerini a\u015fa\u011f\u0131da tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Lukacs: Diyalektik Materyalizm Sadece Bir Toplumsal Tarih Teorisidir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lukacs ve Korsch ilk ad\u0131m olarak saf do\u011fan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ink\u00e2r ederek do\u011fan\u0131n diyalekti\u011fini reddetmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

 Lukacs, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’nde do\u011fan\u0131n toplumsal ve tarihsel bir kategori oldu\u011funu ve diyalekti\u011fin yaln\u0131zca tarihsel bir y\u00f6ntem oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Diyalekti\u011fin “tarihten kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve tarihsel s\u00fcrecin kendisine i\u00e7kin oldu\u011funu” savunmu\u015ftur.  \u201cDiyalekti\u011fi mant\u0131ksal kan\u0131tlama yoluyla geli\u015fimin belirli bir a\u015famas\u0131nda g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpar hale getirebilir ve g\u00f6rebiliriz.”<\/p>\n\n\n\n

Korsch, tarih ve do\u011fay\u0131 ayn\u0131\/\u00f6zde\u015f d\u00fcnya olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f, her ikisinin de insan\u0131n ya\u015fam s\u00fcrecinin bile\u015fenleri oldu\u011funa ve t\u00fcm do\u011fal ortamlar\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insan ya\u015fam\u0131na tabi oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Korsch a g\u00f6re Diyalektik yaln\u0131zca toplumsal tarihin diyalekti\u011fidir. Do\u011fa, toplumsal tarih olmadan var olamaz, dolay\u0131s\u0131yla Korsch a g\u00f6re toplumsal ya\u015famdan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir do\u011fa diyalekti\u011fi yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs ve Korsch a g\u00f6re Materyalist Diyalekti\u011fin Yorumu: \u00d6zne-Nesne Diyalekti\u011fi<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs ve Korsch, materyalist diyalekti\u011fin temel unsurlar\u0131n\u0131 \u201c\u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki etkile\u015fim\u201d olarak yorumlad\u0131. Bu “\u00f6zne-nesne diyalekti\u011fi” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u00f6ne s\u00fcrmelerinin nedeni, materyalist diyalekti\u011fin d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye y\u00f6nelik devrimci bir kuram olarak tarihsel misyonunu vurgulamak ve onu devrimci bir ara\u00e7 haline getirmenin yollar\u0131n\u0131 netle\u015ftirmektir. Luk\u00e1cs\u2019a g\u00f6re, \u201cdiyalektik y\u00f6ntem a\u00e7\u0131s\u0131ndan merkezi sorun, ger\u00e7ekli\u011fi de\u011fi\u015ftirmektir\u201d. Bu nedenle, \u00f6znenin nesne \u00fczerindeki etkin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc vurgulamazsak, diyalektik, d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015ftirilece\u011fini a\u00e7\u0131klayamaz ve “diyalektik y\u00f6ntem art\u0131k devrimci bir y\u00f6ntem olmaktan \u00e7\u0131kar”.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels ve Lenin’e Y\u00f6nelik Ele\u015ftiriler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Engels’in Diyalekti\u011fi:<\/strong> Luk\u00e1cs, Engels\u2019i \u015fu \u015fekilde ele\u015ftirmi\u015ftir: \u2018Engels\u2019in diyalekti\u011fi a\u00e7\u0131klamas\u0131ndaki yanl\u0131\u015f anlama iki noktadan kaynaklan\u0131r: biri, \u2018Hegel\u2019i izleyerek diyalekti\u011fin kapsam alan\u0131n\u0131  geni\u015fletmek ve do\u011faya uygulamak\u2019; di\u011feri ise diyalekti\u011fi sadece bir geli\u015fim ve de\u011fi\u015fim kuram\u0131 olarak g\u00f6rmek, ancak Engels \u2018diyalekti\u011fin temel belirleyeni olan \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki etkile\u015fime\u2019 yeterince \u00f6nem vermemek ve bunu a\u00e7\u0131klamamaktad\u0131r\u2019.<\/p>\n\n\n\n

Korsch’un Diyalektik Anlay\u0131\u015f\u0131:<\/strong> Korsch, temel eseri Marksizm ve Felsefe<\/em>‘de, diyalekti\u011fin ve onun yap\u0131s\u0131n\u0131n ilke olarak hi\u00e7bir teorik sistemle uyumlu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ona g\u00f6re diyalektik, yaln\u0131zca proleter devrimin prati\u011fine ve bu prati\u011fin i\u00e7kin \u00f6z\u00fc olan teoriye somut bi\u00e7imde uygulanabilir. Korsch diyalekti\u011fi, \u00fclkelerin, gruplar\u0131n ve bireylerin devrim \u00e7a\u011f\u0131nda yeni fikirler \u00fcretebilece\u011fi ve mevcut bili\u015fsel sistemleri ortadan kald\u0131rabilece\u011fi bir y\u00f6ntem olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ba\u011flamda \u00f6nemli olan, s\u0131n\u0131rs\u0131z ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen geli\u015fim s\u00fcrecinin kendisinin s\u0131k\u0131 \u015fekilde kavranmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yans\u0131ma Kuram\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs ve Korsch, Engels ve Lenin\u2019in yans\u0131ma kuram\u0131na da kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r. Luk\u00e1cs, bu kuram\u0131 ele\u015ftirirken \u015f\u00f6yle der: \u2018Birincisi, nesne dura\u011fan, de\u011fi\u015fmeyen bir \u015fey de\u011fil, bir s\u00fcre\u00e7tir; d\u00fc\u015f\u00fcnme ise dinamik olarak de\u011fi\u015fen \u015feyleri yans\u0131tamaz. \u00d6znenin nesneyi kavray\u0131\u015f\u0131, dura\u011fan ve sezgisel bir yans\u0131ma olamaz; bu s\u00fcre\u00e7, soyut olas\u0131l\u0131klardan somut ger\u00e7ekli\u011fe do\u011fru bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecidir ve bu, \u00f6znenin nesneyi de\u011fi\u015ftirdi\u011fi bir s\u00fcre\u00e7tir. \u0130kincisi, d\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131k, \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki \u00f6zde\u015flik, birinin di\u011ferine \u201cuygunlu\u011fu\u201d ya da \u201cyans\u0131mas\u0131\u201d de\u011fildir; bu, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 n\u00fcfuz etmenin tarihsel-diyalektik bir s\u00fcrecidir\u2019. \u2018D\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131k, birbirlerine \u2018uygun\u2019 olduklar\u0131 ya da birbirlerini \u2018yans\u0131tt\u0131klar\u0131\u2019 anlam\u0131nda \u00f6zde\u015f de\u011fildir; ya da birbirlerine \u2018paralel\u2019 ya da \u2018uyumlu\u2019 olduklar\u0131 anlam\u0131nda da \u00f6zde\u015f de\u011fildir. D\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131k—– bunlar\u0131n \u00f6zde\u015fli\u011fi, ayn\u0131 ger\u00e7ekli\u011fin tarihsel ve diyalektik s\u00fcrecinin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri olmalar\u0131ndan kaynaklan\u0131r\u2019. <\/strong>Korsch ise \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u2018Lenin ve izleyicileri, diyalekti\u011fi tek yanl\u0131 bi\u00e7imde nesnelere, do\u011faya ve tarihe indirgedi. Bilgiyi, \u00f6znel bilincin bu nesnel varl\u0131k \u00fczerindeki pasif, ayna benzeri bir yans\u0131mas\u0131 olarak tasvir ettiler. Bu \u015fekilde, varl\u0131k ile bilin\u00e7 aras\u0131ndaki diyalektik ili\u015fkiyi yok ettiler ve bunun zorunlu sonucu olarak teori ile pratik aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi de ortadan kald\u0131rd\u0131lar\u2019.<\/p>\n\n\n\n

“\u00d6zne-Nesne Diyalekti\u011fi” Anlay\u0131\u015f\u0131na Y\u00f6nelik Ele\u015ftiriler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130dealist Yorum:<\/strong> Luk\u00e1cs ve Korsch un  Marksist materyalist diyalekti\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fc \u201c\u00f6zne-nesne diyalekti\u011fi\u201d olarak yorumlamak idealist bir \u00e7arp\u0131tmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6znel \u0130nisiyatifin Abart\u0131lmas\u0131:<\/strong> Marx ve Engels, \u201c\u00f6znel inisiyatif\u201d ilkesini onaylam\u0131\u015flard\u0131r, ancak bunun kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z bi\u00e7imde abart\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u201cAlman \u0130deolojisi<\/em>‘nde belirttikleri gibi, ger\u00e7ek insan \u201cbelirli ko\u015fullar alt\u0131nda geli\u015fme s\u00fcrecinde olan insan\u201d ve \u201cellerinde olmayan belirli maddi s\u0131n\u0131rlar, \u00f6nc\u00fcller ve ko\u015fullar alt\u0131nda etkin olabilen\u201d bir varl\u0131kt\u0131r. E\u011fer insan\u0131n \u00f6znel inisiyatifini nesnel ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak kavrar ve bu inisiyatifi \u201csoyut insan\u201d\u0131n soyut pratik faaliyetlerine dayand\u0131r\u0131rsak, bu zamanla ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

Yans\u0131ma Kuram\u0131n\u0131n Reddedilmesinin Ele\u015ftirisi:<\/strong> Luk\u00e1cs ve Korsch\u2019un yans\u0131ma kuram\u0131na y\u00f6neltti\u011fi ele\u015ftiriler \u015fu i\u00e7 sorunlar\u0131 i\u00e7erir: Materyalizm ile idealizm aras\u0131ndaki temel ayr\u0131m\u0131 reddeder ve madde ile bilin\u00e7 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi epistemolojiyi belirleyen temel sorun olarak g\u00f6rmez. Onun yerine, \u00f6zne ile nesne aras\u0131ndaki diyalektik ili\u015fkiyi epistemolojinin merkezine koyarlar ki bu, idealist bir epistemolojidir. Yans\u0131ma kuram\u0131n\u0131 sezgisel ya da mekanik bir yans\u0131ma anlay\u0131\u015f\u0131yla \u00f6zde\u015fle\u015ftirirler. Oysa Lenin e g\u00f6re etkin yans\u0131ma, kendi ba\u015f\u0131na diyalektik bir geli\u015fim s\u00fcrecidir ve nesnel \u015feylerin dura\u011fan olmas\u0131n\u0131 gerektirmez. Luk\u00e1cs ve Korsch\u2019un yans\u0131ma kuram\u0131na y\u00f6neltti\u011fi bu ele\u015ftiriler D\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131k aras\u0131ndaki etkile\u015fimi vurgularken, ger\u00e7ekte d\u00fc\u015f\u00fcnceyi varl\u0131kla e\u015fit bir konuma y\u00fckseltir, Marksizm\u2019deki bilincin madde taraf\u0131ndan belirlenmesi yasas\u0131n\u0131 reddeder ve bilincin maddeye etkisini abart\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

\u015eeyle\u015fmenin Sorunlar\u0131 \u2014 \u015eeyle\u015fme ve Yabanc\u0131la\u015fma<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eeyle\u015fme kavram\u0131, Luk\u00e1cs\u2019\u0131n kapitalist toplumun i\u015fleyi\u015f yasalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131nda kilit bir yere sahiptir. Luk\u00e1cs\u2019\u0131n \u015feyle\u015fme anlay\u0131\u015f\u0131, \u201cinsan\u0131n kendi etkinli\u011finin, kendi eme\u011finin, insan\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, insan\u0131n denetiminden ba\u011f\u0131ms\u0131z, insan \u00fczerinde onun d\u0131\u015f\u0131nda bir \u00f6zdisiplin yoluyla egemenlik kuran ve insana kar\u015f\u0131 duran nesnel bir \u015fey h\u00e2line gelmesidir\u201d. \u015eeyle\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 \u201ckapitalist feti\u015fizm ile yak\u0131ndan ili\u015fkilidir ve \u015feyle\u015fme s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131ran \u015fey, kapitalist meta ekonomisidir\u201d. Luk\u00e1cs, \u015feyle\u015fmenin yaln\u0131zca meta al\u0131\u015fveri\u015finin toplumda egemen konumda oldu\u011fu kapitalist toplumda ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fini savunur. Bu olgu nesnel ve \u00f6znel boyutlarda kendini g\u00f6sterir. Nesnel boyutta nesneler d\u00fcnyas\u0131 insana kar\u015f\u0131t dururken, \u00f6znel boyutta insan etkinlikleri insan\u0131n kendisine kar\u015f\u0131t hale gelir. Kapitalist \u00fcretimin hesaplanabilirlik ilkeleri insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na n\u00fcfuz ederek i\u015f\u00e7i bilincinin \u015feyle\u015fmesine yol a\u00e7ar. Bu \u015fekilde, insan\u0131n kendisi tamamen \u015feyle\u015fmi\u015f olur. Luk\u00e1cs a g\u00f6re \u015eeyle\u015fmi\u015f bilincin a\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in, Marksist b\u00fct\u00fcnsellik diyalekti\u011fiyle par\u00e7aya kar\u015f\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn \u00f6nceli\u011fi yeniden kurulmal\u0131 ve ger\u00e7ek anlamda bir s\u0131n\u0131f bilinci in\u015fa edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs\u2019\u0131n \u015eeyle\u015fme Kuram\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Olgunla\u015fmam\u0131\u015f ve \u0130dealist Olmas\u0131:<\/strong> Luk\u00e1cs\u2019\u0131n <\/a>\u00f6nerdi\u011fi \u015feyle\u015fme kavram\u0131 yeterince olgunla\u015fmam\u0131\u015ft\u0131r ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fcmanist renk ta\u015f\u0131r bu nedenle idealizmin izlerini bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Daha kapsaml\u0131 bir emek yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 kavram\u0131 geli\u015ftiren Marx bile, bu kavram\u0131 daha sonra terk ederek insan toplumunu analiz etmek i\u00e7in daha sistematik bir teorik sistem olan tarihsel materyalizmi kurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

H\u00fcmanist Bir Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131:<\/strong> Bu kuram, insanlar\u0131n toplumsal yasalardan ba\u011f\u0131ms\u0131z ideal bir h\u00e2lini varsayar; yani insan etkinliklerinin ideal durumu, insanlar\u0131n kendi isteklerine g\u00f6re toplumsal etkinliklerini \u00f6zg\u00fcrce y\u00fcr\u00fctebildi\u011fi bir durumdur. Bu, insan\u0131 t\u00fcm toplumsal ve tarihsel ko\u015fullardan soyutlanm\u0131\u015f bir nesne gibi ele alan tipik bir h\u00fcmanist d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imidir.<\/p>\n\n\n\n

Zay\u0131f Ekonomik Analiz:<\/strong> Bu kuramda \u015eeyle\u015fmenin nedenlerine dair ekonomik analiz olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131r. Meta al\u0131\u015fveri\u015finin evrenselle\u015fmesinin \u015feyle\u015fmeye yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Oysa \u015feyle\u015fmenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel nedeni, kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyetin kurulmu\u015f olmas\u0131d\u0131r. Tam da \u00f6zel m\u00fclkiyetin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 nedeniyle i\u015f\u00e7ilerin etkinlikleri ve emeklerinin \u00fcr\u00fcnleri kendilerine ait olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, bu da kapitalizmin siyasal egemenli\u011fine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131f Bilincinin A\u00e7\u0131klamas\u0131ndaki Yetersizlik:<\/strong> \u015eeyle\u015fme kuram\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin geli\u015fmemesinin nedenini, bilin\u00e7 alan\u0131ndaki \u015feyle\u015fme olgusunun yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131na ba\u011flar; sanki burjuva ideolojisinin sihirli bir g\u00fcc\u00fc varm\u0131\u015f gibi\u2026.. Oysa proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin geli\u015fmemesinin nedeni, burjuvazinin ekonomik \u00fcretimi, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 ve ideolojinin s\u00f6ylem g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulundurmas\u0131d\u0131r. Bu durum, proletaryan\u0131n bir yandan \u00f6zg\u00fcr se\u00e7im yapt\u0131klar\u0131na inanmalar\u0131na, di\u011fer yandan \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten yoksun kalmalar\u0131na neden olur.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcnsellik G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hegelci Marksizm, Marksizmin \u00f6z\u00fcn\u00fcn diyalektik oldu\u011funu ve diyalekti\u011fin merkezinde \u201cb\u00fct\u00fcnsellik\u201d kavram\u0131n\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur. Hegelci Marksizme g\u00f6re Marksist diyalektik, ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n ve tarihsel s\u00fcrecin b\u00fct\u00fcnsel olarak kavranmas\u0131d\u0131r. Luk\u00e1cs\u2019a g\u00f6re tarih somuttur ve b\u00fct\u00fcn, par\u00e7adan \u00fcst\u00fcnd\u00fcr. \u015e\u00f6yle der: \u201cToplumsal ya\u015fam\u0131n yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olgular\u0131, tarihsel s\u00fcrecin \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleri olarak ele al\u0131n\u0131p bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00f6zetlenmedi\u011fi s\u00fcrece, bu olgular\u0131n anla\u015f\u0131lmas\u0131, ger\u00e7ekli\u011fin anla\u015f\u0131lmas\u0131 olamaz\u201d.<\/strong> Olgular yaln\u0131zca b\u00fct\u00fcne olan ba\u011flar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131labilirler. B\u00fct\u00fcnsellik, yaln\u0131zca par\u00e7alar\u0131n birlikteli\u011finde de\u011fil, ayn\u0131 zamanda de\u011fi\u015fim ve geli\u015fmenin ger\u00e7ekli\u011finde de yatar. Korsch da b\u00fct\u00fcnsellik ilkesini vurgular; ger\u00e7ek toplumun ekonomik yap\u0131, hukuk, devlet ve ideoloji s\u00fcre\u00e7lerinin birbiriyle birle\u015fmi\u015f bir b\u00fct\u00fcn\u00fc oldu\u011funu\u201d savunur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs \u0131n B\u00fct\u00fcnsellik Anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130dealist Niteli\u011fi:<\/strong> Luk\u00e1cs<\/a> b\u00fct\u00fcnselli\u011fi diyalekti\u011fin merkezine koymu\u015f ve bu yakla\u015f\u0131m belirgin bir idealist nitelik ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Materyalizmin Yans\u0131ma Teorisini Reddetmek:<\/strong> Luk\u00e1cs, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci<\/em> eserinde, b\u00fct\u00fcnsellik perspektifinden yola \u00e7\u0131karak d\u00fc\u015f\u00fcnce ile varl\u0131k aras\u0131ndaki ili\u015fkinin \u201cyans\u0131ma ve yans\u0131t\u0131lma\u201d ili\u015fkisi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. D\u00fc\u015f\u00fcncenin zaten varl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fumuna kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla onun bir yans\u0131mas\u0131 olamayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Bu yakla\u015f\u0131m, Luk\u00e1cs\u2019\u0131n bilgi kuram\u0131ndaki idealist y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n

Nesnel Olgular\u0131n \u00d6nceli\u011fini \u0130nk\u00e2r Etmek:<\/strong> Luk\u00e1cs, b\u00fct\u00fcnselli\u011fe a\u015f\u0131r\u0131 bir i\u015flev y\u00fcklemi\u015f, olgular\u0131n b\u00fct\u00fcnselli\u011fe g\u00f6re mant\u0131ksal \u00f6nceli\u011fini vurgularken, bilgi kuram\u0131nda nesnel olgular\u0131n birincil konumunu g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir. Ona g\u00f6re olgular nihai ger\u00e7eklik de\u011fildir; yaln\u0131zca b\u00fct\u00fcnselli\u011fin keyfi olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f baz\u0131 y\u00f6nleridir. B\u00fct\u00fcnsel bilincin kayna\u011f\u0131 olarak, \u00f6zne ile nesnenin \u00f6zde\u015fli\u011fine ve t\u00fcm nesneleri “kapsayan” bir b\u00fct\u00fcn haline gelen proletaryaya i\u015faret eder. Bu \u015fekilde, \u00f6znenin kendilik bilinci, toplumsal nesnenin b\u00fct\u00fcnsel bilincine e\u015fitlenir ve nesnel toplum, \u00f6znenin bilincinin \u00fcr\u00fcn\u00fc h\u00e2line gelir ve tipik idealizm olur.<\/p>\n\n\n\n

Ekonominin \u00d6nceli\u011fini Reddetmek:<\/strong> Luk\u00e1cs\u2019\u0131n \u201cb\u00fct\u00fcnsellik\u201d kavray\u0131\u015f\u0131 temel bir hata i\u00e7erir. Kendisi de bu durumu kabul ederek, b\u00fct\u00fcnsellik kategorisini onaylama \u00e7abalar\u0131n\u0131n \u201cbir t\u00fcr \u2014 Hegelci \u2014 bir \u00e7arp\u0131tmaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201cb\u00fct\u00fcnselli\u011fin y\u00f6ntemsel merkez\u00ee konumunu, ekonominin \u00f6nceli\u011fine kar\u015f\u0131 konumland\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Marksist Felsefenin Temel G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Olmamas\u0131:<\/strong> B\u00fct\u00fcnsellik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Marksist felsefenin en temel ve en merkez\u00ee g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc de\u011fildir; Marksist materyalizmin temel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc pratik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. Marx, prati\u011fin hem bilginin nesnesi hem de do\u011frulu\u011funu test eden \u00f6l\u00e7\u00fct oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Ayr\u0131ca, Luk\u00e1cs b\u00fct\u00fcnsellik diyalekti\u011fini vurgularken diyalekti\u011fin \u00e7eli\u015fkilerin \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc, ba\u015f ve ikincil \u00e7eli\u015fki gibi zengin i\u00e7eriklerini ihmal etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131f Bilinci ve Parti<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs, proletaryan\u0131n \u00f6zbilincinin a\u015famalardan ge\u00e7ti\u011fini savunmu\u015ftur: \u00fctopyac\u0131l\u0131k (bilin\u00e7siz a\u015fama), kendili\u011finden kitle bilinci (uyan\u0131\u015f evresi), Men\u015fevik Parti (kriz a\u015famas\u0131) ve Bol\u015fevik Parti (bilin\u00e7li a\u015fama). Bu ayr\u0131m, proleter devrimin anahtar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin uyan\u0131p uyanmad\u0131\u011f\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. \u201cParti y\u00fcce bir rol oynar: proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin dire\u011fidir ve proletaryan\u0131n tarihsel misyonunun vicdan\u0131d\u0131r\u201d. Luk\u00e1cs\u2019a g\u00f6re, yeni proletarya partisinin ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, \u00fcyelerinin devrime adanmas\u0131n\u0131, disipline uymas\u0131n\u0131 ve saf devrimci bilin\u00e7 u\u011fruna m\u00fccadelesini gerektirmesidir.<\/p>\n\n\n\n

Parti ve Bilin\u00e7 Anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs\u2019\u0131n devrim umutlar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131, devrimci partinin devrimci bilincinin safl\u0131\u011f\u0131na ve do\u011frulu\u011funa ba\u011flamas\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a idealist bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Proleter devrim siyasi m\u00fccadelesi, devrimci \u00f6nc\u00fcn\u00fcn bilinciyle y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir m\u00fccadeleye indirgenir ve s\u0131n\u0131f bilinci devrimin kilit unsuru haline gelir. Buna g\u00f6re, devrimin ba\u015far\u0131ya ula\u015f\u0131p ula\u015famayaca\u011f\u0131; devrimin zaman\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f s\u0131n\u0131f g\u00fc\u00e7lerinin dengesi, partinin siyasi \u00e7izgisi gibi etkenlere de\u011fil, partinin devrimci bilincinin olgun ve saf olup olmamas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, devrim meselesine idealizmi sokar. Nesnel bir \u00f6l\u00e7\u00fct bulunmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, bu durum ancak bilincin kendi kendini do\u011frulamas\u0131na indirgenebilir. Bu yakla\u015f\u0131m, Marx\u2019\u0131n teorinin do\u011frulu\u011funu toplumsal ya\u015fam ve pratikle s\u0131nama etme fikrinden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Lukacs Neden Yan\u0131ld\u0131? – Hegelci Marksizmin Temel Nitelikleri   Hegelci Marksizmin Parti ve Devrim G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc Hegelci Marksizmin T\u00fcrkiye’ye Giri\u015fi Prof. Gladys Hern\u00e1ndez Herrera, Marksist Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc, Havana \u00dcniversitesi \u00c7eviren Kemal Okur Giri\u015f: Hegelci Marksizm 1970\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131nda T\u00fcrkiye Marksist ak\u0131m\u0131n\u0131n saflar\u0131na iki koldan girdi: birincisi Birikim \u00c7evresi ve ikincisi Gelenek \u00c7evresi Ate\u015f Uslu\u2019ya g\u00f6re Gelenek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"[]"},"categories":[9,53,4],"tags":[],"class_list":["post-5601","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler","category-turkiye-sosyalizmi-tr","category-turkiye-sosyalizmi"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5601"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5621,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5601\/revisions\/5621"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5601"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5601"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5601"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}