{"id":5710,"date":"2025-08-11T22:14:03","date_gmt":"2025-08-11T22:14:03","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5710"},"modified":"2025-11-04T18:39:57","modified_gmt":"2025-11-04T18:39:57","slug":"zan-tao-kuresel-guney-baglami-icinde-cin-ve-turkiyenin-benzerlikleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5710","title":{"rendered":"Zan Tao: K\u00fcresel G\u00fcney Ba\u011flam\u0131 \u0130\u00e7inde \u00c7in ve T\u00fcrkiye\u2019nin Benzerlikleri"},"content":{"rendered":"\n

Zan Tao: K\u00fcresel G\u00fcney Ba\u011flam\u0131 \u0130\u00e7inde \u00c7in ve T\u00fcrkiye\u2019nin Benzerlikleri<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

\u00c7eviren: \u00a0Onur \u015eahin<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

11 Temmuz 2025 tarihinde, Profes\u00f6r Zan Tao, T\u00fcrkiye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi (k\u0131saca SAM1<\/a><\/sup>) toplant\u0131s\u0131nda konu\u015fma yapmak \u00fczere davet edildi. Bu say\u0131m\u0131zda, okuyucular\u0131m\u0131za Zan Tao\u2019nun konu\u015fmas\u0131n\u0131n tam metnini sunuyoruz.<\/p>\n\n\n\n

De\u011ferli dostlar,<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bu toplant\u0131da konu\u015fmaktan onur duyuyorum. Bu benim, SAM’\u0131 ilk ziyaretim g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Ancak Pekin’de SAM heyetleriyle yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelere birka\u00e7 kez kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131m. Ba\u015flarken 2005-2006 y\u0131llar\u0131nda ODT\u00dc’de misafir \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak \u00e7al\u0131\u015fma deneyimim kariyerim \u00fczerinde temel bir etkiye sahip oldu\u011funu s\u00f6ylemeliyim.<\/p>\n\n\n\n

Bu konu\u015fmam, temel ancak s\u0131kl\u0131kla g\u00f6zden ka\u00e7an bir soruya odaklan\u0131yor: Tarihsel olarak karma\u015f\u0131k ve jeopolitik a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli \u00fclkeler olan \u00c7in ve T\u00fcrkiye, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn e\u015fitsiz d\u00fcnya sisteminde, \u00f6zellikle de K\u00fcresel G\u00fcney’in geli\u015fen olumlu s\u00f6ylemi i\u00e7inde, \u00f6znelliklerini nas\u0131l s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlar?  \u00c7in ve T\u00fcrkiye, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 anlaml\u0131 k\u0131lan baz\u0131 ortak \u00f6zelliklere sahip. Her ikisi de tam s\u00f6m\u00fcrgele\u015fmeden ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, fakat ayn\u0131 zamanda emperyalist tecav\u00fcz\u00fcn y\u00fck\u00fcn\u00fc omuzlam\u0131\u015f post-imparatorluk devletleriydi. \u00c7in ve T\u00fcrkiye ikisi de radikal bir siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi, ancak \u00c7in ve T\u00fcrkiye Bat\u0131’n\u0131n modernle\u015fme yolunu tam olarak taklit etmediler.<\/p>\n\n\n\n

Ve \u00c7in ve T\u00fcrkiye ikisi de \u015fimdi k\u00fcresel meselelerde ayn\u0131 anda hem merkezde hem de marjinal olma yap\u0131sal ikilemi aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f durumdalar. K\u00fcresel G\u00fcney kavram\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f siyasi s\u00f6ylemde yeniden \u00f6nem kazan\u0131rken \u015fu soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: \u00c7in ve T\u00fcrkiye’yi bu \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde nas\u0131l yeniden konumland\u0131rmal\u0131y\u0131z? \u00c7in ve T\u00fcrkiye’nin tarihsel deneyimleri, \u00f6zellikle de devrimci ve kalk\u0131nmac\u0131 y\u00f6r\u00fcngeleri, halen s\u00fcregelen e\u015fitsiz d\u00fcnya d\u00fczenini yeniden \u015fekillendirmede nas\u0131l harekete ge\u00e7irilebilir?<\/p>\n\n\n\n

I. “K\u00fcresel G\u00fcney”in S\u00f6ylemsel Geri D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel G\u00fcney, bir\u00e7ok akademisyenin de belirtti\u011fi gibi, yaln\u0131zca co\u011frafi bir kategori de\u011fildir. K\u00fcresel G\u00fcney, Bat\u0131 egemenli\u011findeki modernite (modernle\u015fme) ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda sistematik boyun e\u011fdirme, epistemik marjinalle\u015ftirme ve jeopolitik ve jeok\u00fclt\u00fcrel d\u0131\u015flanma tarihini ifade eder. Son y\u0131llarda, K\u00fcresel G\u00fcney kavram\u0131 hem \u00c7in’de hem de T\u00fcrkiye’de, yaln\u0131zca akademik tart\u0131\u015fmalarda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda politika \u00e7evrelerinde de yeniden ilgi g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’de, K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleriyle tarihsel ili\u015fkileri ve etkile\u015fimleri inceleyen nispeten olgun bir yay\u0131n ve belge y\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulunuyor. Bu literat\u00fcr, \u00c7in ve di\u011fer Afrika-Asya \u00fclkelerinin \u201cBar\u0131\u015f \u0130\u00e7inde Bir Arada Ya\u015faman\u0131n Be\u015f \u0130lkesi\u201dni birlikte onaylad\u0131\u011f\u0131 1955 Bandung Konferans\u0131’na kadar uzanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ilkeler – egemenli\u011fe kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131, sald\u0131rmazl\u0131k, birbirlerinin i\u00e7i\u015flerine m\u00fcdahale etmeme, e\u015fitlik ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fayda ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir arada ya\u015fama – o zamandan beri uluslararas\u0131 toplumda yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f olan normlar haline gelmi\u015ftir. Bu ilkeler bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck veya zay\u0131f ulus i\u00e7in, h\u00e2l\u00e2 b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 politikalar\u0131n\u0131n \u015fekillendirdi\u011fi bir d\u00fcnyada k\u00fc\u00e7\u00fck veya zay\u0131f uluslar\u0131n haklar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in ahlaki ve yasal ara\u00e7lar olarak hizmet ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Ancak o d\u00f6nemde, 1955’te T\u00fcrkiye, Bat\u0131 blokuyla uyumlu kalmaya devam etmi\u015fti. O d\u00f6nemde NATO \u00fcyesi olan ve So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin m\u00fcttefiki olan T\u00fcrkiye, kurumsal olarak Bat\u0131 g\u00fcvenlik mimarisinin i\u00e7inde yer al\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle T\u00fcrkiye, Asya\/Afrika\/Latin Amerika devletlerinin g\u00f6z\u00fcnde uzun s\u00fcre marjinal bir akt\u00f6r olarak kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak So\u011fuk Sava\u015f’tan sonra (1990lar) T\u00fcrkiye, kendi stratejik kimli\u011fini giderek daha fazla<\/strong> yeniden tan\u0131mlamaya kendi tercihleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. \u00d6zellikle AKP h\u00fck\u00fcmeti d\u00f6neminde T\u00fcrkiye, Afrika, Orta Asya ve daha geni\u015f M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131na do\u011fru diplomatik ve ekonomik a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 geni\u015fletti. Bu hamle, bir yandan salt “Bat\u0131 konumlanmas\u0131n\u0131n” s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmak i\u00e7in, di\u011fer yandan T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgesel ve kendisinin ili\u015fkili oldu\u011fu medeniyet \u00e7evreleriyle ba\u011flar\u0131n\u0131 yeniden kurma y\u00f6n\u00fcnde bilin\u00e7li bir hamleydi.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin bu stratejik yeniden y\u00f6nelimi, Samuel Huntington’\u0131n me\u015fhur iddias\u0131na (T\u00fcrkiye’nin M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131 \u00fczerinde yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 etkisi olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne) de meydan okuyan bir hamleydi. Bu iddiay\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131kard\u0131. Nitekim, son yirmi y\u0131lda T\u00fcrkiye, dini, k\u00fclt\u00fcrel, insani ve ekonomik alanlarda giderek artan bir d\u0131\u015f etkiye sahip b\u00f6lgesel bir g\u00fc\u00e7 olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

II. \u0130mparatorluk Sonras\u0131 Modernle\u015fme Hareketlerinin Alanlar\u0131 Olarak \u00c7in ve T\u00fcrkiye<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyet \u00f6ncesinde \u00c7in ve T\u00fcrkiye imparatorluk \u00fclkeleriydi. Tarihe bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u00c7in ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda dikkat \u00e7ekici yap\u0131sal benzerlikler buluyoruz. Her ikisi de eskiden g\u00fc\u00e7l\u00fc imparatorluk devletleriydi – s\u0131ras\u0131yla Qing Hanedan\u0131 ve Osmanl\u0131 Hanedan\u0131 \u0130mparatorluklar\u0131 – ve bu iki \u00fclke 19. y\u00fczy\u0131lda Bat\u0131’n\u0131n yay\u0131lma tehdidi alt\u0131nda derin bir krize girdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu krizlere yan\u0131t olarak, her ikisi de \u00f6nemli reform \u00e7abalar\u0131na giri\u015fti:<\/p>\n\n\n\n

–\u00c7in’in Kendini G\u00fc\u00e7lendirme Hareketi, ard\u0131ndan Y\u00fcz G\u00fcn Reformu, bunlar Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs\u00e7\u00fc de\u011ferleri Bat\u0131 teknolojisiyle birle\u015ftirmeyi ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

–Osmanl\u0131 Tanzimat reformlar\u0131, imparatorlu\u011fun birli\u011fini korurken askeri, hukuki ve idari sistemleri modernle\u015ftirmeye etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve Tanzimat reformlar\u0131 \u0130slami de\u011ferlere sad\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Nihayetinde, ikisi de imparatorlu\u011fun gerilemesini durduramad\u0131. 20. y\u00fczy\u0131l her iki \u00fclkede de devrimci ayaklanmalara tan\u0131k oldu.<\/p>\n\n\n\n

—\u00c7in’de, 1911 Xinhai Cumhuriyet Devrimi; 4 May\u0131s 1919 Hareketi ve nihayetinde 1949’da \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kurulmas\u0131, devleti, toplumu ve ulusal kimli\u011fi yeniden \u015fekillendirme ve tahayy\u00fcl etme y\u00f6n\u00fcndeki bir dizi giri\u015fimi temsil ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

—T\u00fcrkiye’de, 1908 J\u00f6n T\u00fcrk reform giri\u015fimleri; Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’\u00fcn I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonraki devrimi, Saltanat ve Halifeli\u011fi kald\u0131rm\u0131\u015f, laik bir cumhuriyet\u00e7i sistem kurmu\u015f ve bu devrim, iktidar\u0131 yeni bir milliyet\u00e7i elit elinde merkezile\u015ftirmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011fi\u015fimler, basit\u00e7e Bat\u0131’n\u0131n hamuruyla yo\u011frulmu\u015f veya basit\u00e7e Bat\u0131l\u0131 kal\u0131ba sokulabilecek modernle\u015fme s\u00fcre\u00e7leri de\u011fildi; anti-emperyalist taleplerle, i\u00e7 krizlerle \u015fekillenen ve adaletsiz bir uluslararas\u0131 sistem i\u00e7inde yeniden s\u00f6z sahibi olma arzusunu g\u00f6steren devrimci projelerdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu ger\u00e7eklik, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u00c7inli ayd\u0131nlar\u0131n neden Japonya ve T\u00fcrkiye’yi model \u00fclkeler olarak g\u00f6rd\u00fcklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Japonya, belli bir d\u00f6nem boyunca ba\u015far\u0131l\u0131 bir modernle\u015fme \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu; ancak bu yol Japonya’ya b\u00fcy\u00fck bir bedel \u00f6detmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Fukuzava Yukichi’nin yaz\u0131lar\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, Japonya’n\u0131n modernle\u015fmesi “Asya’dan ayr\u0131l\u0131p Avrupa’ya kat\u0131lma” temeline dayan\u0131yordu; bu Japon stratejisi, bu \u00fclke a\u00e7\u0131s\u0131ndan s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi ve d\u0131\u015far\u0131daki uluslara kar\u015f\u0131 \u0131rksal hiyerar\u015fiyi benimsemeyi i\u00e7eriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Japonya, \u00c7in’in modernle\u015fme s\u00fcrecini iki kez kesintiye u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131: ilk olarak 1894’teki Birinci \u00c7in-Japon Sava\u015f\u0131’nda ve ard\u0131ndan 1931’den 1945’e kadar s\u00fcren tam \u00f6l\u00e7ekli i\u015fgalde.<\/p>\n\n\n\n

Bu travmatik olaylar, \u00c7in’i Bat\u0131y\u0131 taklit yoluyla ” Bat\u0131ya yeti\u015fme” konusundaki romantik yan\u0131lsamalardan vazge\u00e7meye zorlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ronik bir \u015fekilde, \u00c7in’in bu tarihsel kopu\u015fu ayn\u0131 zamanda alternatif bir yolu da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131: imparatorlukta de\u011fil, devrimde, kendi g\u00fcc\u00fcne  dayanan \u00f6zy\u00f6netimde ve s\u00f6m\u00fcrge sonras\u0131 dayan\u0131\u015fmada k\u00f6k salm\u0131\u015f bir modernle\u015fme yolu izleme tutkusu\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, \u00c7in’in bu yolu “\u00c7ine \u00d6zg\u00fc modernle\u015fme” terimiyle \u00f6zetleniyor: yay\u0131lmac\u0131l\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kma, geni\u015flememe, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmeme, i\u00e7sel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ve bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l kalk\u0131nma ile karakterize edilen bir kalk\u0131nma modeli. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin toplumsal de\u011fi\u015fimlerin itici g\u00fcc\u00fc olarak “\u00f6z-devrime” (i\u00e7 yenilenmeye) s\u00fcrekli vurgu yapmas\u0131, bu gidi\u015fat\u0131n bir devam\u0131 niteli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n

Japonya, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u00c7in i\u00e7in ge\u00e7erli bir model olarak sembolik stat\u00fcs\u00fcn\u00fc kaybetti\u011finde, \u00c7in elitleri giderek Kemalist T\u00fcrkiye’ye bakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Atat\u00fcrk’\u00fcn Osmanl\u0131 d\u00fczenini y\u0131k\u0131p laik, ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet kurmadaki ba\u015far\u0131s\u0131 b\u00fcy\u00fck be\u011feni toplam\u0131\u015ft\u0131. Bunu a\u00e7\u0131klayan iki temel neden var:<\/p>\n\n\n\n

1. T\u00fcrkiye’nin anti-emperyalist zaferi, Afrika-Asya direni\u015fi i\u00e7in bir \u00f6rnek olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu;<\/p>\n\n\n\n

2. T\u00fcrkiye’nin yapt\u0131\u011f\u0131 devrim —-laik ve milliyet\u00e7i olsa da— yaln\u0131zca kurumsal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda medeniyet\u00e7i bir ama\u00e7 ta\u015f\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Ne yaz\u0131k ki, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda T\u00fcrkiye’nin bu tarihsel deneyimi genellikle yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Kemalizm’in modern miras\u0131 giderek artan bir \u015fekilde anti-emperyalizm merce\u011finden de\u011fil, \u00f6z\u00fcnde “neo-oryantalizm” ve “epistemolojik \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k” olarak g\u00f6r\u00fclebilecek Bat\u0131dan ithal “kimlik siyaseti” \u00e7er\u00e7eveleri \u00fczerinden yorumlan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bana g\u00f6re bu ele\u015ftiri \u00e7er\u00e7eveleri, \u00f6zellikle post-modern Bat\u0131 toplumlar\u0131nda baz\u0131 ba\u011flamlarda de\u011ferli olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, T\u00fcrkiye’nin devrimci gelene\u011finin merkezinde yer alan emperyalizmin yap\u0131sal ele\u015ftirisini g\u00f6lgeleme e\u011filimi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu a\u00e7\u0131dan epistemolojik bir s\u00f6m\u00fcrgecilik kar\u015f\u0131t\u0131 iddiada bulunmak, Bat\u0131’n\u0131n kazanmacal\u0131\u011f\u0131 (Hep biz kazan\u0131r\u0131z) \u00e7er\u00e7evesini \u00e7\u00fcr\u00fctmek ve reddetmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7in sosyal medyas\u0131nda, \u201cCermen Kazanmac\u0131l\u0131k\u201d terimi, Bat\u0131’n\u0131n s\u00fcrekli \u00fcst\u00fcnl\u00fck konusundaki kendini pohpohlayan “Biz her zaman kazanan konumda olaca\u011f\u0131z ” anlat\u0131s\u0131n\u0131 alaya alan hicivsel bir \u00c7in terimidir.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa ve Amerika, ge\u00e7mi\u015f zaferlerini mevcut me\u015fruiyete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek, kendilerine kar\u015f\u0131 herhangi bir meydan okuyan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 hile ve \u015fans olarak \u00e7er\u00e7eveliyor ve b\u00f6ylece ger\u00e7ek zamanl\u0131 \u00fcst\u00fcn olma kan\u0131t\u0131na ihtiya\u00e7 duymadan kast benzeri bir k\u00fcresel hiyerar\u015fiyi korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 ele\u015ftirel teori ve Bat\u0131l\u0131 ele\u015ftirel okullar Avrupa-Amerika merkezcili\u011fine meydan okuduklar\u0131n\u0131 iddia etseler de, Bat\u0131’n\u0131n kendi emperyalizm ve s\u00f6m\u00fcrgecilik tarihleriyle nadiren y\u00fczle\u015fti\u011fini belirtmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131, bu s\u00f6zde Bat\u0131l\u0131 ele\u015ftirel okullar bir zamanlar Bat\u0131 modern emperyalizminin kurban\u0131 olan K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkelerine nas\u0131l geli\u015fecekleri konusunda ders vermeyi ve s\u00fcrekli olarak bir \u00f6\u011fretmen rol\u00fc \u00fcstlenmeyi sevmi\u015flerdir. Buradaki ironi apa\u00e7\u0131k ortada.<\/p>\n\n\n\n

III. Bir Yap\u0131sal Ele\u015ftiri Kavram\u0131 Olarak K\u00fcresel G\u00fcney<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, s\u00f6zde “kurallara dayal\u0131 uluslararas\u0131 d\u00fczen”, K\u00fcresel Kuzey’in hegemonyas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 temel ara\u00e7 olmaya devam ediyor. Ancak \u015funu sormal\u0131y\u0131z: Kimin kurallar\u0131? Bu kurallar hangi tarihe dayan\u0131yor?<\/p>\n\n\n\n

D\u00fczen olarak s\u00f6yledikleri \u015fey ise, ger\u00e7ekte, 19. ve 20. y\u00fczy\u0131llar\u0131n emperyalist-kapitalist mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. \u00d6rne\u011fin, me\u015fhur “medeniyet standard\u0131” doktrini\u2026.<\/p>\n\n\n\n

Bu sistem e\u015fitlik i\u00e7in de\u011fil, hiyerar\u015fiyi sa\u011flamak ve korumak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r; evrensellik diliyle maskelenmi\u015f \u0131rksalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ekonomik ve medeniyetsel d\u0131\u015flamalar\u0131n oldu\u011fu bir d\u00fczen ve d\u00fcnya aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu sistem, diplomasi, g\u00fcvenlik, insan haklar\u0131 ve kalk\u0131nma alanlar\u0131nda Bat\u0131 normlar\u0131na ayr\u0131cal\u0131k tan\u0131r. Alternatif modellerin me\u015fruiyetine t\u00fcmden kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar, muhalifleri damgalar ve finansal, medyatik ve askeri bask\u0131lar yoluyla bu d\u00fczen ve kurallar\u0131na uyum talep eder.  Bu ba\u011flamda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, \u00c7in ve T\u00fcrkiye ekonomik \u00e7\u0131karlardan veya jeopolitik kayg\u0131lardan daha fazlas\u0131n\u0131 payla\u015fmaktad\u0131r. \u00c7in ve T\u00fcrkiye uzun zamand\u0131r konu\u015fulan ancak nadiren kendi adlar\u0131na konu\u015fmalar\u0131na izin verilen Bat\u0131l\u0131 olmayan g\u00fc\u00e7ler<\/strong> olarak benzer yap\u0131sal bir konumu payla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Kendi \u00f6znelli\u011fimizi tan\u0131mlama \u00e7abas\u0131 i\u00e7inde olmak yaln\u0131zca egemenlikle ilgili de\u011fil; kalk\u0131nma, g\u00fcvenlik ve me\u015fruiyet kavramlar\u0131n\u0131 tan\u0131mlama hakk\u0131yla da ilgili bir \u00e7aba haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

IV. Zihinlerinizdeki S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin Sonland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve G\u00fcney-G\u00fcney \u0130\u015fbirli\u011fi Ufku<\/p>\n\n\n\n

Bu m\u00fccadelenin temel boyutlar\u0131ndan biri epistemiktir. Modernle\u015fmenin, demokrasinin ve medeniyetin ne oldu\u011funu kim tan\u0131ml\u0131yor? K\u00fcresel tarihi yazma yetkisi kime ait?<\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda, T\u00fcrk akademik s\u00f6ylemi -\u00f6zellikle Bat\u0131 odakl\u0131 kurumlarda- giderek daha fazla ithal teorik \u00e7er\u00e7eve benimsemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor: \u00d6rne\u011fin kimlik siyaseti, yap\u0131s\u00f6k\u00fcmc\u00fc ele\u015ftiriler, postmodern paradigmalar.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da belirtildi\u011fi gibi, bu ithal teorik \u00e7er\u00e7eve baz\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131 zenginle\u015ftirmi\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, genellikle Kemalizm’in temel anti-emperyalist anlat\u0131s\u0131n\u0131n yerini sarsmaya \u00e7al\u0131\u015farak, bu anlat\u0131ya epistemolojik olarak Bat\u0131 teorisine ba\u011f\u0131ml\u0131 \u00e7er\u00e7eveler dayat\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n\n

Bizim akademide \u00c7in devrimi \u00fczerine de\u011ferlendirmeler uzun s\u00fcredir (1990lardan bu yana) “devrimci tarih yaz\u0131m\u0131 paradigmas\u0131” ve “modernle\u015fme tarih yaz\u0131m\u0131 paradigmas\u0131” aras\u0131nda gidip gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, bizim akademide “\u00c7ine \u00d6zg\u00fc modernle\u015fme” ve K\u00fcresel G\u00fcney perspektiflerinden, devrim ve modernle\u015fme aras\u0131ndaki ili\u015fkinin yeniden de\u011ferlendirilmesi son derece \u00f6nemli bir konu haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel G\u00fcney’in bug\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek \u00fclk\u00fcs\u00fc \u015fudur: yaln\u0131zca maddi g\u00fc\u00e7 ve  etkiyi kazanmak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda anlat\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc de geri kazanmak; ge\u00e7mi\u015fi tan\u0131mlama, bug\u00fcn\u00fc dile getirme ve farkl\u0131 bir gelecek hayal etme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elde etmemiz gerekir.<\/p>\n\n\n\n

V. Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sevgili dostlar,<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in ve T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki benzerlikler yaln\u0131zca anekdotsal veya tesad\u00fcfi de\u011fildir. Daha derin bir tarihsel yak\u0131nla\u015fmay\u0131 yans\u0131t\u0131rlar: \u00c7in ve T\u00fcrkiye, kendileri i\u00e7in yarat\u0131lmam\u0131\u015f olan bir d\u00fcnyada hayatta kalma, kalk\u0131nma ve onur aras\u0131ndaki gerilimlerde yol alan iki imparatorluk sonras\u0131 toplumlard\u0131r. Bizler ilerlemek i\u00e7in hem Bat\u0131n\u0131n karikat\u00fcr modellerine hem de basit G\u00fcney-G\u00fcney i\u015fbirli\u011fi romantizmine direnmeliyiz. \u00c7in ve T\u00fcrkiye gibi \u00fclkeler aras\u0131ndaki i\u015f birli\u011fi, ekonomik anla\u015fmalar\u0131n veya sembolik dayan\u0131\u015fman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7melidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki \u00fclke alternatif s\u00f6zc\u00fck da\u011farc\u0131klar\u0131, paralel kurumlar ve d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in \u00e7o\u011fulcu \u00e7er\u00e7eveler olu\u015fturmay\u0131 hedeflemelidir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel G\u00fcney, s\u00f6m\u00fcrgecilik ve emperyalizmin ortak yaralar\u0131ndan olu\u015fan bir topluluktur; K\u00fcresel G\u00fcney, s\u00f6m\u00fcrge kar\u015f\u0131t\u0131 ge\u00e7mi\u015fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken psikolojik bir duru\u015f ve siyasi bir duru\u015f sergiliyor:<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel G\u00fcney kavram\u0131, Bat\u0131 d\u00fczeninin su\u00e7lulu\u011funu, e\u015fitsizli\u011fini, adaletsizli\u011fini ve anti-demokratik karakterini kabul etme zorunlulu\u011funu temsil ediyor. Bat\u0131 bu hesapla\u015fmay\u0131 reddediyor ve Bat\u0131n\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 epistemoloji (\u00f6\u011fretme) d\u00fcnyay\u0131, \u00f6zellikle de G\u00fcneyli ayd\u0131nlar\u0131, s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirdi\u011fi i\u00e7in bizler uyan\u0131k olmam\u0131z gerekiyor. \u00c7in ve T\u00fcrkiye ayn\u0131 yolda y\u00fcr\u00fcmeseler de, miras al\u0131nan paradigmalar\u0131n \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcnme, epistemik boyun e\u011fmeye direnme ve daha adil ve kapsay\u0131c\u0131 bir d\u00fcnya d\u00fczeni i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma zorunlulu\u011funu payla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n\n\n

  1. D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi (SAM), 1994’de kanunla kurulmu\u015f olup, May\u0131s 1995\u2019ten beri aktif olarak faaliyet g\u00f6steren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu ve ara\u015ft\u0131rma merkezidir. SAM, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda karar alma mekanizmalar\u0131nda g\u00f6rev yapanlara ilgili konularda bilimsel ve entelekt\u00fcel dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve gelece\u011fe y\u00f6nelik bir perspektif sa\u011flamak amac\u0131yla kurulmu\u015ftur.\u00a0SAM, T\u00fcrkiye\u2019den ve d\u00fcnyadan akademisyenler ile yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki muadil kurulu\u015flar ve h\u00fck\u00fcmetlere ba\u011fl\u0131 kurumlarla ara\u015ft\u0131rmalar yapmakta ve organizasyonlar d\u00fczenlemektedir. Bir yandan b\u00f6lgesel d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131 a\u011f\u0131 kurarken ayn\u0131 zamanda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 birimlerine ve di\u011fer devlet kurumlar\u0131na gerek duyulduk\u00e7a dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti sa\u011flamaktad\u0131r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Zan Tao: K\u00fcresel G\u00fcney Ba\u011flam\u0131 \u0130\u00e7inde \u00c7in ve T\u00fcrkiye\u2019nin Benzerlikleri \u00c7eviren: \u00a0Onur \u015eahin 11 Temmuz 2025 tarihinde, Profes\u00f6r Zan Tao, T\u00fcrkiye D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi (k\u0131saca SAM) toplant\u0131s\u0131nda konu\u015fma yapmak \u00fczere davet edildi. Bu say\u0131m\u0131zda, okuyucular\u0131m\u0131za Zan Tao\u2019nun konu\u015fmas\u0131n\u0131n tam metnini sunuyoruz. De\u011ferli dostlar, Bug\u00fcn bu toplant\u0131da konu\u015fmaktan onur duyuyorum. Bu benim, SAM’\u0131 ilk […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":"[{\"content\":\"D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 Stratejik Ara\u015ft\u0131rmalar Merkezi (SAM), 1994'de kanunla kurulmu\u015f olup, May\u0131s 1995\u2019ten beri aktif olarak faaliyet g\u00f6steren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015fu ve ara\u015ft\u0131rma merkezidir. SAM, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131nda karar alma mekanizmalar\u0131nda g\u00f6rev yapanlara ilgili konularda bilimsel ve entelekt\u00fcel dan\u0131\u015fmanl\u0131k ve gelece\u011fe y\u00f6nelik bir perspektif sa\u011flamak amac\u0131yla kurulmu\u015ftur.\u00a0SAM, T\u00fcrkiye\u2019den ve d\u00fcnyadan akademisyenler ile yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki muadil kurulu\u015flar ve h\u00fck\u00fcmetlere ba\u011fl\u0131 kurumlarla ara\u015ft\u0131rmalar yapmakta ve organizasyonlar d\u00fczenlemektedir. Bir yandan b\u00f6lgesel d\u00fc\u015f\u00fcnce kurulu\u015flar\u0131 a\u011f\u0131 kurarken ayn\u0131 zamanda D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 birimlerine ve di\u011fer devlet kurumlar\u0131na gerek duyulduk\u00e7a dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmeti sa\u011flamaktad\u0131r.\",\"id\":\"da624e54-75e0-4950-8186-d423678f3424\"}]"},"categories":[20,49,4,53],"tags":[],"class_list":["post-5710","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5710","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5710"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5920,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5710\/revisions\/5920"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}