{"id":5765,"date":"2025-09-03T07:44:53","date_gmt":"2025-09-03T07:44:53","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5765"},"modified":"2025-09-03T07:44:53","modified_gmt":"2025-09-03T07:44:53","slug":"odak-dergisi-sinan-dervisoglu-ile-son-kitabini-ve-solda-birlik-sorununu-konustu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5765","title":{"rendered":"Odak Dergisi Sinan Dervi\u015fo\u011flu ile Son Kitab\u0131n\u0131 ve Solda Birlik Sorununu Konu\u015ftu"},"content":{"rendered":"\n

Odak Dergisi Sinan Dervi\u015fo\u011flu ile Son Kitab\u0131n\u0131 ve Solda Birlik Sorununu Konu\u015ftu<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Sinan Dervi\u015fo\u011flu SSCB\u2019nin Reel Sosyalizm Prati\u011fi \u201cKendili\u011finden\u201d bir Sorunlu Teorinin Olu\u015fmas\u0131na Yol A\u00e7t\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Bir olu\u015fum sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ba\u015far\u0131 yakalad\u0131\u011f\u0131nda, onunla blok halinde davranmak devrimci bir tav\u0131rd\u0131r<\/strong><\/h1>\n\n\n\n
\"\"\/<\/figure>\n\n\n\n

Sinan Dervi\u015fo\u011flu<\/strong>: \u201c20. y\u00fczy\u0131l reel sosyalizmi devrimci bir ele\u015ftiriyle ele al\u0131nmal\u0131, bu deformasyonlara yol a\u00e7an t\u00fcm temel ideolojik ve teorik \u00f6n kabulleri de sorgulayarak sa\u011fl\u0131kl\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sosyalizmin teorik-programatik \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r\u201d<\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131da, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Canut Yay\u0131nevi\u2019nden \u201cSovyet Deneyi ve Yar\u0131n\u0131n Sosyalizmi\u201d isimli 2 ciltlik eseri yay\u0131mlanan Sinan Dervi\u015fo\u011flu ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z s\u00f6yle\u015fiyi g\u00f6receksiniz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinan Dervi\u015fo\u011flu<\/strong> eserinde bir yandan ya\u015fanan sosyalizm deneyimleri \u00fczerinden, \u201cSosyalizm nedir ve nas\u0131l in\u015fa edilmelidir?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131na yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 kazand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer yandan bug\u00fcn\u00fcn ve yar\u0131n\u0131n sosyalizmine de bir perspektif kazand\u0131rmaya gayret ediyor. A\u015fa\u011f\u0131da Sinan Dervi\u015fo\u011flu ile reel sosyalizm deneyimleri; bu deneyimlerde ya\u015fanan sol i\u00e7i ili\u015fkileri; bug\u00fcn de \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba deneyimlerini ve son olarak t\u00fcm bu deneyimlerden yola \u00e7\u0131karak T\u00fcrkiye solunda birlik konusunu konu\u015ftuk. \u0130yi okumalar\u2026<\/p>\n\n\n\n

ODAK DERG\u0130S\u0130: Ger\u00e7ekle\u015fen (reel) sosyalizm Marks ve Lenin\u2019in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sosyalizmle nerelerde ortak \u00e7izgilere sahipti, nerelerde farkl\u0131la\u015f\u0131yordu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sinan Dervi\u015fo\u011flu:<\/strong> \u00d6ncelikle bu soruyu yeniden form\u00fcle ederek sormak gerekir, \u00e7\u00fcnk\u00fc Marx, Engels ve Lenin\u2019in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u201cdo\u011fru\u201d sosyalizm\u201d ile \u201condan sapan reel sosyalizm\u201d ikilemi, kitapta da uzun uzun anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi sorgulanmas\u0131 gereken, \u00e7ok do\u011fru olmayan bir ikilemdir. Tekrarlamak gerekirse:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • Marx, kapitalizmin devrimci ve bilimsel bir analizini yapt\u0131ktan sonra onun yerine gelecek sosyalist ve kom\u00fcnist toplum i\u00e7in \u00e7ok genel ifadeler d\u0131\u015f\u0131nda bir hi\u00e7bir tan\u0131m yapmam\u0131\u015ft\u0131r. Marx gelece\u011fin sosyalist toplumunun ekonomisi i\u00e7in \u201c\u00f6zg\u00fcr \u00fcreticilerin birli\u011fi\u201d (\u201cassociation of free producers\u201d) ifadesinin \u00f6tesinde hi\u00e7bir plan, proje \u00fcretmemi\u015ftir. Engels baz\u0131 yaz\u0131lar\u0131nda piyasa anar\u015fisi yerine planl\u0131 bir ekonominin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnden bahsetmi\u015f, ancak bu plan\u0131n nas\u0131l ve hangi s\u00fcre\u00e7lerle ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fine dair bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcde bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 olgu siyasal yap\u0131 i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \u201cGotha Program\u0131n\u0131n Ele\u015ftirisi\u201dnde yer alan \u201ckapitalizm ile kom\u00fcnizm aras\u0131ndaki d\u00f6nemin proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d olarak form\u00fcle edilmesine ra\u011fmen bu proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn nas\u0131l, hangi mekanizmalar ve kurumlar taraf\u0131ndan icra edilece\u011fi, bu siyasal yap\u0131da partilerin, kitle \u00f6rg\u00fctlerinin, yerel inisiyatiflerin yerinin ne olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin tek bir kelime dahi yoktur. Marx ve Engels biraz da bilin\u00e7li bir \u015fekilde, gelece\u011fin toplumunu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla tasvir eden \u00fctopik sosyalistlerle paralel d\u00fc\u015fmemek i\u00e7in ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcden ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, bu toplumun mekanizmalar\u0131n\u0131n mevcut m\u00fccadelenin dinamikleri i\u00e7inde somutla\u015faca\u011f\u0131n\u0131 belirtmekle yetinmi\u015ftir.\u00a0<\/li>\n\n\n\n
  • Lenin bir ad\u0131m daha ileri giderek \u201cDevlet ve \u0130htilal\u201d kitab\u0131nda sosyalist bir iktidar\u0131n yap\u0131s\u0131 \u00fczerine genel \u00f6ng\u00f6r\u00fclerde bulunmu\u015f, ancak bu de\u011ferli \u00e7al\u0131\u015fma bir yandan son derece genel tan\u0131mlarla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalm\u0131\u015f (\u00f6rne\u011fin bu kitapta Partinin ad\u0131 dahi ge\u00e7memekte, onun yeri ve fonksiyonuna dair tek bir kelime dahi bulunmamaktad\u0131r), \u00f6te yandan yaz\u0131ld\u0131ktan 2 y\u0131l sonra ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7ok a\u011f\u0131r ko\u015fullarda bu kitaptaki ilkelerin bir k\u0131sm\u0131 (uzmanlara i\u015f\u00e7i maa\u015f\u0131 verme, se\u00e7ilenleri geri \u00e7a\u011f\u0131rma gibi) bizzat Lenin d\u00f6neminde dahi uygulanmam\u0131\u015f, ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
  • Lenin ve Bol\u015fevikler, hi\u00e7bir teorik \u00e7er\u00e7evenin olmad\u0131\u011f\u0131 bir alan olan sosyalizmin in\u015fas\u0131 konusunda karanl\u0131\u011f\u0131n i\u00e7inde y\u00fcr\u00fcyerek, yer yer kafalar\u0131n\u0131 vurarak bir dizi ad\u0131m atm\u0131\u015f, \u00e7ok de\u011ferli d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerle birlikte yanl\u0131\u015flar\u0131 da i\u00e7eren bir prati\u011fi hayata ge\u00e7irmi\u015f, bu pratik bir istikrar ve ba\u015far\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131nda ise ger\u00e7ekle\u015ftirilen bu prati\u011fin teorisi 1980\u2019lere kadar \u201csosyalizmin teorisi\u201d olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.\u00a0Reel sosyalizmin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc, olumlu y\u00f6nlerin yan\u0131 s\u0131ra t\u00fcm bu \u201ckendili\u011finden\u201d teorinin de sorgulanmas\u0131n\u0131 gerekli k\u0131lmaktad\u0131r.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Dolay\u0131s\u0131yla \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki ad\u0131m 20. y\u00fczy\u0131l reel sosyalizmini Marx-Engels ve Lenin\u2019in eserini oldu\u011fu gibi baz alarak sorgulamak de\u011fil, bizzat bu 72 y\u0131ll\u0131k Sovyet deneylerinin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda Marx, Engels ve Lenin\u2019in (ve di\u011fer Marksist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin) teorik eserlerini geli\u015ftirmek, sosyalizmin siyasal ve ekonomik teorisini bu olgular\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ve Marksizmin bilimsel, devrimci \u00f6z\u00fcne uygun bi\u00e7imde in\u015fa etmektir.<\/p>\n\n\n\n

    Gene de bu yap\u0131lar\u0131n genel bir de\u011ferlendirmesini yapmak gerekirse, Reel Sosyalist iktidarlar:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • \u00dclkelerinde eskiden mevcut burjuva ve feodal s\u0131n\u0131flar\u0131 fiziksel olarak tasfiye etmekle kalmam\u0131\u015f, onlar\u0131n siyasal ayg\u0131t ve kurumlar\u0131n\u0131 da ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
    • Y\u0131k\u0131lan eski devlet ayg\u0131t\u0131 yerine i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n i\u00e7inden \u00e7\u0131km\u0131\u015f kadrolardan olu\u015fan birer emek\u00e7i devleti kurmu\u015ftur.<\/li>\n\n\n\n
    • \u0130nsanl\u0131k tarihinde asla olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde en temel insan haklar\u0131 olan e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma gibi ihtiya\u00e7lar\u0131 bedava k\u0131lmakla kalmam\u0131\u015f, beslenme, tatil, kendini geli\u015ftirme gibi alanlarda emek\u00e7iler i\u00e7in t\u00fcm olanaklar\u0131 seferber etmi\u015ftir.<\/li>\n\n\n\n
    • Siyaset, bilim, sanat, spor gibi alanlar\u0131 birer zengin u\u011fra\u015f\u0131, hali vakti yerinde olanlar\u0131n faaliyeti olmaktan \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, en fakir emek\u00e7ilere dahi bu konularda b\u00fcy\u00fck olanaklar sunarak milyonlar\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmi\u015f, bu sayede bilim, sanat ve sporda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ba\u015far\u0131lar kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
    • T\u00fcm eksiklere ve yetersizliklere ra\u011fmen y\u0131k\u0131ld\u0131klar\u0131 g\u00fcne kadar emperyalizme kar\u015f\u0131 sava\u015fan halklar\u0131n m\u00fccadelesini \u015fu veya bu oranda (her zaman ideal seviyede olmamakla birlikte) desteklemi\u015f, bu reel sosyalist \u00fclkelerin varl\u0131\u011f\u0131 ezilen halklar ve emek\u00e7iler i\u00e7in bir t\u00fcr g\u00fcvence olmu\u015ftur.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      20. y\u00fczy\u0131l reel sosyalizmi, insanl\u0131k tarihinde bu y\u00f6nleriyle onurlu bir sosyalist deney olarak sayg\u0131y\u0131 ve sahiplenilmeyi hak etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6te yandan bu iktidarlar:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Siyasal karar mekanizmalar\u0131n\u0131 alabildi\u011fine merkez\u00eele\u015ftirerek emek\u00e7ilerin taban inisiyatifini k\u00f6reltmi\u015f,<\/li>\n\n\n\n
      • Birer \u201cparti devleti\u201d kurarak, sosyalist \u00e7ok seslili\u011fi hayata ge\u00e7irmeyerek bir \u201ckom\u00fcnizm sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 birli\u011fi\u201d olmas\u0131 gereken Kom\u00fcnist Partileri devlette y\u00fckselmenin arac\u0131, bir ikbal kap\u0131s\u0131 haline getirmi\u015f,<\/li>\n\n\n\n
      • Sadece kurmak i\u00e7in de\u011fil, korumak ve ayakta tutmak i\u00e7in milyonlarca emek\u00e7inin can\u0131n\u0131 verdi\u011fi iktidarlar, bu ele\u015ftiriye ve de\u011fi\u015fime kapal\u0131 y\u00f6nleriyle \u00f6zellikle 1950 sonras\u0131nda kitlelere yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f, halk\u0131n \u00f6zlem ve ele\u015ftirilerine kar\u015f\u0131 sa\u011f\u0131r kalm\u0131\u015f,<\/li>\n\n\n\n
      • Bu ele\u015ftiriye kapal\u0131 ve proleter demokrasisinden uzakla\u015fm\u0131\u015f yap\u0131 i\u00e7inde yozla\u015fmas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan y\u00f6netici ekip, rejimde bir siyasal ve ekonomik kriz olu\u015ftu\u011funda kendi konum ve ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in sosyalizm d\u0131\u015f\u0131 form\u00fcllere y\u00f6nelmekte beis g\u00f6rmeyerek mevcut yap\u0131y\u0131 par\u00e7alam\u0131\u015f, siyasal a\u00e7\u0131dan y\u0131llard\u0131r pasif b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f emek\u00e7iler 70 y\u0131ld\u0131r yararland\u0131klar\u0131 sosyalist kazan\u0131mlar\u0131n yok edilmesini seyretmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Bu y\u00f6nleriyle de 20. y\u00fczy\u0131l reel sosyalizmi devrimci bir ele\u015ftiriyle ele al\u0131nmal\u0131, bu deformasyonlara yol a\u00e7an t\u00fcm temel ideolojik ve teorik \u00f6n kabulleri de sorgulayarak sa\u011fl\u0131kl\u0131, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sosyalizmin teorik-programatik \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        ODAK DERG\u0130S\u0130: Reel-sosyalizm solda birlik ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle sol i\u00e7i ili\u015fkiler konusunda nas\u0131l bir miras b\u0131rakt\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Sinan Dervi\u015fo\u011flu: <\/strong>Reel sosyalizm sol i\u00e7i ili\u015fkilerde olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k ve giderek olumsuz y\u00f6n\u00fc \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir miras b\u0131rakt\u0131. T\u00fcm d\u00fcnyada sosyalist hareketler uzun s\u00fcre bu \u00fclkeleri ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f birer pozitif referans olarak g\u00f6sterdiler. Ger\u00e7ekten de ekonominin k\u00e2r i\u00e7in de\u011fil ihtiya\u00e7lar i\u00e7in y\u00f6netildi\u011fi, enflasyon ve i\u015fsizli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k ve konutun bedava oldu\u011fu bu \u00fclkeler, \u201cb\u00f6yle bir d\u00fcnya m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d diyen t\u00fcm devrimciler i\u00e7in kendi m\u00fccadelelerinde somut ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dayanak noktas\u0131 oldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Ancak bu \u00fclkelerde olu\u015fan ve giderek a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan olumsuzluklar sosyalist harekette de tart\u0131\u015fma konusu olunca \u201creel sosyalizme kar\u015f\u0131 tav\u0131r\u201d eksenli b\u00f6l\u00fcnmeler ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu. Bir yandan bu \u00fclkelerin ba\u015far\u0131lar\u0131na sahip \u00e7\u0131kma ad\u0131na olumsuzluklara g\u00f6z\u00fcn\u00fc yuman (benim de i\u00e7inden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131m) Sovyetik ak\u0131mlar, bir yanda emperyalizm kar\u015f\u0131s\u0131nda bu \u00fclkelere sahip \u00e7\u0131kan, ama ideolojik planda buradaki olumsuzluklar\u0131 ele\u015ftiren ak\u0131mlar, \u00f6te yandan bu olumsuzluklar\u0131 \u201ckapitalizm\u201d olarak de\u011ferlendirip bu \u00fclkeleri ABD emperyalizmi ile ayn\u0131 kefeye koyan ak\u0131mlar ve bunlar\u0131n de\u011fi\u015fik varyantlar\u0131, sol i\u00e7in ili\u015fkileri ciddi bir kaosa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Ayr\u0131ca \u00f6rne\u011fin SBKP-\u00c7KP \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n, taraflar\u0131n birbirine \u015fiddet uygulayacak kadar keskin bi\u00e7imde yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 say\u0131l\u0131 \u00fclkelerden birinin T\u00fcrkiye olmas\u0131 da ayr\u0131ca ilgin\u00e7 ve \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gereken bir konudur. Sonu\u00e7 olarak sadece siyasal strateji ve taktikler de\u011fil, bizzat bu \u00fclkelere kar\u015f\u0131 tak\u0131n\u0131lan \u201csahip \u00e7\u0131kma-ele\u015ftirme\u201d ikilisinin de\u011fi\u015fen dozlar\u0131, sol i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmelerin temel eksenlerinden ve kriterlerinden biri haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

        Reel sosyalizmin y\u0131k\u0131lmas\u0131 t\u00fcm taraflar i\u00e7in temel paradigmalar\u0131n\u0131 sorgulatan bir sars\u0131nt\u0131 yaratt\u0131. Reel sosyalizme ili\u015fkin hi\u00e7bir olguyu tart\u0131\u015fmayan ve onu idealle\u015ftiren ak\u0131mlar ciddi bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131lar ve mensuplar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 ters noktaya savrularak liberalle\u015ftiler. Reel sosyalizmi ABD emperyalizmi ile ayn\u0131 kefeye koyan ak\u0131mlar, bu y\u0131k\u0131mdan sonra emperyalizmin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yaratt\u0131\u011f\u0131 devasa y\u0131k\u0131m kar\u015f\u0131s\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 aymazl\u0131\u011f\u0131n bilincine varmaya ba\u015flad\u0131lar. \u00dclkemizde \u201corta yolcu\u201d diye tabir edilen ve nispeten en do\u011fru tavr\u0131 tak\u0131nan (ele\u015ftirerek sahip \u00e7\u0131kma) ak\u0131mlar ise bu y\u0131k\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131klamakta yetersiz kald\u0131lar ve T\u00fcrkiye i\u00e7in yeni, ama d\u00fcnyada eskimi\u015f ve \u00e7\u00f6z\u00fcms\u00fcz paradigmalar (\u201cd\u00fcnya devrimi olamadan olmaz\u201d vs\u2026) \u00f6ne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Reel sosyalist deneyin sa\u011fl\u0131kl\u0131, cesur ve devrimci bir de\u011ferlendirmesinin yap\u0131lmas\u0131 ge\u00e7mi\u015fte bizleri b\u00f6len ve hayatta kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmayan ayr\u0131m noktalar\u0131n\u0131n da a\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131n bir amac\u0131 da budur. Ge\u00e7mi\u015fe y\u00f6nelik \u201cA d\u00f6nemini kabul ediyorum, B d\u00f6nemin reddediyorum\u201d tav\u0131rlar\u0131n\u0131n temelsizli\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdik; \u00f6rne\u011fin \u201cbask\u0131 ve vah\u015fet d\u00f6nemi\u201d olarak zikredilen Stalin d\u00f6nemine ili\u015fkin burjuva iddialar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcrken, o d\u00f6nemde olu\u015fan trajedinin t\u00fcm boyutlar\u0131n\u0131 ve ger\u00e7ek sebeplerini ortaya koyduk. Bunun yan\u0131nda \u201ckutsal\u201d kabul edilen Lenin d\u00f6neminde de yap\u0131lan ciddi hatalar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131k ve analiz ettik.<\/strong> Bu yakla\u015f\u0131mla, reel sosyalizm prati\u011fine t\u00fcm geleneklerden gelen ele\u015ftirilerin hakk\u0131n\u0131 vererek, hi\u00e7bir ele\u015ftiriye sa\u011f\u0131r kalmayarak bu ele\u015ftirilerde neyin ne \u00f6l\u00e7\u00fcde anlaml\u0131 oldu\u011funu (ve hayat\u0131n ger\u00e7eklerine denk d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc), \u00f6te yandan neyin yanl\u0131\u015f ve ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu tek tek irdeleyerek \u00fczerinde t\u00fcm sosyalistlerin \u00f6n yarg\u0131lardan s\u0131yr\u0131larak ve etiketleme yapmadan tart\u0131\u015fabilecekleri ve ortak sonu\u00e7lara varabilece\u011fi bir zemin yaratmay\u0131 hedefledik. Umar\u0131z yararl\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

        ODAK DERG\u0130S\u0130: Bug\u00fcn sosyalizm iddial\u0131 \u00c7in, K\u00fcba ve Vietnam y\u00f6netimlerine nas\u0131l bak\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Sinan Dervi\u015fo\u011flu:<\/strong> Kitapta da belirtti\u011fimiz gibi, 1917 ile ba\u015flayan s\u00fcrecin bir par\u00e7as\u0131 olan bu 3 \u00fclkede de reel sosyalizmi y\u0131k\u0131ma g\u00f6t\u00fcren dinamiklerin baz\u0131lar\u0131 ge\u00e7erli olmaya devam etmektedir; buna kar\u015f\u0131l\u0131k bu \u00fclkeler kendi devrimci ge\u00e7mi\u015flerinin ve geleneklerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcn bir birikimle y\u0131k\u0131ma direnmeyi ba\u015fard\u0131lar ve kendilerine \u00f6zel birer yol tarif ettiler. \u00c7in ve Vietnam piyasa mekanizmalar\u0131na a\u00e7\u0131larak \u00fclkede belirli bir etki alan\u0131n\u0131 a\u015fmayan kapitalist bir s\u0131n\u0131fa ve kapitalist ili\u015fkilere g\u00f6z yumdular; bunun sonucunda her ikisi de b\u00fcy\u00fcme ve modernle\u015fme y\u00f6n\u00fcnde ola\u011fan\u00fcst\u00fc b\u00fcy\u00fck bir ekonomik ba\u015far\u0131 elde ettiler.<\/p>\n\n\n\n

        K\u00fcba Fark\u0131: Demokratik ve Kat\u0131l\u0131mc\u0131 Sosyalizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        K\u00fcba ise ABD\u2019nin burnunun dibinde kendi var olma-yok olma sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netimin i\u00e7e kapan\u0131p bask\u0131y\u0131 art\u0131rmas\u0131 ile de\u011fil kitlelere daha fazla a\u00e7\u0131larak, taban demokrasisini g\u00fc\u00e7lendirerek a\u015ft\u0131 ve (ekonomide gerilik s\u00fcrmekle beraber) K\u00fcba d\u00fcnya sosyalist iktidar deneyleri tarihinde en demokratik ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 sosyalizmi kurmay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/strong> Bunlar barda\u011f\u0131n dolu taraflar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        \u00d6te yandan bu \u00fclkelerin sorunlar\u0131 da farkl\u0131 ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. \u00c7in ve Vietnam yaratt\u0131klar\u0131 kapitalist s\u0131n\u0131f ve ili\u015fkileri, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve gerekti\u011finde sert bir parti iktidar\u0131 ile dengelemekte, bu kesimlerin ekonomik g\u00fc\u00e7lerini siyasi ve ideolojik g\u00fcce (medya, TV\u2026) \u00e7evirmelerine kesin olarak engel olmaktad\u0131r. Piyasa ili\u015fkileri ile yarat\u0131lan zenginli\u011fin halka yans\u0131t\u0131lmas\u0131 alan\u0131nda her iki \u00fclkenin de elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar etkileyicidir. \u00c7in ve Vietnam her iki \u00fclkede de siyasi iktidar\u0131n halk\u00e7\u0131, kamucu ve emek\u00e7iden yana olan kimli\u011fi ve hassasiyeti kesindir; bu a\u00e7\u0131dan bu \u00fclkelere \u201ckapitalist\u201d denilmesini do\u011fru bulmuyorum. Ancak \u00c7in ve Vietnam\u2019daki bu olumlu resimde siyasi iktidar\u0131n ve partinin ideolojik netli\u011fi, siyasi kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131, parti in\u015fas\u0131, kadro politikas\u0131 ve en \u00f6nemlisi sosyalizmin toplumdaki ideolojik hegemonyas\u0131 hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Bu alanlarda olu\u015fabilecek zaaflar ve \u00e7atlaklar sonucunda \u201csu kendi yolunu bulabilir\u201d ve bunun sonucunda \u00c7inli ya da Vietnaml\u0131 bir \u201dGorba\u00e7ov\u201d SSCB\u2019de oldu\u011fu gibi trajik geli\u015fmelere yol a\u00e7abilir. Bu g\u00f6zden uzak tutulmamas\u0131 gereken bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Bu \u00fclkelerin d\u00fcnyada ABD\u2019yi dengeleyen ve bar\u0131\u015f ve i\u015fbirli\u011finden yana bir tav\u0131r alma durumlar\u0131 s\u00fcrd\u00fck\u00e7e, \u00fclke i\u00e7inde de b\u00fcy\u00fcmenin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n emek\u00e7ilere yans\u0131t\u0131lmas\u0131 ve sosyalist demokrasinin geli\u015ftirilmesi s\u00fcrd\u00fck\u00e7e bu 2 \u00fclkenin desteklenmesi gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n\n\n\n

        K\u00fcba ise sosyalist siyasetteki ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 hen\u00fcz ekonomiye yans\u0131tabilmi\u015f de\u011fildir. Halk\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131 ba\u015far\u0131yla kar\u015f\u0131lanmakla ve K\u00fcba sa\u011fl\u0131k gibi belirli alanlarda b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lara imza at\u0131yor olmakla birlikte ekonomi hala fakir, t\u00fcketim mallar\u0131n\u0131n miktar\u0131 ve kalitesi yetersizdir. K\u00fcba da son Parti kongresinde kontroll\u00fc bir \u015fekilde piyasa reformlar\u0131na ba\u015flamaya karar vermi\u015ftir. K\u00fcba\u2019n\u0131n siyasi ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 ekonomik bir ba\u015far\u0131 ile tamamlamas\u0131 umuduyla bu s\u00fcrecin de gene K\u00fcba sosyalizmine sahip \u00e7\u0131kan bir titizlikle izlenmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

        ODAK DERG\u0130S\u0130: Ya\u015fanan sosyalizm tecr\u00fcbelerinden hareketle T\u00fcrkiye solunda birlik hakk\u0131nda ne \u00f6nerirsiniz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Sinan Dervi\u015fo\u011flu: <\/strong>Yukarda da belirtti\u011fimiz gibi, ge\u00e7mi\u015fte \u201cb\u00f6l\u00fcnmeye\u201d yol a\u00e7an unsurlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u015fu anda ortadan kalkm\u0131\u015f ve anlam\u0131n\u0131 yitirmi\u015f durumdad\u0131r; ancak bu durum, elbette otomatik olarak birli\u011fi sa\u011flamamaktad\u0131r. Burada iki temel engel vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

        Birincisi t\u00fcm d\u00fcnyada sosyalist harekette hala \u015fu ya da bu \u00f6l\u00e7\u00fcde etkili olan tutucu ve doktriner tav\u0131rd\u0131r. Pratikteki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, bir\u00e7ok kadroyu teoriye \u201cs\u0131\u011f\u0131nmaya\u201d, sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc p\u00fcriten bir safl\u0131kta ve doktriner bir \u201cilk form\u00fcllere d\u00f6nmekte\u201d aramaya itti. Bug\u00fcn gerekli ve g\u00fcncel olan g\u00f6rev teoriyi sadece kavramak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onu geli\u015ftirmektir. Sadece 1917\u2019yi de\u011fil \u00c7in, K\u00fcba, Vietnam, Latin Amerika ve Do\u011fu Avrupa devrim deneylerini yorumlamak ve hem siyaset, hem de sosyalist in\u015fa konusunda elimizdeki teorik malzemeyi geli\u015ftirmek zorunlu bir g\u00f6revdir.  Burada en ciddi sorun \u201cteorik planda her konuda anla\u015fm\u0131\u015f parti birli\u011fi\u201d ill\u00fczyonudur. Ge\u00e7mi\u015f sosyalizmin tarihinde Bol\u015fevik Parti dahil bu tarzda \u201cdetaylarda %100 anla\u015fm\u0131\u015f\u201d bir parti s\u00f6z konusu olmam\u0131\u015ft\u0131r. As\u0131l olan devrimci politikada, topluma devrimci m\u00fcdahale konusunda, izlenecek yol, \u00e7al\u0131\u015fma tarz\u0131, m\u00fccadele anlay\u0131\u015f\u0131, \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imleri gibi konularda toplumda sosyalist bir ba\u015far\u0131y\u0131 hayata ge\u00e7irecek bir politik hat konusunda anla\u015fmakt\u0131r. Bu da bizi ikinci soruna g\u00f6t\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

        \u0130kinci sorun, kadrosal tutuculuktur. Bug\u00fcn, birka\u00e7 hareket d\u0131\u015f\u0131nda sosyalist solda m\u00fccadele eden yap\u0131lar\u0131n aralar\u0131nda ne fark kald\u0131\u011f\u0131, niye birbirlerinden ayr\u0131 durduklar\u0131 sorusu b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde cevaps\u0131zd\u0131r. Sadece T\u00fcrkiye solunun farkl\u0131 geleneklerinden gelmenin, kendi aralar\u0131nda iyi anla\u015fan (ve di\u011fer \u00f6nderliklere ku\u015fkuyla bakan) lider kadrolara sahip olman\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda anlaml\u0131 bir ayr\u0131m pek yoktur. T\u00fcrkiye Devrimci hareketinin t\u00fcm gelenekleri, 1920 Mustafa Suphi\u2019nin TKP\u2019si ile ba\u015flayarak 1920-51 tarihsel TKP, 1961-71 T\u0130P, THKO, THKP-C, T\u0130KKO, 1973 sonras\u0131 TKP, Devrimci Yol, Devrimci Sol, Kurtulu\u015f gibi geleneklerin hepsi ciddi devrimci de\u011ferleri, ayn\u0131 zamanda zaman\u0131n bize g\u00f6sterdi\u011fi gibi belli hatalar\u0131 i\u00e7ermektedir. Bunlar\u0131n hepsinin devrimci de\u011ferlerine sahip \u00e7\u0131karak yeni bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve sosyalist bir kimlik ve siyaset tan\u0131mlamak pekala m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bunun i\u00e7in ba\u015far\u0131l\u0131 bir sosyalist siyasetin ne olmas\u0131 gerekti\u011fine odaklanmak, bunu \u00f6rmek, birli\u011fi de bu tarz bir ba\u015far\u0131 etraf\u0131nda \u00f6rg\u00fctlemek gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

        Solda birlik, de\u011fi\u015fik sosyalist gruplar\u0131n MK\u2019lar\u0131 aras\u0131nda ikili veya \u00e7oklu g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ve imzalanacak protokollerle de\u011fil, toplumsal bir ba\u015far\u0131 \u00fczerinden sa\u011flanacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Bir parti veya olu\u015fum belli ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ba\u015far\u0131y\u0131 yakalad\u0131\u011f\u0131nda, onunla blok halinde davranmak, ve gerekti\u011finde ona kat\u0131lmak devrimci bir tav\u0131rd\u0131r; yeter ki kat\u0131l\u0131nan yap\u0131, kendine kat\u0131lanlara hem enerjilerini ortak m\u00fccadeleye katman\u0131n, hem de belli bir uyum ve disiplin \u00e7er\u00e7evesinde siyaset yapman\u0131n kanallar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k tutsun, i\u00e7 \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 ve kat\u0131l\u0131mc\u0131 mekanizmalar\u0131 hayata ge\u00e7irmeyi ba\u015fars\u0131n. T\u00fcrkiye sosyalist hareketinde birlik, tarihimizdeki t\u00fcm devrimci de\u011ferlere sahip \u00e7\u0131karak, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ele\u015ftiri s\u00fczgecinden ge\u00e7irerek, ama esas olarak T\u00fcrkiye halklar\u0131n\u0131 kapitalizme ve emperyalizme kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde harekete ge\u00e7irecek bir pratik ba\u015far\u0131 \u00e7izgisine odaklanmak, buna yo\u011funla\u015fmak ve bunu hayata ge\u00e7irmekle m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Odak Dergisi Sinan Dervi\u015fo\u011flu ile Son Kitab\u0131n\u0131 ve Solda Birlik Sorununu Konu\u015ftu Sinan Dervi\u015fo\u011flu SSCB\u2019nin Reel Sosyalizm Prati\u011fi \u201cKendili\u011finden\u201d bir Sorunlu Teorinin Olu\u015fmas\u0131na Yol A\u00e7t\u0131 Bir olu\u015fum sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir ba\u015far\u0131 yakalad\u0131\u011f\u0131nda, onunla blok halinde davranmak devrimci bir tav\u0131rd\u0131r Sinan Dervi\u015fo\u011flu: \u201c20. y\u00fczy\u0131l reel sosyalizmi devrimci bir ele\u015ftiriyle ele al\u0131nmal\u0131, bu deformasyonlara yol a\u00e7an t\u00fcm temel ideolojik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,49,4,53],"tags":[],"class_list":["post-5765","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5765","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5765"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5766,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5765\/revisions\/5766"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}