{"id":5792,"date":"2025-10-07T13:33:10","date_gmt":"2025-10-07T13:33:10","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5792"},"modified":"2025-10-08T13:11:26","modified_gmt":"2025-10-08T13:11:26","slug":"neo-marksizm-thompson-ve-hobsbawm-perry-andersona-karsi-tarihselciler-ve-yapisalcilar-arasindaki-buyuk-tartisma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5792","title":{"rendered":"Neo-Marksizm: Thompson ve Hobsbawm Perry Anderson\u2019a Kar\u015f\u0131; Tarihselciler ve Yap\u0131salc\u0131lar Aras\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Tart\u0131\u015fma"},"content":{"rendered":"\n

Neo-Marksizm: Thompson ve Hobsbawm Perry Anderson\u2019a Kar\u015f\u0131; Tarihselciler ve Yap\u0131salc\u0131lar Aras\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Tart\u0131\u015fma<\/h1>\n\n\n\n

Qiao Ruijin, \u015eangay Fudan \u00dcniversitesi, Bat\u0131 Marksizmi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Fak\u00fcltesi, Dekan\u00a0Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/strong>, Eyl\u00fcl 2007<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Kemal Okur<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"
E. P. Thompson, Eric Hobsbawm, Perry Anderson, Louis Althusser<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

T\u00fcrk\u00e7eye \u00c7evirenin Notu:<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131daki bu tart\u0131\u015fma \u00f6zeti, Thompson’\u0131n ve akademik alanda temsil etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yani teoriler yerine olgular\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k yerine \u015fans ve tesad\u00fcfleri ve evrensel yerine tikeli vurgulayan tarihselci okulun karakteristik \u00f6zelliklerini ortaya koymaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Thompson, kendi tarihselcili\u011finin ilkelerini savunurken, tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullan\u0131lan y\u00f6ntemleri teorik soyutlama d\u00fczeyine y\u00fckseltmeyi ve bunu teorik bir y\u00f6ntem olarak ele almay\u0131 reddetmi\u015ftir. Bu tam da tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131nda somut ve tikel olana yap\u0131lan vurgu, asl\u0131nda soyut ve evrensel olan\u0131n ihmal edilmesinin bir ifadesidir.<\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson\u2019\u0131n \u00f6nde gelen savunucusu oldu\u011fu yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n avantaj\u0131,<\/strong> toplumsal tarihin \u00e7oklu d\u00fczeyleri ve toplumsal tarihin bask\u0131n yap\u0131lar\u0131 olan diyalektik bir yap\u0131 ve toplumsal tarihin bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck oldu\u011funu ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde her bir unsurun di\u011ferine ko\u015fullanm\u0131\u015f oldu\u011funu vurgulamas\u0131 ve b\u00f6ylece \u201catomcu\u201d ara\u015ft\u0131rma modelini k\u0131rarak par\u00e7alar\u0131 par\u00e7alar\u0131n perspektifinden anlamay\u0131 reddetmesi, bunun yerine par\u00e7alar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn perspektifinden anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yatmaktad\u0131r.<\/strong> Fakat hem tarihselci hem de yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerinin ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinin her ikisinin de kendi \u00f6l\u00fcmc\u00fcl zay\u0131fl\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Thompson’\u0131n temsil etti\u011fi tarihselcili\u011fin zay\u0131f yanlar\u0131:<\/strong> teorinin rol\u00fcn\u00fcn g\u00f6z ard\u0131 edilmesi, t\u00fcmdengelim y\u00f6ntemlerini uygulamay\u0131 reddetmesi, toplumun kapsaml\u0131\/b\u00fct\u00fcnsel bir  anlay\u0131\u015f\u0131ndan yoksun olmas\u0131 ve toplumsal yap\u0131sal ili\u015fkilerin bireyler \u00fczerindeki belirleyici etkisini g\u00f6rememesidir. Tarihselcili\u011fin bu eksiklikleri kolayl\u0131kla \u00f6znelcili\u011fe ve g\u00f6recelili\u011fe (relativizme) yol a\u00e7abilir. <\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n dezavantajlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/strong> toplumun b\u00fct\u00fcnsel yap\u0131s\u0131na ve d\u00fczenlilik i\u00e7inde  d\u00fczenine a\u015f\u0131r\u0131 vurgu yapmak, bireylerin\/tikelin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00f6znenin inisiyatifini g\u00f6z ard\u0131 etmek, ki bu da kolayca kadercili\u011fe yol a\u00e7ar. E\u011fer yap\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 vurgu yap\u0131l\u0131rsa, toplumsal ve tarihsel geli\u015fimde tesad\u00fcflerin ve belirsizli\u011fin rol\u00fc artacak ve ayn\u0131 zamanda bu da tarihselcilikte oldu\u011fu gibi g\u00f6recelili\u011fe (relativizme) yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki sosyalist\/kom\u00fcnist partiler i\u00e7inde tarihselci ak\u0131m\u0131n derin etkisi \u00f6zellikle Gelenek ak\u0131m\u0131ndan t\u00fcreyen partilerde<\/strong> g\u00f6r\u00fclmektedir; \u201cbunlardaki tipik \u00f6zellik tikelli\u011fe a\u015f\u0131r\u0131 vurgu, ampirizme a\u015f\u0131r\u0131 vurgu ve teorizasyon \u00e7abas\u0131n\u0131n ve \u015feylerin geli\u015fmesinde yasall\u0131k oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesinin reddi\u201d g\u00f6r\u00fclmektedir.  Bkz.  https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5775<\/a>  TKP 14. Kongresi\u2019ne Sunulan Tezler: Tipik Bir Tikelli\u011fe A\u015f\u0131r\u0131 Vurgu ve Evrenselli\u011fin, D\u00fcnyadaki \u00c7a\u011fda\u015f Trendlerin B\u00fct\u00fcnsel Analizinin G\u00f6zden Ka\u00e7\u0131r\u0131lmas\u0131; Kemal Okur<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marksist diyalekti\u011fe<\/strong> g\u00f6re \u00f6zg\u00fcnl\u00fck\/tikellik evrenselli\u011fi do\u011furur ve \u00fcretir: Her \u00f6zg\u00fcnl\u00fck\/tikellik (T\u00fcrkiye \u00f6zg\u00fcl\u00fc) genel olarak evrenselli\u011fi (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki trendler) i\u00e7erir. \u00d6zg\u00fcnl\u00fck evrenselli\u011fin somut tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr, evrensellik (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki trendler) ise \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn soyut genellemesidir. Evrensellik,<\/strong> (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki genel trendler) T\u00fcrkiye deki tikel\/\u00f6zg\u00fcl s\u00fcreci y\u00f6nlendirir: Tikellik benzersiz\/\u00f6zg\u00fcn \u00f6zelliklere sahipken, evrensellik (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki \u00e7a\u011fda\u015f genel trendler) \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011fe (T\u00fcrkiye s\u00fcrecine) rehberlik edebilir ve referans sa\u011flayabilir. Ancak, evrensel ilkeleri bir \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011fe uygulamada hatalar yap\u0131labilir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6zg\u00fcll\u00fck genellikle evrenselli\u011fin (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki genel trendler \u00fczerine teorilerimizin) kapsayamayaca\u011f\u0131 belirli fakt\u00f6rleri de i\u00e7erir. Bu nedenle, \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc (T\u00fcrkiye\u2019deki s\u00fcreci) ele al\u0131rken, evrensel ilkeleri (d\u00fcnya durumu ve d\u00fcnyadaki genel trendler \u00fczerine teorilerimizi) esnek bir \u015fekilde uygulamak ve yereldeki tikel durumu belirli ko\u015fullar \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda analiz etmek ve de\u011ferlendirmek \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u0130ngiltere’de sosyalizm ve Marksizm \u00fczerine bir ara\u015ft\u0131rma dalgas\u0131 ba\u015flam\u0131\u015f, \u00e7ok say\u0131da neo-marksist teorisyen ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve bir\u00e7ok yeni neo-marksist okul olu\u015fmu\u015ftu. Bu bir\u00e7ok neo-marksist okul aras\u0131nda tarihselci Marksizm<\/strong> ve yap\u0131salc\u0131 Marksizm<\/strong> okullar\u0131 \u00f6zellikle dikkat \u00e7ekiciydi. Marksist Tarihselci Okul II.<\/strong> D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan<\/strong> sonra olu\u015fmu\u015f ve geli\u015fmi\u015ftir. Bu okul Maurice Dobb, Eric Hobsbawm, Christopher Hill, Rodney Hilton ve Edward Palmer Thompson (E.P Thompson)<\/strong> da dahil olmak \u00fczere uluslararas\u0131 etkiye sahip \u00e7ok say\u0131da Marksist tarih\u00e7iye sahiptir. E.P Thompson<\/strong> bu okulun en \u00f6nemli temsilcilerinden biriydi.<\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson ve Marksist Yap\u0131salc\u0131 Okul<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marksizmin yap\u0131salc\u0131 okulu 1960’larda do\u011fmu\u015ftur ve Perry Anderson, Tom Nairn, Robin Blackburn<\/strong> ve di\u011ferlerini i\u00e7eren gen\u00e7 bir nesilden olu\u015fmaktayd\u0131. Perry Anderson<\/strong> bu okulun lideriydi. Bu neo-marksist teorisyenlerin \u00e7o\u011fu 20. y\u00fczy\u0131lda do\u011fmu\u015f ve b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Onlar \u0130nsanl\u0131k tarihinin en \u00e7alkant\u0131l\u0131 ve derin de\u011fi\u015fimlerinin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir y\u00fczy\u0131l\u0131 deneyimlediler.  Marksizmin b\u00fcy\u00fck etkisi, sosyalizm ve kapitalizm– iki b\u00fcy\u00fck kamp– aras\u0131nda siyasi bir \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131 yaratm\u0131\u015f ve ayn\u0131 zamanda tarihi ve ger\u00e7ekli\u011fi yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in teorik \u00e7evrelerde bir beyin f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131 tetiklemi\u015fti. Tarihselci okul ve yap\u0131salc\u0131 okul do\u011frudan Marksizm’in teori ve metodolojisini miras alm\u0131\u015f ve teorik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 i\u00e7in ara\u00e7 olarak di\u011fer Marksizm d\u0131\u015f\u0131 teori ve y\u00f6ntemleri \u00f6d\u00fcn\u00e7 alm\u0131\u015f ve entegre etmi\u015f, sosyal tarihi yeniden incelemi\u015f ve ele\u015ftirmi\u015ftir. Tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k gibi iki farkl\u0131 ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminin yan\u0131 s\u0131ra farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma d\u00fczeylerinin kullan\u0131lmas\u0131 nedeniyle, iki okul bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f ve sonu\u00e7lara ula\u015fm\u0131\u015f, belirgin bir teorik \u00e7at\u0131\u015fma olu\u015fturmu\u015f ve \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Bu tart\u0131\u015fmalar aras\u0131nda Thompson ve Anderson aras\u0131ndaki uzun soluklu tart\u0131\u015fma, iki okul aras\u0131ndaki teorik faaliyetlerin ana manzaras\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta ve ayn\u0131 zamanda iki okulun teorik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 ve ideolojik \u00f6nermelerini kabaca yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla Thompson ve Anderson aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmay\u0131 inceleyip analiz ederek, sadece bu iki ki\u015finin ideolojik ba\u011flam\u0131n\u0131 kavramakla kalmayacak, ayn\u0131 zamanda temsil ettikleri iki okulun teorik \u00e7er\u00e7evesini de kabaca anlayabilece\u011fiz. Daha da \u00f6nemlisi, tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n iki d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminin analizi ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluyla, \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ngiliz neo-Marksist felsefesinin egemen bilincini do\u011fru bir \u015fekilde kavramam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olacak, b\u00f6ylece Marksizmi daha derin ve daha kapsaml\u0131 bir \u015fekilde kavrayabilece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k:<\/strong> \u0130ki Akademik Gelenek ve Y\u00f6ntemleri ile \u0130deolojik Y\u00f6nelimleri Aras\u0131ndaki Farkl\u0131l\u0131klar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ki akademik gelenek ve iki farkl\u0131 y\u00f6ntem olarak tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k<\/strong> ak\u0131mlar\u0131, Hegel’in “metafizik” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 eski d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ve eski ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri geri \u00e7ekildik\u00e7e yava\u015f yava\u015f etkisini g\u00f6sterdi. Eski ve yeni d\u00fc\u015f\u00fcnce aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fte, her iki ak\u0131m da bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcreci ya\u015fad\u0131 ve “zaman\u0131m\u0131z\u0131n teorik d\u00fc\u015f\u00fcncesi” haline geldi. Akademik ara\u015ft\u0131rmalarda, \u0130ngiliz Tarihselci Okulu ve Yap\u0131salc\u0131 Okulu’nun her ikisi de kendi \u00f6zg\u00fcn akademik ge\u00e7mi\u015fine, \u00f6zg\u00fcn k\u00fclt\u00fcrel perspektifine ve nispeten ba\u011f\u0131ms\u0131z ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131na, \u00f6zellikle de \u00f6zg\u00fcn ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerine sahiptir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson ve Tarihselci Okul<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson taraf\u0131ndan temsil edilen Tarihselci okul yazarlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla \u0130ngiliz burjuva ampirist gelene\u011fini miras alan tarih\u00e7ilerdir. Tarihselci okul ara\u015ft\u0131rma alan\u0131n\u0131n do\u011fas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131n etkisi nedeniyle, sosyal tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapmak i\u00e7in genellikle tarihselci y\u00f6ntemi kullan\u0131r. Anderson’un temsil etti\u011fi yap\u0131salc\u0131 okul, \u00e7o\u011funlukla 1960’lardan bu yana \u0130ngiltere\u2019de yay\u0131nlanan uluslararas\u0131 New Left Review<\/strong> (Yeni Sol Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131) dergisinde \u00e7al\u0131\u015fan akademisyenlerden olu\u015fuyordu.<\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131 okul, \u00fcyelerinin \u00e7o\u011fu geleneksel Marksist teoriden etkilenmi\u015fti ve ayn\u0131 zamanda k\u0131ta Avrupas\u0131 teorisinden, \u00f6zellikle Frans\u0131z yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan ve Althusser’in yap\u0131salc\u0131 Marksizminden do\u011frudan etkilenmi\u015flerdi. Bu nedenle, akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda bu K\u0131ta Avrupas\u0131 yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n teorik rengi \u00e7ok belirgindi. Farkl\u0131 kamplardaki Thompson ve Anderson, ayn\u0131 d\u00f6nemde sosyal tarihi analiz ediyor ve inceliyor olmalar\u0131na ra\u011fmen, akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kendi y\u00f6ntemlerini- tarihselci y\u00f6ntemi veya yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemi- uygulayarak farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015fm\u0131\u015flar ve teorik bir kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7inde olmu\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fmada Bir Odak Noktas\u0131: D\u0131\u015f \u00dclkelerden Teorik ithalat Gerekli mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson’un New Left Review’in genel<\/strong> yay\u0131n y\u00f6netmeni olmas\u0131ndan itibaren, onun temsil etti\u011fi yap\u0131salc\u0131 okul, \u0130ngiliz akademik camias\u0131n\u0131n kendi i\u00e7ine kapan\u0131k stat\u00fcs\u00fcne ve K\u0131ta Avrupas\u0131 teorilerinin anla\u015f\u0131lmamas\u0131na tepki olarak K\u0131ta Avrupas\u0131 teorisyenlerinin eserlerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte \u00e7evirmeye ve \u0130ngiltere’ye ithal etmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.  Eserleri \u00e7evrilip ithal edilen teorisyenler aras\u0131nda Lukacs, Gramsci, Adorno, Marcuse, Sartre ve Althusser<\/strong> bulunmaktayd\u0131. Fakat yap\u0131salc\u0131 okul sadece \u00e7eviri ve tan\u0131t\u0131mla me\u015fgul de\u011fildi. Onlar bu yap\u0131salc\u0131 teorileri de\u011ferlendirmek ve sindirmek i\u00e7in daha fazla enerji harc\u0131yorlard\u0131.  Perry Anderson ve arkada\u015flar\u0131, \u0130ngiliz akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda eksik olan bir y\u00f6ntemi Frans\u0131z teorisinde, \u00f6zellikle de yap\u0131salc\u0131 teoriden, yani yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00f6nteminde g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi. Perry Anderson, \u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 Marksizmi’nde \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: “Art\u0131k teori, daha \u00f6nce hi\u00e7 sahip olmad\u0131\u011f\u0131 bir titizlikle tarihtir; tarih de ayn\u0131 zamanda bir teoridir ve t\u00fcm tarihsel olaylar\u0131 a\u00e7\u0131klarken, ge\u00e7mi\u015fte ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in \u00e7ok u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131 teorik bir y\u00f6ntemi benimser. ” ( Anderson , 1989 , s.28 )<\/strong> New Left Review’un edit\u00f6rleri \u0130ngiliz burjuva ampirist gelene\u011fini geride b\u0131rakarak yap\u0131salc\u0131 K\u0131ta Avrupas\u0131 teorisine g\u00f6r\u00fclmedik bir heves g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.   “Yabanc\u0131 \u015feylere tap\u0131nma” davran\u0131\u015flar\u0131, Thompson taraf\u0131ndan temsil edilen Tarihselci okulda<\/strong> derhal g\u00fc\u00e7l\u00fc bir memnuniyetsizlik uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131.  Thompson, yap\u0131salc\u0131 okulu akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 fazla teorik hale getirmekle ve Britanya’n\u0131n \u00f6zelliklerini dikkate almamakla ele\u015ftirdi\u011fi ve hatta onlar\u0131 ulusal nihilist olmakla su\u00e7lad\u0131\u011f\u0131 “\u0130ngiliz \u00d6zg\u00fcnl\u00fckleri” (1979) makalesi ile onlara kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7ti. Perry Anderson’\u0131n yap\u0131salc\u0131 okulu hemen onlara aktif bir \u015fekilde kar\u015f\u0131l\u0131k verdi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ki okul aras\u0131nda \u015fiddetli bir tart\u0131\u015fma ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

On y\u0131ldan uzun bir s\u00fcre sonra, tart\u0131\u015fma yava\u015f yava\u015f yat\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, Thompson “Teorinin Sefaleti” adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131yla iki okul aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmay\u0131 bir kez daha alevlendirdi. Thompson’\u0131n kitab\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131, Marx taraf\u0131ndan Proudhon’u ele\u015ftirmek i\u00e7in yaz\u0131lan Felsefenin Sefaleti<\/strong> eserinden esinlenmi\u015fti. Kitab\u0131n amac\u0131, Althusser ve Anderson’un yap\u0131salc\u0131 okulunu, tarihi belirli tarihsel olaylardan ziyade bir dizi soyut teorik kategori olarak g\u00f6rmekle su\u00e7lamakt\u0131. Thompson’\u0131n g\u00f6z\u00fcnde, Althusser ve Anderson’un “metafizik sapk\u0131n” Proudhon’dan hi\u00e7bir farklar\u0131 yoktu. Daha sonra Anderson da ona kar\u015f\u0131l\u0131k vermek i\u00e7in \u0130ngiliz Marksizminde \u0130\u00e7 Tart\u0131\u015fmalar’\u0131 yay\u0131nlad\u0131 ve b\u00f6ylece iki kamp aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fman\u0131n ikinci doruk noktas\u0131 olu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz ampirizminden ve burjuva tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnceden etkilenen Thompson ve okulu, yaz\u0131lar\u0131nda ger\u00e7eklerle konu\u015fmay\u0131, \u0130ngiltere ger\u00e7ekli\u011finin partik\u00fcler tikelli\u011fine de\u011fer vermeyi, evrenselli\u011fi reddetmeyi ve yabanc\u0131 teorilerin Britanya’ya dayat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmay\u0131 vurguluyordu. \u00d6te yandan Perry Anderson, Tom Nairn ve arkada\u015flar\u0131 Frans\u0131z devrimci pratik modeline hayrand\u0131lar ve bu modeli \u0130ngiltere’ye nakletmek istiyorlard\u0131. Thompson, Frans\u0131z deneyimine yak\u0131n olan bu “Anderson – Nairn modeline” \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

 Thompson \u015funlar\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu: “\u0130nsanlar\u0131n dikkatini devrim gibi dramatik bir olaya odaklamak ve devrimden \u00f6nce ve sonra ya\u015fanan her \u015feyi devrimle ili\u015fkilendirmek i\u00e7in bir model olu\u015fturulmas\u0131na kar\u015f\u0131y\u0131m;  ideal bir devrimci tipinde \u0131srar ediyorum ve bu tipi ihlal eden herkes ele\u015ftirilmelidir.<\/strong> ” (Thompson, sayfa 257)<\/p>\n\n\n\n

Thompson \u0130ngiliz-Britanya’n\u0131n \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu nedeniyle, akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n kapsam\u0131 ve akademik kaynaklar\u0131n kayna\u011f\u0131 konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir “milliyet\u00e7i” e\u011filim g\u00f6stermi\u015fti.  Anderson ve arkada\u015flar\u0131: “kom\u015fu \u00fclkelerin teorik k\u00fclt\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131— \u0130ngiltere’deki muhafazakar ampirist gelenek ve tarihselci okul taraf\u0131ndan g\u00f6sterilen—son derece kapal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fck ve cehalet” nedeniyle b\u00fcy\u00fck hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015flard\u0131 ( Anderson, 1981 , sayfa. 89 ) <\/p>\n\n\n\n

Anderson ayn\u0131 zamanda Thompson ve di\u011ferlerinin k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne iyimser “tek \u00fclkede devrimin zaferi teorisine” de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f, \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalizmin dengesiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n etkisi dolat\u0131\u015f\u0131yla hi\u00e7bir zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u0131n\u0131f bilinci olu\u015fturamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftu. Bu durumda, \u201cyaln\u0131zca i\u015f\u00e7ilerin kendili\u011finden uyan\u0131\u015flar\u0131na umut ba\u011flaman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131\u201d a\u00e7\u0131kt\u0131. (Anderson g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc)<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, Anderson taraf\u0131ndan temsil edilen neo-Marksist ku\u015fak, di\u011fer \u00fclkelerden \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i devrimine rehberlik edebilecek teoriler bulmay\u0131 umarak “enternasyonalizme” y\u00f6nelmi\u015fti. Tarihselci okul ile yap\u0131salc\u0131 okul aras\u0131nda teori ithali meselesi \u00fczerine ya\u015fanan tart\u0131\u015fma, asl\u0131nda iki okulun ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n d\u0131\u015fa yans\u0131mas\u0131yd\u0131.  D\u00fc\u015f\u00fcnme ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerindeki bu farkl\u0131l\u0131klar nedeniyle, bu iki ak\u0131m  “partik\u00fcler” ve “evrensel”, “tikel” ve “genel”, “somut” ve “soyut” gibi kategoriler aras\u0131ndaki ili\u015fki konusunda da farkl\u0131 anlay\u0131\u015flara sahiptirler.  Bu nedenle, teori ithali meselesi etraf\u0131ndaki tart\u0131\u015fma, tarihselci ve yap\u0131salc\u0131 metodolojiler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n bir devam\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fman\u0131n \u00d6z\u00fc: Tarih Felsefesi Tarz\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson’a g\u00f6re tarih, tarihle ilgili malzemeleri ve olgular\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak ve d\u00fczenlemektir; tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131 tarihle ilgili bu malzemeleri ve olgular\u0131 birtak\u0131m teorileri kan\u0131tlamak ya da \u00fcretmek i\u00e7in kullanmak de\u011fildir. Thompson\u2019a g\u00f6re, “Tarih, ‘b\u00fcy\u00fck teoriler’ \u00fcretmek i\u00e7in bir at\u00f6lye de\u011fildir. Tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n g\u00f6revi, kendi nesnesini, yani ger\u00e7ek tarihi ke\u015ffetmek, a\u00e7\u0131klamak ve anlamakt\u0131r. ” (Thompson, s. 46)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Hatta Thompson tarihi ge\u00e7mi\u015f kavram\u0131 ile bir tutar<\/strong> ve onu ge\u00e7mi\u015fte olan her \u015feyin bir kayd\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr, b\u00f6ylece Thompson tarihin bir bilim oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar, \u00e7\u00fcnk\u00fc “tarihi bir ‘bilim’ olarak adland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015fmak yarars\u0131zd\u0131r ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na neden olmas\u0131 \u00e7ok kolayd\u0131r”<\/strong> (Age. , s. 231) Thompson, bu g\u00f6r\u00fc\u015flerle tarihin kendi ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ile teorik kavramlar\u0131n kat\u0131l\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki uyumsuzlu\u011fa vurgu yap\u0131yordu. Thompson, tarihsel evrimde g\u00f6r\u00fclen bir\u00e7ok olumsall\u0131\u011f\u0131n (tesad\u00fcflerin) etkisini vurgulam\u0131\u015f, ayn\u0131 tarihsel olaylar\u0131n tekrar tekrar meydana gelmesinin imkans\u0131z oldu\u011funu ve tarihsel olaylar\u0131 yaratan ayn\u0131 tarihsel ko\u015fullar\u0131n ve ortam\u0131n \u00fcretilmesinin imkans\u0131z oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Thompson’a g\u00f6re, belirli bir tarihsel d\u00f6nemde ve belirli tarihsel ko\u015fullar alt\u0131nda belirli tarihsel olgulara dayanarak olu\u015fturulan teoriler, yaln\u0131zca o d\u00f6nemin tarihini a\u00e7\u0131klamaya uygundur ve bu teorik modeller di\u011fer tarihsel olgulara dayat\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Tarihin bu \u00f6zelli\u011fi, tarihin yaln\u0131zca olgularla incelenebilece\u011fini belirler.  Bu nedenle Thompson’\u0131n tarihsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda teori ve teorik \u00e7er\u00e7eve her zaman kas\u0131tl\u0131 ve bilin\u00e7li olarak ihmal edilir.  \u00d6l\u00fcm\u00fcnden bir y\u0131l \u00f6nce Thompson, hayat\u0131 boyunca yazd\u0131\u011f\u0131 akademik yaz\u0131lar\u0131 \u00f6zetlemi\u015f ve \u015funlar\u0131 s\u00f6ylemi\u015fti: “Tarihle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mda \u00e7ok fazla teorik alan yok. Bundan kas\u0131tl\u0131 olarak ka\u00e7\u0131n\u0131yorum. Bu tutum bir yandan okuyucularla nas\u0131l ileti\u015fim kuraca\u011f\u0131ma dair bir sorun, di\u011fer yandan da benim t\u00fcm bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131m\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131m\u0131 g\u00f6steriyor. “<\/strong> (Bkz. Liu Wei) <\/p>\n\n\n\n

Thompson’\u0131n Ampirizmi ve Teori Kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda bu \u00f6zet, <\/strong>Thompson’\u0131n<\/strong><\/a> ve akademik alanda temsil etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yani teoriler yerine olgular\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k yerine tesad\u00fcfleri ve evrensel yerine tikeli vurgulayan tarihselci okulun karakteristik \u00f6zelliklerini do\u011fru bir \u015fekilde ortaya koymaktad\u0131r.  <\/strong>Thompson, Marx taraf\u0131ndan— belirli bir d\u00f6nemde ve belirli ko\u015fullar alt\u0131nda— \u00e7\u0131kar\u0131lan haz\u0131r-verili sonu\u00e7lar\u0131n ba\u015fka durumlara uygulanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131na ve teori ve ilkelerin olgular\u0131 uyarlamak i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 reddetmesine ra\u011fmen, tarihsel ara\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in yaln\u0131zca Marksist y\u00f6ntemlerin kullan\u0131labilece\u011fini vurgulam\u0131\u015f ve y\u00f6ntem olarak tarihsel materyalizm ve diyalekti\u011fin Marksistlerin “ortak uygulama alanlar\u0131” oldu\u011funu savunmu\u015ftur (Thompson, sayfa 44). <\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, Thompson’un Marksist y\u00f6ntemin soyut bir teorik y\u00f6ntem oldu\u011funu kabul etmedi\u011fini, fakat bunlar\u0131n yaln\u0131zca akademik pratikte geli\u015ftirilerek edinilebilecek belirli “d\u00fc\u015f\u00fcnce al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131” oldu\u011funu savundu\u011funu belirtmem gerekir. Thompson, kendi tarihselcili\u011finin ilkelerini savunurken, tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullan\u0131lan y\u00f6ntemleri teorik soyutlama d\u00fczeyine y\u00fckseltmeyi ve bunu teorik bir y\u00f6ntem olarak ele almay\u0131 reddetmi\u015ftir. Bu tam da tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131nda somut ve partik\u00fcler olana yap\u0131lan vurgu, asl\u0131nda soyut ve evrensel olan\u0131n ihmal edilmesinin bir ifadesidir.<\/strong>  Buna kar\u015f\u0131n Thompson, tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda baz\u0131 kavram ve kategorilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131 da tamamen reddetmemi\u015ftir. Her \u015feye ra\u011fmen Thompson, Marksist teori ve kavramlar\u0131n tarih ara\u015ft\u0131rma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir\u00e7ok kez kabul etmi\u015fti. Bununla birlikte \u00e7eli\u015fkili bir bi\u00e7imde Thompson tarihte kullan\u0131lan kavramlar\u0131n “tarihin yasalar\u0131 de\u011fil beklentiler” oldu\u011funu da savunmu\u015ftur.  Thompson\u2019a g\u00f6re tarihte kullan\u0131lan bu kavramlar “\u00f6zel uyarlanabilirli\u011fe” ve “gerekli esnekli\u011fe” sahip olmal\u0131d\u0131r ve birer “manevra katsay\u0131s\u0131d\u0131r” (P. Anderson’dan al\u0131nt\u0131, 1980, s. 9)<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, Thompson burada teoriyi kavramlara indirgemi\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor ve Thompson’\u0131n bahsetti\u011fi bu kavram g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc tam olarak bizim anlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrden kavram de\u011fildir. Thompson’\u0131n bahsetti\u011fi kavram, ampirik ger\u00e7ekler de\u011fi\u015ftik\u00e7e h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde de\u011fi\u015fip durumlara yan\u0131t verebilir olmal\u0131 ve s\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ampirik ger\u00e7ekleri takip etmek i\u00e7in kendisini bir anda de\u011fi\u015ftirebilmelidirler.  Ba\u015fka bir deyi\u015fle, asl\u0131nda Thompson kavramlar\u0131 tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131na yaln\u0131zca ampirik olgular\u0131n ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in sokmu\u015ftur, fakat bu \u015fekilde kavramlar eninde sonunda ampirik olgular i\u00e7inde eriyecektir. Tam da Thompson’\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcndeki bu \u201ctarihsel olgular\u201d kavram\u0131 teorik kavramlarla uyumsuz oldu\u011fu i\u00e7in, Thompson tarihin bir bilim oldu\u011fundan \u015f\u00fcphe duymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu, Thompson\u2019un tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n bir ba\u015fka tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr: yani \u015feylerin ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamak, b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve yap\u0131n\u0131n derinlemesine analizinden yoksun olmak; ayn\u0131 zamanda artzamanl\u0131 (diachronic) ara\u015ft\u0131rmaya odaklan\u0131p senkronik analizi g\u00f6z ard\u0131 etmek.<\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson\u2019un G\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anderson ise, yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak, teorinin rol\u00fcne b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verir.  Anderson bir r\u00f6portaj\u0131nda \u015f\u00f6yle der: “Tarihsel ara\u015ft\u0131rma her ciddi Marksist ya da solcu i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir, fakat yeterli de\u011fildir.  \u0130ngiliz Marksizminde eksik olan \u015fey tam olarak sistematik ele\u015ftirel teoridir. “<\/strong> (Bkz. Wang Hui)<\/p>\n\n\n\n

Anderson, teoriyi vurgularken Thompson gibi tarih\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 inkar etmemekle kalmam\u0131\u015f, fakat ayn\u0131 zamanda onlar\u0131n ola\u011fan\u00fcst\u00fc katk\u0131lar\u0131n\u0131 da b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde onaylam\u0131\u015ft\u0131r.  Anderson, “Bat\u0131 Marksizminin Ke\u015ffi” adl\u0131 kitab\u0131nda \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r: “Marksist tarih yaz\u0131m\u0131ndaki ilerlemenin Marksist teorinin geli\u015fimi i\u00e7in \u2026.son derece \u00f6nemli oldu\u011fu a\u00e7\u0131k olmal\u0131d\u0131r. ” <\/strong>(Anderson, 1981, s. 138)<\/p>\n\n\n\n

Anderson, tarihsel olgulara ve ampirik malzemelere \u00f6nem vermenin tarih\u00e7ilerin hakk\u0131 oldu\u011funu, fakat tarihin teoriyi d\u0131\u015flamamas\u0131 gerekti\u011fini, aksi takdirde tarih\u00e7ilerin tarihsel olgular\u0131 toplama ve do\u011frulama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n anlams\u0131z hale gelece\u011fini savunmaktad\u0131r. Tarihsel ger\u00e7ekleri ve malzemeleri \u00fcst \u00fcste y\u0131\u011fmak tarihsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n temel amac\u0131 de\u011fildir. Toplanan ve do\u011frulanan bu tarihi ger\u00e7ekleri ve ampirik malzemeleri sistematik olarak \u00f6zetlemek ve teorik olarak soyutlamak \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu nedenle Anderson, “ideolojik sistemin mevcut d\u00fczeyde, bug\u00fcne ve gelece\u011fe tam olarak uyum sa\u011flayabilmesi i\u00e7in, bu malzemelerin ard\u0131nda yatan tarihin t\u00fcm yasalar\u0131n\u0131 ve anlamlar\u0131n\u0131” elde etmek amac\u0131yla tarihsel derlemelerden derlenen malzemelerin yeniden incelenmesi i\u00e7in yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemlerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur ( Age. , 1989 , sayfa. 17-18 ) .<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Oysa Thompson, yap\u0131salc\u0131 okulla olan tart\u0131\u015fmas\u0131nda yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemi her zaman tarih ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f, Tarihselci y\u00f6ntemi s\u00fcrekli y\u00fcceltip yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemi de\u011fersizle\u015ftirmi\u015ftir. Thompson, tarih disiplininin \u00f6zelliklerine dair sahip oldu\u011fu \u00f6zel g\u00f6r\u00fc\u015fe dayanarak, yap\u0131salc\u0131 okulun akademik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 fazla soyut ve teorik olmakla ele\u015ftirmi\u015ftir.  Tarihsel derleme ve veri toplama perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Thompson’\u0131n ele\u015ftirisinin makul oldu\u011funa \u015f\u00fcphe yok, fakat bence Thompson bu do\u011fru y\u00f6nde istemeden di\u011fer hatal\u0131 uca kaym\u0131\u015ft\u0131r. Thompson, tarihsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 olgusal malzemelerin ke\u015ffi ve d\u00fczenlenmesiyle s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015f, tarihsel ayr\u0131nt\u0131lara odaklanm\u0131\u015f ve uzun vadeli tarihsel ara\u015ft\u0131rmalara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Thompson, teorilerin toplanan tarihsel materyallerden ve ampirik ger\u00e7eklerden yola \u00e7\u0131k\u0131larak soyutlanmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve teorilerin tarihsel ger\u00e7eklere dayat\u0131lmas\u0131na tahamm\u00fcl edememi\u015ftir.  Thompson, yap\u0131salc\u0131 okul taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tamamen teorik d\u00fc\u015f\u00fcnme egzersizleri oldu\u011funa, ger\u00e7ek pratikle hi\u00e7bir ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131na ve hatta bir t\u00fcr skolastik felsefeye d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fine inanarak teorik sistemlere kar\u015f\u0131 her zaman g\u00fc\u00e7l\u00fc bir itiraz tutumu sergilemi\u015ftir.  ( Bkz. Liu Wei )<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson, The Poverty of Theory (Teorinin Sefaleti) adl\u0131 kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Tarih\u00e7ilerin teorisi yoktur, Marksist tarih\u00e7ilerin teorisi yoktur ve tarih teorisi Marksist tarih teorisinden farkl\u0131 bir \u015fey olmal\u0131d\u0131r. “<\/strong> (Thompson, s. 12)<\/strong>  Thompson, tarihi yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemden ve tarihi teorilerin “kirlili\u011finden” korumak i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 bir duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6stermi\u015ftir. Thompson, kendi sosyal tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 koruma amac\u0131yla yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemleri sosyal tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndan \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve sonu\u00e7ta bu disipline zarar vermesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu.<\/p>\n\n\n\n

Anderson, Thompson’\u0131n tarihi bilim olarak g\u00f6rmeyi reddetmesinin asl\u0131nda bu disiplinin yanl\u0131\u015f anlamas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur. Oysa Anderson’a g\u00f6re tarihin ak\u0131\u015fkan do\u011fas\u0131, tarih \u00fczerine a\u00e7\u0131k ve kesin kavramlar\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na engel de\u011fildir. Anderson’a g\u00f6re ger\u00e7ekli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken ve analiz ederken, tarihin ve ger\u00e7ekli\u011fin \u201cda\u011f\u0131n\u0131k olgusal malzemelerindeki gereksiz \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc ve gereksiz karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131salc\u0131l\u0131k y\u00f6ntemini ve soyutlama d\u00fc\u015f\u00fcnme yolunu kullanmal\u0131y\u0131z, b\u00f6ylece bu yol bize a\u00e7\u0131k ve \u00f6zl\u00fc bir yap\u0131 ve a\u00e7\u0131k ve \u00f6zl\u00fc bir ili\u015fki sunulabilir. Soyutlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey asl\u0131nda \u015feylerin \u00f6z\u00fc ve \u015feylerin geli\u015fme yasas\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, soyutlama i\u015flemi olgusal materyaller kadar ger\u00e7ektir\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihsel materyalizmin pek \u00e7ok \u00f6nemli kavram\u0131 ve pek \u00e7ok \u00f6nemli teorisi vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201c\u00c7ok say\u0131da tarihsel olgunun dikkatli bir \u015fekilde analiz edilmesi ve tarihsel de\u011fi\u015fimlerin yasalar\u0131n\u0131n kavranmas\u0131 yoluyla, nihayetinde biz bu t\u00fcr teorik kavramlar\u0131 ve teorileri tan\u0131mlayabiliriz, b\u00f6ylece net bir sosyal ili\u015fki yap\u0131s\u0131na ula\u015fabiliriz.  Yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntem, da\u011f\u0131n\u0131k tarihsel olgular\u0131 ve malzemeleri bir d\u00fczene sokan sosyal tarihi yorumlaman\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc anahtar\u0131d\u0131r\u201d.<\/strong> Anderson’a g\u00f6re: “Marksizm esas olarak ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir \u015fekilde t\u00fcm toplumun \u00f6z\u00fcn\u00fc ve geli\u015fim y\u00f6n\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131ran ideolojik sistem kategorisine aittir. ” <\/strong>(Anderson, 1989, s. 2)<\/p>\n\n\n\n

Anderson meteoroloji ile tarihi de kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cHava durumu tarihten daha \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, meteorologlar\u0131n de\u011fi\u015fimlerde evrensel yasalar bulmak ve nihayetinde nispeten istikrarl\u0131 bir meteorolojik teori sistemi olu\u015fturmak i\u00e7in daha fazla kavramsal \u00e7al\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in kendilerini ge\u00e7mi\u015f meteorolojik ger\u00e7eklere ve materyallere odaklanmalar\u0131n\u0131 gerektiren \u015fey i\u015fte bu \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezliktir. Bilim insanlar\u0131, yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemle in\u015fa edilen teorik sistemi anlama ve kavrama temelinde gelecekteki hava durumu de\u011fi\u015fikliklerini do\u011fru ve etkili bir \u015fekilde tahmin edebilirler\u201d.<\/strong> (Anderson, 1980, sayfa 9-10) <\/p>\n\n\n\n

Anderson’a g\u00f6re benzer \u015fekilde, yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntem de tesad\u00fcfi ve de\u011fi\u015fken tarihsel olaylar\u0131 a\u00e7\u0131klamada e\u015fit derecede \u00f6nemli bir rol oynayabilir.  Fakat Anderson’un yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini daha \u00e7ok toplumsal geli\u015fimin genel ve uzun vadeli incelemelerini yapmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fmada Di\u011fer Bir Ba\u015fl\u0131k: S\u0131n\u0131f bilincinin olu\u015fumu ve s\u0131n\u0131f bilincinin do\u011fas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson, tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcncenin rehberli\u011finde, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015f ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 analiz etmek i\u00e7in artzamanl\u0131 (diyakronik) y\u00f6ntemlerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 savunmu\u015f ve s\u0131n\u0131f ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n senkronik ara\u015ft\u0131rmalar gibi statik bir yap\u0131salc\u0131 \u00e7er\u00e7eveye oturtulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.  Thompson s\u0131n\u0131f\u0131 ak\u0131\u015fkan bir olgu ve ili\u015fki olarak g\u00f6rm\u00fc\u015f ve statik bir nesne olarak ele al\u0131nmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Thompson \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu:”S\u0131n\u0131f\u0131n tarihsel bir olgu oldu\u011funu vurguluyorum, s\u0131n\u0131f\u0131n ‘kategori’ olmak bir yana, bir ‘yap\u0131’ bile olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurguluyorum. Ben s\u0131n\u0131f\u0131 insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkide ger\u00e7ekten\/akt\u00fcel olarak olan (ve oldu\u011fu kan\u0131tlanabilen) bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Dahas\u0131, s\u0131n\u0131f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc (tutumu) tarihsel ili\u015fkiler (tutumuna) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011fl\u0131d\u0131r.  Di\u011fer ili\u015fkiler gibi, tarihsel ili\u015fkiler de bir ak\u0131\u015ft\u0131r. Tarihsel ili\u015fkilerin yap\u0131s\u0131n\u0131 analiz etmek i\u00e7in tarihsel ili\u015fkilerin herhangi bir anda durmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak, basit\u00e7e s\u00f6ylersem tarihsel ili\u015fkiler hi\u00e7 mi hi\u00e7 analiz edilemez. En karma\u015f\u0131k sofistike sosyolojik a\u011f, ‘sayg\u0131’ ve ‘hayranl\u0131k’ gibi kavramlar\u0131 \u00f6remeyece\u011fi gibi, saf bir s\u0131n\u0131f resmi de \u00f6remez. “<\/strong> (Thompson, “\u00d6ns\u00f6z” sayfa 1 )<\/p>\n\n\n\n

Thompson\u2019a g\u00f6re, \u201cs\u0131n\u0131f\u0131 incelenmek istiyorsak s\u0131n\u0131f\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fumunun tarihsel s\u00fcrecine yerle\u015ftirilmesi gerekir. “S\u0131n\u0131f, halk taraf\u0131ndan kendi tarihlerini deneyimlediklerinde belirlenir, bu y\u00fczden bu s\u0131n\u0131f\u0131n tek tan\u0131m\u0131d\u0131r.<\/strong> ” ( Age, sayfa 3-4) <\/p>\n\n\n\n

Thompson ayn\u0131 zamanda s\u0131n\u0131f bilincinin s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecindeki \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fc vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131n\u0131f bilinci ve s\u0131n\u0131f fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131, yayg\u0131n olarak inan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi d\u0131\u015fardan propaganda veye endoktrinasyon ve d\u0131\u015fsal telkinlerin bir sonucu olmak yerine, esas olarak s\u0131n\u0131f\u0131n \u201cseleflerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn miras al\u0131m\u0131\u201d<\/strong> yoluyla olu\u015fur. S\u0131n\u0131f bilincinin olu\u015fumu uzun bir s\u00fcre\u00e7tir ve s\u0131n\u0131f bilinci s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi s\u00fcreci s\u0131ras\u0131nda s\u00fcrekli olarak kendini geli\u015ftirir. S\u0131n\u0131f bilincinin olu\u015fumu s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fumunu belirledi\u011fi i\u00e7in, s\u0131n\u0131f bilincinin olu\u015fumu s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fumunun bir g\u00f6sterge i\u015fareti haline gelir. Thompson, s\u0131n\u0131f sorununu anlamada ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve miras al\u0131m\u0131n\u0131, yani artzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (diakronik) vurgular ve \u00f6zne bilincinin inisiyatifine \u00f6nem verir. Bu yarg\u0131lar, Thompson\u2019un tarihselci ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminin spesifik uygulamas\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 ve tezah\u00fcrleridir.<\/p>\n\n\n\n

Thompson’\u0131n tarihselci ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminden farkl\u0131 olarak, Anderson ve yolda\u015flar\u0131 s\u0131n\u0131f\u0131 analiz ederken s\u0131n\u0131f\u0131 toplumsal yap\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesine yerle\u015ftirirler. Perry Anderson, s\u0131n\u0131f meseleleri \u00fczerine tarihsel ara\u015ft\u0131rmalar da yapm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda e\u015fzamanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 (synchronicity) vurgulam\u0131\u015f ve s\u0131n\u0131f meselelerini incelemek i\u00e7in a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak yap\u0131sal analiz y\u00f6ntemlerini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Anderson “Mutlakiyet\u00e7i Devletin Soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc” kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Bir \u00fcretim tarz\u0131 i\u00e7indeki yap\u0131sal krizin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc her zaman s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin do\u011frudan etkisine dayanm\u0131\u015ft\u0131r ve yap\u0131sal kriz, farkl\u0131 toplumsal d\u00fczeylerden olan t\u00fcm toplumsal s\u0131n\u0131flar\u0131 tarihsel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011fe dahil eder. ” (Anderson, 1974, sayfa 198)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131l\u0131k perspektifinden yola \u00e7\u0131kan Anderson, s\u0131n\u0131f\u0131 \u00fcretim ili\u015fkileri yap\u0131s\u0131n\u0131n bir bile\u015feni olarak g\u00f6r\u00fcr. Anderson, “\u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 Marksizmi” adl\u0131 kitab\u0131nda \u201ckapitalist toplumda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ancak ve ancak kapitalist toplumdaki yap\u0131sal konumunu ke\u015ffetti\u011fi takdirde kendi s\u0131n\u0131f g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanabilece\u011fini\u201d <\/strong>savunur. Anderson \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Bilimsel sosyalizmin b\u00fcy\u00fck ilerlemesi, bu \u00e7\u0131kmaz\u0131\/a\u00e7maz\u0131 k\u0131rmada ve tarihteki somut ekonomik \u00fcretim bi\u00e7imlerinde k\u00f6k salm\u0131\u015f spesifik toplumsal g\u00fc\u00e7lerin konumunu belirlemesinde yatmaktad\u0131r. “<\/strong> ( Anderson , 1989 , sayfa 133 ) <\/p>\n\n\n\n

Anderson’\u0131n toplumsal yap\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde kalarak olaylar\u0131n ve malzemelerin e\u015fzamanl\u0131 (senkronik) analizini vurgulad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Anderson’a g\u00f6re \u201cbu ayn\u0131 zamanda tarih felsefesine uygulanan yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme y\u00f6nteminin de temel \u00f6zelli\u011fi olmal\u0131d\u0131r\u201d.<\/strong>  Anderson, yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce perspektifinden yola \u00e7\u0131karak Thompson’\u0131n s\u0131n\u0131f teorisini bir\u00e7ok kez ele\u015ftirmi\u015ftir. Anderson, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fumunun Thompson’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc kadar basit olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Anderson\u2019a g\u00f6re Thompson, s\u0131n\u0131f bilincinde \u00f6znel fakt\u00f6r\u00fcn etkisine odaklanmas\u0131na ra\u011fmen, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve eme\u011fin nesnel bile\u015fimi ve s\u0131n\u0131f\u0131n\/eme\u011fin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ve \u0130ngiltere’deki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n mek\u00e2nsal haritas\u0131 gibi di\u011fer bir\u00e7ok \u00f6nemli \u015feyi g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir. Thompson, bir b\u00fct\u00fcn olarak \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecindeki genel b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnden ve t\u00fcm n\u00fcfus i\u00e7indeki oran\u0131ndan hi\u00e7 bahsetmemi\u015ftir bile.  Anderson\u2019a g\u00f6re Thompson\u2019un b\u00f6ylesine \u00f6nemli bir sosyal grubun a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etmemesi “biraz \u015fok edici” g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. (Anderson, 1980, sayfa 33).<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda Anderson, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fumunun kapitalizmin o d\u00f6nemdeki \u00fcretim ili\u015fkilerinden ayr\u0131 g\u00f6r\u00fclmemesi ve sanayi kapitalizminin h\u0131zl\u0131 geli\u015fiminin b\u00fcy\u00fck arka plan\u0131n\u0131n g\u00f6z ard\u0131 edilmemesi gerekti\u011fini, fakat bu nesnel yap\u0131 i\u00e7inde incelenmesi gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. “Sanayile\u015fmenin h\u0131z\u0131 ve kapsam\u0131, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na ili\u015fkin her t\u00fcrl\u00fc materyalist \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n uygun yap\u0131s\u0131na mutlaka dahil edilmelidir. ” <\/strong>( Age, s 34) Anderson’a g\u00f6re \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerinin yap\u0131s\u0131 i\u00e7ine yerle\u015ftirilmezse, \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n di\u011fer s\u0131n\u0131flarla s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 incelemek ya da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n \u00f6nemini de\u011ferlendirmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.  Anderson, Thompson’\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin k\u00f6kenini sadece \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi tarihi i\u00e7inde aramas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar.  Anderson’a g\u00f6re, \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bilincinde yer alan \u00e7e\u015fitli radikal g\u00f6r\u00fc\u015fler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Amerikan ve Frans\u0131z devrimlerinin derin etkilerinin sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131f meselelerini analiz ederken, Anderson ve Thompson’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce perspektiflerindeki ve benimsedikleri ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerindeki farkl\u0131l\u0131klar, sonu\u00e7ta farkl\u0131 ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Genel olarak s\u00f6ylersem, sosyal tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan Thompson \u00e7ok fazla tarihselcili\u011fe sahiptir ve yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131 temel olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde terk etmi\u015ftir. Anderson ise tam tersine, \u00e7ok fazla yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131 benimsemi\u015f ve tarihselcili\u011fi nispeten g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir. Bence, karma\u015f\u0131k bir sosyal ve tarihsel s\u00fcreci kavramak istiyorsak, tek bir metodolojiye dayanarak kapsaml\u0131 ve nesnel bir anlay\u0131\u015f \u00fcretemeyiz.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselcilik ve Yap\u0131salc\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki farklar ve bu iki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn farkl\u0131 nitelikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Thompson ile Perry Anderson<\/strong> aras\u0131ndaki hararetli tart\u0131\u015fmadan yola \u00e7\u0131karak, tarihselci ve yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleri ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 ve \u00f6zellikleri \u00f6zetleyebiliriz. Thompson’\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131 temelde tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ve tarihselci ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinden etkilenmi\u015f olup a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zellikleri g\u00f6stermektedir:<\/p>\n\n\n\n

TAR\u0130HSELC\u0130 OKUL<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(1) Tarihsel olgular\u0131n, s\u0131n\u0131flar\u0131n ve \u00fclkelerin tikelli\u011fini ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fcklerini vurgulamak, tarihte var olan genel kal\u0131plar\u0131 ve evrensel yasalar\u0131 incelemeye dikkat etmemek ve teorinin rol\u00fcn\u00fc k\u00fc\u00e7\u00fcmsemek; <\/p>\n\n\n\n

(2) Olaylar\u0131n ve tarihsel \u00f6rneklerin anlat\u0131 listesinde, \u015feylerin ak\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve miras al\u0131m\u0131n\u0131 vurgulamak, buna kar\u015f\u0131n b\u00fct\u00fcnsel ve yap\u0131sal analizden yoksun olmak, artzamanl\u0131 (diakronik) ara\u015ft\u0131rmaya odaklanmak ve senkronik analizi g\u00f6z ard\u0131 etmek; <\/p>\n\n\n\n

(3) Thompson’\u0131n ara\u015ft\u0131rmas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ampirist renge sahiptir, \u00e7o\u011funlukla t\u00fcmevar\u0131mc\u0131 ve ampirik y\u00f6ntemleri benimser ve tarihsel ger\u00e7ekleri de\u011ferlendirmek veya a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in nadiren teoriyi kullan\u0131r; <\/p>\n\n\n\n

(4) Tarihin tek amac\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fi yeniden \u00fcretmek ve ge\u00e7mi\u015fi anlamak ve tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n \u201cge\u00e7mi\u015fi incelemek i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fi incelemek\u201d<\/strong> oldu\u011funa inan\u0131r, tarih felsefesinin makro anlay\u0131\u015f\u0131ndan yoksundur; <\/p>\n\n\n\n

 (5) \u00d6znel bilincin inisiyatifini vurgular.<\/p>\n\n\n\n

YAPISALCI OKUL<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Anderson, yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde etkilenmi\u015f ve onun analizi ve ara\u015ft\u0131rmas\u0131 genellikle a\u015fa\u011f\u0131daki \u00f6zellikleri g\u00f6stermi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n

 (1) olaylar\u0131n arkas\u0131ndaki orta ve uzun vadede belirleyici bir rol oynayan istikrarl\u0131 sosyal yap\u0131lar aramak, olgu ve olaylar\u0131 ve verileri Toplumsal yap\u0131n\u0131n genel \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde analiz etmeye odaklanmak, e\u015fzamanl\u0131 (senkronik) analizi vurgulamak ve artzamanl\u0131 (diakronik) ara\u015ft\u0131rmalardan ka\u00e7\u0131nmak; <\/p>\n\n\n\n

(2) devletin, ekonominin ve siyasi sistemin sosyal s\u00fcre\u00e7teki \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fc vurgular ve bireylerin ve \u00f6znelerin rol\u00fcne dikkat g\u00f6stermez; <\/p>\n\n\n\n

(3) tikelli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fckleri g\u00f6z ard\u0131 ederek, toplumsal <\/a>ve tarihsel s\u00fcre\u00e7lerle ilgili olarak ideal birle\u015fik standart modelini savunur; <\/p>\n\n\n\n

(4) toplumsal yap\u0131n\u0131n \u00f6zneler \u00fczerindeki belirleyici rol\u00fcn\u00fc vurgular, fakat \u00f6znelerin toplumsal yap\u0131 \u00fczerindeki yarat\u0131c\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc i\u015flevlerini g\u00f6z ard\u0131 eder; <\/p>\n\n\n\n

 (5) toplumsal tarih konusunda makro bir kavray\u0131\u015fa sahip olmaya vurgu yapar ve toplumsal yap\u0131 i\u00e7indeki \u00e7ok say\u0131daki unsurun rol\u00fcn\u00fcn a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 dengelemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tam da tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131klar ve \u00e7eli\u015fkiler nedeniyle Thompson ve Anderson’\u0131n teorik g\u00f6r\u00fc\u015fleri kar\u015f\u0131tl\u0131k i\u00e7indeydi ve \u015fiddetli tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Thompson ve Anderson aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmadan, Tarihselci okul ile yap\u0131salc\u0131 okulun teorik \u00e7er\u00e7evesini kabaca kavram\u0131\u015f bulunuyoruz. Bu teorik \u00e7er\u00e7evelerden, iki okulun fikirlerinin avantaj ve dezavantajl\u0131 yanlar\u0131n\u0131 da ay\u0131rt edebiliriz, fakat son tahlilde, avantaj ve dezavantajlar bu iki okulun farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleri ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinden kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131 okul<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131 okul, yap\u0131sal b\u00fct\u00fcn\u00fcn karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa sahip olmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki reddedilemez olan ger\u00e7e\u011fe i\u015faret etmesi bak\u0131m\u0131ndan Tarihselci okulu a\u015far. Bu karma\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde b\u00fct\u00fcn ile par\u00e7alar aras\u0131ndaki diyalektik ili\u015fkiyi ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve par\u00e7alar\u0131 o b\u00fct\u00fcn i\u00e7inde kavrar. Yap\u0131salc\u0131 okul hem b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar \u00fczerindeki belirleyici etkisini hem de par\u00e7alardaki aktif\/pozitif de\u011fi\u015fimlerinin yap\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fc \u00fczerindeki etkisini g\u00f6r\u00fcr. Yap\u0131salc\u0131 okulun vurgulad\u0131\u011f\u0131 par\u00e7alar\u0131n \u00f6zerkli\u011fi, genel\/b\u00fct\u00fcnsel ortam i\u00e7inde olan bir \u00f6zerkliktir. Bu nedenle, tekil pratik tek bir bireyin prati\u011fi de\u011fil, bir sistem i\u00e7inde olan ve birbiriyle ili\u015fkili olan farkl\u0131 d\u00fczeylerdeki bireylerin ortakla\u015fa prati\u011fidir.  Yap\u0131salc\u0131 okulun de\u011fer verdi\u011fi \u015fey, ortakla\u015fa pratik s\u00fcrecinde \u00e7e\u015fitli pratik g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki rekabetin nihai sonucu olan \u015feydir. Bu ama\u00e7la ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar bireyi ve onun in\u015fa edilen b\u00fct\u00fcn i\u00e7indeki inisiyatifini kavramak gerekir. Yap\u0131salc\u0131 okul, b\u00fct\u00fcn\u00fc (b\u00fct\u00fcnselli\u011fi) birincil ger\u00e7ek varl\u0131k\/varolu\u015f olarak g\u00f6r\u00fcr ve her birey\/tikel (b\u00fct\u00fcn\u00fcn)sistemin kendisi i\u00e7in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc rol\u00fc oynar ve oynamas\u0131 gereken rol\u00fc oynar. Bir birey\/tikel oyuncu sistemde kazara raydan \u00e7\u0131karsa, di\u011fer bireyler bu bo\u015flu\u011fu hemen doldurabilir ve bu kazara raydan \u00e7\u0131kma sistemin genel yap\u0131s\u0131 ve s\u00fcreci \u00fczerinde fazla bir etkiye sahip olmaz. Yap\u0131salc\u0131 okul, tarihin yarat\u0131c\u0131lar\u0131 olarak halk\u0131n, di\u011fer halklar taraf\u0131ndan yarat\u0131lan yap\u0131sal ili\u015fkiler —- yani sadece insanlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u015feyler ve \u015feyler ile insanlar ve \u015feyler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler—-i\u00e7ine yerle\u015ftirildi\u011fini ve konumland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgular.  (yaratan \u00f6zneye g\u00f6rece burada halk kavram\u0131 selefleri ve di\u011ferlerini ifade eder). Bu, her bireyin y\u00fczle\u015fmesi ve kabul etmesi gereken bir ger\u00e7ektir.  \u0130nsanlar ancak ve ancak bu temelde ve bu ortamda kendi inisiyatiflerini yaratabilir ve ortaya koyabilirler.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselci okul<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihselci okul, bireyi birincil varolu\u015f ve ger\u00e7ek varolu\u015f olarak g\u00f6r\u00fcr ve b\u00fct\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 en fazlas\u0131 ikincil bir varl\u0131k olabilir.  Her bir bireyin \u00f6zg\u00fcr, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve kapsaml\u0131 geli\u015fimi nihai hedeftir. E\u011fer bir b\u00fct\u00fcnsellik varsa, o zaman bu b\u00fct\u00fcn ve bu b\u00fct\u00fcn\u00fcn i\u00e7indeki kurallar ve d\u00fczen sadece insan\u0131n hayal g\u00fcc\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde olabilir ve bu b\u00fct\u00fcnsellik bireyin hayatta ayakta kalmas\u0131na ve geli\u015fmesine hizmet etmelidir. Tarihselci okulun teorik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, yap\u0131salc\u0131 okulun b\u00fct\u00fcne yapt\u0131\u011f\u0131 a\u015f\u0131r\u0131 vurguyu yapmamas\u0131 ile kendisini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson ve Yap\u0131salc\u0131 okul, (b\u00fct\u00fcnc\u00fcl) genel yap\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bireyler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcr, fakat bireyin bilin\u00e7li \u00f6zne inisiyatifini ve g\u00f6receli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015f, ayr\u0131ca \u00e7e\u015fitli fakt\u00f6rlerin geli\u015fim s\u00fcrecindeki tarihsel s\u00fcreklili\u011fini ve miras al\u0131m\u0131n\u0131 da g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir.<\/strong> Yap\u0131salc\u0131 okula g\u00f6re toplumsal tarihin kendisinin nesnel bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131r ve tarihsel olgular\u0131 toplaman\u0131n ve analiz etmenin amac\u0131 bu yap\u0131y\u0131 ke\u015ffetmek ve meydana gelen belirli spesifik tarihsel olaylar i\u00e7in rasyonel a\u00e7\u0131klamalar yapmak i\u00e7in kullanmakt\u0131r. Daha da \u00f6nemlisi, tarihi olgular\u0131 toplama ve olgular\u0131 analiz etmek gelecekteki toplumsal geli\u015fim e\u011filimleri hakk\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca do\u011fru tahminler yapmak i\u00e7in kullan\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fka bir deyi\u015fle, yap\u0131salc\u0131 okula g\u00f6re \u00f6zel bir alana odaklanan toplumsal bir disiplin olarak tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131, tarihsel olgularla y\u00fczle\u015fmek ve spesifik  sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek durumunda olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, ayn\u0131 zamanda insan toplumunun t\u00fcm tarihsel s\u00fcrecinde var olan evrensel soruna da dikkatini vermelidir. Yap\u0131salc\u0131 okula g\u00f6re en nihayetinde tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n amac\u0131 evrenselli\u011fi tikellikten \u00f6zetlemek ve tikellikten soyutlamak ve tikelli\u011fi a\u00e7\u0131klamak ve sergilemek i\u00e7in evrenselli\u011fi kullanmakt\u0131r. Bu nedenle, tarih\u00e7ilerin g\u00f6revi sadece tarihsel ger\u00e7ekleri ve kan\u0131tlar\u0131 bulmak ve tarihsel ger\u00e7ekleri do\u011frulamak de\u011fildir, fakat tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131 olgusal malzemelerin y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lamaz.  \u0130\u015fte bu olgusal malzemelerin anla\u015f\u0131labilir ve uygulanabilir teorilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi tarih ara\u015ft\u0131rmas\u0131 i\u00e7in ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir gereksinimdir.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselci okulun ve yap\u0131salc\u0131 okulun g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f yanlar\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihselci okulun ve yap\u0131salc\u0131 okulun teorik \u00e7er\u00e7evelerinin avantaj ve dezavantajlar\u0131, tarihselci ve yap\u0131salc\u0131 ak\u0131m\u0131n iki d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminin g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f yanlar\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselci d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n avantaj\u0131,<\/strong> bir yandan belirli bir zaman ve mekanda \u015feyler ve insanlar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131 vurgularken di\u011fer yandan geli\u015fimin tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 (coherence) vurgulamak, toplumsal ve tarihsel ya\u015famdaki irrasyonel ve spontane\/kendili\u011finden fakt\u00f6rleri kabul etmek ve bunlar\u0131n hepsinin de\u011fi\u015fim s\u00fcrecinin vazge\u00e7ilmez halkalar\u0131 oldu\u011funu ve bunlar\u0131n \u00f6zg\u00fcn bir de\u011fere ve \u00f6neme sahip oldu\u011funu vurgulamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n avantaj\u0131,<\/strong> toplumsal tarihin \u00e7oklu d\u00fczeyleri ve toplumsal tarihin bask\u0131n yap\u0131lar\u0131 olan diyalektik bir yap\u0131 ve toplumsal tarihin bir b\u00fct\u00fcnl\u00fck oldu\u011funu ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde her bir unsurun di\u011ferine ko\u015fullanm\u0131\u015f oldu\u011funu vurgulamas\u0131 ve b\u00f6ylece \u201catomcu\u201d ara\u015ft\u0131rma modelini k\u0131rarak par\u00e7alar\u0131 par\u00e7alar\u0131n perspektifinden anlamay\u0131 reddetmesi, bunun yerine par\u00e7alar\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcn perspektifinden anlamaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yatmaktad\u0131r.<\/strong> Fakat hem tarihselci hem de yap\u0131salc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerinin ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinin her ikisinin de kendi \u00f6l\u00fcmc\u00fcl zay\u0131fl\u0131klar\u0131 vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselcili\u011fin zay\u0131f yanlar\u0131:<\/strong> teorinin rol\u00fcn\u00fcn g\u00f6z ard\u0131 edilmesi, t\u00fcmdengelim y\u00f6ntemlerini uygulamay\u0131 reddetmesi, toplumun kapsaml\u0131\/b\u00fct\u00fcnsel bir  anlay\u0131\u015f\u0131ndan yoksun olmas\u0131 ve toplumsal yap\u0131sal ili\u015fkilerin bireyler \u00fczerindeki belirleyici etkisini g\u00f6rememesidir. Tarihselcili\u011fin bu eksiklikleri kolayl\u0131kla \u00f6znelcili\u011fe ve g\u00f6recelili\u011fe (relativizme) yol a\u00e7abilir. <\/p>\n\n\n\n

Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n dezavantajlar\u0131 \u015funlard\u0131r:<\/strong> toplumun b\u00fct\u00fcnsel yap\u0131s\u0131na ve d\u00fczenlilik i\u00e7inde  d\u00fczenine a\u015f\u0131r\u0131 vurgu yapmak, bireylerin\/tikelin \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve \u00f6znenin inisiyatifini g\u00f6z ard\u0131 etmek, ki bu da kolayca kadercili\u011fe yol a\u00e7ar. E\u011fer yap\u0131n\u0131n karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 vurgu yap\u0131l\u0131rsa, toplumsal ve tarihsel geli\u015fimde tesad\u00fcflerin ve belirsizli\u011fin rol\u00fc artacak ve ayn\u0131 zamanda bu da tarihselcilikte oldu\u011fu gibi g\u00f6recelili\u011fe (relativizm) yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, ancak ve ancak tarihselcilik ve yap\u0131salc\u0131l\u0131k y\u00f6ntemleri<\/strong> birbirleriyle do\u011fru bir bi\u00e7imde birle\u015ftirildi\u011finde, her iki y\u00f6ntemin avantajlar\u0131 devreye sokulabilir ve her iki y\u00f6ntemin tek yanl\u0131 ve eksik niteliklerinin \u00fcstesinden gelinebilir.<\/p>\n\n\n\n

Tarihselcilik ve Yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n Do\u011fru Bir bi\u00e7imde Birle\u015ftirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bizce, toplumsal tarihin seyrinde, yap\u0131 ve s\u00fcre\u00e7 \u00f6zde\u015f olmal\u0131d\u0131r: Marx, Proudhon’un toplumsal tarih g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc ele\u015ftirirken \u015f\u00f6yle sorar: “Hareket, ard\u0131\u015f\u0131k s\u0131ra ve zamana ili\u015fkin tek bir mant\u0131ksal form\u00fcl, t\u00fcm ili\u015fkilerin ayn\u0131 anda\u2014e\u015f zamanl\u0131– ve birbirine ba\u011fl\u0131 olarak var oldu\u011fu toplumsal organizmay\u0131 bize nas\u0131l a\u00e7\u0131klayabilir? ” (Marx- Engels Se\u00e7me Eserleri, Cilt, 1, sayfa, 142-143)<\/strong>  Dinamik tarihsel ara\u015ft\u0131rma ve statik yap\u0131sal analiz birbirinden ayr\u0131l\u0131rsa, sonu\u00e7 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak toplumsal tarihin resmini, ger\u00e7ek tarihin canl\u0131 \u00fc\u00e7 boyutlu duygusunu yans\u0131tamayan basit bir do\u011frusal veya d\u00fcz tip olarak sunmak olacakt\u0131r.  “En genel soyutlama her zaman en zengin somut geli\u015fme vesilesiyle ortaya \u00e7\u0131kar. ” (Marx-Engels Se\u00e7me Eserleri, Cilt 2 , sayfa . 22)<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel geli\u015fime ili\u015fkin dinamik g\u00f6r\u00fc\u015f ve sosyal yap\u0131n\u0131n statik analizi birbirleriyle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ko\u015fullu, birbirine ba\u011fl\u0131 ve birbirine n\u00fcfuz eder olmal\u0131d\u0131r. Tarih felsefesi, ara\u015ft\u0131rmaya a\u00e7\u0131k kalmas\u0131 ve t\u00fcm bilimlerin metodolojilerine sahip olmas\u0131 gereken ger\u00e7ek\u00e7i bir bilimdir. Tarihselcilik, insanlar\u0131n sosyal tarih \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli\/temel bir y\u00f6ntemdir, fakat yap\u0131salc\u0131l\u0131k da vazge\u00e7ilmez bir yoldur. \u00dcnl\u00fc Frans\u0131z tarih\u00e7i Braudel\u2019e g\u00f6re : “Biz tarih\u00e7iler i\u00e7in yap\u0131, ku\u015fkusuz bir binan\u0131n iskeletidir ama yap\u0131 ayn\u0131 zamanda \u00e7ok dayan\u0131kl\u0131 bir ger\u00e7ekliktir. Baz\u0131 yap\u0131lar nesilden nesile aktar\u0131lan ve uzun s\u00fcreli varl\u0131klar\u0131 nedeniyle devam eden kal\u0131c\u0131 fakt\u00f6rler haline gelir: bunlar tarihin uzun nehrinin ak\u0131\u015f h\u0131z\u0131n\u0131 kontrol ederler ve belirlerler. Di\u011fer baz\u0131 yap\u0131lar ise h\u0131zla farkl\u0131la\u015f\u0131r ve da\u011f\u0131l\u0131r\/par\u00e7alan\u0131r. Fakat t\u00fcm yap\u0131lar toplumsal geli\u015fmeyi te\u015fvik etme veya engelleme i\u015flevine sahiptir.<\/strong> ” (Braudel, sayfa 180) <\/p>\n\n\n\n

Giddens’a g\u00f6re, insan toplumu ve insan faaliyetleri \u00fczerine yap\u0131lan t\u00fcm analiz ve ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n “zaman ve mekan fakt\u00f6rlerini karma\u015f\u0131k ve incelikli bir \u015fekilde koordine etmesi gerekir. ” ( Giddens, 504 )<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Piaget, Frans\u0131z yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131<\/strong> yorumlarken, onun tarihselci y\u00f6ntemi g\u00f6z ard\u0131 etmesinin eksikliklerine\/sorunlar\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Piaget\u2019e g\u00f6re: Levi – Strauss taraf\u0131ndan temsil edilen baz\u0131 yap\u0131salc\u0131lar “yap\u0131n\u0131n incelenmesine odaklan\u0131rlar b\u00f6ylece olu\u015fumu, tarihi ve i\u015flevi k\u00fc\u00e7\u00fcmserler”, b\u00f6ylece “tarihsel geli\u015fimin, kar\u015f\u0131tlar\u0131n m\u00fccadelesinin ve ‘\u00e7eli\u015fkinin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesinin’ diyalektik do\u011fas\u0131n\u0131\u201d reddederler.  Ba\u015fka bir deyi\u015fle, Piaget\u2019e g\u00f6re “L\u00e9vi-Strauss bir \u015fekilde diyalektik s\u00fcreci hafife alm\u0131\u015ft\u0131r, bu da onun yap\u0131salc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nispeten statik veya anti-tarihselci olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. ” ( Piaget s. 84 , 85 )<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Piaget’nin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re yap\u0131, olu\u015fum, a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kendini ayarlama s\u00fcrecinde s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015fmektedir. Bu nedenle, Piaget\u2019 “yap\u0131 ile genetik tektonizm, yani tarihsel tektonizm aras\u0131ndaki ayr\u0131lmaz yak\u0131n ili\u015fkiyi ve ayn\u0131 zamanda yap\u0131 ile \u00f6znenin \u00e7e\u015fitli faaliyetleri aras\u0131ndaki ayr\u0131lmaz yak\u0131n ili\u015fkiyi yeniden kurmak\u201d istemi\u015ftir. ” (Piaget,  Age. S. 103)<\/strong>  Piaget’nin tarihselci y\u00f6ntemi yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemle b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmek istedi\u011fini, b\u00f6ylece ikisinin ger\u00e7ekten birle\u015fik bir b\u00fct\u00fcn haline getirmek istedi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Asl\u0131nda \u0130ngiliz tarihselci okul sadece tarihselci metodu kullanmam\u0131\u015f, yap\u0131salc\u0131 okul de sadece yap\u0131salc\u0131 metodu kullanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yerine, genellikle iki y\u00f6ntemin bir kombinasyonunu, fakat birine belirli bir vurgu yaparak kulland\u0131lar. Akademik bir grup olarak \u0130ngiliz Tarihi Okulu \u00fcyeleri aras\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131 ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan farkl\u0131l\u0131klar oldu\u011fu gibi, \u00fcyeleri aras\u0131nda da farkl\u0131l\u0131klar vard\u0131r. Her bir yazar\u0131n kendi odak noktas\u0131 ve uzmanla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma alan\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, t\u00fcm grubun bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirirsem onlar “Marksizmin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, belirli bir toplumda ekonomi, sosyal organizasyon, politika, din ve sanat aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ke\u015ffederek, bir dizi olaydaki yap\u0131lar\u0131 bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Marksist teoriler ve Marx’\u0131n kendi siyasi ve ara\u015ft\u0131rma eylemleri, onlara b\u00fcy\u00fck bir plan\u0131 cesurca ger\u00e7ekle\u015ftirmeleri i\u00e7in ilham vermi\u015ftir: zaman\u0131n ruhunu bir k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerine d\u00f6kmeye, ekonomi, toplum ve d\u00fc\u015f\u00fcncedeki de\u011fi\u015fimlere uzun vadeli bir perspektifle bakmaya ve \u0130ngiliz tarihinin \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerinde birlikte hareket eden bireyleri, olaylar\u0131 ve fakt\u00f6rleri cesurca sentezlemeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Eagles\u2019e g\u00f6re Marksist teori ayn\u0131 zamanda \u00e7o\u011fu Marksist tarih\u00e7i i\u00e7in bilin\u00e7li ve ger\u00e7ek\u00e7i bir referanst\u0131r” ( Eagles, 263 ).<\/p>\n\n\n\n

Hobsbawm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiliz Tarihselci okulun bir di\u011fer \u00f6nemli temsilcisi olan Hobsbawm, bir keresinde kendi ara\u015ft\u0131rma y\u00f6nteminin \u00fc\u00e7 fakt\u00f6rden etkilendi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir: Birincisi, Marx’\u0131n eserlerinin ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin etkisi, \u00f6zellikle de Marx’\u0131n tarihin d\u00fcnyay\u0131 anlamak i\u00e7in bir ara\u00e7 oldu\u011funu ke\u015ffetmesi ve Marx’\u0131n tarihsel ara\u015ft\u0131rman\u0131n genel olarak insan toplumunun uzun vadeli evrimini yap\u0131 ve modele  dayal\u0131 olarak g\u00f6zlemleyip analiz edebilece\u011fini savunmas\u0131d\u0131r;<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi ise Kom\u00fcnist Tarih Yaz\u0131m\u0131 Grubu’nun sava\u015ftan sonraki on y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcre i\u00e7inde verdi\u011fi tarihsel ara\u015ft\u0131rma e\u011fitimiydi.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, di\u011fer \u00fclkelerden tarih\u00e7ilerle yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalar, \u00f6zellikle de Annales Okulu’nun etkisiydi ( i. e.  Frans\u0131z Annales Okulu’nun yap\u0131salc\u0131 sosyal tarih ontolojisi, epistemolojisi ve metodolojisinin etkisi – referans )  ( Bkz. Hobsbawm, sayfa 7-8 ) Hobsbawm, bilimsel bir teori ve metodoloji olarak tarihsel materyalizmin temel g\u00f6revinin, insan iradesine tabi olmayan uzun vadeli tarihsel geli\u015fim modelini, yani toplumsal geli\u015fimin yap\u0131sal ili\u015fki modelini ke\u015ffetmek oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Hobsbawm\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz  bu durum, sosyal tarih \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, Tarihselci okulun baz\u0131 akademisyenlerinin tarihselci y\u00f6ntemi yap\u0131salc\u0131 y\u00f6ntemden tamamen ay\u0131rmad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Benzer bir \u015fekilde, \u0130ngiliz yap\u0131salc\u0131 okulu da tarihsel y\u00f6ntemi tamamen d\u0131\u015flamam\u0131\u015ft\u0131r. Thompson ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yap\u0131salc\u0131 Perry Anderson, ara\u015ft\u0131rmada yap\u0131salc\u0131l\u0131k ve tarihsel y\u00f6ntemler aras\u0131ndaki dengeye daha fazla \u00f6nem vermi\u015ftir. Perry Anderson, \u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 Marksizmi adl\u0131 eserinde \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: “E\u011fer yap\u0131lar t\u00fcm \u00f6znelerin \u00f6tesinde olan bir d\u00fcnyada tek ba\u015flar\u0131na tan\u0131n\u0131yorlarsa, o zaman yap\u0131lar\u0131n nesnelliklerini ne sa\u011flayabilir? A\u015f\u0131r\u0131 yap\u0131salc\u0131l\u0131k asla insanl\u0131\u011f\u0131n y\u0131k\u0131m\u0131ndan daha delici olmayacakt\u0131r.”<\/strong> ( Anderson, 1989 , s. 68 )<\/p>\n\n\n\n

Anderson’un iki kitab\u0131nda, —-Antik \u00c7a\u011fdan Feodalizme Ge\u00e7i\u015f ve Mutlakiyet\u00e7i Devletin Soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc–<\/strong>, yap\u0131salc\u0131l\u0131k ve tarihsel y\u00f6ntemler aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 n\u00fcfuz ve kayna\u015fma e\u011filimini g\u00f6r\u00fcyoruz.  Anderson, yap\u0131salc\u0131 analiz temelinde devlet ve toplumsal sistem ile \u00e7e\u015fitli toplumsal yap\u0131lar aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi tarihsel evrim incelemesine sokmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Anderson’un bu sayede, bu iki kitapta sadece metodolojik bir senteze ula\u015fmakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda teori ve olgunun, genel ve \u00f6zelin, zorunluluk ve olumsall\u0131\u011f\u0131n (tesad\u00fcf) birli\u011fini de sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anderson , 1981 : Bat\u0131 Marksizmi \u00dczerine Ara\u015ft\u0131rmalar , \u00e7eviren Gao Xie , Halk Yay\u0131nevi.<\/p>\n\n\n\n

1989 : \u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 Marksizmi, \u00e7eviren Yu Wenlie, Oriental Publishing House.<\/p>\n\n\n\n

Braudel , J.  (1997 ): Kapitalizm \u00dczerine Denemeler , Merkez Derleme ve \u00c7eviri Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Hobsbawm, 2000 : Yeni Biny\u0131lda Hobsbawm’\u0131n R\u00f6portajlar\u0131 , \u00e7eviren Yin Xiong ve Tian Peiyi , Xinhua Yay\u0131nevi.<\/p>\n\n\n\n

Giddens , J.  (1998 ) : Sosyal Anayasa, Sanlian Kitabevi.<\/p>\n\n\n\n

Liu Wei , 1992 : ” Kurulu\u015fun oldu\u011fu yerde y\u0131k\u0131m da olmal\u0131d\u0131r: \u00dcnl\u00fc \u0130ngiliz tarih\u00e7i EP Thompson ile bir s\u00f6yle\u015fi”, Tarih Teorisi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 1992\/3<\/p>\n\n\n\n

Piaget , J.  (1984 ) : Yap\u0131salc\u0131l\u0131k , Ticari Bas\u0131m Yay\u0131nevi. Pekin<\/p>\n\n\n\n

Thompson  (2001 ): \u0130ngiliz \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Olu\u015fumu, \u00e7eviren Qian Chengdan, Yilin Press.<\/p>\n\n\n\n

Wang Hui , 2004: ” Yeni Sol, Liberalizm ve Sosyalizm: Perry Anderson ile S\u00f6yle\u015fi” , http:\/\/www. k\u00fclt\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131. com<\/p>\n\n\n\n

Eagles, J.  (1989 ) : Uluslararas\u0131 Tarih Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 El Kitab\u0131, Huaxia Yay\u0131nevi.<\/p>\n\n\n\n

Anderson, 1974, Mutlakiyet\u00e7i Devletin Soyk\u00fct\u00fc\u011f\u00fc, Londra: NLB.<\/p>\n\n\n\n

1980, Britanya Marksizmi \u0130\u00e7indeki Tart\u0131\u015fmalar , Verso Press.<\/p>\n\n\n\n

Thompson, 1978, Teorinin Sefaleti ve Di\u011fer Makaleleri, Monthly Review Press<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Neo-Marksizm: Thompson ve Hobsbawm Perry Anderson\u2019a Kar\u015f\u0131; Tarihselciler ve Yap\u0131salc\u0131lar Aras\u0131ndaki B\u00fcy\u00fck Tart\u0131\u015fma Qiao Ruijin, \u015eangay Fudan \u00dcniversitesi, Bat\u0131 Marksizmi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Fak\u00fcltesi, Dekan\u00a0Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Eyl\u00fcl 2007 \u00c7eviren: Kemal Okur T\u00fcrk\u00e7eye \u00c7evirenin Notu: A\u015fa\u011f\u0131daki bu tart\u0131\u015fma \u00f6zeti, Thompson’\u0131n ve akademik alanda temsil etti\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, yani teoriler yerine olgular\u0131, ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131k yerine \u015fans ve tesad\u00fcfleri ve evrensel yerine tikeli […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9,53,4],"tags":[],"class_list":["post-5792","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler","category-turkiye-sosyalizmi-tr","category-turkiye-sosyalizmi"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5792"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5800,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5792\/revisions\/5800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}