{"id":5904,"date":"2025-11-01T10:37:12","date_gmt":"2025-11-01T10:37:12","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5904"},"modified":"2025-11-04T20:53:52","modified_gmt":"2025-11-04T20:53:52","slug":"yatay-demokrasi-yeni-toplumsal-hareketlerin-yatay-demokrasi-orgutlenme-modeli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5904","title":{"rendered":"Yatay Demokrasi:\u00a0Yeni Toplumsal Hareketlerin\u00a0Yatay Demokrasi\u00a0\u00d6rg\u00fctlenme Modeli"},"content":{"rendered":"\n

Yatay Demokrasi: Yeni Toplumsal Hareketlerin<\/strong> Yatay Demokrasi \u00d6rg\u00fctlenme Modeli<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Talha Karabey, Ekim 2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

 “Yatay demokrasi”<\/strong> geleneksel, hiyerar\u015fik siyasi yap\u0131lar\u0131n aksine, daha e\u015fitlik\u00e7i ve do\u011frudan kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme modelini ifade eder. Bu model g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda yeni toplumsal hareketlerin<\/strong> ve radikal feministlerin<\/strong> benimsedi\u011fi bir \u00f6rg\u00fctlenme modelidir. Bu model \u00f6zellikle geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 \u00fclkelerindeki siyasi sistemde temsili demokrasinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131, se\u00e7im vaatlerinin yerine getirilmeyi\u015fi nedeniyle yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131daki 68 \u00f6\u011frenci hareketleri bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin yay\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015f, o g\u00fcnlerde do\u011fan ve o g\u00fcnlerde yar\u0131-anar\u015fist g\u00f6r\u00fc\u015fler ta\u015f\u0131yan Ye\u015fil Partiler<\/strong> taraf\u0131ndan da te\u015fvik edilmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015flerin do\u011fu\u015funun arka plan\u0131nda Bat\u0131l\u0131 radikal sol kanat akademisyenlerin (H. Marcuse) Sovyet tarz\u0131 sosyalizmin demokrasi a\u00e7\u0131\u011f\u0131na ve Stalinizme getirdikleri ele\u015ftirilerin de \u00f6nemli bir rol\u00fc vard\u0131r.<\/strong>  Sovyet sosyalizm sistemi bat\u0131l\u0131 gen\u00e7 ayd\u0131nlar\u0131n ve politik aktivistlerin g\u00f6z\u00fcnde bu yollarda \u00e7ekim g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirmi\u015ftir. \u00d6te yandan 1970\u2019lerin sonlar\u0131nda tekelci mali sermayenin uluslararas\u0131la\u015fma talebine yan\u0131t veren neo-liberal ak\u0131m\u0131n Keynes\u00e7i ak\u0131m\u0131 alt etmesi ve hakim ak\u0131m konumuna gelmesi ve neoliberal ak\u0131ma paralel olarak y\u00fckselen post-modern d\u00fc\u015f\u00fcnce ve felsefe dalgas\u0131 kimlik temelli hareketleri te\u015fvik etmi\u015ftir. Bat\u0131da sadece sosyalist ak\u0131m de\u011fil sendikal hareket<\/strong> de ciddi bir darbe yemi\u015ftir.   <\/p>\n\n\n\n

1980\u2019lerin ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Do\u011fu Avrupa ve Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ve Balkanlarda sosyalist \u00fclkelerin da\u011f\u0131lmas\u0131 d\u00fcnya sosyalizm ak\u0131m\u0131na—buna sosyal demokrasi ve G\u00fcney \u00fclkelerindeki ulusal sosyalizme de dahil—ciddi bir darbe vurmu\u015ftur. B\u00fct\u00fcn bu tarihsel arka plan i\u00e7eresinde yeni toplumsal hareketlerin geli\u015fimi i\u00e7in elveri\u015fli ko\u015fullar olu\u015fmu\u015ftur.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeni toplumsal hareketlerin d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri ve aktivistleri <\/strong>genellikle 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Bat\u0131da ve Rusya\u2019da canlanan anarko-sosyalizm<\/strong> ak\u0131m\u0131ndan ve konseyci sosyalizm<\/strong> ak\u0131m\u0131ndan ve neo-anar\u015fizm<\/strong> ak\u0131m\u0131ndan ve ABD\u2019deki kooperatif<\/strong> hareketinden esinlenmi\u015flerdir. Bu ak\u0131mlar ve yeni toplumsal hareketlerin liderleri genellikle bug\u00fcn bir yandan yeni bir sosyalizm dalgas\u0131 yaratan \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba\u2019daki kom\u00fcnist partilerin uygulad\u0131klar\u0131 <\/strong>a\u015fa\u011f\u0131dan yukar\u0131 i\u015fleyen kongrelere dayal\u0131 temsili demokratik sistemleri<\/strong> karalamakta, di\u011fer yandan bu \u00fclkelerde uygulanan g\u00fc\u00e7l\u00fc do\u011frudan demokrasi sistemlerini\u2014i\u015fyeri meclisleri, semt meclisleri, \u00e7ift\u00e7ilerin meclislerini-<\/strong>–g\u00f6rmezden gelmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

Yatay demokrasi<\/strong>, karar alma s\u00fcre\u00e7lerinin hiyerar\u015fik ve dikey bir \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131 yerine, t\u00fcm kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n e\u015fit s\u00f6z hakk\u0131na sahip oldu\u011fu a\u011f tabanl\u0131 ve yatay bir modelle i\u015fledi\u011fi kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir demokrasi bi\u00e7imidir.<\/p>\n\n\n\n

Temel felsefesi “temsili” demokrasi yerine “do\u011frudan demokrasiyi” benimser. Yani se\u00e7ilmi\u015f bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n karar vermesi yerine, kolektifin kendisinin s\u00fcrece do\u011frudan dahil olmas\u0131 hedeflenir.<\/p>\n\n\n\n

Temel \u0130lkeleri ve \u00d6zellikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anti-Hiyerar\u015fisi.. <\/strong>Geleneksel parti yap\u0131lar\u0131nda oldu\u011fu gibi bir liderler, y\u00f6neticiler hiyerar\u015fisi yoktur. Karar alma g\u00fcc\u00fc tabana yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011frudan Kat\u0131l\u0131m:<\/strong> M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok say\u0131da bireyin tart\u0131\u015fmalara, fikir geli\u015ftirmeye ve nihai karara do\u011frudan kat\u0131lmas\u0131 te\u015fvik edilir.<\/p>\n\n\n\n

Oyda\u015fma veya Konsens\u00fcse varma y\u00f6ntemi ile Karar Alma:<\/strong> Az\u0131nl\u0131k \u00c7o\u011funlu\u011fa uyar oylama y\u00f6ntemi yerine, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde herkesin \u00fczerinde anla\u015fabilece\u011fi bir uzla\u015f\u0131 ve konsens\u00fcs aran\u0131r. Bu, y\u00f6ntem az\u0131nl\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015flerinin de dikkate al\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Yatay \u00d6rg\u00fctlenme:<\/strong> \u00d6rg\u00fctlenme, komiteler, meclisler, forumlar ve a\u011flar \u015feklinde, birbirine e\u015fit d\u00fczeyde olan gruplar halinde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

\u015eeffafl\u0131k:<\/strong> T\u00fcm toplant\u0131lar, kararlar, mali konular ve tart\u0131\u015fma m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u015feffaf bir \u015fekilde y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zerklik ve Dayan\u0131\u015fma:<\/strong> Yerel gruplar (mahalle meclisleri gibi) kendi i\u00e7 i\u015flerinde otonom olsa da, daha b\u00fcy\u00fck konularda di\u011fer gruplarla dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde hareket ederler.<\/p>\n\n\n\n

Yatay Demokrasi \u00d6rg\u00fctleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Halk Meclisleri uygulamas\u0131 <\/strong>\u0130spanya’daki 15-M (Indignados) hareketi veya 2009 y\u0131l\u0131 Wall Street\u2019i \u0130\u015fgal Et!<\/strong>  eylemlerinde oldu\u011fu gibi, parklarda, mahallelerde toplanan insanlar\u0131n do\u011frudan konu\u015ftu\u011fu, tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve karar ald\u0131\u011f\u0131 forumlard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fma Gruplar\u0131:<\/strong> Belirli konularda (medya, lojistik, e\u011fitim vb. alanlarda uzmanla\u015fm\u0131\u015f, yatay olarak \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f gruplar, daha b\u00fcy\u00fck bir meclise \u00f6neriler sunar.<\/p>\n\n\n\n

Oylama y\u00f6ntemi:<\/strong> B\u00fcy\u00fck gruplar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 ve mikrofon kullan\u0131m\u0131n\u0131n zor oldu\u011fu anlarda, kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini (kat\u0131l\u0131yorum, kat\u0131lm\u0131yorum, \u00e7ekimser vb.) el i\u015faretleriyle belirtti\u011fi bir y\u00f6ntemdir. Bu, toplant\u0131 s\u00fcrecinin h\u0131zl\u0131 ve ak\u0131c\u0131 ilerlemesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rnekler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zapatistalar (Meksika):<\/strong> 1994’ten beri Chiapas’ta yerli halklar\u0131n kendi kendini y\u00f6netti\u011fi, kararlar\u0131n k\u00f6y toplant\u0131lar\u0131nda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 yatay bir modeli uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Wall Street\u2019 \u0130\u015fgal Et Hareketi (ABD):<\/strong> “Biz %99’uz” slogan\u0131yla ba\u015flayan hareket, lideri olmayan, t\u00fcm kararlar\u0131n yatay forumlarda al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir yap\u0131y\u0131 benimsedi.<\/p>\n\n\n\n

15-M \/ Indignados Hareketi (\u0130spanya):<\/strong> 2011’de ba\u015flayan hareket, “acampadas” (kamplar) ve mahalle meclisleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yatay demokrasiyi pratikte uygulad\u0131. Bu hareket, daha sonra \u0130spanya\u2019da Podemos<\/strong> gibi partilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na ilham verdi.<\/p>\n\n\n\n

Rojava\u2019daki Kuzey ve Do\u011fu Suriye’nin Demokratik Konfederalizm Modeli <\/strong>Abdullah \u00d6calan’\u0131n fikirlerinden esinlenen bu model, do\u011frudan demokrasi, kom\u00fcnler, meclisler ve kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne dayal\u0131 yatay bir y\u00f6netim yap\u0131s\u0131n\u0131 hedefler.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’deki Baz\u0131 \u00d6rnekler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gezi Park\u0131 Direni\u015fi (2013):<\/strong> Direni\u015f s\u0131ras\u0131nda parktaki forumlar, \u00e7ad\u0131rlardaki karar alma mekanizmalar\u0131 ve \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fma gruplar\u0131 yatay demokrasinin unsurlar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Yeni \u0130nsanl\u0131k Partisi (Y\u0130P):<\/strong> T\u00fcrkiye’deki bir siyasi parti olan Y\u0130P, “yatay demokrasiyi\u201d ve “do\u011frudan demokrasiyi” a\u00e7\u0131k\u00e7a benimsedi\u011fini ve t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcne dahil etti\u011fini beyan etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Yatay Demokrasiye Getirilen Ele\u015ftiriler ve Pratikte G\u00f6r\u00fclen Zorluklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6l\u00e7ek Sorunu : G\u00f6rece<\/strong> k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar i\u00e7in etkili olsa da, milyonlarca insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke i\u00e7in nas\u0131l uygulanaca\u011f\u0131 belirsizdir.<\/p>\n\n\n\n

Karar Alma H\u0131z\u0131:<\/strong> Oyda\u015fma (konsens\u00fcs) aray\u0131\u015f\u0131, karar alma s\u00fcrecini yava\u015flatabilir ve verimsiz hale getirebilir.<\/p>\n\n\n\n

Gizli Liderler:<\/strong> Resmi bir hiyerar\u015fi olmasa bile, gayri resmi etkisi y\u00fcksek, karizmatik veya daha fazla zaman\u0131 olan bireyler (“gizli liderler”) fiilen bir hiyerar\u015fi olu\u015fturabilir.<\/p>\n\n\n\n

Eylemsizlik Riski:<\/strong> S\u00fcrekli tart\u0131\u015fma ve uzla\u015f\u0131 aray\u0131\u015f\u0131, somut eylemlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesini engelleyebilir.<\/p>\n\n\n\n

Yatay demokrasi<\/strong>, demokrasi anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 se\u00e7im sand\u0131\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131rlamayan, g\u00fcndelik hayat\u0131n her alan\u0131nda s\u00fcrekli ve do\u011frudan bir kat\u0131l\u0131m\u0131 savunan radikal bir demokrasi aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Temsili demokrasinin krizine ve “profesyonel maa\u015fl\u0131 politikac\u0131lar” s\u0131n\u0131f\u0131na bir tepki olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Pratikteki \u00e7e\u015fitli zorluklar bar\u0131nd\u0131rsa da, \u00f6zellikle yerel d\u00fczeyde ve sosyal hareketlerde daha kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve e\u015fitlik\u00e7i bir toplum modeli i\u00e7in hala \u00f6nemli bir deneyim ve ilham kayna\u011f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yatay Demokrasi: Yeni Toplumsal Hareketlerin Yatay Demokrasi \u00d6rg\u00fctlenme Modeli Talha Karabey, Ekim 2025  “Yatay demokrasi” geleneksel, hiyerar\u015fik siyasi yap\u0131lar\u0131n aksine, daha e\u015fitlik\u00e7i ve do\u011frudan kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u00f6rg\u00fctlenme modelini ifade eder. Bu model g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda yeni toplumsal hareketlerin ve radikal feministlerin benimsedi\u011fi bir \u00f6rg\u00fctlenme modelidir. Bu model \u00f6zellikle geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 \u00fclkelerindeki siyasi sistemde temsili demokrasinin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131, se\u00e7im vaatlerinin yerine getirilmeyi\u015fi nedeniyle yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[51,5,45],"tags":[],"class_list":["post-5904","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dunya-sosyalizmi-tr","category-dunya-sosyalizmi","category-genel-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5904","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5904"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5950,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5904\/revisions\/5950"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}