Edit\u00f6r\u2019\u00fcn Notu: Yazar, Candan Badem kitap \u00fczerine cesur de\u011ferlendirmelerde bulunmu\u015f ve samimi bir \u00f6zele\u015ftiri yapm\u0131\u015f. Bu ger\u00e7ekten de\u011ferli bir tutum. Badem\u2019e g\u00f6re \u201csosyalist \u00fclkelerde piyasa unsurlar\u0131n\u0131 kontrol etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun dedi\u011fi gibi \u00c7in kapitalist de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc a) kamu m\u00fclkiyeti ekonomideki kilit sekt\u00f6rleri elinde tutuyor b) bankac\u0131l\u0131k devletin elinde, c) \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn siyasi g\u00fc\u00e7 ve medya sahibi olmas\u0131na izin verilmiyor ve d) piyasa serbest de\u011fil, y\u00f6netiliyor.\u201d ve Badem ekliyor: \u201c\u00c7in\u2019de piyasa basit\u00e7e y\u00f6netilmiyor\u2026.sosyalist planlamaya uygun bi\u00e7imde y\u00f6netiliyor.\u201d Badem\u2019e g\u00f6re \u201ckitapta nadiren de olsa Sinan Dervi\u015fo\u011flu\u2019n\u0131n SBKP \u00f6nderli\u011fine haks\u0131zl\u0131k etti\u011fi \u00f6rnekler de var.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Vurgulayal\u0131m sosyalizm kom\u00fcnist toplumun birinci a\u015famas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcne kadar sosyalizmi in\u015fa eden hi\u00e7bir \u00fclke bu a\u015famaya ula\u015famad\u0131. \u00c7in ve Sovyetler\u2019de bu a\u015famaya ula\u015ft\u0131k diyen liderlerin yan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f hala net de\u011fil ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Deng\u2019in katk\u0131s\u0131 tarihte ilk kez \u201c\u00c7in\u2019de hen\u00fcz bu a\u015famadan \u00e7ok uza\u011f\u0131z, sosyalizmi in\u015fa ediyoruz, fakat bizim in\u015fa etmeyi ba\u015fard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sosyalizm az geli\u015fkin bir sosyalizmdir, hen\u00fcz sosyalizmin (\u00f6n) ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emedik. \u00c7in \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcn gerili\u011fi nedeniyle daha uzun bir tarihi d\u00f6nem boyunca, sosyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131 i\u00e7inde kalacakt\u0131r. Yapaca\u011f\u0131m\u0131z i\u015fleri planlarken bu temel ger\u00e7ekli\u011fi asla akl\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karmamal\u0131y\u0131z.\u201d (1981) de\u011ferlendirmesinde bulunarak, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde sosyalizmin in\u015fas\u0131 ile u\u011fra\u015fanlar i\u00e7in \u00f6nemli bir g\u00f6r\u00fc\u015f ortaya att\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kom\u00fcnist toplum bir \u00fctopya m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kitab\u0131 de\u011ferlendiren Candan Badem ne yaz\u0131k ki Marx\u2019\u0131n ya\u015fam\u0131 boyunca emek vererek ve ciltler dolusu eserle kurdu\u011fu bilimsel nitelikli Kom\u00fcnist Toplum teorisini bir \u201c\u00fctopya\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015f. Oysa Marx yapt\u0131\u011f\u0131 derin ara\u015ft\u0131rmalardan sonra kom\u00fcnizmin birinci a\u015famas\u0131 olan sosyalist toplum boyunca\u00a0HAK\u0130M\u00a0\u00fcretim tarz\u0131n\u0131n (di\u011fer \u00fcretim tarzlar\u0131 ikincil olmak \u00fczere) \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ortakla\u015fa m\u00fclkiyetine dayal\u0131 olan ve kullan\u0131m ama\u00e7l\u0131 \u00fcretim yapan plan ekonomisi sistemine sahip olan \u201cbirle\u015fik \u00fcretim tarz\u0131\u201d olaca\u011f\u0131 \u015feklinde bu toplumun ekonomik formasyonuna ili\u015fkin genel bir teorik tan\u0131mlama getirmi\u015flerdi. Bence bu \u201c\u00fctopya\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc bug\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekleri ile de uyu\u015fmuyor. 20.y\u00fczy\u0131lda bir\u00e7ok \u00fclke bu g\u00f6r\u00fc\u015flerden yola \u00e7\u0131karak, kom\u00fcnist toplumun birinci a\u015famas\u0131 olan sosyalizmi in\u015fa deneyleri i\u00e7ine girdiler. \u201cPlan ekonomisini\u201d kurdular, de\u011fer yasas\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 eden \u00fcretim sitemlerini kurdular, kom\u00fcnlerde evde yemek pi\u015firme yerine kom\u00fcnist kantinler ve tam e\u015fitlik\u00e7i b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm deneylerini yapt\u0131lar. Bug\u00fcn d\u00fcnya kom\u00fcnist ve sosyalistlerini ve sosyalist \u00fclkelerin \u00f6nder partilerini halklar\u0131n\u0131 diri tutan ve co\u015fturan ideal kom\u00fcnist toplum hedefidir. i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve \u0130nsanl\u0131k ger\u00e7ek \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011fe ancak bu topluma ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda kavu\u015fabilecek ve Devletin s\u00f6n\u00fcm\u00fc bu a\u015famada ba\u015flayacakt\u0131r. Bu \u00fclkeler hala sosyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131ndad\u0131r ve Kom\u00fcnist toplumun ilk a\u015famas\u0131 olan sosyalizme ilerlemek i\u00e7in iddial\u0131 ve sab\u0131rl\u0131 bir m\u00fccadele i\u00e7erisinde.<\/p>\n\n\n\n Kom\u00fcnizm hedefi ve ideali olmadan bug\u00fcnk\u00fc \u00e7abalar\u0131m\u0131z gerekli olan devrimci itici g\u00fc\u00e7ten yoksun kalacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sinan Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun Kitab\u0131, cilt 2: Bug\u00fcn\u00fcn ve Yar\u0131n\u0131n Sosyalizmi<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye Kom\u00fcnist Hareketi Web Dergisi Yurtsever\u2019den al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r..<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sinan Dervi\u015fo\u011flu, benim de bir zamanlar k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fim \u00c7KP ve \u00c7in\u2019i k\u00fc\u00e7\u00fcmseme ve \u00c7in\u2019i kapitalist sayman\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Burada ben kendi ad\u0131ma hatam\u0131 kabul ediyorum.<\/p>\n\n\n\n 03-11-2025<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sinan Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun<\/strong> kitab\u0131n\u0131n 1. cildini ge\u00e7en yaz\u0131mda incelemi\u015ftim. Kitab\u0131n ikinci cildinde yazar Sinan Dervi\u015fo\u011flu <\/strong>g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fayan \u00fc\u00e7 sosyalist \u00fclke olan \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba\u2019da sosyalizmin nas\u0131l ayakta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yor, bu \u00fclkelerdeki riskleri analiz ediyor, bu \u00fclkelerin d\u00fcnya kom\u00fcnist hareketine katk\u0131lar\u0131n\u0131 ve SSCB\u2019nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 dersleri inceliyor. \u0130kinci cildin \u00f6teki b\u00f6l\u00fcmlerinde ise sosyalizmde devlet, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, hukuk, parti, ekonomi, plan, piyasa, i\u015f\u00e7i denetimi ve son olarak nas\u0131l bir uluslararas\u0131 perspektif ve d\u00fcnya devrimi sorunlar\u0131n\u0131 ele al\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba\u2019da sosyalizmin neden y\u0131k\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 sorusuna k\u0131saca \u015fu yan\u0131t\u0131 veriyor: Bu \u00fclkelerdeki kom\u00fcnistlerin ve emek\u00e7ilerin devrim \u00f6ncesine uzanan belirli siyasi gelenekleri, zaaflar\u0131n b\u00fcy\u00fcmesini ve bir rejim krizi olu\u015fmas\u0131n\u0131 engellemektedir. Ayr\u0131ca <\/strong>\u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba SSCB\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden dersler \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ayr\u0131ca bu \u00fclkelerden \u00c7in ve Vietnam<\/strong> ekonomik olarak ba\u015far\u0131l\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in, K\u00fcba ise hala yoksullukla bo\u011fu\u015fmakla birlikte siyasal ayg\u0131tlar\u0131n\u0131n \u015feffafl\u0131\u011f\u0131, kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve yozla\u015fmadan uzak kimli\u011fi sayesinde me\u015fruiyetini korumu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu, benim de bir zamanlar k\u00fc\u00e7\u00fcmsedi\u011fim \u00c7KP ve \u00c7in\u2019i k\u00fc\u00e7\u00fcmseme ve kapitalist sayman\u0131n yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Burada ben kendi ad\u0131ma hatam\u0131 kabul ediyorum.<\/p>\n\n\n\n \u00c7KP daha 1980lerde Mao\u2019nun hatalar\u0131n\u0131 a\u015ft\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7KP daha 1980lerde Mao\u2019nun hatalar\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Biz Sovyetik bilimsel sosyalistler ne yaz\u0131k ki \u00c7KP\u2019nin ne dedi\u011fiyle ilgilenmedik bile. D\u0131n\u011f \u015eao Ping\u2019i kapitalist yolcu ve revizyonist olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in onu da hi\u00e7 okumad\u0131k. Onun ad\u0131n\u0131n Deng de\u011fil D\u0131n\u011f oldu\u011funu, Deng diye yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 dahi bilmiyorduk. D\u0131n\u011f ve daha sonra gelen liderler ve h\u00fck\u00fcmetler piyasa unsurlar\u0131n\u0131 ekonomiye soktular ancak kapitalizmi geri getirmediler. Piyasa unsurlar\u0131n\u0131 kontrol etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun dedi\u011fi gibi \u00c7in kapitalist de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc a) kamu m\u00fclkiyeti ekonomideki kilit sekt\u00f6rleri elinde tutuyor\u2026. b) bankac\u0131l\u0131k devletin elinde, c) \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn siyasi g\u00fc\u00e7 ve medya sahibi olmas\u0131na izin verilmiyor ve d) piyasa serbest de\u011fil, y\u00f6netiliyor.<\/p>\n\n\n\n Bu sonuncu maddede Dervi\u015fo\u011flu, kapitalist \u00fclkelerde de piyasan\u0131n serbest olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve oralarda da y\u00f6netildi\u011fini nedense atlam\u0131\u015f.<\/p>\n\n\n\n \u00c7in\u2019deki fark piyasan\u0131n basit\u00e7e y\u00f6netilmesi de\u011fil sosyalist planlamaya uygun bi\u00e7imde y\u00f6netilmesidir.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu, \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba\u2019n\u0131n ortak bir \u00f6zelli\u011fi olarak, bu \u00fclkelerdeki istihbarat \u00f6rg\u00fctlerinin y\u00f6neticilerinin hi\u00e7bir zaman parti ve devlette \u00f6nemli bir mevkide olmad\u0131klar\u0131n\u0131 sapt\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bu \u00fclkelerde yozla\u015fma ve r\u00fc\u015fvete kar\u015f\u0131 parti \u00f6nderli\u011fi daha sa\u011flam bir s\u0131nav verdi. Bu \u00fclkelerde ayr\u0131ca kom\u00fcnist parti kitle \u00e7izgisi ve kolektif ustal\u0131k ve kolektif ak\u0131l siyasetlerini daha ba\u015far\u0131l\u0131 bir bi\u00e7imde uygulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n SBKP\u2019de kadro se\u00e7iminde liyakat ilkesinin<\/strong> \u00e7i\u011fnenmesi ve adama g\u00f6re is ilkesinin zararl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6ren \u00c7KP, SBKP\u2019nin hatalar\u0131ndan ders ald\u0131. Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun \u00c7KP akademisyenlerinden Wu Meihua\u2019dan aktard\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re \u00c7KP kadro se\u00e7iminde \u015fu d\u00f6rt \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc 1993 y\u0131l\u0131nda kabul etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n 1) Gen\u00e7 ve enerjik olmak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn Stalin d\u00f6neminde uygulanm\u0131\u015f oldu\u011funu belirtmek gerekir. 1930\u2019larda SSCB bakanlar kurulunun (halk komiserleri kurulu) ya\u015f ortalamas\u0131 35 idi.<\/p>\n\n\n\n 2) Devrimci ahlaka sahip olmak. <\/strong><\/p>\n\n\n\n Do\u011frusu bu kriter \u00f6l\u00e7\u00fclebilir de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n 3) Bilgili olmak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Salt ideolojik konularda de\u011fil mesleki konularda da bilgili olmak. Bu \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir kriter elbette ancak kadrolar tam olarak hangi konularda bilgili olacak? Dervi\u015fo\u011flu bunlar\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n 4) Profesyonel olmak, i\u015fleri tan\u0131ml\u0131 kurallar \u00e7er\u00e7evesinde y\u00fcr\u00fctmek.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bu g\u00fczel ancak inisiyatif almay\u0131 nas\u0131l te\u015fvik edece\u011fiz?<\/p>\n\n\n\n Yine Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun bildirdi\u011fine g\u00f6re, \u00c7KP parti kadrolar\u0131n\u0131n se\u00e7iminde hem parti \u00fcyelerinden hem de parti d\u0131\u015f\u0131 kitle \u00f6rg\u00fctlerinden g\u00f6r\u00fc\u015f almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca kararlarda %51 \u00e7o\u011funluk yeterli bulunmamakta, \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funluk hedeflenmektedir.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu devlet teorisi ve prati\u011fine ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmde Lenin\u2019in Devlet ve Devrim adl\u0131 eserini de ele\u015ftirel s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7iriyor ve Lenin\u2019in aksine devletin bir ara\u00e7 de\u011fil ak\u0131ll\u0131 bir \u00f6zne oldu\u011funu, Bat\u0131da geli\u015ftirilen \u201cdevletin g\u00f6receli ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131\u201d<\/strong> tezinin de Marksist devlet teorisindeki eksiklikleri gideremedi\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n Marksist Devlet Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ancak bu iki tezin neden birbirini d\u0131\u015flamas\u0131 gerekti\u011fini ben anlamad\u0131m: Devlet bir a\u00e7\u0131dan s\u0131n\u0131fsal egemenli\u011fin arac\u0131, ba\u015fka bir a\u00e7\u0131dan ak\u0131ll\u0131 \u00f6zne olamaz m\u0131? Dervi\u015fo\u011flu ayr\u0131ca devletin politik bir yabanc\u0131la\u015fma oldu\u011funu, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesinin \u00fcr\u00fcn\u00fc, \u00f6znesi ve alan\u0131 oldu\u011funu savunuyor ki burada s\u00f6yledi\u011fi \u015feyler daha ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n Yazar Lenin\u2019in tarif etti\u011fi \u201chi\u00e7bir yasayla veya hukukla kendini s\u0131n\u0131rlamayan bir proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc\u201d<\/strong> fikrini de yanl\u0131\u015f buluyor ki bence de hakl\u0131. Lenin\u2019in burada kastetti\u011fi \u015fey proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn burjuva hukukuyla kendini s\u0131n\u0131rlamamas\u0131 olmal\u0131 ancak ifadesi sorunludur\u2026. \u00e7\u00fcnk\u00fc burjuva devleti y\u0131k\u0131ld\u0131ktan sonra ne olaca\u011f\u0131 belirsizdir. Sosyalist bir devlette kendini hukukun \u00fcst\u00fcnde sayan tek bir parti olmas\u0131 do\u011fru de\u011fildir. Bununla birlikte SBKP\u2019yi hi\u00e7bir hukuk tan\u0131mayan bir parti olarak g\u00f6stermek de do\u011fru de\u011fildir<\/strong>. En fazla idamlar\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi 1937 y\u0131l\u0131nda bile yarg\u0131s\u0131z infazlar yoktur, kararlar yanl\u0131\u015f olsa bile yarg\u0131lama prosed\u00fcrleri uygulanm\u0131\u015f, san\u0131klara savunma hakk\u0131 verilmi\u015f ve her davada halka a\u00e7\u0131k duru\u015fmalar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130damlar\u0131n kurbanlar\u0131 da \u00e7o\u011funlukla yine partililerdir. 1939 y\u0131l\u0131nda parti kendi hatalar\u0131n\u0131 yine kendi karar\u0131yla kabul etmi\u015ftir. Ne var ki Hru\u015f\u00e7ov gibi unsurlar hatalar\u0131na ra\u011fmen<\/strong> makamlar\u0131n\u0131 korumu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n SSCB\u2019de tek parti uygulamas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Bug\u00fcnden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda \u015furas\u0131 net g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor:<\/strong> SSCB\u2019de tek parti uygulamas\u0131 yanl\u0131\u015ft\u0131. Bol\u015fevikler kar\u015f\u0131 devrimci ayaklanmalara ve eylemlere kat\u0131lmayan sol Sosyalist Devrimciler partisi ve Men\u015fevik <\/strong>partinin parti olarak varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmelerini sa\u011flamal\u0131yd\u0131lar. Sosyalist Devrimciler partisi<\/strong> ve Men\u015feviklerin Bol\u015fevik partiye kat\u0131lmas\u0131 ister istemez onlar\u0131n baz\u0131 olumsuz e\u011filimlerinin Bol\u015fevik partiye ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 getirdi. Stalin, 1938\u2019de kendi \u00e7ocuklu\u011funu idealize eden bir kitap tasar\u0131s\u0131na \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131: \u201cKahramanlar\u201d ve \u201ckalabal\u0131klar\u201d teorisi Bol\u015fevik bir teori de\u011fildir, bir Sosyalist Devrimciler partisi<\/strong> teorisidir. Sosyalist Devrimciler partisi<\/strong> der ki halk\u0131 halk yapan kahramanlard\u0131r, onu kalabal\u0131ktan halka d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrler. Bol\u015fevikler ise Sosyalist Devrimciler\u2019e <\/strong>\u201ckahramanlar\u0131 halk yarat\u0131r\u201d diye yan\u0131t verirler.\u201d (Stalin, So\u00e7ineniya, cilt 14, Moskova: \u0130zdatel\u2019stvo Pisatel, 1997, s. 249).<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ancak buradan hareketle g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6rne\u011fin K\u00fcba\u2019da \u00e7ok partiye izin verilmesini istemek do\u011fru olmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc do\u011fru bir i\u015fi yanl\u0131\u015f zamanda yapmak yine yanl\u0131\u015f sonu\u00e7lar verir. Bug\u00fcnk\u00fc K\u00fcba\u2019da kurulacak ikinci bir siyasi ancak CIA taraf\u0131ndan desteklenen bir kar\u015f\u0131 devrim partisi olabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun SBKP \u00f6nderli\u011fini hakl\u0131 olarak ele\u015ftirdi\u011fi \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek var, SSCB\u2019de \u201csosyalizmin zaferinin tamamland\u0131\u011f\u0131\u201d<\/strong> tezi bunlardan biri. Ku\u015fkusuz Hru\u015f\u00e7ov\u2019un bu sa\u00e7ma tezi yanl\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n Kom\u00fcnist toplum \u00fctopyas\u0131n\u0131 g\u00fcndemimizden \u00e7\u0131karmal\u0131y\u0131z<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ancak bence Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun da halen savundu\u011fu, devletin ortadan kalkmas\u0131 veya s\u00f6n\u00fcmlenmesi ve herkesin topluma yetene\u011fine g\u00f6re verip ihtiyac\u0131na g\u00f6re ald\u0131\u011f\u0131 bir kom\u00fcnist toplum \u00fctopyas\u0131n\u0131 g\u00fcndemimizden \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekiyor \u00e7\u00fcnk\u00fc bu t\u00fcr \u00fctopyalar kom\u00fcnizmi ger\u00e7ekle\u015fmeyecek kadar iyi bir d\u00fc\u015f durumuna sokuyor.<\/p>\n\n\n\n Oysa bizim insanlara ger\u00e7ek\u00e7i ve ayaklar\u0131 yere basan bir proje sunmam\u0131z gerekiyor. Sosyal devlet, planl\u0131 ekonomi ve emek\u00e7i iktidar\u0131 yeterince iyidir bundan daha fazlas\u0131n\u0131 \u00f6nermeye gerek yoktur.<\/strong> Sosyalizm d\u00fcnya \u00e7a\u011f\u0131nda egemen olursa ve teknik geli\u015fmeler olanakl\u0131 k\u0131larsa o zaman daha ileri bir toplum hayali kurulabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Engels\u2019in dedi\u011fi gibi insanl\u0131k ancak \u00e7\u00f6zebilece\u011fi meseleleri \u00f6n\u00fcne koyar. Bug\u00fcn\u00fcn sorunu olmayan sorunlar\u0131 tart\u0131\u015fmak bizi ger\u00e7ek g\u00fcndemden kopar\u0131r ve davaya da zarar verir.<\/strong> Bunlar\u0131 deyince sosyalizmi b\u0131rak\u0131p sosyal demokrasiye d\u00f6nm\u00fc\u015f olmay\u0131z \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyal demokrasi burjuvalar\u0131n m\u00fclk\u00fcn\u00fc kamula\u015ft\u0131rmay\u0131 kabul etmez, planl\u0131 ekonomiyi kabul etmez, emperyalizmle ba\u011f\u0131n\u0131 kesmeyi kabul etmez ve sosyal devletten anlad\u0131\u011f\u0131 da bizim anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ok gerisindedir.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun nadiren de olsa SBKP \u00f6nderli\u011fine haks\u0131zl\u0131k etti\u011fi \u00f6rnekler de var. \u00d6rne\u011fin Brejnev\u2019in \u201cprestij projelerinin\u201d Aral g\u00f6l\u00fcn\u00fc kuruttu\u011funu ve \u00e7evre felaketine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. Oysa Seyhun ve Ceyhun \u0131rmaklar\u0131n\u0131n suyunu pamuk tarlalar\u0131n\u0131 sulamakta kullanma projesi Brejnev\u2019in yaln\u0131z ba\u015f\u0131na karar verdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiz bir proje de\u011fildi. Sovyet uzmanlar\u0131 projenin \u00e7evreye etkilerini hesaplam\u0131\u015flard\u0131. Aral g\u00f6l\u00fcn\u00fcn kurumas\u0131 da \u00f6ng\u00f6r\u00fclen bir bedeldi. Proje uyguland\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc getirisi g\u00f6t\u00fcr\u00fcs\u00fcnden daha \u00e7oktu.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu, ge\u00e7mi\u015f sosyalist ekonomi deneylerinde plan\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmde merkezi planlaman\u0131n teknik de\u011fil siyasal bir olgu oldu\u011funu savunuyor ki bunda hakl\u0131d\u0131r. Bunun ard\u0131ndan \u015f\u00f6yle diyor: \u201cKa\u00e7 tane sigara \u00e7akma\u011f\u0131 \u00fcretilece\u011fini ve en uygun fiyat\u0131n ne olmas\u0131 gerekti\u011fini bize g\u00f6sterecek bir mucize bilgisayar hala yoktur ve yak\u0131n bir gelecekte de olaca\u011fa benzememektedir.\u201d Bu noktada yazara \u015f\u00f6yle yan\u0131t verebiliriz: Sigara \u00e7akma\u011f\u0131 gibi stratejik olmayan bir hafif sanayi \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fcn miktar\u0131 ve fiyat\u0131n\u0131 neden merkezi planlama hesaplas\u0131n ki? Merkezi planlama sadece belli stratejik sekt\u00f6rlerin belli \u00fcr\u00fcnleri ve hizmetlerini planlamal\u0131d\u0131r. Gerisi i\u015fletmelere b\u0131rak\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Devlet i\u015fletmesinin y\u00f6netim kurulunda emek\u00e7i temsilcileri olur ve bunlar\u0131n y\u00f6netime kat\u0131l\u0131m\u0131 b\u00f6yle sa\u011flan\u0131r. Sigara \u00e7akma\u011f\u0131n\u0131n \u00fcretiminin planlamas\u0131n\u0131 devlet i\u015fletmeleri veya \u00f6zel i\u015fletmeler kendisi yapabilir, bunlar da kendi hesaplar\u0131na g\u00f6re maliyete belli bir kar ekleyerek fiyat\u0131 bulabilirler ve \u00fcretimi de talebe g\u00f6re ayarlayabilirler.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu SSCB\u2019de beyaz e\u015fya \u00fcretiminde planc\u0131lar\u0131n o y\u0131l ka\u00e7 evlilik olaca\u011f\u0131na ili\u015fkin tahminleri temel almalar\u0131n\u0131 komik buluyor. Do\u011frusu ben buna pek \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Neden komik olsun ki? Bu gayet normal ve rasyonel bir d\u00fc\u015f\u00fcncedir. Kapitalist beyaz e\u015fya \u00fcreticileri de b\u00f6yle tahminleri kullan\u0131yorlar. Sosyalist planc\u0131lar da bu kararlar\u0131 merkezi olarak alabilirler. Baz\u0131 riskler ekonominin kapitalist veya sosyalist olmas\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131r. Beyaz e\u015fya \u00f6rne\u011finde birbiriyle rekabet eden birden \u00e7ok devlet i\u015fletmesi olabilir ve bu i\u015fletmelere kendi kararlar\u0131n\u0131 alma hakk\u0131 da verilebilir. Merkezi planlama da bunlar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00fcretim yaparak ellerinde stok biriktirmesi ve iflas etmesi riskine kar\u015f\u0131 bunlar\u0131 s\u00fcrekli izleyerek \u00f6nlem alabilir. Ayr\u0131ca merkezi planlama hangi sekt\u00f6rlerde ne kadar ithalata izin verilece\u011fine karar verir. \u00d6rne\u011fin hangi e\u015fyan\u0131n i\u00e7eride \u00fcretilece\u011fine, hangilerinin ithal edilece\u011fine karar verir. Nitekim Dervi\u015fo\u011flu ekonomide tek ve yegane belirleyici mekanizma olarak merkezi planlamay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi ele\u015ftirmektedir.<\/p>\n\n\n\n Dervi\u015fo\u011flu SSCB\u2019de kalite konusunu tart\u0131\u015f\u0131rken de yine \u00e7ok haks\u0131z bir \u00f6nermede bulunuyor ki do\u011frusu ben \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rd\u0131m. Diyor ki Sovyetlerin ve sosyalist ekonomilerin ge\u00e7erlili\u011fi ve rekabet g\u00fcc\u00fc olan bir markas\u0131 (Kala\u015fnikov t\u00fcfek markas\u0131 hari\u00e7) olmam\u0131\u015ft\u0131r! Dervi\u015fo\u011flu ne yaz\u0131k ki bu iddias\u0131yla Putin\u2019e benzemi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n Putin de SSCB galo\u015ftan ba\u015fka bir ihra\u00e7 maddesi yoktu demi\u015ftir! Dervi\u015fo\u011flu acaba hi\u00e7 mi Sovyet Serkisov saati, Zenit foto\u011fraf makinesi g\u00f6rmemi\u015ftir? Sovyet Lada otomobilleri kendi segmentlerinde gayet ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131lar. Benim \u00e7ocuklu\u011fumda 1970lerin Kars-Ardahan\u2019\u0131nda Sovyet mal\u0131 t\u0131rpanlar en kalitelisiydi. Sovyet trakt\u00f6rleri ve bi\u00e7erd\u00f6verleri ise ABD ve NATO etkisi y\u00fcz\u00fcnden T\u00fcrkiye\u2019ye giremiyordu. Perestroyka d\u00f6neminde Gorba\u00e7ov haininin ihracat hakk\u0131 verdi\u011fi baz\u0131 kooperatifler ucuz ve kaliteli olan Sovyet tereya\u011f\u0131n\u0131 piyasadan toplam\u0131\u015flar ve Avrupa\u2019ya satm\u0131\u015flard\u0131. Bence Gorba\u00e7ov\u2019un ihaneti kooperatiflere izin vermesi de\u011fil, kooperatiflerin devlet m\u00fclkiyetini ya\u011fmalamas\u0131na ve s\u00fcbvanse edilen devlet \u00fcr\u00fcnleri \u00fczerinden rant elde etmesine izin vermesiydi. Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun plana ili\u015fkin tezlerinin tamam\u0131n\u0131 bu yaz\u0131da ele almak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, o i\u015fi ba\u015fka bir yaz\u0131ya b\u0131rakarak son olarak d\u00fcnya devrimi \u00fczerindeki son b\u00f6l\u00fcme de\u011finmek istiyorum.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnya Devrimi ve G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn Enternasyonal \u00d6rg\u00fct\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yazar d\u00fcnya devriminin m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn karma\u015f\u0131k d\u00fcnyas\u0131n\u0131 tek bir merkezden y\u00f6netmenin de m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fczel a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Ben ise daha da ileri gidip g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda bir Komintern hayal etmenin dahi yanl\u0131\u015f oldu\u011funu \u00e7\u00fcnk\u00fc bunun kom\u00fcnistlere zarar verece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Tek bir merkezden y\u00f6netilen bir d\u00fcnya kom\u00fcnist hareketi m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 gibi her \u00fclkedeki kom\u00fcnistlere de fazladan bir de yabanc\u0131 bir devletin ajan\u0131 olmakla su\u00e7lanmak k\u00fclfetini getirir.<\/p>\n\n\n\n \u00d6rne\u011fin merkezi Pekin olan bir Komintern olsayd\u0131 ve T\u00fcrkiye kom\u00fcnistlerinin partisi de oradan y\u00f6netiliyor olsayd\u0131 kom\u00fcnistlerin \u00c7in ajan\u0131 su\u00e7lamas\u0131yla u\u011fra\u015fmas\u0131 gerekecekti. Yaln\u0131zca sermaye devletinin bask\u0131s\u0131 de\u011fil s\u0131radan halk\u0131n g\u00f6z\u00fcnde de kom\u00fcnistler fazladan gereksiz bir y\u00fck\u00fcn alt\u0131na girmi\u015f olacaklard\u0131. Bunlara hi\u00e7 gerek yoktur. B\u00fct\u00fcn kom\u00fcnist partiler kendi aralar\u0131nda s\u00fcrekli ileti\u015fim ve dayan\u0131\u015fma i\u00e7inde olabilirler ve olmal\u0131d\u0131rlar elbette ancak bunun i\u00e7in merkezi bir partiye veya \u00f6rg\u00fcte gerek yoktur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Candan Badem: \u00c7in, Vietnam ve K\u00fcba\u2019da Sosyalizm Ya\u015f\u0131yor Sinan Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun Bug\u00fcn\u00fcn ve Yar\u0131n\u0131n Sosyalizmi Kitab\u0131 Edit\u00f6r\u2019\u00fcn Notu: Yazar, Candan Badem kitap \u00fczerine cesur de\u011ferlendirmelerde bulunmu\u015f ve samimi bir \u00f6zele\u015ftiri yapm\u0131\u015f. Bu ger\u00e7ekten de\u011ferli bir tutum. Badem\u2019e g\u00f6re \u201csosyalist \u00fclkelerde piyasa unsurlar\u0131n\u0131 kontrol etmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Dervi\u015fo\u011flu\u2019nun dedi\u011fi gibi \u00c7in kapitalist de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc a) kamu m\u00fclkiyeti ekonomideki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,53],"tags":[],"class_list":["post-5979","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5979","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5979"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5979\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5991,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5979\/revisions\/5991"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5979"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5979"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5979"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}