{"id":5992,"date":"2025-11-12T11:11:04","date_gmt":"2025-11-12T11:11:04","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5992"},"modified":"2025-11-12T11:11:05","modified_gmt":"2025-11-12T11:11:05","slug":"geleneksel-sosyalizm-ulkelerinde-yabancilasma-nasil-ortaya-cikti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=5992","title":{"rendered":"Geleneksel Sosyalizm \u00dclkelerinde Yabanc\u0131la\u015fma Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?"},"content":{"rendered":"\n

Geleneksel Sosyalizm \u00dclkelerinde Yabanc\u0131la\u015fma Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Kas\u0131m 2025, Kaan Sungur<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buradaki geleneksel sosyalizm<\/strong> ifadesi 1980\u2019li y\u0131llara de\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen sosyalizm in\u015fa \u00e7abalar\u0131n\u0131 veya \u00c7in\u2019i de etkileyen Sovyet tipi sosyalizm modelini kastetmektedir. Bu model neredeyse Yugoslavya d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm sosyalist \u00fclkeleri etkilemi\u015ftyir. Sosyalizm ve kapitalizmde i\u015f\u00e7ilerin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak, Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fman\u0131n her iki sistemde nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Marx’\u0131n Yabanc\u0131la\u015fma Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle, Karl Marx’\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fekliyle yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 tan\u0131mlamam\u0131z gerekir. Marx’a g\u00f6re, kapitalizm alt\u0131nda yabanc\u0131la\u015fma sadece bir memnuniyetsizlik duygusu de\u011fil, i\u015f\u00e7inin kendi insan do\u011fas\u0131ndan ve insan potansiyelinden kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 temel bir yap\u0131sal durumdur. Marx, s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlarda d\u00f6rt t\u00fcr yabanc\u0131la\u015fma belirlemi\u015ftir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015f\u00e7inin veya \u00fcreticinin kendi Emek \u00dcr\u00fcn\u00fcne Yabanc\u0131la\u015fmas\u0131<\/em><\/strong>:<\/em> \u0130\u015f\u00e7i, \u00fcretti\u011fi \u015feye sahip de\u011fildir. \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n \u00fcretti\u011fi \u00fcr\u00fcn, i\u015f\u00e7iye kar\u015f\u0131 duran, genellikle ba\u015fkas\u0131na k\u00e2r sa\u011flamak i\u00e7in ara\u00e7 olarak kullan\u0131lan \u201cyabanc\u0131 bir nesne\u201d haline gelir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretim S\u00fcrecinden (\u0130\u015fin Kendisine) Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> \u0130\u015f, \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015fi i\u00e7in yarat\u0131c\u0131 olma ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan bir \u015fey de\u011fil, d\u0131\u015fsal bir \u015feydir. Hayatta ayakta kalmak i\u00e7in bir ara\u00e7t\u0131r (\u00fccret). \u0130\u015f, monoton, anlams\u0131z ve yorucu olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan Do\u011fas\u0131ndan Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> \u0130nsanlar, \u00f6zg\u00fcr ve bilin\u00e7li faaliyetlerle d\u00fcnyay\u0131 \u015fekillendiren yarat\u0131c\u0131 varl\u0131klard\u0131r. Kapitalizmde \u00e7al\u0131\u015fma veya i\u015f, \u00f6zg\u00fcr veya yarat\u0131c\u0131 de\u011fildir, bir anlamda zorla yapt\u0131r\u0131l\u0131r ve i\u015f\u00e7inin temel insanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 inkar eder.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer \u0130nsanlardan Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> Emek bir meta haline gelir ve bireyler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler rekabet\u00e7i, ticari al\u0131\u015fveri\u015flere indirgenir. \u00d6rne\u011fin: \u0130\u015f\u00e7iler daha iyi i\u015fler i\u00e7in birbirleriyle rekabet ederler ve i\u015f\u00e7i ile kapitalist aras\u0131ndaki ili\u015fki do\u011fas\u0131 gere\u011fi s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmdeki Yabanc\u0131la\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marksist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na g\u00f6re, yabanc\u0131la\u015fma kapitalizmin do\u011fas\u0131nda var olan ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u00f6zelliktir.<\/p>\n\n\n\n

Temel Neden<\/strong><\/em>: \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n (fabrikalar, toprak, fabrikalar, makineler) \u00f6zel m\u00fclkiyeti. Sadece emek g\u00fcc\u00fcne sahip olan i\u015f\u00e7i, hayatta kalmak i\u00e7in bu \u00e7al\u0131\u015fma g\u00fcc\u00fcn\u00fc (i\u015fg\u00fcc\u00fc) \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda kapitaliste satmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mekanizma \u015f\u00f6yle i\u015fler:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015f\u00e7i bir meta (\u00fcr\u00fcn) \u00fcretir, ancak kapitalist bu mal\u0131n sahibi olur ve k\u00e2r elde etmek i\u00e7in satar, i\u015f\u00e7iye ise yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferin sadece bir k\u0131sm\u0131n\u0131 (\u00fccret olarak) verir. \u00dcretimin amac\u0131 i\u015f\u00e7inin tatmini de\u011fil, azami k\u00e2r elde etmeye g\u00f6re tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne, montaj hatlar\u0131na ve vas\u0131fs\u0131zla\u015fmaya yol a\u00e7ar. \u0130\u015f\u00e7inin yarat\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc meta haline gelir. Emekleri i\u015f\u00e7ilerin kendilerini ifade etme arac\u0131 de\u011fil, sat\u0131lacak bir mald\u0131r. \u0130\u015f\u00e7iler aras\u0131nda g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck, anlams\u0131zl\u0131k, tecrit edilmi\u015flik duygusu  ve kendinden uzakla\u015fma duygular\u0131, kapitalist sistemin do\u011fal sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r.  \u0130yi \u00fccret alan i\u015f\u00e7iler bile, i\u015fleri kontrol alt\u0131nda, tekrarlay\u0131c\u0131 ve tatmin edici de\u011filse kendilerini yabanc\u0131la\u015fm\u0131\u015f hissederler.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalizmin Birincil Ba\u015flang\u0131\u00e7 A\u015famas\u0131nda Yabanc\u0131la\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sosyalizmin amac\u0131 yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Ancak, 20. Y\u00fczy\u0131lda ya\u015fanan geleneksel sosyalist toplumlarda g\u00f6r\u00fclen pratik ya\u015famda karma\u015f\u0131k durumlar ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve farkl\u0131 yabanc\u0131la\u015fma bi\u00e7imleri ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Teorideki Sosyalizm (Ama\u00e7)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gelece\u011fin sosyalist toplumunda \u00f6nerilen \u00e7\u00f6z\u00fcm:<\/strong> \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n toplumsal m\u00fclkiyeti. \u0130\u015f\u00e7iler fabrikalar\u0131, topra\u011f\u0131 ve ara\u00e7lar\u0131 kolektif olarak sahiplenir. Buradaki gelece\u011fin sosyalizmindeki toplumsal m\u00fclkiyet bug\u00fcnk\u00fc sosyalist toplumlarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda \u00e7ok \u00e7ok ileri olan bir toplumsal m\u00fclkiyettir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu toplum maddi ve manevi olarak \u00e7ok \u00e7ok varl\u0131kl\u0131 ve zengindir, k\u00fclt\u00fcrel geli\u015fkinlik d\u00fczeyi \u00e7ok ileridir, sosyalist demokrasi \u00e7ok \u00e7ok ileridir,  bireylerin genel y\u00f6neti\u015fim sistemlerine (devlet olmayan devlet) kat\u0131l\u0131m\u0131 ve bireylerin genel y\u00f6neti\u015fim kararlar\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na kat\u0131l\u0131m kanallar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve zengindir, bireylerin genel y\u00f6neti\u015fim yap\u0131s\u0131na kat\u0131l\u0131m sorumluluklar\u0131 ve kat\u0131l\u0131m bilin\u00e7leri son derece y\u00fcksektir.<\/strong> Bireylerin, halk\u0131n ve kamuoyunun toplumsal m\u00fclkiyet \u00fczerindeki kontrol ve denetim mekanizmalar\u0131 bug\u00fcnk\u00fc durum ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmayacak \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015fkin ve zengindir.<\/p>\n\n\n\n

Oysa bug\u00fcn\u00fcn sosyalizmi h\u00e2l\u00e2 sosyalizmin ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda oldu\u011fundan dolay\u0131, bug\u00fcnk\u00fc var olan toplumsal m\u00fclkiyet  gelece\u011fin sosyalist toplumundaki toplumsal m\u00fclkiyet ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmayacak d\u00fczeyde az geli\u015fkindir. Gelece\u011fin sosyalist toplumundaki toplumsal m\u00fclkiyet ve kamu \u015firketleri ve i\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bug\u00fcn\u00fcn sosyalist devlet i\u015fletmelerinden \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde Marx’\u0131n kom\u00fcnizmdeki planl\u0131 ekonomi ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fleri de \u00c7in ve Sovyetler’deki ko\u015fullardan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Marx ve Engels, kom\u00fcnizm veya kom\u00fcnizmin ilk a\u015famas\u0131 (sosyalizm) alt\u0131nda planl\u0131 ekonominin nas\u0131l i\u015fleyece\u011fine dair ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir plan yazmam\u0131\u015f olsalar da, onun temel ilkelerini ve gereklili\u011fini ortaya koymu\u015flard\u0131r. Kapitalizm alt\u0131ndaki \u201c\u00fcretim anar\u015fisi\u201dni, kom\u00fcnizm alt\u0131ndaki bilin\u00e7li, kolektif \u00fcretim \u00f6rg\u00fctlenmesiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

A\u015fa\u011f\u0131da, Marx’\u0131n ba\u015fl\u0131ca eseri Kapital, Cilt 3’ten planl\u0131 ekonomiye dair en do\u011frudan tan\u0131mlar\u0131ndan biri yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretimin Do\u011frudan D\u00fczenlenmesi ve Bilin\u00e7li Bir bi\u00e7imde D\u00fczenlenmesi<\/p>\n\n\n\n

“\u015eimdi, ……\u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ortakla\u015fa kullanan, t\u00fcm farkl\u0131 bireylerin emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bilin\u00e7li olarak toplulu\u011fun birle\u015fik emek g\u00fcc\u00fc olarak uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00f6zg\u00fcr bireylerden olu\u015fan bir toplulu\u011fu (kom\u00fcnizmi) hayal edelim. Burada Robinson’un eme\u011finin t\u00fcm \u00f6zellikleri tekrarlan\u0131r, ancak tek bir farkla, insanlar\u0131n emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn bireysel de\u011fil, toplumsal olmas\u0131d\u0131r… Bu durumda, bireysel \u00fcreticilerin hem emekleri hem de \u00fcr\u00fcnleri ile ilgili toplumsal ili\u015fkileri, sadece \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan da son derece basit ve anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n

Burada Marx, \u00fcreticilerin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in emeklerini ve kaynaklar\u0131n\u0131 nas\u0131l kullanacaklar\u0131na kolektif ve bilin\u00e7li bir \u015fekilde karar verdikleri, piyasan\u0131n kaotik g\u00fc\u00e7lerinin ve ki\u015fisel olmayan g\u00fc\u00e7lerinin yerini alan bir kom\u00fcnist toplum \u00f6ng\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalist toplumda yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 sona erdirecek  mekanizmalar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dcr\u00fcnden Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong><\/em> Marx’\u0131n da belirtti\u011fi gibi kom\u00fcnist toplumun ilk a\u015famas\u0131 olan gelece\u011fin sosyalizminde <\/strong> i\u015f\u00e7iler ve di\u011fer \u00fcreticiler, \u00fcretilen \u00fcr\u00fcnlerin kolektif sahipleri olarak, emeklerinin t\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerini kontrol edecek ve bunlardan yararlanacaklard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretim Faaliyetinden Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong><\/em> kom\u00fcnist toplumun ilk a\u015famas\u0131 olan gelece\u011fin sosyalizminde<\/strong> \u00fcretimde <\/strong><\/em>k\u00e2r elde etme g\u00fcd\u00fcs\u00fc ortadan kalkacak, \u00e7al\u0131\u015fma kar ve verimlilik i\u00e7in de\u011fil, \u00fcretim insan\u0131n kendini ger\u00e7ekle\u015ftirmesi ve toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla d\u00fczenlenecektir. Gelece\u011fin sosyalizmindeki Planlama ve plan ekonomisi, \u00fcreticiler i\u00e7in daha yarat\u0131c\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma ortam\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Gelece\u011fin sosyalizmindeki bu planlama ve plan ekonomisi daha \u00f6nce \u00c7in ve Sovyetler Birli\u011fi gibi geleneksel sosyalizmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz planlama ve plan ekonomisinden—her a\u00e7\u0131dan– \u00e7ok \u00e7ok daha geli\u015fkin niteliklere sahip olacakt\u0131r.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015f\u00e7ini \u00fcreticinin Kendi Do\u011fas\u0131na Yabanc\u0131la\u015fmas\u0131: <\/em><\/strong>Marx’\u0131n da belirtti\u011fi gibi kom\u00fcnist toplumun ilk a\u015famas\u0131 olan gelece\u011fin sosyalizminde <\/strong> i\u015f veya \u00e7al\u0131\u015fma, bireylerin t\u00fcm potansiyellerini geli\u015ftirdikleri \u00f6zg\u00fcr bir faaliyet olan \u201cya\u015fam\u0131n en temel ihtiyac\u0131\u201d haline gelecektir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer \u0130nsanlardan Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong><\/em>Marx’\u0131n da belirtti\u011fi gibi kom\u00fcnist toplumun ilk a\u015famas\u0131 olan gelece\u011fin sosyalizminde<\/strong> rekabet\u00e7i piyasa ili\u015fkileri, yerini dayan\u0131\u015fmaya dayal\u0131 toplumsal ili\u015fkileri te\u015fvik eden kolektif ve geli\u015fkin toplumsal m\u00fclkiyet ile yer de\u011fi\u015ftirecektir.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalizmin Ba\u015flang\u0131\u00e7 A\u015famas\u0131nda Olan \u00dclkelerde Ya\u015fanan Yabanc\u0131la\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Geleneksel sosyalizmde—sosyalizmin ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda olan \u00fclkelerde– Sovyetler Birli\u011fi, \u00c7in ve di\u011ferlerinde genellikle yeni ve farkl\u0131 yabanc\u0131la\u015fma bi\u00e7imleri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum devrimlerden hemen sonra de\u011fil daha ileri d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bunun \u00e7e\u015fitli nedenleri var olmakla birlikte Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde kurulan toplum modeli bu yabanc\u0131la\u015fmaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde 1930\u2019lardan itibaren y\u00fcksek d\u00fczeyde merkeziyet\u00e7i bir siyasi sistem ve y\u00fcksek d\u00fczeyde merkeziyet\u00e7i bir ekonomik sistem kurulmu\u015f ve totaliter \u00f6zellikler g\u00f6steren siyasi ve ideolojik \u00fcstyap\u0131 bu ekonomik sistemi ayakta tutma ve destekleme g\u00f6revini \u00fcstlenmi\u015ftir. Bunun sonucunda Kom\u00fcnist partinin \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticileri, devletin \u00fcst d\u00fczey g\u00f6revlileri ve \u00fcst d\u00fczey ekonomik-i\u015fletmecilik g\u00f6revlerini yapan g\u00f6revliler halk kitlelerinden giderek uzakla\u015fan ve onlar\u0131n \u00fczerinde bir konumda bulunan bir siyasi s\u0131n\u0131f haline gelmi\u015flerdir. 1980\u2019lerde ortaya \u00e7\u0131kan bug\u00fcnk\u00fc yeni sosyalizm dalgas\u0131 bu pratiklerden ders \u00e7\u0131kararak daha ba\u015far\u0131l\u0131 olan yeni bir sosyalizm in\u015fa modeli geli\u015ftirmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bahsedilen SSCB ve di\u011fer sosyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131nda bulunan geleneksel sosyalist toplumlarda \u00f6zel semaye sahibi s\u0131n\u0131flar ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve sermayenin kontrol\u00fc ve y\u00f6netimi genellikle do\u011frudan i\u015f\u00e7ilerin elinde de\u011fil, g\u00fc\u00e7l\u00fc ve son derece merkezi bir \u015fekilde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f olan devletin ve devlet y\u00f6neticilerinin kontrol\u00fc ve y\u00f6netiminde olmu\u015ftur. Dolay\u0131s\u0131yla bu toplumlarda kapitalizmde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz yabanc\u0131la\u015fma t\u00fcrleri ile birlikte yeni yabanc\u0131la\u015fma t\u00fcrleri de ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Geleneksel Sosyalizmde Ortaya \u00c7\u0131kan Yeni Yabanc\u0131la\u015fma Bi\u00e7imleri:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dcr\u00fcnden Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> Neyin ne kadar \u00fcretilece\u011fine i\u015f\u00e7iler ve halk de\u011fil, devlet y\u00f6neticileri karar veriyordu. \u0130\u015f\u00e7i, nihai \u00fcr\u00fcnden ve onun b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden hala ayr\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretim Eylemine Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> \u0130\u015f, genellikle monoton ve disiplinli kalmaya devam etti. Halk kitlelerinden uzakla\u015fana b\u00fcrokratlar ve i\u015f\u00e7ilerden uzakla\u015fan i\u015fletme y\u00f6neticileri taraf\u0131ndan belirlenen niceliksel plan hedeflerinin yerine getirilmesi i\u00e7in g\u00f6sterilen \u00e7aba, i\u015f\u00e7ilerin katk\u0131lar\u0131n\u0131 ve memnuniyetini g\u00f6z ard\u0131 ederek neredeyse kapitalizmin verimlilik \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc taklit ediyordu. \u00c7al\u0131\u015fma ve emek, devlet i\u00e7in \u00fcstlenilmesi gereken bir g\u00f6rev haline geldi; bireysel yarat\u0131c\u0131l\u0131k genellikle devletin belirledi\u011fi hedeflere tabi tutuldu.<\/p>\n\n\n\n

Siyasi Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> Yeni bir yabanc\u0131la\u015fma bi\u00e7imi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: siyasi s\u00fcre\u00e7lerden yabanc\u0131la\u015fma. \u00d6nc\u00fc konumunda Kabul edilen kom\u00fcnist partisi, i\u015f\u00e7ilerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini iddia ediyordu, ancak \u00e7o\u011fu zaman muhalefeti bast\u0131rarak, iktidardaki siyasi elit ile i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 aras\u0131nda bir u\u00e7urum yarat\u0131yordu. \u0130\u015f\u00e7iler ve halk, ger\u00e7ekte y\u00f6netim veya devlet \u00fczerinde ger\u00e7ek bir kontrole sahip de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer \u0130nsanlardan Yabanc\u0131la\u015fma:<\/strong> kapitalizmde g\u00f6r\u00fclen Piyasa rekabeti yerine, toplumda iktidar partisinin g\u00f6z\u00fcne girmek i\u00e7in rekabet s\u00f6z konusu idi, halk\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu t\u00fcketim mallar\u0131 k\u0131tt\u0131 ve insanlar aras\u0131nda \u015f\u00fcphe k\u00fclt\u00fcr\u00fc hakimdi; insanlar kom\u015fular\u0131n\u0131n muhalif oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerinde—devlet nezdinde itibar elde etmek i\u00e7i\u2014kom\u015fular\u0131n\u0131 gizli polise ihbar etmek zorunda kal\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalizm ve Kapitalizmde yabanc\u0131la\u015fma \u00dczerine Temel Farkl\u0131l\u0131klar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yabanc\u0131la\u015fman\u0131n Kayna\u011f\u0131:<\/strong> Kapitalizmde yabanc\u0131la\u015fma, piyasa ve \u00f6zel m\u00fclkiyetten kaynaklan\u0131r. Geleneksel sosyalizmde ve \u00f6zellikle Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki toplumda ise yabanc\u0131la\u015fma, devlet b\u00fcrokrasisi ve parti b\u00fcrokrasisinden kaynaklan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Kontrol\u00fcn Do\u011fas\u0131 Farkl\u0131yd\u0131:<\/strong>\u00a0Kapitalizmdeki i\u015f\u00e7iler, i\u015fveren ve piyasa g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan kontrol edilir. Geleneksel devlet merkezli sosyalizminde ise i\u015f\u00e7iler ekonomik planlar\u0131 yapan b\u00fcrokrasi ve parti ayg\u0131t\u0131 taraf\u0131ndan kontrol ediliyordu. \u00d6zetle, kapitalizmde yabanc\u0131la\u015fma sistemik bir zorunluluk idi fakat Geleneksel sosyalizmde ve \u00f6zellikle Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde ise g\u00f6r\u00fcld\u00fc ki, \u00f6zel m\u00fclkiyeti ortadan kald\u0131rmak yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 sona erdirmek i\u00e7in yeterli olmad\u0131. Geleneksel sosyalizm olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu t\u00fcr sosyalizm, genellikle piyasan\u0131n yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmada ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015f, ancak bunu zorlay\u0131c\u0131, i\u015f\u00e7ilere ve halka hesap vermeyen bir devletin yaratt\u0131\u011f\u0131 yabanc\u0131la\u015fma ile de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Bu nedenle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sosyalizminde i\u015f\u00e7ilerin hem \u00fcretim hem de siyasi s\u00fcre\u00e7 \u00fczerinde ger\u00e7ek kontrol sahibi olmas\u0131n\u0131n, yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 a\u015fman\u0131n kilit \u00f6nlemi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Geleneksel Sosyalizm \u00dclkelerinde Yabanc\u0131la\u015fma Nas\u0131l Ortaya \u00c7\u0131kt\u0131? Kas\u0131m 2025, Kaan Sungur Buradaki geleneksel sosyalizm ifadesi 1980\u2019li y\u0131llara de\u011fin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen sosyalizm in\u015fa \u00e7abalar\u0131n\u0131 veya \u00c7in\u2019i de etkileyen Sovyet tipi sosyalizm modelini kastetmektedir. Bu model neredeyse Yugoslavya d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm sosyalist \u00fclkeleri etkilemi\u015ftyir. Sosyalizm ve kapitalizmde i\u015f\u00e7ilerin yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak, Marx’\u0131n yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131 ve yabanc\u0131la\u015fman\u0131n her iki sistemde nas\u0131l farkl\u0131 \u015fekillerde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,49],"tags":[],"class_list":["post-5992","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5992"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5993,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5992\/revisions\/5993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}