{"id":6023,"date":"2025-12-10T19:03:14","date_gmt":"2025-12-10T19:03:14","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6023"},"modified":"2025-12-10T19:03:14","modified_gmt":"2025-12-10T19:03:14","slug":"unlu-marksist-psikoloji-teorisyeni-vygotskynin-hayati-ve-eserleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6023","title":{"rendered":"\u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Hayat\u0131 ve Eserleri"},"content":{"rendered":"\n

\u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Hayat\u0131 ve Eserleri<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Edit\u00f6r: \u00d6mer Cans\u0131z<\/strong>, Aral\u0131k 2025<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in Sosyal Bilimler Ansiklopedisi\u2019nden \u00c7evrilmi\u015ftir<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lev Vygotsky (1896-1934),<\/strong> Sovyetler Birli\u011fi’nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan, se\u00e7kin bir psikologdur. Vygotsky\u2019nin temel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7ocuk geli\u015fimi ve e\u011fitim psikolojisi \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f; \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve \u00e7ocu\u011fun \u00f6\u011frenme ve geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini incelemi\u015ftir. Alana yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli katk\u0131lardan dolay\u0131 “Psikolojinin Mozart’\u0131” olarak an\u0131lan Vygotsky’nin k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel<\/strong> teorisi, yaln\u0131zca Sovyetler Birli\u011fi’nde de\u011fil, Bat\u0131 psikolojisinde de geni\u015f kapsaml\u0131 bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky ve Piaget \u00e7a\u011fda\u015ft\u0131. Ancak Piaget’nin bili\u015fsel geli\u015fim konusundaki evrenselci g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn aksine, Vygotsky’nin teorisi k\u00fclt\u00fcr ve toplumun \u00e7ocuklar\u0131n bili\u015fsel geli\u015fimi \u00fczerindeki etkisini vurguluyordu. Vygotsky’nin teorisindeki g\u00fc\u00e7l\u00fc Bat\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc etkisi nedeniyle, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 1936’dan 1956’ya kadar Sovyet h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131nda tutuldu ve teorilerinin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 yasakland\u0131. Vygotsky’nin teorilerinin Amerikan psikoloji toplulu\u011funun dikkatini \u00e7ekmesi ise ancak 1960’lar\u0131 buldu.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky (1896-1934), Belarus’un (kelime anlam\u0131 “beyaz”d\u0131r) k\u00fc\u00e7\u00fck bir kasabas\u0131 olan Or\u015fa’da do\u011fdu. 1913 y\u0131l\u0131nda \u00fcniversite \u00f6ncesi e\u011fitimini tamamlayan Vygotsky, \u00fcst\u00fcn yetenekleri sayesinde alt\u0131n madalya kazand\u0131. Yahudi \u00f6\u011frencilerin sadece y\u00fczde \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn Moskova \u00dcniversitesi’ne girebildi\u011fi bir d\u00f6nemde, Vygotsky \u00e7e\u015fitli aksiliklere ra\u011fmen sonunda kabul edilmeyi ba\u015fard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 O d\u00f6nemde tarih ve felsefeye ilgi duymas\u0131na ra\u011fmen, ailesinin tavsiyesine uyarak t\u0131p b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc se\u00e7ti. Bir ay sonra hukuk fak\u00fcltesine ge\u00e7i\u015f yapt\u0131. G\u00fc\u00e7l\u00fc bilgi a\u00e7l\u0131\u011f\u0131, Vygotsky’nin 1914 y\u0131l\u0131nda hem Moskova \u00dcniversitesi’nde hem de \u015eanyavski Halk \u00dcniversitesi’nde e\u015f zamanl\u0131 e\u011fitim almas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky tarih, felsefe ve psikoloji alanlar\u0131nda sa\u011flam bir temel atarken, edebiyat alan\u0131ndak\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1913 ile 1915 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda edebiyat, hukuk ve tiyatro, ilgi alanlar\u0131n\u0131n merkezini olu\u015fturuyordu; psikoloji hen\u00fcz bu merkeze girmemi\u015fti. Vygotsky’nin yay\u0131mlanan ilk eserleri psikoloji alan\u0131na de\u011fil, edebiyat ele\u015ftirisine aitti; ancak psikolojik d\u00fc\u015f\u00fcncesinin evrimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu eserler b\u00fcy\u00fck bir de\u011fere sahiptir. Bu k\u0131sa edebi ele\u015ftiri d\u00f6nemi, Vygotsky’nin daha sonraki bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda anahtar kelime haline gelecek olan “bilin\u00e7” fikrinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131yla yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eanyavski \u00dcniversitesi’ndeyken Vygotsky, Shakespeare’in \u00fcnl\u00fc trajedisi Hamlet<\/em> \u00fczerine bir makale yazmay\u0131 tasarlad\u0131. Bu ilk bilimsel ara\u015ft\u0131rma makalesi nihayet 1915-1916 y\u0131llar\u0131nda tamamland\u0131 ve tarihi bir belge olarak Vygotsky’nin \u00fcniversite y\u0131llar\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r. Bu makale materyalist bir ki\u015filik ve bilin\u00e7 psikolojisi kurmay\u0131 ama\u00e7lamasa da, sadece basit bir estetik incelemesi olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir; \u00e7\u00fcnk\u00fc psikolojik ortam\u0131n felsefi ve edebi analizini i\u00e7ermekte ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evrenin birey \u00fczerindeki etkisini \u2014k\u00fclt\u00fcrel determinizm fikrini\u2014 vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1917’de iki \u00fcniversiteden mezun olan Vygotsky, \u00f6\u011fretmenlik kariyerine ba\u015flamak \u00fczere ailesinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Gomel’e d\u00f6nd\u00fc. Gomel’de ge\u00e7irdi\u011fi yedi y\u0131l boyunca yeti\u015fkin okullar\u0131 i\u00e7in edebiyat ve Rus\u00e7a, e\u011fitim enstit\u00fcleri i\u00e7in mant\u0131k ve psikoloji, sanat okullar\u0131 i\u00e7in estetik ve sanat tarihi de dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli okul t\u00fcrlerinde \u00e7ok say\u0131da ders verdi. 1919’da t\u00fcberk\u00fcloza yakaland\u0131 ve on be\u015f y\u0131l sonra bu hastal\u0131ktan hayat\u0131n\u0131 kaybedecekti. Ancak bu ilk hastal\u0131k d\u00f6neminde mucizevi bir \u015fekilde hayatta kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1924’ten sonra Vygotsky’nin ilgisi psikolojiye, \u00f6zellikle de e\u011fitim psikolojisine kayd\u0131. 1922 ile 1926 aras\u0131nda psikoloji \u00fczerine sekiz makale yazd\u0131 ve bunlardan yedisi e\u011fitim sorunlar\u0131yla ilgiliydi. Ayr\u0131ca Gomel E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc’nde bir psikoloji laboratuvar\u0131 kurarak okul \u00f6ncesi ve okul \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar \u00fczerine \u00e7e\u015fitli \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fc. 1924 y\u0131l\u0131nda Vygotsky, o d\u00f6nem Rusya’daki en \u00f6nemli psikoloji konferans\u0131 olan ve kendisinin Rus psikoloji toplulu\u011fu \u00f6n\u00fcne ilk kez \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Leningrad’daki \u0130kinci N\u00f6ropsikoloji Kongresi’ne kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky bu Konferansta, Gomel’de y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc \u00fc\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 detayland\u0131rd\u0131. Vygotsky’nin “Refleksoloji ve Psikolojik Ara\u015ft\u0131rma Metodolojisi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporu delegeleri derinden etkiledi. \u015eartl\u0131 refleksler ile bilin\u00e7li davran\u0131\u015f aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyan ilk ki\u015fi oydu ve bilimsel psikolojinin, bilin\u00e7 gibi \u00f6nemli bir olguyu g\u00f6rmezden gelemeyece\u011fini savundu. O d\u00f6nem Moskova Psikoloji Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn m\u00fcd\u00fcr\u00fc olan Kornilov, Vygotsky’yi enstit\u00fcde \u00e7al\u0131\u015fmaya davet etti. Vygotsky daveti hemen kabul etti ve birka\u00e7 hafta sonra yeni bir kariyere ba\u015flamak \u00fczere memleketi Gomel’den ayr\u0131larak Moskova’ya gitti.<\/p>\n\n\n\n

1924’te Vygotsky, engellilik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00fczerine ilk kitab\u0131n\u0131 yazd\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda Halk E\u011fitim Komiserli\u011fi’nde, \u00f6zellikle fiziksel engelli veya zihinsel engeli olan \u00e7ocuklar\u0131n e\u011fitiminden sorumlu olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. 1925 yaz\u0131nda Vygotsky, \u0130ngiltere’de d\u00fczenlenen “Sa\u011f\u0131r \u00c7ocuklar\u0131n E\u011fitimi ve \u00d6\u011fretimi Uluslararas\u0131 Konferans\u0131”nda delegasyonu temsil etti. Ayn\u0131 y\u0131l, Halk E\u011fitim Komiserli\u011fi T\u0131bbi E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc b\u00fcnyesinde engelli \u00e7ocuklar\u0131n psikolojisi i\u00e7in bir laboratuvar kurdu. 1929’da bu enstit\u00fc “Deneysel Engellilik Enstit\u00fcs\u00fc” ad\u0131n\u0131 ald\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde “Engellilik Enstit\u00fcs\u00fc” olarak bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere’den d\u00f6nd\u00fckten sonra t\u00fcberk\u00fcloza yakaland\u0131 ve doktorlar ona evinde izole kalmas\u0131n\u0131 ve dinlenmesini tavsiye etti. \u0130zolasyon s\u00fcrecinde Vygotsky, “Sanat Psikolojisi” adl\u0131 eserini tamamlad\u0131. 1925 sonbahar\u0131nda durumu k\u00f6t\u00fcle\u015fince hastaneye yatmak zorunda kald\u0131. Hastanede kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre boyunca, d\u00f6nemin psikolojik durumunu isabetli bir \u015fekilde analiz eden ve temel kavramlar\u0131 \u00e7a\u011fda\u015f psikolojiyle hala yak\u0131ndan ilgili olan \u00fcnl\u00fc metodolojik makalesi “Psikolojideki Krizin Tarihsel Anlam\u0131”n\u0131 tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1930’da Vygotsky, Luria ile birlikte “Davran\u0131\u015f Tarihi \u00dczerine \u00c7al\u0131\u015fmalar: Maymunlar, \u0130lkel \u0130nsan ve \u00c7ocuklar” adl\u0131 eserde i\u015fbirli\u011fi yapt\u0131. Farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerden insanlar\u0131n \u00fcst d\u00fczey psikolojik s\u00fcre\u00e7lerindeki farkl\u0131l\u0131klar Vygotsky’nin ilgisini \u00e7ekti ve bu ilgi onu 1931-1932 y\u0131llar\u0131nda \u00d6zbekistan’da k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fma tasarlamaya y\u00f6neltti. Sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 nedeniyle Vygotsky bu ke\u015fif gezisine kat\u0131lamad\u0131; geziye Luria liderlik etti. Sa\u011fl\u0131k durumuna ra\u011fmen Vygotsky, gece g\u00fcnd\u00fcz demeden yorulmaks\u0131z\u0131n \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1934 bahar\u0131nda tekrar t\u00fcberk\u00fcloza yakalanan Vygotsky, doktorun hastaneye yatma \u00f6nerisini kararl\u0131l\u0131kla reddetti ve kendini daha da \u00f6zverili bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na adad\u0131. \u00d6lmeden \u00f6nceki son s\u00f6zleri “Haz\u0131r\u0131m” oldu.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fl\u0131ca Eserleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vygotsky, 186 eser kaleme alm\u0131\u015f \u00fcretken bir yazard\u0131. Yukar\u0131da belirtilenlerin yan\u0131 s\u0131ra, ba\u015fl\u0131ca eserleri \u015funlard\u0131r: Psikolojideki Krizin Anlam\u0131<\/em> (1926), \u00c7ocuklukta \u00dcst D\u00fczey Dikkat Bi\u00e7imlerinin Geli\u015fimi<\/em> (1929), \u00c7ocuk Psikolojik Geli\u015fimindeki Sorunlar<\/em> (1929\u20131934) ve Psikoloji Dersleri<\/em> (1932). 1956 ve 1960 y\u0131llar\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi, Vygotsky’nin eserlerinden olu\u015fan iki derleme yay\u0131mlad\u0131: Psikolojik Ara\u015ft\u0131rmalar \u00dczerine Se\u00e7me Eserler<\/em> ve \u00dcst D\u00fczey Psikolojik \u0130\u015flevlerin Geli\u015fimi<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Hayat\u0131 ve Eserleri Edit\u00f6r: \u00d6mer Cans\u0131z, Aral\u0131k 2025 \u00c7in Sosyal Bilimler Ansiklopedisi\u2019nden \u00c7evrilmi\u015ftir Lev Vygotsky (1896-1934), Sovyetler Birli\u011fi’nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan, se\u00e7kin bir psikologdur. Vygotsky\u2019nin temel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7ocuk geli\u015fimi ve e\u011fitim psikolojisi \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f; \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve \u00e7ocu\u011fun \u00f6\u011frenme ve geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini incelemi\u015ftir. Alana yapt\u0131\u011f\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20],"tags":[],"class_list":["post-6023","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6023"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6025,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6023\/revisions\/6025"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}