{"id":6026,"date":"2025-12-10T19:08:17","date_gmt":"2025-12-10T19:08:17","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6026"},"modified":"2025-12-10T19:08:18","modified_gmt":"2025-12-10T19:08:18","slug":"unlu-marksist-psikoloji-teorisyeni-vygotskynin-psikoloji-bilimine-onemli-katkilari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6026","title":{"rendered":"\u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Psikoloji Bilimine \u00d6nemli Katk\u0131lar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

\u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Psikoloji Bilimine \u00d6nemli Katk\u0131lar\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Edit\u00f6r: \u00d6mer Cans\u0131z<\/strong>, Aral\u0131k 2025<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u00c7in Sosyal Bilimler Ansiklopedisi\u2019nden \u00c7evrilmi\u015ftir<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"
Vygotsky (ilk s\u0131ra, soldan 3.) ve Luria soldan\u00a02.\u2019dir.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Lev Vygotsky (1896-1934),<\/strong> Sovyetler Birli\u011fi’nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan, se\u00e7kin bir psikologdu. Vygotsky\u2019nin temel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7ocuk geli\u015fimi ve e\u011fitim psikolojisi \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f; \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve \u00e7ocu\u011fun \u00f6\u011frenme ve geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini incelemi\u015ftir. Alana yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli katk\u0131lardan dolay\u0131 “Psikolojinin Mozart’\u0131” olarak an\u0131lan Vygotsky’nin k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel<\/strong> teorisi, yaln\u0131zca Sovyetler Birli\u011fi’nde de\u011fil, Bat\u0131 psikolojisinde de geni\u015f kapsaml\u0131 bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky ve Psikoloji Bilimine \u00d6nemli Katk\u0131lar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1950’lerden bu yana Vygotsky’nin psikoloji alan\u0131ndaki itibar\u0131 giderek artt\u0131. O sadece 20. y\u00fczy\u0131l Rus psikolojisinde kilit bir fig\u00fcr olarak kabul edilmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda 20. y\u00fczy\u0131lda d\u00fcnyan\u0131n en etkili 100 psikolo\u011fundan biri olarak se\u00e7ilmi\u015ftir. Dikkat \u00e7ekici bir \u015fekilde, bu \u00fcnl\u00fc psikolog, psikolojik ara\u015ft\u0131rmalara sadece 10 y\u0131l\u0131n\u0131 adad\u0131ktan sonra 37 ya\u015f\u0131nda gen\u00e7 ya\u015fta hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. D\u00fc\u015f\u00fcnce ve ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n zenginli\u011fi, \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve geni\u015fli\u011fi ile hayat\u0131n\u0131n k\u0131sal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Vygotsky psikoloji tarihinde bir mucize yaratm\u0131\u015f ve sonraki nesiller taraf\u0131ndan “Psikolojinin Mozart’\u0131” olarak selamlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Vygotsky’nin k\u00fclt\u00fcrel ve tarihsel geli\u015fim teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vygotsky’nin hayat\u0131 k\u0131sa ama parlakt\u0131; yorulmak bilmez bir m\u00fccadele ve s\u00fcrekli yenilikle doluydu. Bir\u00e7ok zorlu\u011fa g\u00f6\u011f\u00fcs germesine ra\u011fmen bilgi aray\u0131\u015f\u0131nda kararl\u0131 kald\u0131. E\u011fitimi, do\u011fumu ve etnik k\u00f6keni nedeniyle zorluklarla ge\u00e7ti; say\u0131s\u0131z hastal\u0131ktan muzdaripti ve birka\u00e7 kez \u00f6l\u00fcmle burun buruna geldi. Ayr\u0131ca siyasi nedenlerle ihmal ve d\u0131\u015flanma ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. T\u00fcm bu denemeler ve talihsizlikler, Vygotsky taraf\u0131ndan bilimsel ke\u015fif i\u00e7in t\u00fckenmez bir itici g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 felsefe, tarih, edebiyat ele\u015ftirisi, sanat, sinema, psikoloji, e\u011fitim, dilbilim, patoloji ve t\u0131p gibi geni\u015f bir alan\u0131 kaps\u0131yordu. Onun k\u00fclt\u00fcrel-tarih teorisi kuram\u0131, psikolojide bir bilgi hazinesi haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Vygotsky, psikolojik geli\u015fimin k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel teorisini kurdu ve k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel d\u00fc\u015f\u00fcnce okulunun temelini att\u0131.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    K\u00fclt\u00fcrel tarih teorisi derin ve kapsaml\u0131d\u0131r; temel ilkeleri \u015fu \u015fekilde \u00f6zetlenebilir: \u0130nsan psikolojik faaliyetleri toplumsal \u00f6\u011frenmenin, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve toplumsal ili\u015fkilerin i\u00e7selle\u015ftirilmesinin bir sonucudur; psikolojik geli\u015fim \u00f6z\u00fcnde toplumsal bir s\u00fcre\u00e7tir; k\u00fclt\u00fcr, bir n\u00f6ropsikolojik sistem bi\u00e7iminde i\u00e7selle\u015ftirilerek insan beyninin fizyolojik faaliyetlerini olu\u015fturur; y\u00fcksek sinir faaliyeti, \u00fcst d\u00fczey psikolojik s\u00fcre\u00e7lerin olu\u015fumu ve geli\u015fimi i\u00e7in temeldir; y\u00fcksek sinir faaliyeti, insan k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlerinden ve arac\u0131 sembollerden t\u00fcretilen toplumsal anlamlar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirir; toplumsal faaliyetler ve pratik faaliyetler, duyu-motor kal\u0131plar\u0131n\u0131n i\u00e7selle\u015ftirilmesini te\u015fvik eder; \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin i\u00e7selle\u015ftirilme s\u00fcreci do\u011fas\u0131 gere\u011fi tarihseldir; alg\u0131, istemli dikkat, haf\u0131za, duygu, d\u00fc\u015f\u00fcnme, dil, problem \u00e7\u00f6zme ve davran\u0131\u015f, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel ve tarihsel ortamlarda farkl\u0131 bi\u00e7imler al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

    Vygotsky’nin \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin tarihsel k\u00f6kenine dair teorisi, insan psikolojik geli\u015fiminin kayna\u011f\u0131n\u0131n ve belirleyici fakt\u00f6r\u00fcn\u00fcn, insan tarihi boyunca s\u00fcrekli geli\u015fen k\u00fclt\u00fcr oldu\u011funu kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, psikolojik s\u00fcre\u00e7leri zihnin do\u011fal nitelikleri olarak anlayan idealist g\u00f6r\u00fc\u015flerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda ve hayvan davran\u0131\u015f\u0131 ile insan psikolojik faaliyeti aras\u0131ndaki temel farklar\u0131 g\u00f6rmezden gelen nat\u00fcralist e\u011filimlerin a\u015f\u0131lmas\u0131nda olumlu bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Tarihselcilik ilkesini psikolojiye ilk kez sokan o olmu\u015f, \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin alt d\u00fczey psikolojik i\u015flevler temelinde ortaya \u00e7\u0131k\u0131p geli\u015fti\u011fini ve \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin tarihin \u00fcr\u00fcnleri oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. A.A. Smirnov’un belirtti\u011fi gibi, “T\u00fcm teorisinin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan tam da tarihsel ilkedir ve Vygotsky’nin temel ba\u015far\u0131s\u0131 ve Sovyet psikolojisinin geli\u015fimine yapt\u0131\u011f\u0131 muazzam katk\u0131 burada yatmaktad\u0131r.”<\/strong> (Smirnov, 1984).<\/p>\n\n\n\n

    Vygotsky, derin bilgisi, derin bilimsel okuryazarl\u0131\u011f\u0131, asil karakteri ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile bir grup yetenekli gen\u00e7 akademisyeni akademik bayra\u011f\u0131 alt\u0131nda toplayarak, Sovyet Rus psikoloji tarihindeki en b\u00fcy\u00fck ve en etkili d\u00fc\u015f\u00fcnce okulunu\u2014sosyok\u00fclt\u00fcrel-tarihsel okulu\u2014olu\u015fturdu. Leontiev, Luria, Davydov ve Zankov gibi bir\u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 Sovyet Rus psikolog bu okulun \u00f6nemli \u00fcyeleriydi. Her biri \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin sosyo-tarihsel geli\u015fimini farkl\u0131 perspektiflerden inceledi. \u00d6rne\u011fin Leontiev’in faaliyet teorisi, Luria’n\u0131n n\u00f6ropsikolojisi, Galperin’in zeka olu\u015fumundaki a\u015famalar teorisi ve Elkonin, Zankov ve di\u011ferleri taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen “\u00f6\u011fretim ve geli\u015fim” \u00fczerine teorik ve deneysel ara\u015ft\u0131rmalar, Sovyet Rus psikolojisi \u00fczerinde derin bir etki b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Psikolojide diyalektik materyalizmin metodolojisini savundu<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Vygotsky sadece psikolojide se\u00e7kin bir teorisyen ve deneyci de\u011fil, ayn\u0131 zamanda dikkate de\u011fer bir metodologdu. Bu, Vygotsky’nin sadece psikolojinin geli\u015fiminde ortaya \u00e7\u0131kan belirli sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmeye odaklanmad\u0131\u011f\u0131, ayn\u0131 zamanda psikoloji i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yan felsefi ve metodolojik sorunlara daha yak\u0131ndan ilgi g\u00f6sterdi\u011fi ve bu alanlar\u0131 psikoloji biliminin gelecekteki yap\u0131s\u0131n\u0131n temel ta\u015f\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc anlam\u0131na gelir. Vygotsky’nin diyalektik materyalizmi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde savunmas\u0131, psikologlar\u0131n insan psikolojisini incelemek i\u00e7in geleneksel y\u00f6ntemlerin \u00f6tesinde ba\u015fka bir etkili yol bulmalar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Diyalektik y\u00f6ntemlerin uygulanmas\u0131 psikolojik ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerini \u00e7e\u015fitlendirdi ve psikologlara insan zihninin gizemlerini ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in yeni bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

      Vygotsky’nin Bili\u015fsel Geli\u015fim Teorisi ve Toplumsal \u0130li\u015fkilerin Etkisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Vygotsky’nin say\u0131s\u0131z kavram\u0131 ve teorisi modern psikolojinin teorik hazinesini zenginle\u015ftirmi\u015ftir. Vygotsky’nin teorik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 genel psikoloji, e\u011fitim psikolojisi, psikodilbilim, \u00e7ocuk psikolojisi ve n\u00f6ropsikoloji gibi psikolojinin bir\u00e7ok alan\u0131n\u0131 kapsar. Vygotsky’nin cesur ve benzersiz fikirleri bu alanlardaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 etkilemi\u015f ve te\u015fvik etmi\u015f, modern psikolojinin geli\u015fimini y\u00f6nlendirmi\u015ftir. \u00d6zellikle 1970’lerin sonlar\u0131nda, Bruner \u00f6nderli\u011findeki Amerikan e\u011fitim psikologlar\u0131n\u0131n Vygotsky’nin fikirlerini ABD’ye tan\u0131tmas\u0131ndan sonra, bu durum yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k alan\u0131nda \u00f6nemli bir akademik d\u00fc\u015f\u00fcnce okulunun\u2014toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k\u2014y\u00fckseli\u015fini do\u011frudan etkiledi ve b\u00f6ylece \u00e7a\u011fda\u015f e\u011fitim psikolojisinde bir devrim tetikledi.<\/p>\n\n\n\n

      Toplumsal Yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k ve Bilginin Toplumsal \u0130n\u015fas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \u00c7a\u011fda\u015f yap\u0131land\u0131rmac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce i\u00e7inde \u00f6nemli bir paradigma olan toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k, temel olarak Vygotsky’nin teorilerine dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

       Toplumsal<\/strong> yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k bilgiyi toplumsal olarak in\u015fa edilen bir yap\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr ve ana dayana\u011f\u0131 \u015fudur: Bilginin temeli dil bilgisi, uzla\u015f\u0131lar ve kurallard\u0131r ve dil toplumsal bir yap\u0131d\u0131r. \u0130nsan bilgisi -kurallar ve uzla\u015f\u0131lar da dahil olmak \u00fczere- belirli bir alandaki bilginin do\u011frulu\u011funu belirlemede ve yarg\u0131lamada \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynar. Bireyin \u00f6znel bilgisi, yay\u0131n yoluyla ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan kabul edilebilir nesnel bilgiye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, ki\u015fileraras\u0131 etkile\u015fim i\u00e7eren toplumsal bir s\u00fcreci gerektirir; bu nedenle nesnelli\u011fin kendisi toplumsal olarak anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Yay\u0131nlanan bilgi, reforme edilip insanlar taraf\u0131ndan kabul edilen nesnel bilgi haline gelmeden \u00f6nce ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan incelenmeli ve yarg\u0131lanmal\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, \u00f6znel bilgi ancak toplumsal kabulden ge\u00e7tikten sonra nesnel bilgiye d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Bireyin sahip oldu\u011fu \u00f6znel bilgi, \u00f6z\u00fcnde i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f ve yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f nesnel bilgidir; nesnel bilginin \u00f6znel bir ifade kazanmas\u0131 bu durumu de\u011fi\u015ftirmez. Bireyler hem \u00f6znel bilginin in\u015fas\u0131 ve yarat\u0131lmas\u0131nda hem de ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan yay\u0131nlanan bilginin de\u011ferlendirilmesi ve reforme edilmesi s\u00fcrecinde aktif bir rol oynayabilirler.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6zetle, Vygotsky’nin teorisinden yararlanan toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n benzersiz y\u00f6n\u00fc, \u00f6znel ve nesnel bilgiyi e\u015f zamanl\u0131 olarak ele almas\u0131 ve bunlar\u0131 d\u00f6ng\u00fcsel bir \u015fekilde birbirine ba\u011flayarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak g\u00fc\u00e7lendirmesidir. Bu d\u00f6ng\u00fcsel s\u00fcre\u00e7te, yeni bilginin olu\u015fumu \u00f6nce bireyin yeni bilgiyi \u00f6znel in\u015fas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Yani bireyler, kendi yarat\u0131c\u0131 s\u00fcre\u00e7leri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, \u00f6znel bilgilerine dayanarak nesnel bilgi birikiminde potansiyel bir rol oynarlar. Bu rol basit\u00e7e “ekleme”, “yeniden yap\u0131land\u0131rma” ve “yeniden \u00fcretim” olarak b\u00f6l\u00fcnebilir.<\/p>\n\n\n\n

      Ekleme<\/strong>, yeni kavramlar, tan\u0131mlar, varsay\u0131mlar ya da mevcut bilginin yeni uygulamalar\u0131n\u0131 ifade eder.
      Yeniden yap\u0131land\u0131rma<\/strong>, mevcut bilgiyi genelle\u015ftirmek veya birbirinden kopuk bilgi par\u00e7alar\u0131n\u0131 ili\u015fkilendirmek i\u00e7in yeni kavramlar ya da teorik \u00e7er\u00e7eveler \u00f6nermeyi i\u00e7erir.
      Yeniden \u00fcretim<\/strong> ise \u00e7o\u011funlukla y\u00fcksek nitelikli ders kitaplar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131, bilgi a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve bilgi derlemesi gibi s\u00fcre\u00e7lerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

      Bireyin \u00f6znel in\u015fas\u0131 temelinde ortaya \u00e7\u0131kan yeni bilgi, medya temsilleri (bas\u0131l\u0131, el yaz\u0131s\u0131, s\u00f6zl\u00fc veya elektronik ara\u00e7lar) yoluyla yay\u0131nlan\u0131r ve toplumsal olarak kabul edilen belirli nesnel standartlara g\u00f6re de\u011ferlendirilip yeniden bi\u00e7imlendirilerek nesnel bilgiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u00d6\u011frenme s\u00fcrecinde nesnel bilgi birey taraf\u0131ndan i\u00e7selle\u015ftirilir, yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131l\u0131r ve anlamland\u0131rma yoluyla \u00f6znel bilgi haline gelir. Birey daha sonra bu \u00f6znel bilgiyi yeni bilgi yaratmak ve yay\u0131nlamak i\u00e7in kullan\u0131r, b\u00f6ylece bilgi in\u015fas\u0131n\u0131n d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc tamamlanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n\n\n\n

      Bu d\u00f6ng\u00fcsel s\u00fcre\u00e7te \u00f6znel ve nesnel bilgi, birbirinin olu\u015fumunu, yenilenmesini ve yeniden \u00fcretimini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak te\u015fvik eder. Bu d\u00f6ng\u00fcsel toplumsal bilgi in\u015fas\u0131 s\u00fcreci, bireyin \u00f6znel d\u00fcnyas\u0131n\u0131n toplumla birbirine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu tam olarak g\u00f6sterir. Bilgi, bireysel etkile\u015fim ve kendi bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7leri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplumsal ba\u011flam i\u00e7inde in\u015fa edilir.<\/p>\n\n\n\n

      Bu nedenle, toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k \u00f6\u011frenmeyi veya anlam edinmeyi bireysel bir \u00f6z-in\u015fa s\u00fcreci olarak g\u00f6rse de, bireyin \u00f6znel bilgi in\u015fa s\u00fcrecinde toplumsal ve nesnel bilginin arac\u0131 rol\u00fcne daha fazla odaklan\u0131r. Mikro ve makro toplumsal ba\u011flam ile bireyin i\u00e7sel in\u015fas\u0131, inan\u00e7lar\u0131 ve bili\u015fi aras\u0131ndaki etkile\u015fimi vurgular; bunlar\u0131 ayr\u0131lmaz, d\u00f6ng\u00fcsel ve birbirini g\u00fc\u00e7lendiren ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir toplumsal s\u00fcre\u00e7 olarak ele al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131kta Bir Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma: Piaget ve Vygotsky<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6\u011fretim, \u00f6\u011frenme ve okul m\u00fcfredat\u0131 \u00fczerindeki etkisi giderek g\u00fc\u00e7lenmi\u015ftir. Ancak, tek bir bili\u015fsel \u00f6\u011frenme teorisi olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, yap\u0131land\u0131rmac\u0131lar da bilginin do\u011fas\u0131 ve bilgi in\u015fa s\u00fcrecindeki \u00e7e\u015fitli performanslar\u0131n \u00f6nemi konusunda birle\u015fik bir g\u00f6r\u00fc\u015f payla\u015fmazlar. Bu farkl\u0131l\u0131klara ra\u011fmen, \u00e7o\u011fu yap\u0131land\u0131rmac\u0131 \u00f6\u011frenme konusunda d\u00f6rt noktada hemfikirdir:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      1. \u00d6\u011frenenler kendi anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 in\u015fa ederler.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      2. Yeni \u00f6\u011frenme mevcut anlay\u0131\u015fa dayan\u0131r<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      3. Toplumsal etkile\u015fim \u00f6\u011frenmeyi te\u015fvik eder.<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      4. Anlaml\u0131 \u00f6\u011frenme, otantik \u00f6\u011frenme g\u00f6revleri i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fir.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

        Bu d\u00f6rt nokta, yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn bilgi in\u015fas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

        Bununla birlikte farkl\u0131 yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k paradigmalar\u0131, bilgi in\u015fas\u0131nda farkl\u0131 unsurlar\u0131 vurgular. Piaget’nin bili\u015fsel yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile Vygotsky’nin teorisinden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenen toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda: Piaget bireyin yeni bilgiyi kendisinin yaratmas\u0131n\u0131 vurgularken, Vygotsky k\u00fclt\u00fcr ve dil gibi bilgi ara\u00e7lar\u0131n\u0131n yay\u0131lmas\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ama\u00e7la yap\u0131lan canl\u0131 bir benzetmeye g\u00f6re: Piaget bir PC’ye (ki\u015fisel bilgisayara) bakarken, Vygotsky World Wide Web’e (\u0130nternet a\u011f\u0131na) bak\u0131yordu (PC’nin Piaget’ye oran\u0131, WWW’nin Vygotsky’ye oran\u0131 gibidir).<\/p>\n\n\n\n

        E\u011fitimsel Uygulamalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        1. \u00d6\u011fretim \u0130skelesi (Scaffolding) Ad\u0131mlar\u0131<\/p>\n\n\n\n

        Vygotsky, \u00e7ocuklar\u0131n toplumlar\u0131 taraf\u0131ndan de\u011fer verilen zihinsel becerileri, kendilerinden daha bilgili biriyle etkile\u015fimleri yoluyla in\u015fa ettiklerini vurgular. Yeti\u015fkinler etkile\u015fim s\u0131ras\u0131nda bu toplumca de\u011fer verilen bilgileri \u00e7ocuklara aktar\u0131r; bu \u00e7er\u00e7eveye iskele denir. \u00d6\u011fretim s\u00fcrecinde bu \u00e7er\u00e7evenin alt\u0131 ad\u0131m\u0131 vard\u0131r: kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flama (recruitment), g\u00f6sterim (demonstration), g\u00f6revleri basitle\u015ftirme, kat\u0131l\u0131m\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme, geri bildirim sa\u011flama ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kontrol etme.<\/p>\n\n\n\n

        Kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flama, \u00f6\u011fretmenlerin \u00f6\u011frencileri yaln\u0131zca seyirci olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ve problem \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nlendirmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. \u00d6\u011frenciler g\u00f6reve kat\u0131lmaya istekli olduklar\u0131nda \u00f6\u011fretmen \u00f6nce do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcm y\u00f6ntemini g\u00f6sterir; ard\u0131ndan \u00f6\u011frenciler problemi kendileri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bunun i\u00e7in problem ba\u015flang\u0131\u00e7ta basitle\u015ftirilmeli; ne a\u015f\u0131r\u0131 zor ne de fazla kolay olmal\u0131d\u0131r. \u00d6\u011fretim s\u00fcreci boyunca \u00f6\u011fretmen, \u00f6\u011frencilerin aktif d\u00fc\u015f\u00fcnme ve problem \u00e7\u00f6zme s\u00fcrecinde kalmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamal\u0131d\u0131r. Bu, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn do\u011frulu\u011fu kadar, yanl\u0131\u015fsa neden yanl\u0131\u015f oldu\u011funun a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 da i\u00e7eren zaman\u0131nda geri bildirim verilmesini gerektirir. \u00d6\u011frenciler problemde ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131nda ise \u00f6\u011fretmen, hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in g\u00f6revi daha da basitle\u015ftirmelidir.<\/p>\n\n\n\n

        2. Kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00d6\u011fretim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Etkile\u015fimli \u00f6\u011fretim, Vygotsky’nin teorisinin ba\u015far\u0131l\u0131 bir ba\u015fka uygulamas\u0131d\u0131r. Hem \u00f6\u011fretmenlerin hem de \u00f6\u011frencilerin bir tart\u0131\u015fma grubunda lider rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmesini i\u00e7erir. Bu, \u00f6ncelikle okudu\u011funu anlama becerisi zay\u0131f olan \u00f6\u011frencilerin okuma becerilerini e\u011fitmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6nce \u00f6\u011frenciler makaleyi okur, sonra \u00f6\u011fretmen tart\u0131\u015fma lideri olman\u0131n nas\u0131l bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6sterir. Liderin ana g\u00f6revleri makaleyi \u00f6zetlemek i\u00e7in sorular sormak, gelecekteki geli\u015fimini tahmin etmek veya yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 gidermektedir. Daha sonra \u00f6\u011fretmen daha basit makaleler se\u00e7er ve \u00f6\u011frencilerin s\u0131rayla tart\u0131\u015fma lideri olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bu durumda \u00f6\u011fretmen aktif olarak m\u00fcdahale etmez, sadece tart\u0131\u015fma yolundan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda m\u00fcdahale eder.<\/p>\n\n\n\n

        3. \u00c7ocuklar\u0131n \u00d6zel Dilini Kullanma (Kendi Kendine Konu\u015fma)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Vygotsky’nin teorisine g\u00f6re \u00f6\u011fretmenler, \u00f6\u011frencilerin i\u00e7selle\u015ftirilmi\u015f diline de\u011fer vermeli, bunu \u00f6\u011frencilerin \u00f6\u011fretmenin daha olgun problem \u00e7\u00f6zme y\u00f6ntemlerini i\u00e7selle\u015ftirme s\u00fcreci olarak g\u00f6rmelidir. Ayr\u0131ca, \u00d6\u011frenciler hen\u00fcz problem \u00e7\u00f6zmede yeterli de\u011fillerse, kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7lerini sesli olarak ifade etmeye te\u015fvik edilerek \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131r\u0131labilir<\/p>\n\n\n\n

        Vygotsky’nin Etkileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        Vygotsky’nin teorileri, Bat\u0131 psikolojisi \u00fczerinde 1960’lardan itibaren geni\u015f ve derin bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 psikolojisi uzun s\u00fcre pozitivizm ve fenomenolojiye dayanarak bireyi sosyo-k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flamlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda incelemi\u015fken, Vygotsky’nin fikirleri Bat\u0131’da sosyo-k\u00fclt\u00fcrel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na do\u011fru bir kayma yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bu etki \u00fc\u00e7 a\u015famada incelenebilir:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        1. 1960’lar – 1970’lerin sonu:<\/strong> Vygotsky’nin D\u00fc\u015f\u00fcnce ve Dil<\/em> eserinin 1962’de ABD’de yay\u0131mlanmas\u0131yla ba\u015flayan tan\u0131ma evresi.<\/li>\n\n\n\n
        2. 1970’lerin sonu – 1980’lerin sonu:<\/strong> Yayg\u0131n etki evresi. Zihin Toplumda<\/em> (1978) kitab\u0131n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131 ve ZPD, i\u00e7sel konu\u015fma gibi kavramlar\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/li>\n\n\n\n
        3. 1990’lar\u0131n ba\u015f\u0131 ve sonras\u0131:<\/strong> Derinle\u015fme evresi. Vygotsky’nin tarihsel ba\u011flam\u0131, ki\u015fisel hayat\u0131 ve teorileri \u00fczerine hem tarihsel hem de ampirik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

          Vygotsky’nin Bat\u0131’daki pop\u00fclaritesinin nedenleri aras\u0131nda, Amerikan psikologlar\u0131n\u0131n toplumsal etkiye duydu\u011fu ilgi, Piaget ile olan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar, Sputnik \u015foku sonras\u0131 Amerikan e\u011fitim reformunda Bruner gibi Vygotsky hayranlar\u0131n\u0131n rol almas\u0131 ve postmodernizmin y\u00fckseli\u015fi say\u0131labilir.<\/p>\n\n\n\n

          Vygotsky’nin Bat\u0131 geli\u015fim ve e\u011fitim psikolojisi \u00fczerindeki etkisi temel olarak iki alanda kendini g\u00f6sterir:<\/p>\n\n\n\n

            \n
          1. Ara\u015ft\u0131rma Y\u00f6ntemleri:<\/strong> U. Bronfenbrenner’in ekolojik sistemler teorisi, nitel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n (s\u00fcre\u00e7 de\u011ferlendirmesi) y\u00fckseli\u015fi ve dinamik de\u011ferlendirme y\u00f6ntemleri, Vygotsky’nin teorik temellerinden beslenmi\u015ftir. Vygotsky’nin etkinlik teorisi ve ZPD kavram\u0131, statik testler yerine s\u00fcrece odaklanan de\u011ferlendirmelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
          2. Toplumsal \u0130n\u015fa Fikri:<\/strong> Okul ve s\u0131n\u0131f k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenci geli\u015fimi \u00fczerindeki etkisi, akran etkile\u015fimi ve oyunun (\u00f6zellikle okul \u00f6ncesi d\u00f6nemde) bili\u015fsel geli\u015fimdeki rol\u00fc \u00fczerine yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar, Vygotsky’nin toplumsal yap\u0131land\u0131rmac\u0131 fikirlerini do\u011frulamaktad\u0131r. Oyun, Vygotsky’ye g\u00f6re \u00e7ocu\u011fun “kendi ya\u015f\u0131n\u0131n ve g\u00fcnl\u00fck davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131” en \u00f6nemli geli\u015fim kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

            Sonu\u00e7 olarak, Vygotsky’nin sosyo-k\u00fclt\u00fcrel \u00e7evreye ve etkile\u015fime verdi\u011fi \u00f6nem, geleneksel Bat\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve ampirik ara\u015ft\u0131rmalarla desteklenmi\u015ftir. Okullar, s\u0131n\u0131flar ve \u00f6\u011fretmenler, \u00e7ocuklar\u0131n psikolojik geli\u015fimini do\u011frudan etkileyen fakt\u00f6rler olarak tam dikkat g\u00f6r\u00fclmelidir.<\/p>\n\n\n\n

            Vygotsky Psikolojik Teorilerinin Ba\u015fl\u0131ca S\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Vygotsky’nin k\u0131sa hayat\u0131 yo\u011fun ke\u015fiflerle, s\u00fcrekli yeni fikirler \u00f6nermekle ve kendi teorilerini hevesle in\u015fa etmekle dolu oldu\u011fundan ve gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, Wundt ve Freud gibi psikologlar\u0131n aksine, sonraki y\u0131llar\u0131nda erken d\u00f6nem teorilerini daha fazla de\u011fi\u015ftirme, tamamlama ve m\u00fckemmelle\u015ftirme zaman\u0131 bulamad\u0131. Bu nedenle Vygotsky’nin teorilerinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak baz\u0131 eksiklikler vard\u0131r; \u00f6rne\u011fin baz\u0131 terimlerin belirsizli\u011fi, baz\u0131 hipotezlerin deneysel olarak kan\u0131tlanamamas\u0131 ve baz\u0131 teorilerin tamamlanmam\u0131\u015f kalmas\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n

            Bu zaaflar belirgin olarak \u015fu \u015fekillerde kendini g\u00f6sterir:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            Birincisi,<\/strong> Vygotsky’nin erken d\u00f6nem k\u00fclt\u00fcrel-tarihsel teorisi de nat\u00fcralist e\u011filimler g\u00f6steriyordu. \u00d6rne\u011fin, alt ve \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevleri kesin olarak kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya getiriyor, \u00e7ocuklar\u0131n alt d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerinin tamamen kal\u0131tsal, do\u011fal bir yap\u0131ya sahip oldu\u011funa, k\u00fclt\u00fcrel sembollerle dolay\u0131mlanmad\u0131\u011f\u0131na ve bu nedenle arac\u0131 bir yap\u0131ya sahip olmad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131yordu. Daha sonra bu g\u00f6r\u00fc\u015fte \u00f6nemli revizyonlar yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

             \u0130kincisi,<\/strong> Vygotsky tarihselcilik ilkesini psikolojiye soktu\u011funda, toplumsal olu\u015fumlar\u0131n spesifik do\u011fas\u0131n\u0131 analiz etmedi. Tarihi, belirli toplumsal olu\u015fumlardan izole ederek tart\u0131\u015fmak, tarihi ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 sadece soyutla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

             \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/strong> Vygotsky’nin \u00fcst d\u00fczey psikolojik i\u015flevlerin geli\u015fiminin organizma yap\u0131s\u0131ndaki biyolojik de\u011fi\u015fikliklerle ilgisi olmad\u0131\u011f\u0131na dair a\u015f\u0131r\u0131 keyfi iddias\u0131 hatal\u0131d\u0131r. Geli\u015fim ve de\u011fi\u015fim sonsuzdur ve Vygotsky’nin psikolojik i\u015flevlerin do\u011fal geli\u015fimi ile k\u00fclt\u00fcrel ve tarihsel geli\u015fim s\u00fcreci aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 yeterli bilimsel temelden yoksundur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

            \u00dcnl\u00fc Marksist Psikoloji Teorisyeni Vygotsky\u2019nin Psikoloji Bilimine \u00d6nemli Katk\u0131lar\u0131 Edit\u00f6r: \u00d6mer Cans\u0131z, Aral\u0131k 2025 \u00c7in Sosyal Bilimler Ansiklopedisi\u2019nden \u00c7evrilmi\u015ftir Lev Vygotsky (1896-1934), Sovyetler Birli\u011fi’nin kurulu\u015f y\u0131llar\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kan, se\u00e7kin bir psikologdu. Vygotsky\u2019nin temel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7ocuk geli\u015fimi ve e\u011fitim psikolojisi \u00fczerine yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f; \u00f6zellikle d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve \u00e7ocu\u011fun \u00f6\u011frenme ve geli\u015fim s\u00fcre\u00e7lerini incelemi\u015ftir. Alana […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,49],"tags":[],"class_list":["post-6026","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6026","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6026"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6026\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6029,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6026\/revisions\/6029"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6026"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6026"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6026"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}