{"id":6333,"date":"2026-03-31T21:25:20","date_gmt":"2026-03-31T21:25:20","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6333"},"modified":"2026-03-31T21:27:45","modified_gmt":"2026-03-31T21:27:45","slug":"20-yuzyilda-tekelci-devlet-kapitalizmi-ve-keynesci-ekonomi-politika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6333","title":{"rendered":"20. Y\u00fczy\u0131lda Tekelci Devlet Kapitalizmi ve Keynes\u00e7i Ekonomi Politika"},"content":{"rendered":"\n

20. Y\u00fczy\u0131lda Tekelci Devlet Kapitalizmi ve Keynes\u00e7i Ekonomi Politika<\/strong><\/h1>\n\n\n\n
\"\"
ABD’nin Tomahawk f\u00fczesi.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mart 2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Derleyen: Ayaz Zirve<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“Tekelci devlet kapitalizmi” kavram\u0131, \u00f6zellikle II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 d\u00f6nemde, 20. y\u00fczy\u0131lda kapitalizmin Lenin analiziyle yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Lenin Birinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde bat\u0131l\u0131 geli\u015fkin kapitalist \u00fclkelerin tekelci devlet kapitalizmi uygulamalar\u0131yla i\u015f\u00e7ileri ve halk\u0131 soymaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sava\u015fa haz\u0131rlanmak i\u00e7in tekelci devlet kapitalizmi ile ekonomilerini askerile\u015ftirdiklerini ve ekonomiye devlet m\u00fcdahalesinin ola\u011fan \u00fcst\u00fc boyutlara \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131. Lenin tekelci devlet kapitalizmini sosyalizme ge\u00e7i\u015f \u00f6ncesindeki en uygun son a\u015fama olarak de\u011ferlendirmi\u015f ve \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “\u00c7\u00fcnk\u00fc sosyalizm, tekelci devlet kapitalizmin geli\u015fiminin bir sonraki a\u015famas\u0131d\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, sosyalizm, t\u00fcm halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden kapitalist devlet tekelidir ve bu nedenle, bir \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131k kapitalist bir tekel de\u011fildir.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tekelci Devlet Kapitalizmi 1940-1979<\/p>\n\n\n\n

Bir\u00e7ok Marksist ara\u015ft\u0131rmac\u0131ya g\u00f6re ve Sovyet iktisat\u00e7\u0131lar\u0131na g\u00f6re tekelci kapitalizm d\u00f6neminde Tekelci devlet kapitalizmi olarak tan\u0131mlanan a\u015fama, kabaca 1930’lar ile II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 d\u00f6nem aras\u0131nda (\u00f6zellikle 1940’lardan 1970’lere kadar) ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu, devletin tekelci \u00f6zel sermaye ile e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir derecede do\u011frudan i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi yeni bir a\u015famay\u0131 temsil ediyordu; art\u0131k sadece kapitalist devlet bir “gece bek\u00e7isi” de\u011fil, kapitalist devlet arz ve talebi y\u00f6neten, kilit end\u00fcstrileri millile\u015ftiren, askeri-end\u00fcstriyel \u00fcretimi y\u00f6nlendiren ve kapitalist sistemi istikrara kavu\u015fturmak ve burada devlet b\u00fcy\u00fck tekellerin hakimiyetini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in mali ve parasal politikay\u0131 kullanan aktif bir ekonomik akt\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Tekel \u00f6ncesi kapitalizm : rekabet\u00e7i kapitalizm, 19. y\u00fczy\u0131l<\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131l sonu – 20. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131, Lenin taraf\u0131ndan kapitalizmin en y\u00fcksek a\u015famas\u0131 olarak teorize edilmi\u015ftir. Tekelci devlet kapitalizmi, kapitalist devletin art\u0131k tekelci sermaye ile tamamen kayna\u015farak krizleri y\u00f6netmek, piyasalar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na almak ve kar oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fme e\u011filimini engellemek i\u00e7in sistematik olarak m\u00fcdahale etti\u011fi bir ileri geli\u015fme olarak sunulmu\u015ftur; bu m\u00fcdahaleler genellikle b\u00fcy\u00fck askeri harcamalar, refah devleti mekanizmalar\u0131 ve Keynes\u00e7i ekonomik ara\u00e7larla talep y\u00f6netimi yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

1980;mso-spacerun:yes’> ve finansalla\u015fmaya ge\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yeni ak\u0131m\u0131n ve trendin y\u00fckseli\u015fi ile birlikte, bir\u00e7ok Marksist teorisyen bu a\u015faman\u0131n ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ya da yeni bir a\u015famaya; \u00f6rne\u011fin, finansalla\u015fm\u0131\u015f kapitalizm veya neoliberal tekelci kapitalizme yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde \u00f6zel tekeller yeniden \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015f fakat devletin ekonomiye m\u00fcdahalesinin artan trendi ilerlemeye devam etmi\u015ftir. Bat\u0131 Avrupa ve \u0130ngiltere\u2019de tekelci  devlet kapitalizmi bir\u00e7ok sekt\u00f6rde \u00e7ok ileri d\u00fczeyde kamula\u015ft\u0131rmalar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc..<\/p>\n\n\n\n

ABD’de Tekelci devlet kapitalizmi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda, Amerika Birle\u015fik Devletleri genellikle Tekelci devlet kapitalizminin en tipik \u00f6rne\u011fi olarak g\u00f6sterilir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu terimin ABD’ye uygulanmas\u0131 belirgin bir farkl\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131r: Bat\u0131 Avrupa veya Japonya’n\u0131n aksine, ABD Tekelci devlet kapitalizmini \u00f6ncelikle end\u00fcstrilerin yayg\u0131n millile\u015ftirilmesi (fabrikalar\u0131n sahipli\u011fi) yoluyla de\u011fil, askeri Keynes\u00e7ilik, d\u00fczenleyici ekonomik \u00f6nlemler ve b\u00fcy\u00fck federal devlet organ\u0131 taraf\u0131ndan \u015firketlere verilen s\u00fcbvansiyonlar yoluyla devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00f6zel \u015firket \u00e7\u0131karlar\u0131yla birle\u015fmesi yoluyla elde etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni D\u00fczen’den (New Deal 1933) So\u011fuk Sava\u015f’\u0131n sonuna 1989\u2019a kadar, zirve noktas\u0131 1941-1970 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda olmak \u00fczere, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde Tekelci devlet kapitalizmi \u015f\u00f6yle i\u015flemi\u015ftir:<\/p>\n\n\n\n

1. Yeni D\u00fczen (New Deal) ve Sava\u015f Seferberli\u011fi (1933-1945)<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7i\u015f, 1929 B\u00fcy\u00fck Ekonomik Buhran\u0131 ile ba\u015flad\u0131.  Roosevelt d\u00f6neminde, ABD h\u00fck\u00fcmeti kapitalist sistemi kurtarmak i\u00e7in serbest piyasa ilkelerini terk etti.<\/p>\n\n\n\n

 “\u0130\u015f\u00e7iler-Liberal sol” \u0130ttifak\u0131: Devlet, fiyatlar\u0131 belirlemek (NIRA), finans\u0131 d\u00fczenlemek (Glass-Steagall) ve sosyal g\u00fcvenlik a\u011f\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ekonomiye m\u00fcdahale etti.<\/p>\n\n\n\n

Topyek\u00fbn Sava\u015f Ekonomisi: II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131, ABD tarihinde Tekelci devlet kapitalizminin en saf bi\u00e7imiydi. Sava\u015f \u00dcretim Kurulu (WPB), \u00f6zel sekt\u00f6re ne \u00fcretece\u011fi, ne kadar gelir elde edece\u011fi ve ekonomik kaynaklar\u0131 nereye tahsis edece\u011fi konusunda talimat verdi. H\u00fck\u00fcmet, fabrikalar\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 finanse etti —-devlete ait ancak Ford ve General Motors gibi \u00f6zel \u015firketler taraf\u0131ndan i\u015fletilen fabrikalar—ve bunlar\u0131n \u00fcretiminin tek al\u0131c\u0131s\u0131 devletti. \u00d6zel tekeller taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bu merkezi planlama, ABD\u2019sa \u201caskeri-sanayi kompleksini\u201d sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Devlet-Tekelci Devlet Kapitalizminin \u201cAlt\u0131n \u00c7a\u011f\u0131\u201d (1945\u20131970)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sava\u015ftan sonra, ABD sava\u015f altyap\u0131s\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak yerine, onu kurumsalla\u015ft\u0131rd\u0131. Marksist iktisat\u00e7\u0131lar Paul Sweezy ve Paul Baran, ABD devletinin art\u0131k \u201cideal kolektif kapitalist\u201d olarak hareket etti\u011fini ve \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn tek ba\u015f\u0131na sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 karl\u0131l\u0131\u011f\u0131 garanti alt\u0131na ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Sava\u015f Sonras\u0131 Askeri Keynes\u00e7ilik:<\/strong> ABD, \u0130ngiltere\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi k\u00f6m\u00fcr veya demiryolu gibi end\u00fcstrileri millile\u015ftirmek yerine, kal\u0131c\u0131 bir silah ekonomisi yaratt\u0131. Devlet, trilyonlarca dolar\u0131 (fiyatlar\u0131 enflasyona g\u00f6re ayarlanm\u0131\u015f) savunma s\u00f6zle\u015fmelerine aktararak silah alma g\u00fcvencesi verdi. NATO\u2019yu bu ama\u00e7la kulland\u0131. Lockheed, Boeing ve Raytheon gibi \u015firketler, devletin birinci m\u00fc\u015fteri, finans\u00f6r ve d\u00fczenleyici oldu\u011fu bir devlet-tekel ili\u015fkisi i\u00e7inde var oldular.<\/p>\n\n\n\n

 Altyap\u0131 ve Kentlerde Banliy\u00f6le\u015fme:<\/strong> 1956 tarihli Federal Otoyol Yard\u0131m\u0131 Yasas\u0131, ekonomiyi \u015fekillendiren b\u00fcy\u00fck bir devlet m\u00fcdahalesiydi. H\u00fck\u00fcmet, otomobil, petrol ve in\u015faat tekellerini s\u00fcbvanse eden eyaletler aras\u0131 sistemi in\u015fa etmek i\u00e7in kamu fonlar\u0131n\u0131 kulland\u0131 ve ayn\u0131 zamanda t\u00fcketicileri banka kredileri ile bor\u00e7land\u0131ran banliy\u00f6 kent yerle\u015fimlerini yaratt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fczenlenmi\u015f Tekel: Telekom\u00fcnikasyon (AT&T), enerji ve havayollar\u0131 gibi sekt\u00f6rlerde, devlet tekelleri rekabetten koruyarak, piyasa \u00fczerindeki devlet onayl\u0131 kontrol kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00f6zel tekeller sabit bir kar oran\u0131 garanti etti.<\/p>\n\n\n\n

 \u201cAskeri-Sanayi Kompleksi\u201d<\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyet\u00e7i Ba\u015fkan Eisenhower, 1961\u2019deki veda konu\u015fmas\u0131nda bu tekelci devlet kapitalizmi yap\u0131s\u0131 konusunda \u00fcnl\u00fc bir \u015fekilde uyar\u0131da bulunmu\u015ftu:  \u201cAmerikan deneyiminde yeni olan\u201d \u201cb\u00fcy\u00fck bir askerile\u015fme ve b\u00fcy\u00fck bir silah end\u00fcstrisinin birle\u015fimi\u201d \u00e7ok tehlikeli\u2026  Eisenhower Devletin b\u00fct\u00e7e g\u00fcc\u00fc (Pentagon) ve \u00f6zel \u015firketlerin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn birle\u015fti\u011fi, serbest piyasa  kurallar\u0131 veya halka demokratik hesap verme kurallar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fneyen kendi kendini idame ettiren bir sekt\u00f6r yaratt\u0131k, \u00e7ok tehlikeli\u201d<\/p>\n\n\n\n

ABD Tekelci Kapitalizmi Avrupa Modelinden Farkl\u0131yd\u0131<\/p>\n\n\n\n

ABD bu d\u00f6nemde Tekelci devlet kapitalizmini sergilerken, Avrupa \u00f6rne\u011finden farkl\u0131yd\u0131:<\/p>\n\n\n\n

\u201cKilit sekt\u00f6rlerin\u201d Millile\u015ftirilmesi olmad\u0131:  Fransa veya \u0130ngiltere\u2019de devlet, k\u00f6m\u00fcr madenlerine, demiryollar\u0131na ve otomobil \u00fcreticilerine tamamen sahip olmu\u015ftuABD\u2019de devlet bu sekt\u00f6rleri finanse etti ve d\u00fczenledi, ancak m\u00fclkiyeti \u00f6zel ellerde b\u0131rakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Anti-Kom\u00fcnist \u0130deoloji: ABD b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli devlet m\u00fcdahalesi uygularken, siyasi s\u00f6ylemi anti-kom\u00fcnist kald\u0131. Bu, Tekelci devlet kapitalizminin \u00f6z\u00fcn\u00fcn (h\u00fck\u00fcmetin riskleri \u00fcstlenmesi, kay\u0131plar\u0131 halka yay\u0131p sosyalle\u015ftirmesi, k\u00e2rlar\u0131 garanti etmesi) var oldu\u011fu, ancak sermaye bi\u00e7iminin \u00f6zel kald\u0131\u011f\u0131 bir duruma yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Ge\u00e7i\u015f D\u00f6nemi (1970\u2019ler\u20131980\u2019ler)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7o\u011fu Marksist tarih\u00e7i, ABD\u2019deki Tekelci devlet kapitalizminin 1970\u2019lerdeki stagflasyon (ekonomik durgunluk) d\u00f6neminde \u00e7\u00f6kmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmaktad\u0131r. Yeni D\u00fczen\u2019den beri sistemi istikrara kavu\u015fturan Keynesyen ekonomik mekanizmalar ba\u015far\u0131s\u0131z olmaya ba\u015flad\u0131 ve bu da ayn\u0131 anda hem y\u00fcksek enflasyona ve hem de y\u00fcksek i\u015fsizli\u011fe yol a\u00e7t\u0131. Bu durum, neoliberalizme ge\u00e7i\u015fe (1980\u2019lerden itibaren) yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu sonraki a\u015famada devlet ortadan kaybolmad\u0131; aksine, rol\u00fc tekelci sermayeyi d\u00fczenlemekten finans\u0131 serbestle\u015ftirmeye, tekel kar\u015f\u0131t\u0131 uygulamalar\u0131 ortadan kald\u0131rmaya ve vergi y\u00fck\u00fcn\u00fc sermayeden uzakla\u015ft\u0131rmaya ve halk\u0131n s\u0131rt\u0131na y\u0131kmaya, ayn\u0131 zamanda askeri sekt\u00f6r\u00fcn Tekelci devlet kapitalizmi yap\u0131s\u0131n\u0131 korumaya do\u011fru kayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, ABD\u2019deki Tekelci devlet kapitalizminin ay\u0131rt edici \u00f6zellikleri \u015funlard\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Devlet-\u00f6zel \u015firket birle\u015fmesinin merkezi ekseni olarak askeri-sanayi kompleksinin olu\u015fmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    <\/ol>\n\n\n\n

    \u00a0 \u00a0 2. Fazla sermayeyi absorbe etmek i\u00e7in devlet taraf\u0131ndan finanse edilen altyap\u0131 (otoyollar, banliy\u00f6ler).\u00a0<\/p>\n\n\n\n

       3. 1929 \u00f6ncesi kapitalist d\u00f6nemde yayg\u0131n olan periyodik krizleri \u00f6nlemek i\u00e7in federal devlet  taraf\u0131ndan Keynesyen iktisad\u0131n arz-talep talep y\u00f6netimi.<\/p>\n\n\n\n

    1980\u2019lerin liberalle\u015fme dalgalar\u0131ndan sonra Tekelci devlet kapitalizmi terimi ABD i\u00e7in daha az s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lsa da, temel yap\u0131lar -\u00f6zellikle devletin savunma, sa\u011fl\u0131k ve finans sekt\u00f6rleriyle birle\u015fmesi- bug\u00fcn Amerikan kapitalizminin belirleyici \u00f6zellikleri olmaya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

    Sovyet ekonomistlerinin G\u00f6r\u00fc\u015fleri  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sovyet ekonomistleri ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, Bat\u0131 kapitalizminin bir a\u015famas\u0131 olarak \u201cTekelci devlet kapitalizmi\u201d temel kavram\u0131nda hemfikirdi, ancak bu anla\u015fmaya \u00f6nemli teorik tart\u0131\u015fmalar, i\u00e7 siyasi \u00e7eki\u015fmeler e\u015flik etti.<\/p>\n\n\n\n

    Ortak G\u00f6r\u00fc\u015f: Tekelci devlet Kapitalizmi A\u015famas\u0131n\u0131n Varl\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sovyet ekonomistleri aras\u0131nda, 20. Y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na gelindi\u011finde, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve di\u011fer Bat\u0131 \u00fclkelerindeki kapitalizmin yeni bir a\u015famaya girdi\u011fine dair geni\u015f bir fikir birli\u011fi vard\u0131. Bunu, tekelci sermayenin devlet ayg\u0131t\u0131yla birle\u015fmesi olarak tan\u0131mlad\u0131lar; Sovyet ekonomistleri bu s\u00fcreci \u201cTekelci devlet kapitalizmi\u201d olarak adland\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

    Bu konuda ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan \u00f6nemli ekonomistler aras\u0131nda, Macaristan do\u011fumlu son derece etkili bir Sovyet ekonomisti olan Eugen Varga ve 1922 gibi erken bir tarihte devlet ile kapitalist tekeller aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi analiz eden \u00f6nde gelen Bol\u015fevik teorisyen Nikolai Buharin yer al\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n

    Teoriyi kabul ederken, Sovyet ekonomistleri teorinin kesin do\u011fas\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda i\u00e7 tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. Bu tart\u0131\u015fmalar sadece akademik de\u011fildi, ayn\u0131 zamanda Kom\u00fcnist Parti i\u00e7indeki siyasi m\u00fccadelelerle de i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

    1. Varga Tart\u0131\u015fmas\u0131 (1947): Belki de en \u00fcnl\u00fc tart\u0131\u015fma Eugen Varga\u2019n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015fleri etraf\u0131nda d\u00f6nd\u00fc. Varga, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra, \u00f6zellikle ABD\u2019de olmak \u00fczere Bat\u0131 ekonomilerine devlet m\u00fcdahalesinin o kadar yayg\u0131n oldu\u011funu ve Marx\u2019\u0131n \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc keskin, periyodik krizlerden ka\u00e7\u0131nabilen yeni bir kapitalizm bi\u00e7imi yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 savundu. Bu tart\u0131\u015fmal\u0131yd\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalizmin do\u011fas\u0131 gere\u011fi ve geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez bir \u015fekilde krizlerle dolu oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki ortodoks Leninist g\u00f6r\u00fc\u015fle \u00e7eli\u015fiyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.  Varga, bu \u201crevizyonist\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc nedeniyle sert siyasi ele\u015ftirilere maruz kald\u0131 ve bu olay, SSCB\u2019de titiz ekonomik analiz ile ideolojik ortodoksluk aras\u0131ndaki gerilimi vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Devlet ve Tekel G\u00fcc\u00fc:<\/strong> Devlet ve tekeller aras\u0131ndaki ili\u015fkiye dair farkl\u0131 yorumlar vard\u0131. Stalinist g\u00f6r\u00fc\u015f, devlet m\u00fcdahalesinin tekellerin \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet eden bir ara\u00e7 oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeydi. Bununla birlikte, Varga gibi baz\u0131 ekonomistler, devletin bir dereceye kadar \u00f6zerklik kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcyor gibiydi; bu da tehlikeli bir sapma olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

    En kritik ortak nokta, Sovyet ekonomik sistemi ile Bat\u0131\u2019n\u0131n Tekelci devlet kapitalizmi aras\u0131ndaki mutlak ayr\u0131md\u0131. Sovyet teorisyenlerine g\u00f6re, bu ikisi temelde birbirine z\u0131tt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

    Bat\u0131\u2019daki tekelci devlet Kapitalizmi:<\/strong> Bu, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyetiyle tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. Devlet ve tekelin \u201ckayna\u015fmas\u0131\u201d, burjuvazinin s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak, rekabeti bast\u0131rmak ve hem yurt i\u00e7inde hem de yurt d\u0131\u015f\u0131nda i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bir ara\u00e7t\u0131. Sovyet Sistemi ise \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kamu m\u00fclkiyetiyle (i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 temsil eden devlet m\u00fclkiyetiydi. Sovyet devleti, \u00f6zel sermaye ile birle\u015fmiyordu ve halk sermayenin sahibiydi. Nikolay Buharin\u2019in 1922\u2019de a\u00e7\u0131k\u00e7a savundu\u011fu gibi, Sovyet devlet i\u015fletmeleri \u201cdevlet kapitalist tekelleri\u201d de\u011fildi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u201ci\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 millile\u015ftirilmi\u015f i\u015fletmelerin sahibiydi\u201d. Sovyetler\u2019in  hedefi kapitalizmi y\u00f6netmek de\u011fil, onu alt etmekti.<\/p>\n\n\n\n

    Alternatif Sesler: Neo-Tro\u00e7kist teorisyenler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sovyet co\u011frafyas\u0131ndaki t\u00fcm Marksistlerin bu hakim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kabul etmedi\u011fini belirtmekte fayda var. \u00d6rne\u011fin, Neo-Tro\u00e7kist teorisyenler, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin kendisinin, geleneksel burjuvazi yerine b\u00fcrokratik bir elitin devleti kontrol etti\u011fi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir tekelci devlet kapitalizmi bi\u00e7imi oldu\u011funu savundular.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    20. Y\u00fczy\u0131lda Tekelci Devlet Kapitalizmi ve Keynes\u00e7i Ekonomi Politika Mart 2026 Derleyen: Ayaz Zirve “Tekelci devlet kapitalizmi” kavram\u0131, \u00f6zellikle II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 d\u00f6nemde, 20. y\u00fczy\u0131lda kapitalizmin Lenin analiziyle yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Lenin Birinci D\u00fcnya sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde bat\u0131l\u0131 geli\u015fkin kapitalist \u00fclkelerin tekelci devlet kapitalizmi uygulamalar\u0131yla i\u015f\u00e7ileri ve halk\u0131 soymaya ba\u015flad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sava\u015fa haz\u0131rlanmak i\u00e7in tekelci devlet […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-6333","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kapitalizm"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6333","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6333"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6333\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6338,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6333\/revisions\/6338"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6333"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6333"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6333"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}