{"id":6351,"date":"2026-04-08T23:00:46","date_gmt":"2026-04-08T23:00:46","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6351"},"modified":"2026-04-09T21:10:40","modified_gmt":"2026-04-09T21:10:40","slug":"che-guevara-ve-fidel-castronun-ideal-sosyalizm-ve-enternasyonalizm-dusunceleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6351","title":{"rendered":"Che Guevara ve Fidel Castro’nun “\u0130deal Sosyalizm” ve Enternasyonalizm D\u00fc\u015f\u00fcnceleri"},"content":{"rendered":"\n

Che Guevara ve Fidel Castro’nun “\u0130deal Sosyalizm” ve Enternasyonalizm D\u00fc\u015f\u00fcnceleri<\/strong><\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Nisan 2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 Ayaz Zirve taraf\u0131ndan \u00c7in\u2019de yay\u0131nlanan D\u00fcnya Marksizm Tarihi adl\u0131 kitaptan derlenmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Not:<\/strong> Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki \u201cideal sosyalizm\u201d kavram\u0131 her ne kadar baz\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i olmayan yanlar i\u00e7ermesine kar\u015f\u0131n, 20.y\u00fczy\u0131l\u0131n sosyalist ak\u0131mlardan biri olan akademik \u00fctopik sosyalizmden farkl\u0131d\u0131r; K\u00fcba\u2019daki ideal sosyalizm kavram\u0131 temel olarak \u201creel sosyalizm\u201d kavram\u0131 ile kar\u015f\u0131tl\u0131k g\u00f6sterir. Castro daha sonra ideal sosyalizm d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerine \u00f6zele\u015ftiri yapmas\u0131na kar\u015f\u0131n, \u00e7e\u015fitli K\u00fcba ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131na g\u00f6re bug\u00fcn K\u00fcba\u2019da bu fikirlerin ayd\u0131nlar aras\u0131nda hala \u00f6nemli bir etkisi bulunuyor.  Che Guevara ve Fidel Castro’nun savundu\u011fu enternasyonalizm sadece halklar aras\u0131 de\u011fil \u00fclkeler aras\u0131 dayan\u0131\u015fmay\u0131 i\u00e7eriyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcba Devrimi\u2019nin (1953-1959) zafere ula\u015fmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Fidel Castro, karde\u015fi Raul Castro, Che Guevara ve di\u011fer yolda\u015flar\u0131 Marksizmi benimsemi\u015fti. Bu \u00e7izgide devrimi milli demokratik devrimden, sosyalist devrime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrerek K\u00fcba\u2019y\u0131 sosyalizme giden yolda ilerlemesini sa\u011flad\u0131lar. K\u00fcba Devrimi’nin kazan\u0131mlar\u0131 ve K\u00fcba sosyalizminin in\u015fas\u0131, Latin Amerika ve bir b\u00fct\u00fcn olarak uluslararas\u0131 kom\u00fcnist hareketin tarihinde \u00e7ok \u00f6nemli bir etkiye sahip olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevara ve Fidel Castro’nun savundu\u011fu “ideal sosyalizmin” \u00f6z\u00fc, geleneksel Sovyet modelinden daha radikal bir kom\u00fcnist idealin pe\u015finde ko\u015fmakt\u0131; bu ideal, maddi te\u015fviklerden ziyade ahlaki motivasyonu vurguluyordu. Bu ideoloji, pratikte son derece idealist olmas\u0131na ra\u011fmen, ekonomik yasalar\u0131 ihmal etmesi nedeniyle ciddi zorluklarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevara ve Castro esas olarak Sovyetler Birli\u011fi’nden g\u00f6rece daha az etkilenen Latin Amerika’da, devrimci faaliyetlerde bulundular ve bu da Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin resmi ideolojisinden farkl\u0131 olan Che Guevara’n\u0131n “ideal sosyalizm” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne odaklanan bir dizi Marksist g\u00f6r\u00fc\u015f geli\u015ftirmelerine yol a\u00e7t\u0131.  Sovyetler Birli\u011fi’nin resm\u00ee ideolojisine g\u00f6re sosyalizmin \u00f6ncelikli g\u00f6revi \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015ftirilmesine odaklanmakt\u0131. Bu teorik g\u00f6r\u00fc\u015f ilk olarak Lenin taraf\u0131ndan ya\u015fam\u0131 boyunca form\u00fcle edilmi\u015f ve daha sonra Stalin d\u00f6neminde sa\u011flamla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevara, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015ftirilmesini merkeze alan bu t\u00fcr bir “reel sosyalizmi” a\u00e7\u0131k\u00e7a reddederek, sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n belirli de\u011ferlerin in\u015fas\u0131ndan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyece\u011fini ve sosyalizmin in\u015fas\u0131n\u0131n kapitalizmin sahas\u0131nda kal\u0131narak oynanacak bir oyun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015ftu: yani \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirmek ve halk\u0131n t\u00fcketimini artt\u0131rmak yoluyla kapitalizm a\u015f\u0131lamazd\u0131. Sosyalizmin in\u015fas\u0131 bizzat kapitalizmin kendi silahlar\u0131n\u0131 kullanarak —yani meta bi\u00e7imini, benmerkezci bireycili\u011fe yol a\u00e7an rekabeti kullanarak— yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde kesinlikle ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa mahk\u00fbm olacakt\u0131. Che Guevara ve Fidel Castro sosyalizmin nas\u0131l in\u015fa edilece\u011fine dair \u00f6zg\u00fcn g\u00f6r\u00fc\u015flere sahiptiler.  Che Guevara ve Fidel Castro, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin sosyalizm in\u015fa modeline kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yorlard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar yeni sosyalist insan\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n, sosyalist ekonomik in\u015fadan daha \u00f6nemli bir g\u00f6rev oldu\u011funa inan\u0131yorlard\u0131. Che Guevara, 1963 y\u0131l\u0131nda verdi\u011fi bir r\u00f6portajda bunu \u201csosyalist idealleri olmayan bir ekonomist sosyalizme kar\u015f\u0131y\u0131m. Yoksullukla m\u00fccadele ederken \u00f6z\u00fcm\u00fczden uzakla\u015f\u0131yoruz… …kom\u00fcnizmin kendine ait bir ideolojisi olmasayd\u0131, sadece bir b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7iminden ibaret olur ve devrimci bir ahlak olamazd\u0131.” diyerek ele\u015ftirisini a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmi\u015fti. 1965’te yay\u0131nlanan \u201cK\u00fcba’da Sosyalizm ve Halk\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda, “kapitalizmi kendi feti\u015fizmiyle (meta feti\u015fizmi kastediliyor) fethetme” fikrini ele\u015ftirmi\u015fti: “sosyalizm, kapitalizmin bize miras b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yozla\u015fm\u0131\u015f ara\u00e7lar\u0131n yard\u0131m\u0131yla kendi hayallerini ger\u00e7ekle\u015ftiremez.\u201d \u201c\u2026maddi temeli in\u015fa etmek ve yeni insanl\u0131\u011f\u0131 \u015fekillendirmek, kom\u00fcnizmin tamamlanmas\u0131 i\u00e7in gereklidir”.<\/p>\n\n\n\n

Michael L\u00f6wy, “Che Guevara’s Quest for a New Socialism”, Contemporary World and Socialism Dergisi No. 1, 2010. (Pekin)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Che Guevara ve Fidel Castro i\u00e7in sosyalizm; \u201ce\u015fitlik, dayan\u0131\u015fma, kolektivizm, devrimci fedak\u00e2rl\u0131k, vericilik, \u00f6zg\u00fcr tart\u0131\u015fma ve kitlelerin kat\u0131l\u0131m\u0131\u201d de\u011ferlerine dayal\u0131 yeni bir toplum in\u015fa etmeye y\u00f6nelik bir \u00e7aba olmal\u0131yd\u0131. Do\u011fru bir sosyalizm in\u015fas\u0131, \u201cyeni ekonomik y\u00f6netim y\u00f6ntemlerini, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerin nas\u0131l \u00f6zg\u00fcrce ifade edilebilece\u011fini ve sosyalist demokrasinin nas\u0131l geli\u015ftirilebilece\u011fi\u201d \u00fczerine \u00e7aba g\u00f6stermeliydi. Onlar o g\u00fcnlerde ayr\u0131ca, sosyalizmin; bireycili\u011fe, s\u0131n\u0131rs\u0131z egoizme, rekabete, herkese kar\u015f\u0131 sava\u015f mant\u0131\u011f\u0131na, kapitalist uygarl\u0131\u011f\u0131 karakterize eden bu “insan yiyen” barbar d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131; onun tamamen z\u0131tt\u0131 ile: yani uygar ve toplumsal-ahlaki bir se\u00e7enek sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece anlams\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 ve ekonomik olarak da ba\u015far\u0131s\u0131z kalaca\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Devrimci ahlak\u0131n egemen oldu\u011fu ideal sosyalizm nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015febilirdi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Che Guevara, yeni sosyalist insan\u0131n, manevi ilham ve manevi co\u015fku yoluyla beslenmesi gerekti\u011fine inan\u0131yordu. Guevara, paray\u0131 ortadan kald\u0131rarak, “paras\u0131z bir uygarl\u0131k” yarat\u0131lmas\u0131yla, “maddi motivasyonu” reddederek ve \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 te\u015fvik etmek i\u00e7in emek yar\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 kullanarak maddi temelin -altyap\u0131n\u0131n- ve \u00fcstyap\u0131n\u0131n, kom\u00fcnizme do\u011fru ilerleyen e\u015fzamanl\u0131 in\u015fas\u0131n\u0131 savunmu\u015ftu. Che Guevara, maddi te\u015fviklerin yerine manevi te\u015fviklerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131f ayr\u0131mlar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmaya, gelir e\u015fitli\u011fini te\u015fvik etmeye ve halk\u0131n birli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmeye yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fine kuvvetle inan\u0131yordu. <\/p>\n\n\n\n

K\u00fcba, Latin Amerika i\u00e7erisinde bulunan Karayip Denizi’nde, sadece 114.500 kilometrekarelik bir alana ve 11 milyondan fazla n\u00fcfusa sahip bir ada \u00fclkesidir, 1513’ten 1898’e kadar \u0130spanya s\u00f6m\u00fcrgesiydi fakat on dokuzuncu y\u00fczy\u0131lda K\u00fcba halk\u0131, 10 Y\u0131l Sava\u015flar\u0131\u2019nda (1868-1878) ve Birinci Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131’nda (1895-1898) ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in m\u00fccadele etmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

\u0130deal Sosyalizmin Temel Kavram\u0131: Maddiyat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00d6tesine Ge\u00e7em “Yeni \u0130nsan” Kavram\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ahlaki Motivasyonun Belirleyici \u00d6nemi:<\/strong> \u00f6zellikle Che Guevara, Sovyet tarz\u0131 “maddi te\u015fviklere” (yani, ba\u015far\u0131l\u0131 emek katk\u0131s\u0131na g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131lan ikramiyelere) \u015fiddetle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 ve bunun yerine e\u011fitim, \u00f6zveri ve emek yar\u0131\u015fmalar\u0131 yoluyla kolektif iyilik i\u00e7in fedakarl\u0131k yapmaya istekli “yeni insan\u0131” (Hombre Nuevo) yeti\u015ftirmeyi savunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Enternasyonalizm: <\/strong>Fidel Castro’nun “savunmac\u0131 devrim” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden farkl\u0131 olarak, Che Guevara “gerilla merkezli” bir yakla\u015f\u0131ma ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015f ve devrimin aktif olarak t\u00fcm d\u00fcnyay ihra\u00e7 edilmesi gerekti\u011fini savunmu\u015ftu. Che Guevara Kongo ve Bolivya’da bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hayata ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f fakat ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftu. Che Guevara’n\u0131n sosyalist devrime ili\u015fkin fikirlerinin odak noktas\u0131 olan “K\u0131tasal Devrim Teorisi”, K\u00fcba sosyalist devriminin kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in k\u0131ta \u00e7ap\u0131nda ba\u015flat\u0131lacak bir devrim vizyonuydu.<\/p>\n\n\n\n

H\u0131zl\u0131 Sanayile\u015fme:<\/strong> Che Guevara ve Fidel Castro her ikisi de K\u00fcba\u2019daki \u015feker end\u00fcstrisine hapsolmadan ve sanayiyi \u00e7e\u015fitlendirerek ve a\u011f\u0131r sanayiye \u00f6ncelik vererek Amerika Birle\u015fik Devletleri’ne olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131ktan kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

Onlara g\u00f6re K\u00fcba Devrimi yurtseverlik, milliyet\u00e7ilik ve demokrasi bayraklar\u0131 alt\u0131nda kazan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu do\u011frultuda devrime \u00f6nderlik eden 26 Temmuz Hareketi \u00f6rg\u00fctleri heterojen g\u00f6r\u00fc\u015flere sahipti, Marksist teorinin \u00f6nderli\u011fini benimseyen proleter devrimci bir parti de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle Castro, devrimin ba\u015f\u0131nda K\u00fcba devriminin do\u011fas\u0131 gere\u011fi kom\u00fcnist olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, “k\u0131z\u0131l ve totaliter de\u011fil, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l ve h\u00fcmanist” oldu\u011funu ve “yoksullar\u0131 temsil eden, yoksullar taraf\u0131ndan y\u00f6netilen ve yoksullar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131na” bir devrim oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015fti. Asl\u0131nda yeni devrimci rejim ba\u015flang\u0131\u00e7ta burjuva demokratik reformlara odaklanm\u0131\u015ft\u0131. K\u00fcba devrimci rejimi 1959’un ilk aylar\u0131nda toprak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 reformunu ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, ancak topra\u011f\u0131n as\u0131l sahiplerine -a\u011falara- tazminat \u00f6demi\u015f, \u00f6zel giri\u015fimcili\u011fi ve \u00f6zel yat\u0131r\u0131m\u0131 korumu\u015f ve ciddi bir kamula\u015ft\u0131rma giri\u015fiminde bulunmam\u0131\u015ft\u0131. Nisan 1961’de Castro, K\u00fcba Devrimi’nin do\u011fas\u0131 gere\u011fi sosyalist oldu\u011funu, yoksullar\u0131n, yoksullar taraf\u0131ndan ve yoksullar i\u00e7in sosyalist demokratik bir devrim oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan etti. 1 May\u0131s’ta K\u00fcba H\u00fck\u00fcmeti, K\u00fcba Devrimi’nin sosyalist bir devrim, K\u00fcba Anayasas\u0131’n\u0131n sosyalist bir Anayasa ve K\u00fcba’n\u0131n sosyalist bir \u00fclke oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu. 26 Temmuz Hareketi, Halk\u0131n Sosyalist Partisi ve 13 Mart Devrimi Y\u00fcr\u00fctme Komitesi, 1965 y\u0131l\u0131nda K\u00fcba Kom\u00fcnist Partisi ad\u0131n\u0131 alan K\u00fcba Devriminin Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (OURC) b\u00fcnyesinde birle\u015ftirildi. \u00d6nceki reformlar\u0131 temel alan K\u00fcba h\u00fck\u00fcmeti, K\u00fcba’y\u0131 sosyalizme giden yola sokan bir dizi sosyalist d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc uygulamaya devam etti.<\/p>\n\n\n\n

\u0130deal Sosyalizm ve Ger\u00e7eklik: Ba\u015far\u0131s\u0131z Olan Politikalar ve D\u00f6n\u00fcm Noktalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu sosyalist idealizm pratikte ciddi aksakl\u0131klarla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131 ve nihayetinde Fidel Castro’yu 1970’ten sonra pragmatizme y\u00f6nelmeye zorlad\u0131:<\/p>\n\n\n\n

Guevara’n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131ya giden sosyalist idealizmi (1961-1965) ve Castro’nun pragmatik uzla\u015fmalar\u0131 (1970 sonras\u0131 d\u00f6nem)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekonomik Politikalar: a\u011f\u0131r sanayile\u015fme zorlamas\u0131na girildi ve \u015feker end\u00fcstrisinin avantajlar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek, aceleyle verimsiz bir a\u011f\u0131r sanayi kurmaya giri\u015fildi. Fakat daha sonra \u015feker end\u00fcstrisine d\u00f6n\u00fcld\u00fc ve K\u00fcba tekrar \u015feker ve nikel ihracat\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 kald\u0131, Sovyetler Birli\u011fi ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ekonomik yard\u0131mla\u015fma konseyi olan COMECON arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sosyalist kamp ile i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc yeniden kuruldu.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fma Sistemi:<\/strong> Ahlaki rekabete vurgu yap\u0131ld\u0131: \u00dccret farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, “Kom\u00fcnist Cumartesi” g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n te\u015fvik edilmesine \u00f6nem verildi, bu da emek verimlili\u011finde keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra Castro\u2019nun pragmatik yakla\u015f\u0131m\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcrecinde i\u015f\u00e7ilere maddi te\u015fvikler verilmeye ba\u015fland\u0131. 1970’lerde maddi \u00f6d\u00fcller yeniden verilmeye ba\u015fland\u0131 ve Lenin\u2019in emek katk\u0131s\u0131na b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ilkesi kabul edildi.<\/p>\n\n\n\n

Tar\u0131m Reformlar\u0131:<\/strong> Devlet \u00e7iftlikleri kurulmas\u0131na giri\u015fildi: Sovyet modelini taklit eden bu b\u00fcy\u00fck devlet \u00e7iftlikleri verimsiz olmu\u015ftu. Ard\u0131ndan kooperatif\u00e7ilik deneylerine giri\u015fildi: 1990’lardan sonra \u00e7ift\u00e7ilerle bireysel s\u00f6zle\u015fmeler yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131 fakat bu konuda tutucu yakla\u015f\u0131m s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Siyasi tarz olarak devrimi t\u00fcm d\u00fcnyaya yayma d\u00fc\u015f\u00fcncesi benimsenmi\u015fti:<\/strong> Che Guevara, Latin Amerika’da devrimleri ate\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Bolivya’da kendini feda etmi\u015fti. Che Guevara, sosyalist m\u00fccadelenin sadece Latin Amerika k\u0131tas\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclmesinin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, bunun yerine d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini savunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

Lenin’in emperyalizm g\u00f6r\u00fc\u015flerinden hareket eden Che Guevara \u201ck\u00fcresel bir anti-emperyalist sava\u015f stratejisi\u201d fikriye sosyalist K\u00fcba\u2019n\u0131n, d\u00fcnya n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturan Asya, Afrika ve Latin Amerika k\u0131talar\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc destekler sa\u011flamas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

1960’lardan 1980’lere kadar K\u00fcba, Castro, Guevara ve di\u011ferlerinin, Afrika\u2019y\u0131 \u201cilkel toplumdan sosyalizme\u201d ge\u00e7irmek amac\u0131yla, yerel devrimleri desteklemeye; Kongo, Angola ve Etiyopya gibi Afrika \u00fclkelerine g\u00f6n\u00fcll\u00fc birlikler, askeri dan\u0131\u015fmanlar ve di\u011fer profesyonel ve teknik personel g\u00f6nderme \u00e7abalar\u0131na giri\u015fti. K\u00fcba, Angola’ya 5 binden fazla \u00f6\u011fretmen, doktor, in\u015faat i\u015f\u00e7isi ve di\u011fer ekonomik ve teknik dan\u0131\u015fmanlar g\u00f6ndermi\u015f; gerilla sava\u015f\u0131 e\u011fitimi i\u00e7in Angola askeri personellerini \u00fclkesine kabul etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\u0130deal Sosyalizm K\u00fcba\u2019da Neden Ba\u015far\u0131s\u0131z Oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ekonomik Mant\u0131\u011f\u0131n reddi: <\/strong>\u00c7al\u0131\u015fma i\u00e7in maddi te\u015fviklerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131, i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fmaya kar\u015f\u0131 ilgisiz kalmas\u0131na ve 1960’larda K\u00fcba\u2019n\u0131n \u015feker \u00fcretiminde keskin bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131; hatta k\u0131tl\u0131k do\u011fdu ve g\u0131dada karne uygulamas\u0131na bile ihtiya\u00e7 duyuldu.<\/p>\n\n\n\n

Sovyet Modelinin Getirdi\u011fi Sorunlar: K\u00fcba nihayetinde Sovyetler Birli\u011fi ve sosyalist kamp\u0131n  COMECON <\/strong>sistemine ba\u011f\u0131ml\u0131 hale geldi, \u015fekerini petrolle takas etti, ger\u00e7ek ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 elde edemedi ve bunun yerine “ba\u015fka bir i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc bi\u00e7imine” ba\u011f\u0131ml\u0131 hale gelmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6denen A\u011f\u0131r Bedeller ve Maliyetler:<\/strong> Che Guevara ve Castro\u2019nun idealist d\u00f6neminin (1961-1965) politikalar\u0131, do\u011frudan 1970’teki “100.000 tonluk \u015feker hasad\u0131n\u0131n\u201d felaketle sonu\u00e7lanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131; sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in h\u00fck\u00fcmet t\u00fcm ulusal emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc seferber etti, ancak kaotik y\u00f6netim nedeniyle plan\u0131n yaln\u0131zca %85’i tamamland\u0131 ve bu olay Castro’nun hatalar\u0131n\u0131 kabul etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu.<\/p>\n\n\n\n

\u0130dealizm Hayaleti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Manevi Miras<\/strong>: Che Guevara’n\u0131n imgesi bug\u00fcn d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda kar\u015f\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn sembol\u00fc haline gelmi\u015f bulunuyor, ancak onun temel ekonomik fikirleri daha sonra Castro taraf\u0131ndan terk edildi. Fidel Castro, hayat\u0131n\u0131n son y\u0131llar\u0131nda “kom\u00fcnizmi kurman\u0131n zorlu\u011funu g\u00f6remedi\u011fini ve bu g\u00f6revi hatal\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fini” yazarak \u00f6zele\u015ftiri yapm\u0131\u015ft\u0131. Bug\u00fcn K\u00fcba, 2020’lerde (2021’deki ba\u015far\u0131s\u0131z ikili para reformu ve ila\u00e7 k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 gibi) ciddi bir ekonomik krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmaya devam ediyor ve bu da idealist bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde kal\u0131narak pazar dalgalanmalar\u0131yla ba\u015fa \u00e7\u0131kman\u0131n yetersizli\u011fi ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevara’n\u0131n Marksizme bak\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Che Guevara, \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u2019n\u0131n kom\u00fcnist hareketinin efsanevi bir fig\u00fcr\u00fc ve Latin Amerika’n\u0131n \u00f6nde gelen Marksist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden biriydi. 14 Haziran 1928’de Arjantin’in Rosario kentinde aristokrat bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya gelen Guevara, 1945 y\u0131l\u0131nda Buenos Aires Ulusal \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi’ne kabul edildi. Guevara gen\u00e7li\u011finde Latin Amerika’y\u0131 birden fazla kez dola\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Seyahatlerinde Guevara, Latin Amerika halk\u0131n\u0131n yoksullu\u011funu ve \u00e7ekti\u011fi ac\u0131lar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirerek ger\u00e7ek anlamda anlamaya ba\u015flam\u0131\u015f ve bu deneyimler onun Marksist fikirlere olan d\u00fc\u015f\u00fcnsel yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n artmas\u0131na katk\u0131da bulunmu\u015ftu. Eyl\u00fcl 1952’de Guevara g\u00fcnl\u00fcklerinden birine \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131: “Bu g\u00fcnl\u00fckleri yazan adam Arjantin topraklar\u0131na tekrar ayak bast\u0131\u011f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Ben, art\u0131k ben de\u011filim.”  Che Guevara 1954 y\u0131l\u0131nda Guatemala’da Arbenz’in demokratik h\u00fck\u00fcmetinin hizmetindeydi. Arbenz’in ordu taraf\u0131ndan devrilmesinin ard\u0131ndan 1955 y\u0131l\u0131nda Meksika’ya ka\u00e7t\u0131 ve Mexico City’de Fidel ve Raul Castro ile tan\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevara’n\u0131n Sosyalist Devrim Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Che Guevara taraf\u0131ndan temsil edilen Latin Amerikal\u0131 devrimciler grubu, K\u00fcba Devrimi’nin zaferinden sonra t\u00fcm k\u0131tan\u0131n s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinde temel bir de\u011fi\u015fiklik olaca\u011f\u0131na, yani d\u00fc\u015fmanla \u00e7eli\u015fkilerin daha da keskinle\u015fece\u011fine ve emperyalistlerin, kendi “sisteminin dokundu\u011fu her yere m\u00fcdahale etmek zorunda kalaca\u011f\u0131n\u0131 ve ba\u015fka bir K\u00fcba’n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na izin vermeyece\u011fini” ve bu nedenle “\u00e7aresiz, histerik emperyalizm, halk\u0131n herhangi bir ayaklanmas\u0131n\u0131 yok etmek i\u00e7in yanda\u015f h\u00fck\u00fcmetlere silah ve hatta ordular sa\u011flayarak her t\u00fcrl\u00fc oyunu oynamaya kararl\u0131\u2026\u201d oldu\u011funu, \u201cen barbar bask\u0131 bi\u00e7imlerini m\u00fclkler \u00fczerinde \u015fiddetle ve vah\u015fice uygulanmakta\u2026\u201d oldu\u011funu, \u201cHalk devrimlerinin yolunu kesmek i\u00e7in elinden geleni ard\u0131na koymayacak olan b\u00fcy\u00fck burjuvazinin, Latin Amerika’da ger\u00e7ekle\u015fen devrimlere kar\u015f\u0131 do\u011frudan muhalefet i\u00e7inde birle\u015fmi\u015f\u2026\u201d oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Ayr\u0131ca, s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 nedeniyle milli burjuvazinin devrimci karakterini tamamen kaybedece\u011fini ve milli burjuvazinin emperyalizmin “su\u00e7 ortaklar\u0131” ve “u\u015faklar\u0131” haline gelece\u011fini savunuyorlard\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Latin Amerika devrimlerinin art\u0131k anti-emperyalist ve anti-feodal milli demokratik devrim de\u011fil, kapitalizme kar\u015f\u0131 sosyalist devrimler olmas\u0131 gerekti\u011fi sonucuna varm\u0131\u015flard\u0131. Latin Amerika’daki ko\u015fullar\u0131n sosyalist devrimler i\u00e7in olgunla\u015ft\u0131\u011f\u0131na, \u00fclkelerin devrimlerin arifesinde oldu\u011funa, “her yerde sosyalist devrimlerin patlak verdi\u011fine” ve “her \u00fclkede sosyalist h\u00fck\u00fcmetler kurmaktan ba\u015fka alternatif olmad\u0131\u011f\u0131na” inan\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Devrimci duruma ili\u015fkin bu abart\u0131l\u0131 tahminin bir sonucu olarak Guevara, Latin Amerika halklar\u0131n\u0131n birle\u015fik bir anti-emperyalist cephe in\u015fa etmesi ve birlikte m\u00fccadele etmesi gerekti\u011fi fikrini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131. Sosyalist devrimi ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in “ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015facak” bir “\u0130kinci Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131” y\u00fcr\u00fcterek Sim\u00f3n Bol\u00edvar’\u0131n miras\u0131n\u0131 devam ettirme niyetini dile getirmi\u015fti. Guevara, sosyalizmin tek bir \u00fclkede kazan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve sosyalist K\u00fcba’y\u0131 savunmak i\u00e7in sosyalist devrimlerin k\u0131ta \u00e7ap\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gerekti\u011fini savunuyordu. Guevara sadece k\u0131tasal \u00f6l\u00e7ekte bir devrimin gerekli oldu\u011funa inanmakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu konusunda da \u0131srar etmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Che Guevera\u2019n\u0131n Gerilla \u00c7ekirde\u011fi Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sosyalist devrimi ger\u00e7ekle\u015ftirmenin \u00f6zel yollar\u0131na ili\u015fkin olarak Che Guevera <\/strong>“K\u00fcba devriminin yolunu”, yani “gerilla \u00e7ekirde\u011fi” teorisini vurgulam\u0131\u015ft\u0131. “Gerilla \u00e7ekirde\u011fi\u201d teorisi, devrimci sava\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda, az say\u0131da devrimcinin olu\u015fturdu\u011fu “gerilla \u00e7ekirdeklerinin\u201d d\u00fc\u015fman\u0131n eri\u015femeyece\u011fi \u00fccra da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde \u00f6rg\u00fctlenerek ve d\u00fc\u015fmana sald\u0131rarak siyasi etkilerini geni\u015flettikleri ve di\u011fer devrimcileri, gerilla g\u00fc\u00e7lerine kat\u0131lmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131klar\u0131; gerici h\u00fck\u00fcmete kar\u015f\u0131 genel bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flat\u0131p t\u00fcm \u00fclkede zaferi ele ge\u00e7irene kadar geli\u015fmeye devam edecekleri bir yolu veya stratejiyi ifade ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

“Gerilla \u00e7ekirde\u011fi\u201d teorisi gerilla sava\u015f\u0131n\u0131n bir ya da iki b\u00fcy\u00fck \u015fahsiyet taraf\u0131ndan y\u00f6netilen k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar taraf\u0131ndan kazan\u0131labilece\u011fini ve mutlaka Marksist-Leninist olan bir partinin liderli\u011fini gerektirmedi\u011fini savunur. Sonu\u00e7 olarak, Guevara ve takip\u00e7ileri “gerilla \u00f6nc\u00fcd\u00fcr” ve devrimci “direni\u015f\u00e7iler partiyi \u00f6rg\u00fctleyebilir” sloganlar\u0131n\u0131 ortaya atarak yola \u00e7\u0131kt\u0131lar. Ayn\u0131 zamanda, Che Guevara kitlelerin seferber edilmesine ve gerilla sava\u015f\u0131nda \u00fcsler kurulmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131: “devrimci \u00fcsler kurmak, kendi silahlar\u0131m\u0131z\u0131n bize verdi\u011fi inisiyatiften vazge\u00e7mek ve d\u00fc\u015fman\u0131n en iyi silahlar\u0131 kullanmas\u0131na yard\u0131m etmektir.”   <\/strong>Bolivya’da gerilla sava\u015f\u0131n\u0131 y\u00f6netirken Guevara, k\u00f6yl\u00fcleri “\u00f6l\u00fcmden korkan”, “olaylar\u0131 ve sorunlar\u0131 ay\u0131rt edemeyen”, “aceleci” ve “g\u00fcvenilmez” olarak g\u00f6r\u00fcyordu. Ne t\u00fcrden olursa olsun, insanlar\u0131n oldu\u011fu her yerde “g\u00fcvensizlik” vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalist in\u015fa yolu \u00fczerine hararetli tart\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcba liderleri 1964-1966 aras\u0131nda sosyalist in\u015fa yolu \u00fczerine hararetli bir tart\u0131\u015fma y\u00fcr\u00fctt\u00fcler. O d\u00f6nemde Milli Tar\u0131m Reformu Komisyonu Ba\u015fkan\u0131 olan Rodriguez’in temsil etti\u011fi taraf, ekonomik muhasebe sisteminin uygulanmas\u0131n\u0131 savunarak \u015funlar\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc: \u201csosyalist bir ekonominin in\u015fas\u0131nda de\u011fer yasas\u0131 faydal\u0131 bir rol oynamaya devam edecektir ve h\u00fck\u00fcmet sosyalist planl\u0131 ekonomiyi d\u00fczenlemek i\u00e7in bu yasadan bilin\u00e7li bir \u015fekilde yararlanmal\u0131 ve toplumun sosyo-ekonomik ya\u015fam\u0131n\u0131 finans, kredi, fiyat ve piyasa gibi ekonomik kald\u0131ra\u00e7lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fczenlemelidir\u201d\u2026 \u201ci\u015fletmelere, kendi kendilerini finanse ederek \u00fcretimlerini geli\u015ftirmeleri i\u00e7in \u00f6zerklik verilmeliydi. \u0130\u015fletmeler, emek katk\u0131s\u0131na g\u00f6re b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ilkesini uygulamal\u0131 ve i\u015fg\u00fcc\u00fc kota sistemi ve maddi te\u015fvikler yoluyla i\u015fg\u00fcc\u00fc\u201d verimlili\u011fini art\u0131rmal\u0131yd\u0131, diye yazm\u0131\u015ft\u0131.  <\/p>\n\n\n\n

Ancak, d\u00f6nemin Sanayi Bakan\u0131 Che Guevara taraf\u0131ndan temsil edilen di\u011fer taraf, sosyalist in\u015fada devrimcilerin ilk g\u00f6revinin piyasa ekonomisinin ve meta \u00fcretiminin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmak oldu\u011funu ve bunun temel yolunun da \u201ctopyek\u00fbn kolektifle\u015ftirme\u201d ve \u201cekonomide y\u00fcksek derecede merkezile\u015ftirme\u201d oldu\u011funu devletin mali destekleri yoluyla \u00fcretimin geli\u015ftirilmesi ve sosyalist in\u015fa i\u00e7in fon (finans ve sermaye) s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 durumunda dost bir \u00fclkeden bor\u00e7 al\u0131nmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise maddi te\u015fviklere kar\u015f\u0131 manevi te\u015fviklerin temel yol oldu\u011funu savunuyordu. Tart\u0131\u015fmalar sonucunda Guevara\u2019n\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc galip gelmi\u015f ve K\u00fcba di\u011fer sosyalist \u00fclkelerden farkl\u0131 olarak macerac\u0131l\u0131k ve idealizmi birle\u015ftiren bir ekonomik model benimsedi. 1965’te Maliye Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve Merkezi Plan la\u011fvedildi; 1967’de Devlet i\u015fletmeleri aras\u0131ndaki al\u0131m-sat\u0131m ili\u015fkisi kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve yerine sadece defter tutma sistemi getirildi, kredi ve giyim vergileri kald\u0131r\u0131ld\u0131, kamu muhasebesi program\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu \u00e7izgide sosyalist ekonomi politik dersi art\u0131k \u00fcniversitelerde okutulmayacak kadar \u00f6nemsiz hale gelmi\u015fti. 1968 bahar\u0131nda K\u00fcba h\u00fck\u00fcmeti “devrimci bir sald\u0131r\u0131” ba\u015flatarak neredeyse t\u00fcm k\u00fc\u00e7\u00fck ticaret ve zenaat i\u015fletmelerini devrald\u0131 ve \u015fehirlerdeki \u00f6zel ekonomiyi ortadan kald\u0131rd\u0131, ayn\u0131 zamanda \u00fccretsiz sosyal hizmetleri geni\u015fletti, \u00e7al\u0131\u015fanlar aras\u0131ndaki \u00fccret farkl\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 t\u00fcmden kald\u0131rd\u0131, maddi te\u015fviklerin yerine manevi te\u015fvikleri koydu ve kredi faizlerini ve k\u00f6yl\u00fclerden al\u0131nan t\u00fcm vergileri kald\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Sosyalist \u0130nsan\u0131n \u015eekillendirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcba ayn\u0131 zamanda “yeni insan\u0131” \u015fekillendirmek, yani insanlar\u0131 g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ve toplumsal \u00f6d\u00fcl ya da \u00fccret almadan kendilerini g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak emek vermeye te\u015fvik etmek i\u00e7in bir kampanya ba\u015flatt\u0131. Ancak sonu\u00e7, ulusal ekonomide ciddi bir yap\u0131sal dengesizlik, i\u015fg\u00fcc\u00fc motivasyonunda bozulma ve ekonomik durumun k\u00f6t\u00fcle\u015fmesi oldu ve bu da h\u00fck\u00fcmeti 1970’lerde durumu “d\u00fczeltmeye” \u00e7al\u0131\u015fmak zorunda b\u0131rakt\u0131.  Marx, manevi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn toplumsal kalk\u0131nmada \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funa inan\u0131yordu: \u201cfikirler, kitlelere n\u00fcfuz etti\u011finde, maddi g\u00fc\u00e7lere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilirler.\u201d Castro ve Che bu ger\u00e7ekli\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncenin doruklar\u0131na ula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7abalam\u0131\u015ft\u0131: “T\u00fcm insanlar\u0131n yarar\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma fikri, artan \u00fcretim yoluyla toplumun maddi g\u00fc\u00e7lerinin g\u00fc\u00e7lendirilmesi haline gelir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Heldon B. Liss, Castro\u2019s Political and Social Thought, Londra: Westview Press, 1994, s. 49.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu, insanlar\u0131n zihinsel motivasyonunun \u00fcretkenli\u011fi art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve sosyalist a\u015famada kom\u00fcnist ideoloji ve ahlak\u0131n s\u00fcrekli olarak y\u00fckseltilmesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelmekteydi. Castro bu konuda Che Guevara ile b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hemfikirdi. \u00c7\u00fcnk\u00fc her ikisi de ahlaki te\u015fvikleri, kom\u00fcnizmdeki b\u00fcy\u00fck maddi bolluktan \u00f6nce benimsenmesi gereken siyasi bir gereklilik olarak g\u00f6rmekteydi. Fidel Castro, Marx’\u0131n “kapitalizmin kahredici Caudine boyunduru\u011funun\u201d<\/strong> \u00fczerinden atlamaya ili\u015fkin fikrini \u00e7ok \u00f6nemsemi\u015fti: \u201cK\u00fcba\u2019da sosyalizm, kapitalist a\u015famadan ge\u00e7meden do\u011frudan kom\u00fcnist topluma\u201d<\/strong> ilerleyebilirdi.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak onlar ekonomik, maddi yap\u0131 ve te\u015fviklerden ziyade; manevi yap\u0131 ve ahlaki niteliklere daha fazla \u00f6nem vermi\u015ftir. Hatta ekonomik belirlenimlerin, kapitalist piyasa ekonomisinin yasalar\u0131n\u0131 bozdu\u011funu savunarak Sovyetler Birli\u011fi’nin sosyalizm in\u015fas\u0131ndaki ekonomik \u00fcst\u00fcnl\u00fck ilkesine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131.Onlar, sosyalizmin K\u00fcba’da ayakta kalmas\u0131 ve geli\u015fmesi i\u00e7in sadece sa\u011flam kurumlar kurman\u0131n yeterli olmad\u0131\u011f\u0131na, ayn\u0131 zamanda sosyalist bilince sahip insanlar yaratman\u0131n da gerekli oldu\u011funa inan\u0131yordu. Bu “sosyalist yeni insand\u0131”. Bu insan toplum i\u00e7in ya\u015famal\u0131, \u00f6zel m\u00fclkiyet fikrini terk etmeli ve art\u0131k topluma yabanc\u0131la\u015fmamal\u0131yd\u0131. Ancak bu “yeni sosyalist insan” kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kamaz; bu hedef devrimci e\u011fitim ve \u0131srarl\u0131 siyasi, ideolojik \u00e7al\u0131\u015fma gerektirir. Ancak bu \u015fekilde sosyalist bir ya\u015fam bi\u00e7imi geli\u015ftirilerek, kom\u00fcnist ahlak ve ilkelere sahip y\u00fcksek kaliteli bir insan toplulu\u011fu yaratmak m\u00fcmk\u00fcn olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Onlar adaleti sosyalizmin temeli olarak g\u00f6rd\u00fckleri i\u00e7in, K\u00fcba’n\u0131n di\u011fer sosyalist \u00fclkelerden \u00f6nemli bir fark\u0131, sosyalist sistemin en ba\u015f\u0131ndan itibaren t\u00fcm halk\u0131n kamusal mallara \u00fccretsiz eri\u015fimini savunan bir toplumsal g\u00fcvenlik ve refah sistemi kurmu\u015ftu. Castro “K\u00fcba’da hi\u00e7 kimsenin \u00e7aresiz ve korumas\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” ilan etmi\u015fti. H\u00fck\u00fcmet ilk olarak e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmetleri ile ilgili t\u00fcm masraflar\u0131 \u00fcstlendi ve 1960’lar\u0131n sonlar\u0131nda \u00fccretsiz bak\u0131m\u0131n kapsam\u0131 ve kalitesi giderek geli\u015fti. \u00d6rne\u011fin o g\u00fcnlerde \u00fccretsiz e\u011fitim, sadece her d\u00fczeyde ve her t\u00fcr okulda \u00fccretsiz e\u011fitimi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yemek, konaklama, ula\u015f\u0131m, okul \u00fcniformas\u0131 vb. i\u00e7in \u00fccret \u00f6denmemesini de i\u00e7eriyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u00dccretsiz t\u0131bbi bak\u0131m sadece doktor \u00fccretlerden muafiyeti de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hasta ve refakat\u00e7isi i\u00e7in yemek ve konaklama masraflar\u0131ndan muafiyeti de i\u00e7eriyordu. Devlet ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fck miktarlarda ucuz g\u0131da deste\u011fi veriyordu. Spor etkinlikleri, parklar ve m\u00fczeler i\u00e7in giri\u015f \u00fccreti al\u0131nm\u0131yor ve fabrikalarda \u00fccretsiz \u00f6\u011fle yeme\u011fi veriliyordu. Baz\u0131 konutlar i\u00e7in kira al\u0131nm\u0131yor, gaz ve toplu ta\u015f\u0131ma \u00fccretleri sabit tutuluyordu. Sonu\u00e7 olarak bu \u00fclke, K\u00fcba’n\u0131n devrim \u00f6ncesine k\u0131yasla e\u011fitime 11 kat, kamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ise 20 kat daha fazla harcama yap\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Fidel Castro\u2019nun  Kapitalizm Ele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Castro, kapitalizmin g\u00fcnahk\u00e2r do\u011fas\u0131n\u0131 ahlaki de\u011ferler d\u00fczeyinden ele\u015ftiriyordu: “Kapitalist toplum bir ayr\u0131cal\u0131klar toplumudur, bir ahlaks\u0131zl\u0131k toplumudur, insan\u0131n insan\u0131 s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, insan\u0131n insana d\u00fc\u015fman\u0131 oldu\u011fu, Marx ya da Engels\u2019in dedi\u011fi gibi insan\u0131n insan\u0131 yedi\u011fi bir toplumdur.”  \u201cKapitalizm bir kurtlar toplumudur, kapitalizm yeni bir toplum de\u011fildir, kapitalizmin embriyosu 3.000 ya da 4.000 y\u0131l \u00f6nce ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6z\u00fcnde emperyalist olan bu kapitalist sistem ne kadar \u00e7e\u015fitlenirse \u00e7e\u015fitlensin g\u00fcnahk\u00e2rd\u0131r ve kapitalizm savunulamaz.” \u201cKapitalizm ve emperyalizmin t\u00fcm \u00fclkelerdeki insanlara sunabilece\u011fi hi\u00e7bir \u015fey yoktur, sadece istismar ve e\u015fitsizlik vard\u0131r, o da zay\u0131flar\u0131n ve g\u00fc\u00e7l\u00fclerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesidir.”<\/p>\n\n\n\n

Fidel Castro ve Che Guevara\u2019n\u0131n Enternasyonalizmi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Onlar, K\u00fcba halk\u0131n\u0131n sadece kendi \u00fclkesini ve kendi halk\u0131n\u0131 sevmesini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda sevgisini t\u00fcm d\u00fcnyaya yaymas\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131. K\u00fcba’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nemi, di\u011fer Latin Amerika \u00fclkelerinin \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini kazanmalar\u0131na destek olmak ve ayn\u0131 zamanda K\u00fcba ile d\u00fcnyan\u0131n birli\u011fini te\u015fvik etmekti. Enternasyonalizmin spesifik ilkelerine ili\u015fkin olarak onlar \u015fu vurgular\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi<\/strong>, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan bir ulusun ba\u011f\u0131ms\u0131z olmayan uluslar\u0131n m\u00fccadelelerini desteklemesinin sadece bir zorunluluktan ibaret de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanan ulus i\u00e7in de yararl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi<\/strong>, devrimciler i\u00e7in yurtseverlik ve enternasyonalizm bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr ve burada bir \u00e7eli\u015fki ya\u015fan\u0131rsa yurtseverlik, enternasyonalizme tabi k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r; yani \u00f6nce insanl\u0131k, sonra anavatan olmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc<\/strong>, Latin Amerika’daki \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin devrimci m\u00fccadelelerinin her zaman birbirini destekler ve desteklemeye de devam edecektir.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcba’da sosyalist sistemin kurulmas\u0131ndan sonra Fidel Castro ve Che Guevara, kendilerini uzunca bir s\u00fcre Afrika ve Latin Amerika \u00fclkelerine devrimci destek sa\u011flamaya adad\u0131lar ve bu da Afrika \u00fclkelerinin ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na ve Latin Amerika d\u00fcnyas\u0131ndaki ilerici ve sosyalist hareketlere b\u00fcy\u00fck bir ivme kazand\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Fidel Castro\u2019nun Sonraki \u00d6zele\u015ftirisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fidel Castro daha sonra ” K\u00fcba’n\u0131n ge\u00e7mi\u015fte bir d\u00f6nem idealizm hatas\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc” ve “kom\u00fcnist \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm tarz\u0131na gittik\u00e7e yakla\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen, asl\u0131nda sosyalist in\u015fan\u0131n do\u011fru yolundan gittik\u00e7e uzakla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131” ve “kalbin de g\u00fc\u00e7l\u00fc kalmas\u0131 gerekti\u011fini” itiraf etti. \u201cDevrimciler idealist olmal\u0131d\u0131r, ama ayn\u0131 zamanda ger\u00e7ek\u00e7i de olmal\u0131d\u0131rlar\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Fidel Castro “K\u00fcba Kom\u00fcnist Partisi Birinci, \u0130kinci ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Ulusal Kongresine Sunulan Merkez Komitesi Raporu”, Halk Yay\u0131nevi, 1990, s. 86. (Pekin)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, Che Guevara ve Fidel Castro’nun “ideal sosyalizmi” olduk\u00e7a onurlu ve asil ama y\u00fcksek maliyetli bir deneydi. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f bir kapitalist sistemde, modern bir ekonomiyi desteklemek i\u00e7in salt inan\u00e7 ve ahlaki g\u00fcd\u00fclerin yetersiz oldu\u011fu daha sonra g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131..<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Che Guevara ve Fidel Castro’nun “\u0130deal Sosyalizm” ve Enternasyonalizm D\u00fc\u015f\u00fcnceleri Nisan 2026 Bu yaz\u0131 Ayaz Zirve taraf\u0131ndan \u00c7in\u2019de yay\u0131nlanan D\u00fcnya Marksizm Tarihi adl\u0131 kitaptan derlenmi\u015ftir. Not: Bu yaz\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131\u011f\u0131ndaki \u201cideal sosyalizm\u201d kavram\u0131 her ne kadar baz\u0131 ger\u00e7ek\u00e7i olmayan yanlar i\u00e7ermesine kar\u015f\u0131n, 20.y\u00fczy\u0131l\u0131n sosyalist ak\u0131mlardan biri olan akademik \u00fctopik sosyalizmden farkl\u0131d\u0131r; K\u00fcba\u2019daki ideal sosyalizm kavram\u0131 temel olarak […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20,51,5,6],"tags":[],"class_list":["post-6351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv","category-dunya-sosyalizmi-tr","category-dunya-sosyalizmi","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6351"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6358,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6351\/revisions\/6358"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}