{"id":6386,"date":"2026-04-23T19:51:23","date_gmt":"2026-04-23T19:51:23","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6386"},"modified":"2026-04-25T15:46:33","modified_gmt":"2026-04-25T15:46:33","slug":"batida-bugunku-kapitalizm-ve-emperyalizm-arastirmalarinda-uc-paradigma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6386","title":{"rendered":"Bat\u0131da Bug\u00fcnk\u00fc Kapitalizm ve Emperyalizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00dc\u00e7 Paradigma"},"content":{"rendered":"\n

Bat\u0131da Bug\u00fcnk\u00fc Kapitalizm ve Emperyalizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00dc\u00e7 Paradigma<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

S\u00fcper emperyalizm paradigmas\u0131; Hegemonik emperyalizm  paradigmas\u0131 ve Ge\u00e7 d\u00f6nem emperyalizm paradigmas\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Yazar: Prof. Xie Fusheng, \u00c7ine \u00d6zg\u00fc Sosyalizmin Ekonomi-Politi\u011fi Siyasi Ulusal Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Renmin \u00dcniversitesi Ekonomi Fak\u00fcltesi Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/strong>, Nisan 2021<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Ferdi Bekir<\/h4>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

Haziran 2018\u2019de Genel Sekreter Xi Jinping, \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri \u00dczerine Merkezi D\u00fczeyde Konferansta \u015funlar\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131: \u201c\u015eu anda \u00c7in, modern zamanlardan bu yana en iyi geli\u015fim d\u00f6nemindedir, d\u00fcnya ise y\u00fczy\u0131lda g\u00f6r\u00fclmedik derin de\u011fi\u015fikliklerden ge\u00e7mektedir. Bu iki durum i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f ve birbirini g\u00fc\u00e7lendirmektedir.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cY\u00fczy\u0131l boyunca g\u00f6r\u00fclmedik derin de\u011fi\u015fiklikleri\u201d a\u00e7\u0131klamak ve Genel Sekreterin \u201cD\u00fcnyada neler oluyor ve ne yapmal\u0131y\u0131z?\u201d sorusuna cevap vermek, d\u00fcnyan\u0131n siyasi ve ekonomik manzaras\u0131ndaki de\u011fi\u015fiklikleri ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini do\u011fru analiz etmeye ba\u011fl\u0131d\u0131r\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bizce emperyalizm teorisi \u00f6ncelikle sermaye ile devlet aras\u0131ndaki ve devletler aras\u0131ndaki siyasi ve ekonomik ili\u015fkileri analiz eder. Bu, Marksizmin d\u00fcnyan\u0131n siyasi ve ekonomik manzaras\u0131n\u0131n geli\u015fimini ve evrimini ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini analiz etmesinin \u00f6nemli bir teorik bile\u015fenidir.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Emperyalizm teorisi Lenin taraf\u0131ndan 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda ortaya at\u0131lmas\u0131ndan bu yana, bir y\u00fczy\u0131ll\u0131k bir geli\u015fim ge\u00e7irmi\u015ftir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesi ve sonras\u0131 klasik emperyalizm teorilerinden, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 tekelci sermaye, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve d\u00fcnya sistemleri teorilerine ve ard\u0131ndan 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00e7e\u015fitli yeni-emperyalizm teorilerine kadar, hepsi Marksist bilim insanlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n siyasi ve ekonomik manzaras\u0131n\u0131 ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini analiz etmelerinin bug\u00fcnk\u00fc \u00f6zelliklerini yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesinin ard\u0131ndan, k\u00fcresel siyasi ve ekonomik manzara derin ayarlamalara u\u011frad\u0131, ekonomik k\u00fcreselle\u015fme h\u0131zland\u0131, neoliberalizm yayg\u0131nla\u015ft\u0131 ve Amerika Birle\u015fik Devletleri e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir geni\u015fleme d\u00f6nemine girerek \u201cger\u00e7ekten k\u00fcresel tek s\u00fcper g\u00fc\u00e7\u201d haline geldi. Bu ortamda, Avrupa ve Amerika\u2019daki sa\u011fc\u0131 politikac\u0131lar ve akademisyenler, Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin k\u00fcresel liderlik sorumlulu\u011funu \u00fcstlenmesini ve m\u00fcreffeh ve istikrarl\u0131 bir \u201cyeni imparatorlu\u011fun\u201d in\u015fas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmesini savundular. Sol-kanat akademisyenlerin \u00e7o\u011fu, sa\u011f kanad\u0131n savundu\u011fu \u201cyeni imparatorluk\u201d fikrine kat\u0131lmad\u0131; Marksizm temelinde \u201cemperyalizmi\u201d ele\u015ftirerek , Amerikan y\u00f6netimi alt\u0131ndaki d\u00fcnya ekonomik d\u00fczenini \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131lardan analiz ettiler.<\/p>\n\n\n\n

 2000\u2019li y\u0131llardan bu yana, *Monthly Review* ve *Historical Materialism*<\/strong> gibi Bat\u0131l\u0131 Marksist dergiler, emperyalizm \u00fczerine yaz\u0131lar yay\u0131nlayarak, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm etraf\u0131nda tart\u0131\u015fmalar ba\u015flatt\u0131 ve bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya siyasi ve ekonomik d\u00fczeninin geli\u015fimini ve evrimini ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini daha derinlemesine analiz ettiler.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7inli Marksist akademisyenler ise a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak klasik emperyalizm teorisinin bug\u00fcnk\u00fc prati\u011fini ettiler. Cheng Enfu, Wang Jincun, Li Cong, Jin Huiming ve Luo Wendong gibi akademisyenler, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmi \u00f6ncelikle uluslararas\u0131 tekelci mali sermaye, Amerikan hegemonyas\u0131, yeni-s\u00f6m\u00fcrgecilik ve uluslar\u00fcst\u00fc tekelci kapitalizm perspektiflerinden analiz ettiler. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar, bug\u00fcnk\u00fc kapitalist d\u00fcnya siyasi ve ekonomik d\u00fczenini ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini anlamam\u0131z\u0131 \u015f\u00fcphesiz derinle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 akademisyenlerin emperyalizm teorileri \u00fczerine g\u00fcncel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 olduk\u00e7a fazlad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130K\u0130 TEMEL SORU<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 Marksist akademisyenlerin emperyalizm \u00fczerine mevcut analizleri ve tart\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6ncelikle iki temel soruyu ele almaktad\u0131r: birincisi, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm klasik emperyalizme k\u0131yasla niteliksel bir de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015f m\u0131d\u0131r; ikincisi, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm i\u00e7sel bir istikrara sahip midir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 <\/strong>E\u011fer bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm niteliksel bir de\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015fsa -yani tekelci kapitalizm sona ermi\u015fse- o zaman, Lenin\u2019in 100 y\u0131l \u00f6nce yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, kapitalizmin bug\u00fcnk\u00fc geli\u015fme a\u015famas\u0131n\u0131 yeniden tan\u0131mlamal\u0131y\u0131z. Ayn\u0131 zamanda, ancak bug\u00fcnk\u00fc emperyalist d\u00fczenin istikrar\u0131n\u0131 ve i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturarak, d\u00fcnya siyasi ve ekonomik d\u00fczeninin evrimle\u015fme y\u00f6n\u00fcn\u00fc kavrayabiliriz. <\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da bu iki temel soruya dayanarak, Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131ndaki g\u00fcncel Marksist emperyalizm teorilerini \u00fc\u00e7 ana paradigmaya ay\u0131r\u0131yoruz: a)s\u00fcper emperyalizm paradigmas\u0131, b) hegemonik emperyalizm paradigmas\u0131 ve c) ge\u00e7 d\u00f6nem emperyalizm paradigmas\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131da, bu \u00fc\u00e7 paradigma i\u00e7indeki \u00f6nde gelen Marksist bilim insanlar\u0131n\u0131n tezlerini ele\u015ftirel bir \u015fekilde inceliyor, bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131yor ve bunlardan yararlanarak bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmi analiz ediyor ve i\u00e7inde bulundu\u011fumuz \u201c\u00e7a\u011f\u0131n sorusuna\u201d cevap vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Birinci Paradigma: Niteliksel De\u011fi\u015fim ve \u0130stikrar; S\u00fcper Emperyalizm Paradigmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u201cS\u00fcper emperyalizm\u201d terimi, Karl Kautsky\u2019nin \u201cultra emperyalizm\u201diyle benzer bir isme sahip olsa da, k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda ikincisinin basit bir devam\u0131 de\u011fildir. Baz\u0131 akademisyenler, k\u00fcreselle\u015fmenin emperyalizmin hiyerar\u015fik sistemini \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve emperyalizmi somut olmayan, soyut ve b\u00fct\u00fcnle\u015fik bir bi\u00e7ime b\u00fcr\u00fcnd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Michael Hart ve Antonio Negri, imparatorlu\u011fun s\u0131n\u0131rs\u0131z, devletsiz ve merkezsiz bir k\u00fcresel d\u00fczen oldu\u011funu savunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

William Robinson ve Leslie Sclere, k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda sermayenin ulus devletleri tamamen yuttu\u011funa ve serbest\u00e7e akan ulus\u00f6tesi sermayenin yeni bir uluslararas\u0131 d\u00fczen kurarak \u201culus\u00f6tesi burjuvazi\u201d ve \u201culus\u00f6tesi devletler\u201d olu\u015fturdu\u011funa ve sermayenin s\u00fcper ekonomik bir imparatorluk olarak tezah\u00fcr etti\u011fine inanmaktad\u0131r. Emperyalizmde niteliksel bir de\u011fi\u015fim ve i\u00e7sel istikrar iddias\u0131nda bulunan bu emperyalizm teorilerini \u201cs\u00fcper emperyalizm\u201d paradigmas\u0131 olarak \u00f6zetliyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Hart ve Negri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. \u0130mparatorluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hart ve Negri, k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda emperyalizmin merkezsiz, s\u0131n\u0131rs\u0131z ve istikrarl\u0131 bir imparatorlu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunuyorlar. \u201cK\u00fcresel pazarlar\u0131n ve k\u00fcresel \u00fcretim hatlar\u0131n\u0131n olu\u015fumuyla\u2026 yeni bir egemenlik bi\u00e7imi ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.\u201d \u201cEski\u201d emperyalizm ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bug\u00fcnk\u00fc \u201cimparatorluk\u201d bir g\u00fc\u00e7 merkezi kurmaz, sabit s\u0131n\u0131rlara ve hudutlara dayanmaz. Merkezsiz, s\u0131n\u0131rs\u0131z bir y\u00f6netim makinesidir. \u0130mparatorluk, tek bir egemenlik ilkesi alt\u0131nda birle\u015fmi\u015f bir dizi devlet ve ulus\u00fcst\u00fc kurumdan, yeni bir k\u00fcresel y\u00f6netim bi\u00e7iminden olu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k, geni\u015fleyen s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, bu y\u00f6netim makinesi t\u00fcm k\u00fcresel alan\u0131 s\u00fcrekli olarak b\u00fct\u00fcnle\u015ftirir. Art\u0131k emperyalist d\u00fcnya haritas\u0131ndaki belirgin ulus devlet karakteri, emperyal k\u00fcreselle\u015fmenin g\u00f6kku\u015fa\u011f\u0131na kar\u0131\u015fm\u0131\u015f ve kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sermayenin k\u00fcresel geni\u015flemesi, ulus devletlerin ve kapitalist tekellere koyulan s\u0131n\u0131rlar\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirir; bu s\u00fcre\u00e7 emperyal d\u00fczenin olu\u015fumunu tetiklemi\u015ftir. Do\u011fas\u0131 gere\u011fi geni\u015flemeci olan sermaye, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kendi birikim engellerini a\u015fmay\u0131 ve birle\u015fik bir d\u00fcnya pazar\u0131 yaratmay\u0131 ama\u00e7lar. Kapitalizmin geli\u015fimi, monar\u015fik devletlerin yerini ulus devletlerin, ba\u011f\u0131ml\u0131 devlet d\u00fczeninin yerini ise bir d\u00fcnya yurtta\u015fl\u0131\u011f\u0131 d\u00fczeninin almas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Eskiden farkl\u0131 ulus devletler farkl\u0131 topraklar\u0131 i\u015fgal etti\u011finden, imparatorlu\u011fun egemenli\u011fi belirli bir b\u00f6lgesel alanla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaktayd\u0131. Ekonomik k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcreci, ulus devletlerin belirli alanlardaki s\u0131n\u0131rl\u0131 egemenli\u011fini ortadan kald\u0131rarak, s\u0131n\u0131rs\u0131z imparatorluk egemenli\u011fini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u201c\u0130mparatorluk egemenli\u011finin en temel \u00f6zelli\u011fi, yay\u0131lma alan\u0131n\u0131n her zaman a\u00e7\u0131k olmas\u0131d\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131, kapitalizm tekellerle karakterize edilen emperyalist a\u015famaya girdikten sonra, sermaye rekabetinden kaynaklanan tekeller sermayenin geni\u015flemesini engellemi\u015fti. \u201cSermayenin i\u015fleyi\u015fi ve sermayenin geni\u015flemesi i\u00e7in gerekli olan rekabet, emperyalist a\u015famada tekellerin geli\u015fmesiyle orant\u0131l\u0131 olarak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir \u015fekilde azalm\u0131\u015ft\u0131. Ticari tekellerin ve koruyucu g\u00fcmr\u00fck vergilerinin yan\u0131 s\u0131ra emperyalist devletlerin ve s\u00f6m\u00fcrge b\u00f6lgelerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla emperyalizm, s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli olarak g\u00fc\u00e7lendirir, ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel al\u0131\u015fveri\u015fleri engeller veya y\u00f6nlendirir olmu\u015ftu.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Tekeller sermaye geni\u015flemesini k\u0131s\u0131tlam\u0131\u015f ve emperyalizm sermaye ak\u0131\u015flar\u0131na engeller olu\u015fturarak d\u00fcnya pazar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesini engellemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn ise sermaye, tekelleri ortadan kald\u0131rmaya, eski emperyalizm yerini imparatorlu\u011fa b\u0131rakmaya ve sermaye geni\u015flemesi i\u00e7in yeniden sorunsuz ve geni\u015f bir alan kurmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Emperyal g\u00fc\u00e7, (\u0130mparatorluk)<\/strong> her seviyede farkl\u0131 i\u015flemlerle \u00fc\u00e7 kademeli bir piramit yap\u0131s\u0131 \u00fczerinden i\u015fler.<\/p>\n\n\n\n

Birinci kademenin tepesinde k\u00fcresel hegemonyay\u0131 elinde tutan Amerika Birle\u015fik Devletleri; ortada ba\u015fta G7 olmak \u00fczere ulus devletler; ve en altta \u00e7e\u015fitli uluslararas\u0131 kurulu\u015flar yer al\u0131r. \u0130kinci kademe esas olarak \u00e7okuluslu \u015firketler ve di\u011fer ulus devletlerden olu\u015fur; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kademe esas olarak kamu ve sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerini kapsar ve b\u00f6yle devam eder.<\/p>\n\n\n\n

Eski emperyalist hakimiyetin emperyal (\u0130mparatorluk) egemenli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi s\u00fcreci, Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin anayasas\u0131n\u0131n k\u00fcresel geni\u015flemesiyle ger\u00e7ekle\u015fir. \u201cGer\u00e7ekte, i\u00e7 anayasan\u0131n geni\u015flemesi yoluyla emperyal (\u0130mparatorlu\u011fun)  olu\u015fum s\u00fcrecine giriyoruz.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Maddi olmayan emek faaliyeti, \u0130mparatorlu\u011fun ekonomik temelidir.<\/p>\n\n\n\n

Sermayenin istikrarl\u0131 ve s\u00fcrekli birikim aray\u0131\u015f\u0131, \u00fcretim y\u00f6ntemlerinde -maddi emekten maddi olmayan eme\u011fe- bir kaymay\u0131 te\u015fvik etmi\u015ftir. Maddi olmayan eme\u011fe dayal\u0131 \u00fcretim veya postmodern \u00fcretim, hizmet odakl\u0131 ve bilgi tabanl\u0131 \u00fcretimin hakim oldu\u011fu bir \u00fcretim bi\u00e7imidir. Maddi olmayan emek esas olarak \u00fc\u00e7 bi\u00e7im al\u0131r: bilgi teknolojileriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmi\u015f ve entegre olmu\u015f b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli end\u00fcstriyel emek; analitik, yarat\u0131c\u0131 ve sembolik g\u00f6revleri i\u00e7eren emek; ve sosyal etkile\u015fimle ilgili duygusal emek.<\/p>\n\n\n\n

Maddi olmayan eme\u011fe dayal\u0131 \u00fcretim, geleneksel ulus devlet s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan uluslararas\u0131 \u015firketlerin ve imparatorluklar\u0131n do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7an, merkezsiz, b\u00f6lgesellikten ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, a\u011f tabanl\u0131 bir \u00fcretim bi\u00e7imidir. \u00d6nceki emek bi\u00e7imlerinden farkl\u0131 olarak, maddi olmayan emek d\u0131\u015fsal bir bask\u0131yla y\u00f6netilmez, aksine emek faaliyetinin kendisinde i\u00e7seldir. Art\u0131 de\u011fer yarat\u0131m\u0131 da \u00f6ncelikle dil, ileti\u015fim ve duygusal a\u011flar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, i\u015fbirli\u011fine dayal\u0131 ve etkile\u015fimli y\u00f6ntemler kullan\u0131larak ger\u00e7ekle\u015fir. Geleneksel sanayi i\u015f\u00e7ileri, maddi olmayan eme\u011fin y\u00fckseli\u015fiyle ortadan kaybolmu\u015f, yerlerini imparatorlu\u011fa direnen yeni bir g\u00fc\u00e7 olan \u201c\u00e7okluk\/y\u0131\u011f\u0131nlar\u201d alm\u0131\u015ft\u0131r. Direni\u015fin ba\u015fl\u0131ca akt\u00f6rleri, \u00e7o\u011ful, \u00e7e\u015fitli merkezi olmayan ve k\u00fcresel bir a\u011f olu\u015fturan bireylerden ve gruplardan olu\u015fan y\u0131\u011f\u0131nlard\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Robinson<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2. S\u00fcper Ekonomik \u0130mparatorluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Robinson, k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda emperyalizmin, ulus\u00f6tesi \u00fcretim \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015f, ulus\u00f6tesi bir burjuvazi ve ulus\u00f6tesi devletlerden olu\u015fan bir \u201cs\u00fcper-ekonomik imparatorlu\u011fa\u201d d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunur. Robinson, kapitalist ulus\u00f6tesi \u00fcretimi analiz etmek i\u00e7in \u00f6ncelikle Marx\u2019\u0131n sermayenin dola\u015f\u0131m\u0131 teorisini kullan\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda ulus\u00f6tesi \u015firketlerin geni\u015flemesi, kapitalist \u00fcretimin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda adem-i merkezile\u015fmesine ve par\u00e7alanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme \u00f6ncesi \u00e7a\u011fda, sermaye d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn ilk k\u0131sm\u0131 olan M\u2014C\u2026P\u2026C\u2019, tek tek \u00fclkeler i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015firdi. Mallar uluslararas\u0131 piyasada sat\u0131ld\u0131ktan sonra, k\u00e2rlar yurti\u00e7ine d\u00f6ner ve yeni bir d\u00f6ng\u00fc ba\u015flard\u0131. K\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda, P k\u00fcresel olarak son derece adem-i merkezile\u015fmi\u015ftir ve dolay\u0131s\u0131yla M\u2014C\u2026P k\u0131sm\u0131 da son derece adem-i merkezile\u015fmi\u015ftir. Bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda, yaln\u0131zca \u00fcretim de\u011fil, ayn\u0131 zamanda mal ve hizmet piyasalar\u0131 da k\u00fcreseldir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretimin k\u00fcreselle\u015fmesi, s\u0131n\u0131flar\u0131n ulus\u00f6tesile\u015fmesi ve ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n y\u00fckseli\u015fi i\u00e7in temel sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Robinson,<\/strong> ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n olu\u015fumunu, Marksist teorideki ekonomik altyap\u0131 ve \u00fcstyap\u0131n\u0131n \u00e7eli\u015fkili hareketi perspektifinden analiz eder. \u201cT\u00fcm sermaye d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ulus\u00f6tesi hale geldik\u00e7e, s\u0131n\u0131flar, siyasi s\u00fcre\u00e7ler, devletler ve k\u00fclt\u00fcrel ideolojiler de ulus\u00f6tesi hale gelir\u2026 Bug\u00fcnk\u00fc yeni \u00e7a\u011fda, s\u0131n\u0131f ve grup ili\u015fkilerinin y\u00f6r\u00fcngesi ulus-devlet de\u011fil, k\u00fcresel sistemdir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f, ulus\u00f6tesi sermayenin sahipleridir ve d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na sahiptirler. Bunlar esas olarak, ulus\u00f6tesi sermayenin i\u00e7 d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc olu\u015fturan s\u0131n\u0131f bilincine sahip ulus\u00f6tesi elitlerin yan\u0131 s\u0131ra ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131fa hizmet eden ulus\u00f6tesi y\u00f6neticiler, b\u00fcrokratlar, teknik personel ve ana ak\u0131m d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ile ayd\u0131nlar\u0131 i\u00e7erir. Ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f, s\u0131n\u0131f bilincine sahip ve giderek \u00f6rg\u00fctlenen, s\u00fcrekli olarak kendi s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maksimize etmeye \u00e7al\u0131\u015fan yeni bir k\u00fcresel egemen s\u0131n\u0131f haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Dahas\u0131, \u201culus\u00f6tesi sermayenin ekonomik h\u00e2kimiyeti\u201d, \u201cpotansiyel siyasi h\u00e2kimiyet bi\u00e7imine\u201d, yani ulus\u00f6tesi devlete do\u011fru \u201ckayacakt\u0131r\u201d. Ulus\u00f6tesi devletler, k\u00fcresel egemen s\u0131n\u0131f\u0131n kolektif otoritesini s\u00fcrd\u00fcrmeyi, ulus-devletleri daha b\u00fcy\u00fck \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131lara dahil etmeyi ve k\u00fcresel sermaye ile k\u00fcresel emek aras\u0131ndaki yeni s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerini kurumsalla\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lar. Ulus\u00f6tesi devletler, \u201ckapitalist k\u00fcreselle\u015fme ve ulus\u00f6tesi kapitalist s\u0131n\u0131f\u0131n y\u00fckseli\u015fiyle yak\u0131ndan ili\u015fkili, \u00e7e\u015fitli siyasi kurumlarda somutla\u015fan \u00f6zel bir s\u0131n\u0131f g\u00fc\u00e7leri ve s\u0131n\u0131f ili\u015fkileri k\u00fcmesidir. Bu kurumlar, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011fram\u0131\u015f ulus-devletlerin ve sermayenin hegemonik dallar\u0131n\u0131n d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda i\u015flemesini kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kurumsalla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00e7e\u015fitli uluslar\u00fcst\u00fc kurumlard\u0131r.\u201d Ulus\u00f6tesi devletler, IMF, D\u00fcnya Bankas\u0131 ve D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi ekonomik \u00f6rg\u00fctlerin yan\u0131 s\u0131ra BM, OECD ve AB gibi siyasi \u00f6rg\u00fctleri de i\u00e7eren, d\u00fcnya kapitalizmine hizmet eden a\u011f benzeri bir \u00f6rg\u00fctlenmedir. Robinson, ortak s\u0131n\u0131f \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 payla\u015fan ulus\u00f6tesi burjuvazi ve ulus\u00f6tesi devletlerin k\u00fcresel h\u00e2kimiyetinin, emperyalist g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki m\u00fccadelenin temelini genel olarak ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve k\u00fcresel emperyalizmin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde istikrarl\u0131 kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci Paradigma: Niteliksel De\u011fi\u015fim ve \u0130stikrars\u0131zl\u0131k: Hegemonik Emperyalizm Paradigmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hegemonik emperyalizm, \u00f6ncelikle ABD\u2019nin t\u00fcm di\u011fer \u00fclkelerin uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik d\u00fczenini kontrol etmek i\u00e7in ekonomik, siyasi ve hatta askeri yollar\u0131 kullanmas\u0131n\u0131 ifade eder. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, emperyalizm art\u0131k ABD emperyalizmine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr, ancak bir i\u00e7 istikrars\u0131zl\u0131\u011fa sahiptir. \u00d6rne\u011fin, David Harvey taraf\u0131ndan \u201ctasarruf hegemonyas\u0131na\u201d dayal\u0131 olarak tan\u0131mlanan yeni-emperyalizm, Ellen Meiskins Wood\u2019un ABD\u2019nin ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak uluslararas\u0131 ekonomik d\u00fczeni manip\u00fcle etti\u011fi \u201ckapitalist imparatorluk\u201d, Alex Collinicos taraf\u0131ndan ise jeo-ekonomik ve siyasi rekabete dayal\u0131 olarak \u00f6nerilen \u201crekabet\u00e7i emperyalizm\u201d ve Leo Panitch ile Sam Gindin taraf\u0131ndan savunulan uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen \u201cABD imparatorlu\u011fu\u201d teorisi bulunmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

David Harvey<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Yeni-Emperyalizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Harvey, yeni-emperyalizmin \u00f6ncelikle \u201cmek\u00e2nsal-zamansal restorasyon\u201d ve \u201cm\u00fclks\u00fczle\u015ftirme yoluyla birikim\u201d yoluyla a\u015f\u0131r\u0131 sermaye birikimi krizinin \u00fcstesinden geldi\u011fini ve bir \u201ckamula\u015ft\u0131rma hegemonyas\u0131\u201d bi\u00e7imi olarak tezah\u00fcr etti\u011fini savunur.<\/p>\n\n\n\n

Emperyalizm, iktidar\u0131n toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131 elde etme mant\u0131\u011f\u0131 ile sermaye mant\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki diyalektik ili\u015fkiden kaynaklan\u0131r. Toprak par\u00e7alar\u0131n\u0131 elde etme mant\u0131\u011f\u0131, \u201cdevletin ve imparatorlu\u011fun siyasetini\u201d ifade eder; yani emperyalizm, belirli bir siyasi program olarak, belirli topraklar \u00fczerindeki kontrole ve siyasi, ekonomik ve askeri hedeflere ula\u015fmak i\u00e7in bu topraklar\u0131n insan ve do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 seferber etme yetene\u011fine dayanan uygulay\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcne dayan\u0131r. Sermaye mant\u0131\u011f\u0131, \u201csermaye birikiminin zaman ve mek\u00e2ndaki molek\u00fclerle\u015fme s\u00fcrecini\u201d ifade eder; yani emperyalizm, zaman ve mek\u00e2nda yay\u0131lan siyasi ve ekonomik bir s\u00fcre\u00e7 olarak, sermayeye h\u00fckmetme ve onu kullanmada birincil bir konuma sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Harvey\u2019in \u201czaman-mek\u00e2n onar\u0131m\u0131\u201d, sermaye birikiminin zorluklar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in benzersiz bir kapitalist y\u00f6ntemdir. Basit\u00e7e s\u00f6ylemek gerekirse, belirli bir co\u011frafi sistemdeki a\u015f\u0131r\u0131 birikim, emek ve sermaye fazlalar\u0131 \u00fcretir. Bu fazlalara, zaman-mek\u00e2n onar\u0131m\u0131 yoluyla el koyulur.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi,  e\u011fitim ve bilimsel ara\u015ft\u0131rma gibi uzun vadeli sermaye projeleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla zaman transferini ifade eder ve sermaye de\u011ferinin gelecekte dola\u015f\u0131ma yeniden giri\u015fini erteler; ikincisi ise, ba\u015fka yerlerde yeni pazarlar\u0131n geli\u015ftirilmesi, yeni \u00fcretim kapasitesi, yeni kaynaklar, yeni sosyal ortamlar ve at\u0131l eme\u011fin kullan\u0131lmas\u0131 yoluyla mek\u00e2nsal transferi ifade eder. Fazla sermayenin mek\u00e2nsal onar\u0131m\u0131 s\u0131ras\u0131nda, bir yandan yeni sermaye birikimi merkezleri ve di\u011fer yandan fazla sermaye s\u00fcrekli olarak ortaya \u00e7\u0131kar. A\u015f\u0131r\u0131 sermaye birikiminin g\u00fc\u00e7l\u00fc ivmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda, \u00e7e\u015fitli dinamik sermaye birikimi merkezleri d\u00fcnya sahnesinde \u015fiddetli bir \u015fekilde rekabet eder. Sermaye birikiminde bask\u0131n bir konum elde etmek i\u00e7in hegemonya, ekonomik, siyasi, diplomatik ve hatta askeri yollarla mek\u00e2nsal onar\u0131m i\u00e7in avantajl\u0131 konumlar\u0131 ele ge\u00e7irmeli ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc sonsuza dek geni\u015fletmeli, yaymal\u0131 ve g\u00fc\u00e7lendirmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Harvey\u2019in \u201cM\u00fclks\u00fczle\u015ftirme yoluyla birikimi\u201d \u00fcretim olmaks\u0131z\u0131n art\u0131 de\u011fere el koyman\u0131n bir yoludur; kapitalist mek\u00e2n\u0131n restorasyonunda kullan\u0131lan \u00e7ok \u00f6nemli bir y\u00f6ntemdir ve bug\u00fcnk\u00fc yeni-emperyalizmin<\/strong> temel bir \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Harvey\u2019in \u201cM\u00fclks\u00fczle\u015ftirme yoluyla birikimi\u201d, bir dizi varl\u0131\u011f\u0131 (emek dahil) son derece d\u00fc\u015f\u00fck fiyatlarla (ve bazen \u00fccretsiz olarak) kullanmaya ba\u015flar. A\u015f\u0131r\u0131 birikmi\u015f sermaye bu varl\u0131klar\u0131 ele ge\u00e7irebilir ve k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 faaliyetler i\u00e7in h\u0131zla kullanabilir. \u00d6zelle\u015ftirme, metala\u015ft\u0131rma ve finansalla\u015fma, \u201cM\u00fclks\u00fczle\u015ftirme yoluyla birikimin\u201d, ana yollar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Arrighi,<\/strong> likidite hegemonyas\u0131 kavram\u0131n\u0131 kapsayan kapitalist bir d\u00fcnya-sistemi modelinin, emperyalizmin daha karma\u015f\u0131k analizinin yerini alabilece\u011fini savunmu\u015ftur. Arrighi\u2019ye g\u00f6re <\/strong>bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda ulus-devletlerin gerilemesi, emperyalizmin ve tekelci kapitalizmin modas\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fini ve geride hegemonik m\u00fccadelelerle dolu bir d\u00fcnya sistemi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar. Harvey,<\/strong> Arrighi\u2019nin bu tezlerinden yararlanarak, Arrighi\u2019nin hegemonya kavram\u0131n\u0131n emperyalizm kavram\u0131n\u0131n yerini almas\u0131 gerekti\u011fini, merkez ve \u00e7evre aras\u0131ndaki kat\u0131 co\u011frafi ayr\u0131m\u0131n terk edilmesi gerekti\u011fini vurgular. Harvey\u2019e g\u00f6re bug\u00fcnk\u00fc k\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda de\u011fer ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n par\u00e7alanmas\u0131 ve hegemonyan\u0131n rekabeti ve transferi, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmin temel \u00f6zellikleridir.<\/p>\n\n\n\n

,<\/p>\n\n\n\n

Meiskins Wood<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2. Sermaye \u0130mparatorlu\u011fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Meiskins Wood, bug\u00fcnk\u00fc kapitalist sermaye imparatorlu\u011funun, ABD\u2019nin kapitalist ekonomik mekanizmalar\u0131 manip\u00fclasyonu yoluyla d\u00fcnyay\u0131 kontrol etti\u011fi kapitalist geli\u015fmenin yeni bir a\u015famas\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini savunur. Bug\u00fcnk\u00fc Kapitalist sermaye imparatorlu\u011funun \u00f6zg\u00fcn niteli\u011fi\u2014ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerin yerini ekonomik g\u00fc\u00e7lere b\u0131rakmas\u0131d\u0131r \u2014kapitalizmin m\u00fclk imparatorluklar\u0131ndan ticari imparatorluklara ve oradan kapitalist sermaye imparatorlu\u011funa do\u011fru tarihsel evrimi \u00fczerinden ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n

Roma ve \u0130spanyol imparatorluklar\u0131 gibi m\u00fclk imparatorluklar\u0131, s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimi ve ekonomik ya\u011fma i\u00e7in \u00f6ncelikle askeri fetih ve siyasi y\u00f6netim gibi ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lere dayan\u0131yordu. \u201c\u0130mparatorlu\u011fun ekonomi \u00fczerindeki kontrol\u00fc, her zaman ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler a\u00e7\u0131s\u0131ndan sahip olduklar\u0131 imkan ve kapasiteyle belirlenir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Arap, Venedik ve Hollanda imparatorluklar\u0131 gibi ticari imparatorluklar, \u00f6ncelikle uluslararas\u0131 ticareti kontrol ederek k\u00e2r elde ediyorlard\u0131. Ekonomik g\u00fc\u00e7ler ticari imparatorluklarda \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynasa da, ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler bask\u0131n olmaya devam etmi\u015fti. \u201cOnlara ticari imparatorluklar demek, emperyalist y\u00f6netimlerinin \u00e7e\u015fitli ekonomik bask\u0131 bi\u00e7imlerine dayand\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez\u2026 ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7ler, i\u015f ba\u015f\u0131ndaki temel fakt\u00f6r olmaya devam etmi\u015fti.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Britanya \u0130mparatorlu\u011fu, geleneksel emperyalizmden bug\u00fcnk\u00fc kapitalist sermaye imparatorlu\u011funa ge\u00e7i\u015fiydi. Britanya\u2019n\u0131n \u0130rlanda\u2019y\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmesi tamamen ekonomik g\u00fc\u00e7lere dayan\u0131rken, Britanya ayn\u0131 zamanda ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda zorla dayatmak i\u00e7in ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerine g\u00fcveniyordu. Bu, k\u00fcresel kapitalist geni\u015fleme ve ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerden ekonomik g\u00fc\u00e7lere ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Amerikan hegemonyas\u0131, ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fcc\u00fcn yerini ekonomik g\u00fcc\u00fcn almas\u0131yla nihayet kapitalist sermaye imparatorlu\u011fu kurulmu\u015f oldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 geleneksel eski emperyalist d\u00fczeni y\u0131kt\u0131 ve d\u00fcnya d\u00fczenindeki bo\u015fluk ABD\u2019ye tarihi bir f\u0131rsat sundu. Bretton Woods sistemi, Uluslararas\u0131 Para Fonu ve D\u00fcnya Ticaret \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ABD, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fcc\u00fcn yerini sermaye rekabeti ve serbest piyasalar gibi ekonomik g\u00fc\u00e7le doldurmaya ve ekonomik g\u00fc\u00e7 yoluyla d\u00fcnyaya h\u00fckmetmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Eski emperyalizmin y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131ndan do\u011fan bu yeni emperyalist ili\u015fki, art\u0131k bir ana vatan ile s\u00f6m\u00fcrge aras\u0131ndaki ili\u015fki de\u011fil, egemen devletler aras\u0131ndaki karma\u015f\u0131k bir etkile\u015fimdi. Kapitalist sermaye imparatorluklar\u0131, dev ezici ekonomik g\u00fc\u00e7leri ve k\u00fcresel ekonomik \u00f6rg\u00fctler \u00fczerindeki kontrolleriyle, t\u00fcm d\u00fcnyaya, hatta resmen ba\u011f\u0131ms\u0131z olan \u00fclkelere bile kendi ekonomik kurallar\u0131n\u0131 dayatt\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7leri kullanmak bir imparatorlu\u011fun h\u0131zla y\u00fckselmesini sa\u011flayabilse de, daha az istikrarl\u0131 ve bu y\u00fckseli\u015f daha pahal\u0131 olacakt\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k ekonomik g\u00fc\u00e7, piyasa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyay\u0131 kontrol eder; bu daha az riskli, daha az maliyetli ve daha k\u00e2rl\u0131d\u0131r. Ekonomik g\u00fcc\u00fcn ger\u00e7ekten ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015fleyi\u015fi yaln\u0131zca kapitalist sistem alt\u0131nda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u201cKapitalizm, ekonomik g\u00fc\u00e7leri ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lerden ay\u0131rma konusunda benzersiz bir yetene\u011fe sahiptir\u2026 Bu, sermayenin ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn mevcut, d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir herhangi bir siyasi ve askeri g\u00fcc\u00fc \u00e7ok a\u015fabilece\u011fi anlam\u0131na gelir.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Meiskins Wood\u2019a g\u00f6re, ekonomik g\u00fc\u00e7 ekonomi d\u0131\u015f\u0131 g\u00fcc\u00fcn yerini ald\u0131k\u00e7a, imparatorlu\u011fun k\u00fcresel kontrol i\u00e7in askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmesi gerekiyor ve bu da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak bitmek bilmeyen askeri operasyonlara veya \u201csonsuz sava\u015flara\u201d yol a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n

3. Rekabet\u00e7i Emperyalizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Collinicos<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Callinicos, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmin ekonomik rekabet ve jeopolitik rekabetin i\u015fbirli\u011fi ve etkile\u015fimi yoluyla anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunur. Bu iki t\u00fcr rekabetin anlam\u0131 ve aralar\u0131ndaki ili\u015fki hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 belirtir: \u201cYakla\u015f\u0131k bir veya iki y\u00fcz y\u0131l \u00f6nce, farkl\u0131 \u00fcretim tarzlar\u0131na dayanan iki ayr\u0131 rekabet mant\u0131\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: biri kapitalist d\u00fcnya sisteminin erken a\u015famalar\u0131ndaki ekonomik rekabet mant\u0131\u011f\u0131, di\u011feri ise Avrupa devlet sisteminin olu\u015fumunu y\u00f6nlendiren feodalizmle karakterize edilen jeopolitik rekabet mant\u0131\u011f\u0131, yani askeri geni\u015fleme ve devlet in\u015fas\u0131 rekabeti.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm, bu iki mant\u0131\u011f\u0131n kayna\u015fmas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\u201d Collinicos\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne benzer \u015fekilde, Chris Harman da yeni-emperyalizmin ulus-devletler ve ulus\u00f6tesi \u015firketler aras\u0131ndaki rekabet yoluyla anla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini savunmu\u015ftur. Collinicos, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde ekonomik rekabet mant\u0131\u011f\u0131 ve jeopolitik rekabet mant\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131 ili\u015fkilere dayanarak emperyalizmi \u00fc\u00e7 a\u015famaya ay\u0131r\u0131r: klasik emperyalizm (1870-1945), s\u00fcper g\u00fc\u00e7 emperyalizmi (1945-1991) ve So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 emperyalizm (1991\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Klasik emperyalizm a\u015famas\u0131, ekonomik rekabet ve jeopolitik rekabet mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n birbirini g\u00fc\u00e7lendirdi\u011fi bir a\u015famayd\u0131; \u00f6ncelikle d\u00fcnya ekonomisinin serbestle\u015fmesi, siyasi \u00e7ok kutupluluk, toprak geni\u015flemesi ve silahlanma yar\u0131\u015f\u0131 ile devlet kapitalizminin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirini g\u00fc\u00e7lendirmesiyle kendini g\u00f6stermi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bu Klasik emperyalizm a\u015famas\u0131n\u0131n iki ana temeli vard\u0131: birincisi, Almanya\u2019n\u0131n kurulmas\u0131 ve Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n patlak vermesinden sonra bir grup b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131; ikincisi ise kapitalizmin k\u00fcreselle\u015fmesiydi. Sanayi kapitalizminin yaratt\u0131\u011f\u0131 yeni teknolojiler, \u00f6zellikle demiryollar\u0131, ula\u015f\u0131m maliyetlerini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltm\u0131\u015ft\u0131. Mek\u00e2n\u0131n s\u0131k\u0131\u015fmas\u0131 ve k\u00fcresel ekonomik a\u011flar, mallar\u0131n, paran\u0131n ve sermayenin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 te\u015fvik etti. Ayn\u0131 zamanda, sanayi kapitalizminin yay\u0131lmas\u0131, \u00f6zellikle Britanya sanayi ve deniz g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Almanya taraf\u0131ndan tehdit edildi\u011fini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki rekabeti yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Teknolojik yeniliklerin etkisiyle Britanya, bir deniz donanmas\u0131 silahlanma yar\u0131\u015f\u0131 ba\u015flatt\u0131 ve 1914\u2019te \u0130tilaf Devletleri\u2019ne kat\u0131ld\u0131. Birka\u00e7 Avrupa \u00fclkesinin h\u00e2kim oldu\u011fu bir d\u00fcnyada, ekonomik rekabet ve jeopolitik rekabet birbirini g\u00fc\u00e7lendirdi. S\u00f6m\u00fcrgeler elde ederek  geni\u015flemesi ile sermaye ihrac\u0131n\u0131n e\u015f zamanl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesi, iki farkl\u0131 rekabet t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bu kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak g\u00fc\u00e7lenmesinin somut bir tezah\u00fcr\u00fcyd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

\u201cAvrupa s\u00f6m\u00fcrgeleri 1860\u2019ta 2,7 milyon mil kare ve 148 milyon n\u00fcfustan 1914\u2019te 29 milyon mil kare ve 568 milyon n\u00fcfusa geni\u015fledi; bu arada sermaye ihrac\u0131 1863\u2019te 2 milyar sterlinden 1914\u2019te 44 milyar sterline f\u0131rlad\u0131.\u201d Britanya \u0130mparatorlu\u011fu, s\u00f6m\u00fcrge geni\u015flemesine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131yd\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgelerine yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan yat\u0131r\u0131mlardan \u00f6nemli k\u00e2rlar elde etti. Di\u011fer \u00fclkeler de Britanya\u2019n\u0131n \u00f6rne\u011fini izleyerek toprak geni\u015fletme yoluna girdiler.<\/p>\n\n\n\n

(1945-1991) <\/strong>S\u00fcper g\u00fc\u00e7 emperyalizmi a\u015famas\u0131, ekonomik rekabet ile jeopolitik rekabetin birbirinden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir a\u015famad\u0131r; \u00f6ncelikle ABD liderli\u011findeki a\u00e7\u0131k ekonomi politikas\u0131 ve ABD-Sovyet rekabetiyle kendini g\u00f6sterir. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ABD, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe bula\u015fmadan g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomik, siyasi ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u00fcresel olarak kullanmay\u0131 ama\u00e7layan, b\u00f6ylece di\u011fer \u00fclke topraklar\u0131 gibi s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 a\u015fan kapitalist birikimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan a\u00e7\u0131k bir ekonomi politikas\u0131 izledi. ABD\u2019nin bu hedeflerinin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel Sovyetler Birli\u011fi\u2019ydi. ABD Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni \u00e7evrelemek i\u00e7in Avrupa ve Japonya\u2019n\u0131n sava\u015f sonras\u0131 yeniden in\u015fas\u0131na kat\u0131ld\u0131 ve katk\u0131da bulundu.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa kapitalist \u00fclkeleri ve Japonya, ABD liderli\u011finde ticaret ve yat\u0131r\u0131m\u0131n serbestle\u015fmesini aktif olarak te\u015fvik ederek ekonomik refaha ula\u015ft\u0131lar. Bu d\u00f6nemde, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki ekonomik rekabet yo\u011fun kald\u0131; Almanya ve Japonya ABD\u2019yi ekonomik olarak yakalamay\u0131 h\u0131zland\u0131rd\u0131. Ancak bu ekonomik rekabet, klasik emperyalizmde oldu\u011fu gibi jeopolitik rekabeti ve \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 tetiklemedi; bunun yerine \u201cjeopolitik ve ekonomik rekabetin k\u0131smen ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131\u201d bir a\u015fama ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bunun arkas\u0131nda \u00fc\u00e7 neden vard\u0131: Birincisi, Sovyetler Birli\u011fi ile So\u011fuk Sava\u015f, geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler aras\u0131ndaki ittifaklar\u0131 belirledi; ikincisi, ABD hegemonik konumunu korumak i\u00e7in kendisine meydan okuyanlara sert kar\u015f\u0131l\u0131k verecekti; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, aralar\u0131ndaki ekonomik rekabete ra\u011fmen, ABD liderli\u011findeki ekonomik entegrasyon t\u00fcm kapitalist \u00fclkelere fayda sa\u011flad\u0131, ayr\u0131ca ABD ile Bat\u0131 Asya ve Do\u011fu Asya aras\u0131ndaki ittifak\u0131 peki\u015ftirdi ve rekabet ortam\u0131nda uzun vadeli bir al\u0131\u015f-veri\u015fi te\u015fvik etti.<\/p>\n\n\n\n

So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 emperyalizm (1991\u2019den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze)<\/strong> d\u00f6nemi, ola\u011fan\u00fcst\u00fc derecede \u015fiddetli jeopolitik rekabetle karakterize edilmektedir; \u00f6ncelikle ABD hegemonyas\u0131, k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 dinamiklerindeki de\u011fi\u015fimler ve k\u00e2r oranlar\u0131ndaki  krizle kendini g\u00f6sterdi. So\u011fuk Sava\u015f\u2019tan sonra ABD d\u00fcnyan\u0131n tek s\u00fcper g\u00fcc\u00fc haline geldi. K\u00fcresel g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131 bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 ve d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ten olu\u015fuyordu: ABD tek s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olarak ve \u00c7in, Avrupa Birli\u011fi, Japonya ve Rusya g\u00fc\u00e7l\u00fc devletlerdi. ABD, hegemonik konumunu korumak i\u00e7in di\u011fer \u00fclkelerle yo\u011fun jeopolitik rekabete girdi. Bu jeopolitik rekabet, k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131nda daha fazla de\u011fi\u015fikli\u011fi tetikledi. Collinicos, \u00c7in\u2019in y\u00fckseli\u015finin k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerini yeniden \u015fekillendirdi\u011fini savunuyor. \u201cWall Street, ABD Hazinesi ve IMF ortak kompleksi, G\u00fcney \u00fclkelerindeki \u00c7in yat\u0131r\u0131mlar\u0131 ve \u00c7in kredilerinden giderek artan bir memnuniyetsizlik ifade etmektedir, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, daha yoksul uluslara herhangi bir neoliberal siyasal ve ekonomik ko\u015ful eklemeksizin sermaye kullanma hakk\u0131 vermektedir,\u201d diye vurgular.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 emperyalizmin yava\u015f ekonomik b\u00fcy\u00fcme, artan e\u015fitsizlik ve d\u00fc\u015fen k\u00e2r oranlar\u0131 gibi krizlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu yazar. Kapitalist d\u00fcnyan\u0131n k\u00e2r oranlar\u0131, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131ndaki alt\u0131n \u00e7a\u011fda zirveye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131 ve 1960\u2019lar\u0131n sonu ve 1970\u2019lerin ba\u015f\u0131ndan itibaren kriz i\u015faretleri g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. O zamandan beri k\u00e2r oranlar\u0131, 1990\u2019larda bir miktar toparlanana kadar istikrarl\u0131 bir \u015fekilde d\u00fc\u015ft\u00fc, ancak daha sonra 21. y\u00fczy\u0131lda daha da ciddi bir krize girdi.<\/p>\n\n\n\n

Panitch ve Gindin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

4. Amerikan \u0130mparatorlu\u011fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Panitch ve Gindin, bug\u00fcnk\u00fc yeni-emperyalizmin Amerikan imparatorlu\u011funa dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ABD taraf\u0131ndan devlet g\u00fcc\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla bilin\u00e7li olarak \u015fekillendirilen ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen yeni bir d\u00fcnya d\u00fczenini temsil etti\u011fini savunurlar. Klasik emperyalizm teorisinin ekonomik indirgemecilik ve ara\u00e7salc\u0131 devlet g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc zaaflar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu nedenle Panitch ve Gindin \u201cklasik emperyalizme ili\u015fkin geleneksel anlay\u0131\u015f\u0131n, yani emperyalizmin ekonomik rekabet taraf\u0131ndan belirlendi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesinin y\u0131k\u0131lmas\u0131n\u0131n\u201d gerekli oldu\u011funu savunurlar.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKapitalizm\u201d ve \u201cemperyalizm\u201d ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir; kapitalizm ekonomik ili\u015fkilerle, emperyalizm ise devlet ili\u015fkileriyle ilgilidir ve farkl\u0131 d\u00fczeylere aittir. Ekonomi genellikle emperyalizmin \u00f6nemli bir y\u00f6n\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen, sadece ekonomik emperyalizm olarak g\u00f6r\u00fclemez. Emperyalizm teorisi basit\u00e7e kapitalist ekonomik teoriden t\u00fcretilemez, burjuva devlet teorisinin geli\u015ftirilmesi yoluyla in\u015fa edilmeli ve m\u00fckemmelle\u015ftirilmelidir. Devletin arkas\u0131ndaki emperyalist unsurlar yaln\u0131zca ekonomik d\u00fczeyden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siyaset, s\u0131n\u0131f, k\u00fclt\u00fcr ve askeriye gibi \u00e7oklu d\u00fczeylerden kaynaklan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 kapitalist geli\u015fme tarihi, yeni-emperyalizmin do\u011fu\u015funun yaln\u0131zca sermaye birikiminin bir sonucu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha ziyade ABD devlet rejiminin g\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi, ekonomik ve askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak s\u00fcrekli olarak ekip bi\u00e7ti\u011fi ve y\u00f6netti\u011fi bir s\u00fcrecin sonucu oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Panitch ve Gindin, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 emperyalist sistemi, sava\u015f \u00f6ncesi s\u00f6m\u00fcrge y\u00f6netimine dayanan \u201cresmi imparatorluktan\u201d ay\u0131rmak i\u00e7in \u201cgayri resmi Amerikan \u0130mparatorlu\u011fu\u201d olarak adland\u0131r\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra ABD, Bretton Woods sistemi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla dolar hegemonyas\u0131n\u0131 kurdu, Fordist kapitalist \u00fcretim y\u00f6ntemlerini k\u00fcresel olarak aktif bir \u015fekilde te\u015fvik etti, Bat\u0131 Avrupa ve Japonya\u2019n\u0131n sosyo-ekonomik sistemlerini yeniden in\u015fa etmek ve onlar\u0131 k\u00fcresel kapitalist sisteme entegre etmek i\u00e7in Marshall Plan\u0131\u2019n\u0131 kulland\u0131, NATO arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Avrupa\u2019y\u0131 kontrol etti ve yeni bir emperyalist d\u00fczenin in\u015fas\u0131na h\u00fckmetti.<\/p>\n\n\n\n

1970\u2019lerde, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 kurulan emperyalist sistem \u00e7oklu \u00e7eli\u015fkiler ve krizlerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bu arka planda ABD, d\u00fcnya kapitalist sistemini yeniden in\u015fa etmek, sermaye birikimi krizini a\u015fmak ve Amerikan imparatorlu\u011funun etki alan\u0131n\u0131 d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda geni\u015fletmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle \u00f6zelle\u015ftirme, piyasala\u015ft\u0131rma, finansalla\u015fma ve k\u00fcreselle\u015fme ile karakterize edilen neoliberal politikalar\u0131 k\u00fcresel olarak zorla uygulamak i\u00e7in ulusal devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri kendi vizyonuna uygun bir d\u00fcnya yaratt\u0131; bug\u00fcnk\u00fc kapitalizmin bask\u0131n \u00f6zelli\u011fi Amerikan imparatorlu\u011funun y\u00f6netimidir. ABD, t\u00fcm uluslar\u0131 emperyal sistemine dahil etmeye, onlar\u0131 kendi y\u00f6netimini tan\u0131maya veya boyun e\u011fmeye zorlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Ancak ulus-devletler aras\u0131ndaki siyaset, ekonomi ve k\u00fclt\u00fcrdeki muazzam farkl\u0131l\u0131klar, Amerikan emperyal sistemine tam entegrasyonu zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Neoliberalizmi kabul etmeyen veya ABD liderli\u011fine boyun e\u011fmeyen \u00fclkelere kar\u015f\u0131 ABD, siyasi bask\u0131, ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar ve hatta askeri m\u00fcdahaleler i\u00e7in ulusal devlet g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullan\u0131yor. ABD imparatorlu\u011funun izledi\u011fi hegemonik uygulamalar, di\u011fer \u00fclkeler aras\u0131nda giderek artan bir ho\u015fnutsuzlu\u011fa yol a\u00e7maktad\u0131r. ABD imparatorlu\u011fu i\u00e7indeki farkl\u0131 g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalar ve \u00e7eli\u015fkiler, sistemin i\u00e7sel direncini s\u00fcrekli olarak zorlamaya devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Paradigma: Niceliksel De\u011fi\u015fim ve \u0130stikrars\u0131zl\u0131k; Ge\u00e7 Emperyalizm Paradigmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

John B. Foster<\/strong><\/p>\n\n\n\n

John Foster taraf\u0131ndan Paul Baran, Paul Sweezy, Harry Magdoff ve John Smith\u2019in ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na dayanarak bug\u00fcnk\u00fc kapitalist geli\u015fmenin a\u015famalar\u0131n\u0131n yeni bir \u00f6zeti olan Ge\u00e7 Emperyalizm paradigmas\u0131, \u00fcnl\u00fc Amerikan tekelci kapitalizm okulunun<\/strong> emperyalizm teorisinde yeni bir geli\u015fmeyi temsil eder ve kapitalizmin k\u00fcresel manzaras\u0131n\u0131 ve \u00e7eli\u015fkilerini inceler.<\/p>\n\n\n\n

Foster, ge\u00e7 emperyalizmin, tekelci mali sermayenin yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, \u00fcretimin k\u00fcreselle\u015fmesi, merkezin \u00e7evreden art\u0131 de\u011fere el koymas\u0131n\u0131n yeni bi\u00e7imleri ve \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an ekonomik, askeri ve \u00e7evresel zorluklarla karakterize edilen, tekelci kapitalizmin geli\u015fiminde yeni bir a\u015fama oldu\u011funu savunur.<\/p>\n\n\n\n

Tekelci mali (finans) sermaye ve k\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Foster, 21. y\u00fczy\u0131lda imalat, finans ve perakende gibi end\u00fcstrilerdeki tekelle\u015fme derecesini inceledikten sonra, tekelci kapitalizmin, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmin temelini olu\u015fturan daha yayg\u0131n ve k\u00fcreselle\u015fmi\u015f bir tekelci finans kapitalizmi sistemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne i\u015faret eder. Bu sistem i\u00e7inde,  en b\u00fcy\u00fck Fortune 500 \u015firketleri d\u00fcnya toplam kurumsal gelirinin %40\u2019\u0131n\u0131 elde ederler ve di\u011fer \u015firketlerin \u00e7o\u011fu bu devlerin \u00fcretim ve sat\u0131\u015f a\u011flar\u0131na dolanm\u0131\u015f halde, yaln\u0131zca ta\u015feron olarak var olurlar. Bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm, mutlak tekel konumu sayesinde k\u00fcresel olarak rant elde edebilir. Bu rantlar iki bi\u00e7im al\u0131r: birincisi, G\u00fcneyli i\u015f\u00e7ilerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesinden elde edilen rant; ikincisi ise G\u00fcney\u2019in do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131n ya\u011fmalanmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Foster, bu ikinci t\u00fcr rant\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir ekolojik emperyalizm teorisi in\u015fa etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcreselle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda, Kuzeyli tekelci sermaye, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki \u00fccret e\u015fitsizliklerine dayanan emek arbitraj\u0131 yoluyla G\u00fcneyli eme\u011fi s\u00f6m\u00fcr\u00fcr. Kuzey \u00fclkeleri, neoliberal politikalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00fcz milyonlarca G\u00fcneyli i\u015f\u00e7iyi ve k\u00f6yl\u00fcy\u00fc topraklar\u0131ndan ve ulusal end\u00fcstrilerinden kopararak muazzam bir k\u00fcresel sanayi yedek ordusu yaratm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f piyasa kusurlu bir piyasad\u0131r; sermaye ve mallar serbest\u00e7e hareket edebilir, ancak i\u015f\u00e7ilerin dola\u015f\u0131m\u0131 co\u011frafi, sosyal ve siyasi fakt\u00f6rlerle k\u0131s\u0131tlanmaktad\u0131r. Emek dola\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bu \u015fekilde bast\u0131r\u0131lmas\u0131, s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fcyen ve devasa emek arz\u0131yla birle\u015fti\u011finde, \u00f6nemli uluslararas\u0131 \u00fccret e\u015fitsizliklerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1991\u2019den 2011\u2019e kadar, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki i\u015f\u00e7ilerin ki\u015fi ba\u015f\u0131na GSY\u0130H\u2019si 54.800 dolardan 73.600 dolara y\u00fckselirken, geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde 7.460 dolardan 14.220 dolara y\u00fckseldi. 2014 y\u0131l\u0131nda, \u00c7in, Hindistan, Endonezya ve Meksika gibi y\u00fckselen ekonomilerde imalattaki birim i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetleri, ABD\u2019dekilerin s\u0131ras\u0131yla yaln\u0131zca %46, %37, %62 ve %43\u2019\u00fc kadard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel \u00fccret e\u015fitsizlikleri, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda farkl\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fc oranlar\u0131na yol a\u00e7arak i\u015f\u00e7ilerin yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011fer ile onlara \u00f6denen de\u011fer aras\u0131nda bir u\u00e7urum yaratm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretimin h\u0131zl\u0131 geli\u015fiminin arkas\u0131ndaki itici g\u00fc\u00e7 budur. \u00c7ok uluslu \u015firketler taraf\u0131ndan temsil edilen tekelci finans sermayesi, yerel olarak y\u00fcksek \u00fccretli i\u015f\u00e7ileri deniza\u015f\u0131r\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli i\u015f\u00e7ilerle de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in d\u0131\u015f kaynak kullan\u0131m\u0131, k\u0131y\u0131 \u00f6tesi operasyonlar ve maliyet kontrol\u00fc y\u00f6ntemlerini kullan\u0131r ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerden s\u00fcrekli de\u011fer \u00e7ekmek i\u00e7in k\u00fcresel \u00fccret e\u015fitsizliklerinden tam olarak yararlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretimin k\u00fcreselle\u015fmesi, imalat\u0131n ve sanayinin geli\u015fmekte olan \u00fclkelere b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli transferini te\u015fvik etmi\u015ftir. Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin k\u00fcresel mamul mal ihracat\u0131ndaki pay\u0131, k\u00fcreselle\u015fme \u00f6ncesi yakla\u015f\u0131k %5\u2019ten 2011\u2019de %40\u2019\u0131n \u00fczerine f\u0131rlad\u0131. Ba\u015fl\u0131ca geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli \u00fclkelerden ithal edilen mamul mallar\u0131n oran\u0131 da yakla\u015f\u0131k %10\u2019dan 2011\u2019de %50\u2019nin \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin mamul mal ihracat\u0131n\u0131n toplam ihracatlar\u0131 i\u00e7indeki pay\u0131 da ekonomik k\u00fcreselle\u015fme d\u00f6neminde \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artarak %60\u2019\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131. Buna paralel olarak, k\u00fcresel i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 da dramatik bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irdi. 2010 y\u0131l\u0131nda, G\u00fcney \u00fclkelerinde yakla\u015f\u0131k 541 milyon end\u00fcstriyel i\u015f\u00e7i ya\u015f\u0131yordu ve bu, d\u00fcnyadaki toplam end\u00fcstriyel i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn %79\u2019unu temsil ediyordu; bu oran 1950\u2019de sadece %34 ve 1980\u2019de %53\u2019t\u00fc. \u00dccret arbitraj\u0131 karl\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayal\u0131 k\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim, ne mutlak art\u0131 de\u011fer \u00fcretimidir\u2014\u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma saatlerini uzatmak \u00fcretimi d\u0131\u015fa kayd\u0131rman\u0131n (out-sourcing)  birinci amac\u0131 de\u011fildir\u2014ne de g\u00f6reli art\u0131 de\u011fer \u00fcretimidir\u2014\u00e7\u00fcnk\u00fc \u00fcretimi d\u0131\u015fa kayd\u0131rma, yeni teknolojilere yat\u0131r\u0131m yapman\u0131n basit bir alternatifi olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00dcretimi d\u0131\u015fa kayd\u0131rmaya dayal\u0131 \u00fcretim tarz\u0131, \u201c\u00fccretleri emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011ferinin alt\u0131na indirmekle\u201d karakterize edilen \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir t\u00fcr art\u0131 de\u011fer \u00fcretimidir.<\/p>\n\n\n\n

2. Finans Sekt\u00f6r\u00fcnde Patlama ve Ekonomik Durgunluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretimin getirdi\u011fi k\u00fcresel de\u011fer transferi, kapitalizmin finansalla\u015fmas\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fcklemi\u015ftir. Finansalla\u015fma ise, k\u00fcresel olarak emperyalist tekelleri ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc derinle\u015ftirmi\u015ftir. 1970\u2019lerde, geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler genellikle ekonomik durgunlukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015flard\u0131 ve bu durumu a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fan i\u015fletmeler h\u0131zl\u0131 sermaye birikimini ancak finans sekt\u00f6r\u00fcne yat\u0131r\u0131mlar ve \u00fcretimin k\u00fcreselle\u015fmesi yoluyla \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim, e\u015fitsiz m\u00fcbadele yoluyla s\u00fcrekli olarak emperyalist rant elde eder. Bu rantlar, k\u00fcresel Kuzey \u00fclkelerin istatistiklerinde GSY\u0130H, ticaret ve mali ak\u0131\u015flar gibi basit\u00e7e katma de\u011fer olarak kaydedilir ve do\u011frudan \u00fcretim maliyetlerinden d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretimin getirdi\u011fi de\u011fer transferi, fazla sermayeyi ele ge\u00e7irme sorununu tetiklemi\u015ftir. Yabanc\u0131 sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131, yurti\u00e7i sermaye fazlas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir \u00fclkeye ihrac\u0131 de\u011fil, bunun yerine yurtd\u0131\u015f\u0131nda \u00fcretilen fazlan\u0131n yat\u0131r\u0131m yapan \u00fclkeye transfer edilmesinin en etkili yoludur.<\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u011flamda, yabanc\u0131 sermaye yat\u0131r\u0131m\u0131, fazla sermayeyi massetme sorununu hafifletmek yerine a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015fiddetlendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Sermayenin b\u00fcy\u00fcmesini daha h\u0131zl\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in, fazla sermayenin giderek artan bir k\u0131sm\u0131 \u00fcretken yat\u0131r\u0131mdan \u00e7e\u015fitli finans sekt\u00f6r\u00fc yat\u0131r\u0131mlar\u0131na kayd\u0131r\u0131l\u0131r ve mali olmayan di\u011fer sekt\u00f6rdeki i\u015fletmeler giderek finansalla\u015f\u0131r. \u0130\u015fletmeler b\u00fcy\u00fck miktarda sermaye fazlas\u0131n\u0131 finans sekt\u00f6r\u00fcne yat\u0131rarak menkul k\u0131ymetle\u015ftirme yoluyla h\u0131zl\u0131 getiriler elde ederler. Finans sekt\u00f6r\u00fc, gelecekteki gelir ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmek ve fazla sermayeyi massetmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli finansal ara\u00e7lar yarat\u0131r; bu da 1970\u2019lerin sonundan 1990\u2019lara kadar kapitalist finans sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn varl\u0131klar\u0131n\u0131n s\u00fcrekli geni\u015flemesine neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Finansalla\u015fma, ekonomik sistemin yeniden \u00fcretiminin kontrol\u00fcn\u00fc ABD, Avrupa ve Japonya\u2019daki oligar\u015fik bankalara devrederek geli\u015fmi\u015f \u00fclkeleri k\u00fcresel finans ve sermaye birikim merkezleri haline getirmi\u015f ve k\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim ve de\u011fer ya\u011fmas\u0131 \u00fczerindeki emperyalist kontrol\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Finansalla\u015fma, ileti\u015fim teknolojileri (IT) ve dijital teknolojilerle birlikte, k\u00fcresel metala\u015fma s\u00fcrecini ilerleterek k\u00fcresel sermaye birikiminin temelini atm\u0131\u015ft\u0131r. Emperyalist rantlar s\u00fcrekli olarak tekeller i\u00e7in muazzam k\u00e2rlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr, servet giderek birka\u00e7 \u015firket ve varl\u0131kl\u0131 ki\u015finin elinde yo\u011funla\u015f\u0131r, emek gelirlerini ve tekel d\u0131\u015f\u0131 sermaye k\u00e2rlar\u0131n\u0131 azalt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fazla sermayeyi massetmenin bir yolu olarak finansalla\u015fma, tekelleri ve servet e\u015fitsizli\u011fini daha da \u015fiddetlendirir. Finans sekt\u00f6r\u00fc de\u011fer yaratmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, finansalla\u015fman\u0131n bu muazzam b\u00fcy\u00fcmesi, ger\u00e7ek yat\u0131r\u0131m b\u00fcy\u00fcmesi ve ekonomik b\u00fcy\u00fcmeden kopuktur; bu, d\u0131\u015f ve i\u00e7 borcun GSY\u0130H\u2019ye oran\u0131nda \u00f6nemli bir art\u0131\u015f, k\u00f6t\u00fcle\u015fen ekonomik durgunluk ve daha b\u00fcy\u00fck oranda fazla sermayenin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 \u015feklinde kendisini g\u00f6sterir. E\u015fzamanl\u0131 olarak, tekelci finans sermayesi, tekelci fazla k\u00e2rlar\u0131 massetmenin bir yolu olarak do\u011fal olarak bor\u00e7 b\u00fcy\u00fcmesine, \u00f6zellikle de devlet bor\u00e7lanmas\u0131n\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131r. Bu bor\u00e7 geni\u015flemesi ise finans sisteminin istikrar\u0131n\u0131 baltalar. Finansal sekt\u00f6rdeki varl\u0131klar\u0131n \u00fcretken sekt\u00f6rlere k\u0131yasla a\u00e7\u0131k ara h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmesi, s\u00fcrekli olarak periyodik olarak patlayan varl\u0131k balonlar\u0131 \u00fcretir ve b\u00f6ylece bir b\u00fct\u00fcn olarak k\u00fcresel kapitalizmin istikrar\u0131n\u0131 tehdit eder. 2008 mali krizinin en derin nedeni finans sekt\u00f6r\u00fc de\u011fil, \u00fcretimdi.<\/p>\n\n\n\n

Foster\u2019in Ge\u00e7 emperyalizm paradigmas\u0131n\u0131n kalbinde, 21. y\u00fczy\u0131lda kapitalist d\u00fcnyaya h\u00e2kim olan a\u015f\u0131r\u0131 hiyerar\u015fik ili\u015fki yatar; bu ili\u015fki giderek artan bir \u015fekilde s\u00fcper-ulus\u00f6tesi \u015firketler ve birka\u00e7 kuzeyli devlet taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmektedir. Ge\u00e7 emperyalizmin \u00e7eli\u015fkileri giderek daha da keskinle\u015fmektedir. Dengesiz kalk\u0131nma, y\u00f6neti\u015fim, mali krizler, sava\u015flar ve \u00e7evresel krizler birbiri ard\u0131na patlak vermektedir. T\u00fcm bu krizler, liberal ideoloji taraf\u0131ndan maskelenen tekelci sermayenin s\u00fcrekli birikiminden kaynaklan\u0131r ve merkez ile \u00e7evre aras\u0131ndaki s\u00fcrekli geni\u015fleyen ve geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez u\u00e7urumu s\u00fcrekli olarak \u015fiddetlendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

IV. Yorum ve G\u00f6r\u00fc\u015flerimiz<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 akademisyenlerin bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, bug\u00fcnk\u00fc kapitalist d\u00fcnya siyasi ve ekonomik d\u00fczeninin temel \u00f6zelliklerini ulus\u00f6tesi \u015firketler, k\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim, enformasyonelle\u015fme (IT ve internet) ve finansalla\u015fma ve Amerikan hegemonyas\u0131 gibi farkl\u0131 perspektiflerden analiz etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bunlar emperyalizmdeki de\u011fi\u015fikliklerin en son a\u015famas\u0131n\u0131 yans\u0131tmakta, hem teorik vurgular yapmakta hem de g\u00f6remedikleri k\u00f6r noktalara sahiptirler. <\/p>\n\n\n\n

S\u00fcper-emperyalizm analitik paradigmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olan akademisyenler, (Robinson, Hart ve Negri) bug\u00fcnk\u00fc kapitalist ekonomik d\u00fczeni \u00f6ncelikle sermaye birikimi yoluyla k\u00fcresel geni\u015fleme ve k\u00fcresel h\u00e2kimiyet perspektifinden analiz ederler.<\/p>\n\n\n\n

Hart ve Negri ve di\u011ferleri, kapitalist k\u00fcreselle\u015fme s\u00fcrecinde sermaye taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen \u00fcretim y\u00f6ntemlerinin maddesizle\u015fmesini ve kapitalizmin k\u00fcreselle\u015fmesini postmodern bir perspektiften analiz ederler. Ancak Hart ve Negri, metaforlara ve teorilere a\u015f\u0131r\u0131 derecede bel ba\u011flamakta, bug\u00fcnk\u00fc kapitalist d\u00fcnya ekonomisinin somut ger\u00e7ekliklerini tamamen g\u00f6z ard\u0131 etmekte ve kapitalizmin birbirine ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve e\u015fitsiz geli\u015fimini g\u00f6rmezden gelmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

Onlar\u0131n Kuzey-G\u00fcney ayr\u0131m\u0131n\u0131n giderek ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015ft\u0131r; oysa bug\u00fcn sermaye ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck pay\u0131 geli\u015fmi\u015f zengin \u00fclkeler aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fiyor ve g\u00fcneyden kuzeye emek ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu bir e\u015fitlenme yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Hart ve Negri\u2019nin ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc gibi sermayenin k\u00fcreselle\u015fmesini kontrol eden ulus\u00f6tesi \u015firketler h\u00e2l\u00e2 g\u00fc\u00e7l\u00fc \u201cdevletlere\u201d dayan\u0131r ve ulusal s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015fan \u201ck\u00fcresel\u201d bir devlet hen\u00fcz ortaya \u00e7\u0131kmam\u0131\u015ft\u0131r.  ABD, Avrupa ve Japonya gibi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar, tekelci sermaye aras\u0131ndaki \u00e7\u0131kar farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan de\u011fil, bu b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n temsil etti\u011fi fark ve \u00e7e\u015fitlilikten kaynaklan\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel \u00f6zneyi \u201cbireye\u201d indirgerler ve sonra bir\u00e7ok bireyi \u201ckitleler\u201d olarak birle\u015ftirirler, b\u00f6ylece tarihsel \u00f6zneyi yeniden tan\u0131mlama gibi \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7acak bir meseleyi yanl\u0131\u015f yorumlarlar.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ekte, ekonomik k\u00fcreselle\u015fme bir dereceye kadar d\u00fcnya ekonomisini \u201cAmerikanla\u015ft\u0131rma\u201d s\u00fcrecidir\u2014di\u011fer \u00fclkeleri Amerikan ekonomisinin h\u0131z\u0131na ve ihtiya\u00e7lar\u0131na uyum sa\u011flamalar\u0131 i\u00e7in koordine etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130mparatorluk i\u00e7indeki mevcut rekabet ve \u00e7at\u0131\u015fma, m\u00fcttefiklerinin geli\u015fimini s\u00fcrekli olarak k\u0131s\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fan ABD taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

S\u00fcper-emperyalizm analitik paradigmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olan Robinson ise k\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretimden yola \u00e7\u0131karak ulus\u00f6tesi sermaye, ulus\u00f6tesi burjuvazi ve ulus\u00f6tesi devlet gibi yeni kavramlar \u00f6nermi\u015ftir, ancak bu yaln\u0131zca sermaye k\u00fcreselle\u015fmesi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n bir y\u00f6n\u00fcn\u00fc yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Meiskins Wood\u2019un i\u015faret etti\u011fi gibi, ulus-devlet \u201cm\u00fclkiyet ili\u015fkilerini, sosyal d\u00fczeni koruyabilir ve zorlay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fcn deste\u011fiyle s\u00f6zle\u015fmeye dayal\u0131 i\u015flemlerin standartla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirli\u011fini sa\u011flayabilir\u201d, bu da sermaye birikimi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Robinson\u2019un analizindeki gibi ulus\u00f6tesi sermaye ve ulus\u00f6tesi burjuvazi ulusall\u0131ktan ar\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Farkl\u0131 ulusal burjuvaziler ve ulus-devletler, Robinson\u2019un savundu\u011fu gibi ulus\u00f6tesi burjuvaziye ve ulus\u00f6tesi devlete e\u015fit olarak entegre edilemezler; bunun yerine bir merkez-\u00e7evre yap\u0131s\u0131 sergilerler.<\/p>\n\n\n\n

Hegemonik emperyalizm<\/strong> paradigmas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hegemonik emperyalizm analitik paradigmas\u0131na ba\u011fl\u0131 akademisyenler  (Harvey, Meiskins Wood, Callinicos, Panitch ve Gindin<\/strong>) sermaye birikimi ile devletlerin davran\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiye odaklanarak bug\u00fcnk\u00fc emperyalizmin \u00f6z\u00fcn\u00fcn, Amerikan hegemonyas\u0131n\u0131n d\u00fcnya siyaseti ve ekonomisi \u00fczerindeki kontrol\u00fc alt\u0131ndaki ekonomik bir d\u00fczen oldu\u011funu savunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Harvey, bug\u00fcnk\u00fc kapitalizmde bir birikim tarz\u0131 olan \u201ckamula\u015ft\u0131rma birikimini\u201d analiz etmek i\u00e7in mek\u00e2nsal co\u011frafya yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 yarat\u0131c\u0131 bir \u015fekilde kullanm\u0131\u015f, \u201cmek\u00e2nsal-zamansal onar\u0131m\u201d kavram\u0131n\u0131n rehberli\u011finde sermaye mant\u0131\u011f\u0131 ile devlet mant\u0131\u011f\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili dinamikleri ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak David Harvey, kamula\u015ft\u0131rma birikiminin \u00f6nemini a\u015f\u0131r\u0131 vurgulam\u0131\u015f, k\u00fcreselle\u015fme ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda sermayenin art\u0131 de\u011fer elde etme s\u00fcrecindeki de\u011fi\u015fiklikleri ihmal etmi\u015f ve bunun sonucunda \u201ck\u00fcresel servetin Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerden Do\u011fulu \u00fclkelere akt\u0131\u011f\u0131\u201d \u015feklindeki hatal\u0131 bir sonuca varm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Meiskins Wood, tarihsel analize dayanarak farkl\u0131 emperyal bi\u00e7imlerin evrimini ve \u00f6zg\u00fcn farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmi\u015f, ABD ekonomik kontrol\u00fcn\u00fcn— d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde ve ulus-devlet \u00fczerinde– \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, ancak emperyalizmin en temel \u00f6zelli\u011fi olan tekeli kavrayamam\u0131\u015f, k\u00fcreselle\u015fme ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda tekelin somut bi\u00e7imlerindeki de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6z ard\u0131 etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Collinicos, Marksizmi \u201crealist\u201d uluslararas\u0131 ili\u015fkiler teorisiyle birle\u015ftirerek emperyalist devletin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 rekabet\u00e7i bir perspektiften analiz etmi\u015f ve daha ger\u00e7ek\u00e7i yeni bir emperyalizm perspektifi in\u015fa etmi\u015ftir. Ancak, Collinicos jeopolitik rekabetin arkas\u0131ndaki ekonomik g\u00fcd\u00fclerin belirleyici rol\u00fcn\u00fc g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rm\u0131\u015f ve ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda emperyalist tekel ve emperyalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc, vurgulad\u0131\u011f\u0131 rekabet kavram\u0131 taraf\u0131ndan gizlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Panitch ve Gindin, emperyalist geni\u015flemede devletin, \u00f6zellikle ABD\u2019nin k\u00fcresel kapitalist sistemi \u015fekillendirme ve y\u00f6netmedeki \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fc analiz etmi\u015flerdir. Ancak, analizleri neredeyse tamamen siyasidir, bu nedenle emperyalizmin ekonomik y\u00f6nlerini \u00f6nemsiz g\u00f6stermekte ve sermaye birikiminin dinamik evrimini analiz edememi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc d\u00f6nemde Lenin, uluslar\u0131 \u201cezen uluslar ve ezilen uluslar\u201d olarak ay\u0131rarak bunun \u201cemperyalizmin \u00f6z\u00fc\u201d oldu\u011funa i\u015faret etmi\u015fti. Ayr\u0131ca emperyalizmin \u201cen zengin ve en g\u00fc\u00e7l\u00fc birka\u00e7 \u00fclkenin \u00e7ok say\u0131da ba\u011f\u0131ml\u0131 ulusu s\u00f6m\u00fcrmesi\u201d oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Lenin, tekelin emperyalizmi anlaman\u0131n anahtar\u0131 ve emperyalizmin bask\u0131c\u0131 do\u011fas\u0131n\u0131n temeli oldu\u011funa i\u015faret etmi\u015fti. Bizce, \u201ctekel\u201d kavram\u0131ndan sapan herhangi bir emperyalizm ara\u015ft\u0131rmas\u0131 eksiktir. Sermaye birikiminin evrimi ve sermaye birikiminin temel \u00e7eli\u015fkileri, farkl\u0131 d\u00f6nemlerde emperyalizmin farkl\u0131 \u00f6zelliklerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7 emperyalizm paradigmas\u0131<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7 emperyalizm paradigmas\u0131na ba\u011fl\u0131 akademisyenler, \u00fcretimin k\u00fcreselle\u015fmesi ve finansalla\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda tekelci mali sermayenin k\u00fcresel kontrol\u00fcn\u00fc ve kuzeyli sermayenin g\u00fcneyli i\u015f\u00e7ilerin ulus\u00f6tesi s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fc analiz etmi\u015flerdir. Ancak, bize g\u00f6re bu akademisyenlerin k\u00fcresel emek arbitraj\u0131 analizlerinin k\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131n\u0131 dikkate alarak daha da derinle\u015ftirilmesi gerekmektedir ve emperyalizmin \u00e7eli\u015fkilerine dair analizleri daha fazla geli\u015ftirilmeye muhta\u00e7t\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Emperyalizm teorisi, \u00f6ncelikle sermaye birikimi s\u00fcrecinde belirli bir uluslararas\u0131 ortam i\u00e7inde devlet ile sermaye ve devletlerin kendi aralar\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili hareketleri inceler.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u00fcrekli sermaye birikimi arzusu taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen tek tek sermayeler, spek\u00fclatif finans faaliyetleri yoluyla k\u00e2r pe\u015finde ko\u015fma e\u011filimindedirler, bu da sanayi sermayesi birikiminin genel d\u00fczeyini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Ayn\u0131 zamanda, sanayi sermayesi de birikim s\u00fcrecinde i\u015fg\u00fcc\u00fc maliyetlerini en aza indirme e\u011filiminde olup halk\u0131n genel t\u00fcketim d\u00fczeylerini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu her iki e\u011filim de yinelenen ekonomik krizlere yol a\u00e7abilir. Dinamik bir mek\u00e2nsal perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, sermaye d\u00f6ng\u00fcs\u00fc i\u00e7inde sabit ve hareketli, yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f ve da\u011f\u0131lm\u0131\u015f, yerel taahh\u00fctler ve k\u00fcresel \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u00e7eli\u015fkiler vard\u0131r. Bu nedenle, kapitalizm tarihinin belirgin bir \u00f6zelli\u011fi, bu \u00e7eli\u015fkileri hafifletebilecek veya bast\u0131rabilecek \u00f6rg\u00fctsel d\u00fczenlemelerin s\u00fcrekli olarak aranmas\u0131 ve de\u011fi\u015ftirilmesidir. Bu da sonu\u00e7 olarak, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00e7e\u015fitli sermayeler kendilerinin yok olmalar\u0131na direnmek i\u00e7in yerel ve belirli fakt\u00f6rleri k\u00fcresel olarak art\u0131 de\u011ferin \u00fcretimi ve art\u0131 de\u011fere el konulmas\u0131 ile birle\u015ftiren, devlet g\u00fcc\u00fcne dayal\u0131 olan ve i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f hiyerar\u015fik bir \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131 yaratma zorunlulu\u011fu i\u00e7indedirler.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece ortaya \u00e7\u0131kan d\u00fcnya siyasi ve ekonomik \u00f6rg\u00fctlenmesinin \u00f6z\u00fc, ezen ve ezilen \u00fclkeler \u015feklindeki emperyalist d\u00fczen olmaya devam etmektedir. Kapitalist \u00fcretim tarz\u0131n\u0131n ve kapitalizmin  i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerinin evrimine kar\u015f\u0131l\u0131k olarak, emperyalizm farkl\u0131 d\u00f6nemlerde farkl\u0131 bi\u00e7imler g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle, bug\u00fcnk\u00fc emperyalizm, esasen ABD\u2019nin kendi tekelci sermayesinin birikimini te\u015fvik etmek i\u00e7in D\u00fcnya Bankas\u0131, Uluslararas\u0131 Para Fonu ve hatta Birle\u015fmi\u015f Milletler gibi uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctleri kullanarak Avrupa ve Japonya gibi geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle koordineli olarak, k\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131 ve finansalla\u015fma yoluyla di\u011fer \u00fclkelerin art\u0131 de\u011ferine el koydu\u011fu ve siyasi ve askeri yollarla di\u011fer \u00fclkelerin siyasi ve ekonomik d\u00fczenini kontrol etti\u011fi bir a\u015famad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda kapitalist geli\u015fmenin en son a\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomik k\u00fcreselle\u015fme ve bilgi teknolojileri (IT) ile ula\u015f\u0131m teknolojilerinin geli\u015fmesiyle birlikte, ABD, Avrupa ve Japonya gibi Kuzey\u2019deki geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin \u00e7ok uluslu \u015firketleri, k\u00fcreselle\u015fmi\u015f meta \u00fcretim s\u00fcrecini entegrasyon ve mod\u00fclerle\u015ftirme yoluyla ayr\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, k\u00fcresel olarak a\u011f tabanl\u0131 i\u015fbirlik\u00e7i \u00fcretim y\u00fcr\u00fctmekte ve K\u00fcresel G\u00fcney\u2019deki geli\u015fmekte olan \u00fclkeler taraf\u0131ndan yarat\u0131lan art\u0131 de\u011fere s\u00fcrekli olarak el koymaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

 \u00c7ok uluslu \u015firketlerin k\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131ndaki tekel modelleri iki t\u00fcrl\u00fcd\u00fcr: Birincisi kullan\u0131m de\u011feri \u00fcretiminde tekel avantaj\u0131, di\u011feri ise de\u011ferin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde tekel avantaj\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi,<\/strong> \u00e7ok uluslu \u015firketlerin teknolojik patentleri tekelle\u015ftirerek ve kilit \u00fcretim ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 kontrol ederek \u00fcretim a\u011f\u0131nda hakim bir konum i\u015fgal etmelerini, kritik olmayan \u00fcretim ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m s\u00fcre\u00e7lerini (out sourcing olarak) zay\u0131f \u00fclkelere vermelerini ve b\u00f6ylece b\u00fcy\u00fck miktarda katma de\u011fere el koymalar\u0131n\u0131 ifade eder. Bu \u00fcretim odakl\u0131 a\u011f, \u00f6zellikle otomobil ve yar\u0131 iletkenler gibi sermaye ve teknoloji yo\u011fun end\u00fcstrilerde belirgindir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi,<\/strong> \u00e7ok uluslu \u015firketlerin marka pazarlamas\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m kanallar\u0131n\u0131 tekelle\u015ftirerek nihai \u00fcr\u00fcnlerin de\u011ferinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinde kilit bir rol oynamas\u0131n\u0131 ifade eder. Bu al\u0131c\u0131 odakl\u0131 a\u011f, giyim, ev e\u015fyalar\u0131 ve t\u00fcketici elektroni\u011fi gibi ticaretin h\u00e2kim oldu\u011fu, emek yo\u011fun t\u00fcketim mallar\u0131 end\u00fcstrilerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok uluslu \u015firketlerin k\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131ndaki tekel konumu, emperyalizmin k\u00fcresel maddi yeniden \u00fcretim \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fcn en istikrarl\u0131 temelini olu\u015fturur. Kopp ve Suwandi ve di\u011fer baz\u0131 akademisyenler Marx\u2019\u0131n emek de\u011fer teorisine dayanarak, , katma de\u011ferin \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00fcretim zincirinin ortas\u0131nda yer alan G\u00fcneyli i\u015fg\u00fcc\u00fc taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kopp, 2011 y\u0131l\u0131nda Kuzey \u00fclkelerinin G\u00fcney \u00fclkelerinden yakla\u015f\u0131k 2,8 trilyon dolar art\u0131 de\u011fere el koyduklar\u0131n\u0131 hesaplam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

ABD, Avrupa ve Japonya gibi geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler, finansalla\u015fma yoluyla di\u011fer \u00fclkelerin de\u011ferlerini ya\u011fmalamaktad\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7 Emperyalizm Paradigmas\u0131 i\u00e7inde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz  J. Belamy Foster, geli\u015fmi\u015f ve geli\u015fmekte<\/strong> olan \u00fclkeler aras\u0131ndaki her t\u00fcrl\u00fc finansal i\u015flemin, Marx\u2019\u0131n ya\u011fmac\u0131 k\u00e2r olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feyi i\u00e7erdi\u011fini ve bunun g\u00fc\u00e7 dengesizli\u011fi taraf\u0131ndan desteklendi\u011fini vurgular. ABD, \u00e7e\u015fitli yollarla k\u00fcresel finans ya\u011fmas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilir ve bu da ABD\u2019yi mevcut k\u00fcresel finans ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 serbestle\u015ftirme d\u00fczeninin yarat\u0131c\u0131s\u0131, koruyucusu ve en b\u00fcy\u00fck yararlan\u0131c\u0131s\u0131 yapar:<\/p>\n\n\n\n

birincisi,<\/strong> uluslararas\u0131 bir rezerv para birimi olarak ABD dolar\u0131, uluslararas\u0131 senyoraj geliri yarat\u0131r.  Senyoraj geliri, devletin veya merkez bankas\u0131n\u0131n para basma tekelini kullanarak, paran\u0131n \u00fcretim maliyeti ile \u00fczerinde yaz\u0131l\u0131 nominal de\u011fer aras\u0131ndaki farktan elde etti\u011fi k\u00e2rd\u0131r. ABD, di\u011fer zay\u0131f \u00fclkeler gibi d\u00f6viz rezervi sorunu veya \u00f6demeler dengesi a\u00e7\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 ile k\u0131s\u0131tlanmaks\u0131z\u0131n di\u011fer \u00fclkelerden mal ve hizmet sat\u0131n almak i\u00e7in do\u011frudan dolar basabilir ve di\u011fer \u00fclkelerin kaynaklar\u0131na do\u011frudan el koyabilir. \u0130kincisi,<\/strong> ABD son derece geli\u015fmi\u015f bir finans sekt\u00f6r\u00fc end\u00fcstrisine sahiptir. K\u00fcresel finans\u0131n merkezi olarak Wall Street, \u00f6nemli emtialar\u0131n fiyatland\u0131rma g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde tutmak<\/p>\n\n\n\n

i\u00e7in s\u00fcrekli olarak \u00e7e\u015fitli yeni finansal \u00fcr\u00fcnler ve finansal t\u00fcrevler geli\u015ftirir, kurumsal avantajlar\u0131 ve karma\u015f\u0131k finans operasyonlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla finans piyasalar\u0131nda s\u00fcrekli k\u00e2r elde eder ve b\u00f6ylece G\u00fcney \u00fclkelerindeki \u015firketlerin ve bireylerin servetine el koyar.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc,<\/strong> ABD finans sermayesi, G\u00fcney \u00fclkelerinin \u00f6zelle\u015ftirme s\u00fcrecine b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde m\u00fcdahil olmu\u015f, \u00f6nemli tekel rantlar\u0131 elde etmek i\u00e7in muazzam miktarda do\u011fal kaynak ve altyap\u0131 edinmi\u015ftir. ABD finans sermayesi ayr\u0131ca k\u00fcresel olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli spek\u00fclatif finansal faaliyetlerde bulunur ve mali krizler yaratarak ve ileterek s\u00fcrekli olarak zay\u0131f \u00fclkelerin servetlerine el koyar.<\/p>\n\n\n\n

Ara\u015ft\u0131rma kurumlar\u0131, 1980\u2019den bu yana geli\u015fmekte olan \u00fclkelerin uluslararas\u0131 \u00f6demeler dengesi s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131, ithalat ve ihracat ticaretinin yanl\u0131\u015f raporlanmas\u0131 ve kaydedilen finansal transferler nedeniyle 16,3 trilyon dolar kaybetti\u011fini tahmin etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u015eansl\u0131\u201d birka\u00e7 \u00fclke hari\u00e7, G\u00fcney \u00fclkelerinin \u00e7o\u011fu, s\u00fcrekli olarak ABD liderli\u011findeki emperyalist d\u00fczenin \u00e7evre \u00fclkesi stat\u00fcs\u00fcnde bulunuyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u00fcnk\u00fc, birincisi, ekonomik ya\u011fma, G\u00fcney \u00fclkelerinin <\/strong>bu marjinalle\u015fme durumundan kurtulma yeteneklerini s\u00fcrekli olarak zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel \u00fcretim a\u011flar\u0131 ve finansalla\u015fma, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin G\u00fcney pazarlar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirerek G\u00fcney \u00fclkelerini hammadde kaynaklar\u0131, ithal mallar i\u00e7in pazarlar ve geli\u015fmi\u015f uluslara sermaye ihrac\u0131 i\u00e7in pazarlar haline getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerden gelen sermaye ihrac\u0131 ve uluslararas\u0131 finans sermayesinin spek\u00fclatif do\u011fas\u0131, G\u00fcney \u00fclkelerinde bor\u00e7 krizlerini ve finans krizlerini tetiklemi\u015ftir. Servet kayb\u0131, G\u00fcney \u00fclkelerini kendi ekonomik kalk\u0131nmalar\u0131 i\u00e7in mevcut \u00f6nemli kaynaklardan mahrum b\u0131rakarak ekonomik ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kapasitelerini zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130kincisi,<\/strong> ABD, G\u00fcney \u00fclkelerinin siyasi ve hatta askeri yollarla s\u00fcrekli olarak bask\u0131lam\u0131\u015f ve onlar\u0131 ABD\u2019nin ve Kuzey\u2019deki geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerin ekonomik kalk\u0131nmas\u0131na hizmet etmeye zorlam\u0131\u015ft\u0131r. ABD, D\u00fcnya Bankas\u0131, Uluslararas\u0131 Para Fonu ve hatta Birle\u015fmi\u015f Milletler gibi uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Washington Konsens\u00fcs\u00fc\u2019n\u00fc peki\u015ftirmi\u015f ve mevcut uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik d\u00fczeni sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

So\u011fuk Sava\u015f\u2019\u0131n sona ermesinden bu yana, ABD h\u00fck\u00fcmeti k\u00fcresel liderli\u011fini ve G\u00fcney \u00fclkelerinin ba\u011f\u0131ml\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc peki\u015ftirmek i\u00e7in s\u0131ras\u0131yla \u201cangajman ve geni\u015fleme stratejisi\u201d, \u201ck\u00fcresel ter\u00f6rizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele stratejisi\u201d, \u201cAsya-Pasifik yeniden dengeleme stratejisi\u201d ve \u201cHint-Pasifik stratejisini (2022, QUAD, AUCUS) \u00f6nermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut d\u00fcnya d\u00fczenine meydan okuyan G\u00fcney \u00fclkelerine kar\u015f\u0131, ekonomik ve siyasi yollar yetersiz kald\u0131\u011f\u0131nda, ABD onlar\u0131 zorla \u00e7evre stat\u00fcs\u00fcnde tutmak i\u00e7in askeri yollara daha da fazla ba\u015fvuracakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Amerikan y\u00f6netimi alt\u0131ndaki emperyalist d\u00fczen, hem i\u00e7 hem de uluslararas\u0131 d\u00fczeyde \u00e7oklu sorun ve \u00e7eli\u015fkilerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. ABD i\u00e7eride, yerli tekelci sermayenin birikimini s\u00fcrd\u00fcrmek ile halk kitleleri nezdinde kapitalist sistemin me\u015fruiyetini korumak aras\u0131nda bir \u00e7eli\u015fkiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, ABD \u00fcretimin k\u00fcreselle\u015fmesinin tetikledi\u011fi i\u015fsizlik krizi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. ABD imalat sanayisinin toplam milli gelir i\u00e7indeki pay\u0131 1950\u2019lerde yakla\u015f\u0131k %28\u2019den 2010\u2019da %12\u2019ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Y\u00fcksek k\u00e2rlar pe\u015finde ko\u015fan tekelci sermaye, imalat\u0131 s\u00fcrekli olarak G\u00fcney \u00fclkelerine kayd\u0131rarak ABD\u2019de i\u015fsizlik krizini tetiklemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, ekonominin finansalla\u015fman\u0131n neden oldu\u011fu ekonomik durgunluk krizi vard\u0131r. Finans, bankac\u0131l\u0131k, sigorta ve emlak sekt\u00f6rlerinden olu\u015fan \u201cfinans ba\u011flant\u0131l\u0131 sekt\u00f6r\u00fcn\u201d milli gelire katk\u0131s\u0131 1980\u2019de %15,70\u2019ten 2016\u2019da %20,56\u2019ya y\u00fckselmi\u015ftir. Spek\u00fclatif finans faaliyetleri, ABD ekonomisinde merkezi bir rol oynamakta ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak \u00fcretken uzun vadeli yat\u0131r\u0131m\u0131 ihmal etmektedir ve ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 borca dayal\u0131 hale getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Finans sekt\u00f6r\u00fcnde geni\u015fleme ve ABD end\u00fcstri \u015firketlerinin daha karl\u0131 \u00fclkelere kayd\u0131r\u0131lmas\u0131, tekellerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz  durgunluk ve kriz e\u011filimini \u015fiddetlendirmek i\u00e7in birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ABD\u2019de ciddi servet e\u015fitsizli\u011fi krizi vard\u0131r. K\u00fcreselle\u015fmi\u015f \u00fcretim ve finansalla\u015fma yoluyla elde edilen servetler, Amerikal\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funa fayda sa\u011flamam\u0131\u015f, az say\u0131da tekelci kapitalistin elinde toplanm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

2018\u2019de ABD Gini gelir da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 bozulma katsay\u0131s\u0131 50 y\u0131l\u0131n en y\u00fcksek seviyesine \u00e7\u0131karak 0,485\u2019e y\u00fckseldi. ABD\u2019de geni\u015fleyen servet u\u00e7urumu, neo-fa\u015fizmin yeniden canlanmas\u0131n\u0131 k\u00f6r\u00fcklemi\u015ftir ve neoliberalizm giderek fa\u015fizmle birle\u015ferek \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k ve intikamc\u0131 milliyet\u00e7ili\u011fe yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 d\u00fczeyde, ABD, kendi i\u00e7 krizini ba\u015fka y\u00f6ne sapt\u0131rmak ve ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in di\u011fer \u00fclkelerle s\u00fcrekli olarak \u00e7at\u0131\u015fmaktad\u0131r. Avrupa Birli\u011fi ve Japonya ABD\u2019yi m\u00fcttefik olarak g\u00f6r\u00fcrken, ABD onlar\u0131 s\u00fcrekli olarak stratejik rakipler olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. ABD, mutlak h\u00e2kimiyetini korumak i\u00e7in di\u011fer Bat\u0131l\u0131 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin belirli alanlardaki geli\u015fimini k\u0131s\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, daha 1980\u2019lerde ABD, Japonya\u2019n\u0131n y\u00fckseli\u015fini durdurmak i\u00e7in Plaza Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131 kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Petrol\u00fc kontrol etmek, petrodolar ittifak\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek ve Avro\u2019yu ve AB\u2019yi zay\u0131flatmak i\u00e7in ABD, Irak Sava\u015f\u0131, Libya Sava\u015f\u0131 ve Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na destek de dahil olmak \u00fczere Orta Do\u011fu\u2019da bir dizi tek tarafl\u0131 askeri m\u00fcdahale ba\u015flatt\u0131. Kendi, tekelci finans sermayesinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve kendi i\u00e7 mali krizini hafifletmek i\u00e7in ABD, krizi d\u00fcnyaya kayd\u0131rmak i\u00e7in defalarca niceliksel geni\u015flemeyi kullanm\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 ekonomik d\u00fczeni ciddi \u015fekilde bozmu\u015ftur. Trump y\u00f6netimi, \u201c\u00d6nce Amerika\u201d stratejisini benimsedi, milliyet\u00e7ilik bayra\u011f\u0131n\u0131 kald\u0131rd\u0131, korumac\u0131 bir hareket ba\u015flatt\u0131, bir d\u00fczineden fazla uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fct veya anla\u015fmadan tek tarafl\u0131 olarak \u00e7ekildi ve \u00c7in, AB, Kanada ve Japonya dahil bir\u00e7ok \u00fclkeye kar\u015f\u0131 ticaret sava\u015flar\u0131 ba\u015flatt\u0131. ABD y\u00f6netimi alt\u0131ndaki yeni emperyalist d\u00fczenin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu \u00e7oklu \u00e7eli\u015fkiler, k\u00fcresel kalk\u0131nma i\u00e7in d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck meydan okumaya yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r: y\u00f6neti\u015fim a\u00e7\u0131\u011f\u0131, g\u00fcven a\u00e7\u0131\u011f\u0131, bar\u0131\u015f a\u00e7\u0131\u011f\u0131 ve kalk\u0131nma a\u00e7\u0131\u011f\u0131. Bunun sonucu olarak, mevcut d\u00fcnya d\u00fczeninde de\u011fi\u015fim ve reform \u00e7a\u011fr\u0131lar\u0131 uluslararas\u0131 toplumda giderek daha y\u00fcksek sesle dile getirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik d\u00fczen, kapitalizmin temel \u00e7eli\u015fkilerinin itici g\u00fcc\u00fc alt\u0131nda s\u00fcrekli olarak evrilmektedir. D\u00fcnya, bir as\u0131rd\u0131r g\u00f6r\u00fclmemi\u015f derin de\u011fi\u015fimler ge\u00e7irmektedir. \u00c7in, bu de\u011fi\u015fimlerdeki en b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fkenlerden biri ve de\u011fi\u015fimi etkileyen en \u00f6nemli fakt\u00f6rlerden biridir. ABD liderli\u011findeki d\u00fcnya d\u00fczeninin \u00e7oklu \u00e7eli\u015fkileri ve zorluklar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00c7in, i\u00e7 ve d\u0131\u015f durumunu kapsaml\u0131 bir \u015fekilde koordine etmeli, i\u00e7erde arz y\u00f6nl\u00fc yap\u0131sal reformlar\u0131 ve Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi\u2019ni kararl\u0131l\u0131kla ilerletmeli ve birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak g\u00fc\u00e7lendiren i\u00e7 ve d\u0131\u015f dola\u015f\u0131mlardan olu\u015fan yeni bir kalk\u0131nma modeli in\u015fa etmelidir. \u00c7in, k\u00fcresel y\u00f6neti\u015fim sisteminin yeniden \u015fekillendirilmesini aktif olarak te\u015fvik etmeli, uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik d\u00fczeni iyile\u015ftirmeli, kendi kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken t\u00fcm \u00fclkelerin ortak kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmeli ve \u00c7in ulusunun b\u00fcy\u00fck yeniden canlan\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u201c\u00c7in R\u00fcyas\u0131\u201dn\u0131 ve insanl\u0131k i\u00e7in ortak bir gelece\u011fe sahip bir topluluk in\u015fa etme \u00e7abalar\u0131 ile t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n \u201cD\u00fcnya R\u00fcyas\u0131\u201dn\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye katk\u0131da bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bat\u0131da Bug\u00fcnk\u00fc Kapitalizm ve Emperyalizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00dc\u00e7 Paradigma S\u00fcper emperyalizm paradigmas\u0131; Hegemonik emperyalizm  paradigmas\u0131 ve Ge\u00e7 d\u00f6nem emperyalizm paradigmas\u0131 Yazar: Prof. Xie Fusheng, \u00c7ine \u00d6zg\u00fc Sosyalizmin Ekonomi-Politi\u011fi Siyasi Ulusal Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Renmin \u00dcniversitesi Ekonomi Fak\u00fcltesi Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Nisan 2021 \u00c7eviren: Ferdi Bekir Haziran 2018\u2019de Genel Sekreter Xi Jinping, \u00c7in D\u0131\u015fi\u015fleri \u00dczerine Merkezi D\u00fczeyde […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-6386","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kapitalizm"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6386","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6386"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6386\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6393,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6386\/revisions\/6393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6386"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6386"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6386"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}