{"id":6502,"date":"2026-06-03T23:36:42","date_gmt":"2026-06-03T23:36:42","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6502"},"modified":"2026-06-03T23:36:43","modified_gmt":"2026-06-03T23:36:43","slug":"turkiyenin-turk-tipi-baskanlik-sistemine-gecisi-2017-anayasa-degisikliginin-sonuclari-ve-turkiyeyi-bekleyen-belirsiz-gelecek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6502","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’nin T\u00fcrk Tipi Ba\u015fkanl\u0131k Sistemine Ge\u00e7i\u015fi: 2017 Anayasa De\u011fi\u015fikli\u011finin Sonu\u00e7lar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019yi Bekleyen Belirsiz Gelecek"},"content":{"rendered":"\n

T\u00fcrkiye’nin T\u00fcrk Tipi Ba\u015fkanl\u0131k Sistemine Ge\u00e7i\u015fi: 2017 Anayasa De\u011fi\u015fikli\u011finin Sonu\u00e7lar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019yi Bekleyen Belirsiz Gelecek<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de Hakim Olan Sa\u011f Pop\u00fclist Ak\u0131m ve Y\u00fcksek D\u00fczeyde Merkeziyet\u00e7i Siyasi Rejimin \u00c7eli\u015fmeleri<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

22 \u015eubat 2019, Kaynak: People’s Forum: Academic Frontiers Dergisi,<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazar: Li Yanzhi, Liaoning \u00dcniversitesi Tarih Fak\u00fcltesi Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131 aras\u0131nda Orta Do\u011fu’daki siyasi sistemlerin tarihi, T\u00fcrk tarihi ve Orta Do\u011fu’daki etnik ve dini meseleler bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fl\u0131ca eserleri aras\u0131nda Orta Do\u011fu Parti Siyasetinin Evrimi ve \u0130slamc\u0131l\u0131k ve Modernle\u015fme Aras\u0131ndaki Oyun: T\u00fcrk \u0130slam R\u00f6nesans\u0131 Hareketi \u00dczerine Bir Vaka \u00c7al\u0131\u015fmas\u0131 bulunmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

[\u00d6zet]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015fi, anayasa de\u011fi\u015fiklikleriyle yak\u0131ndan ilgilidir. 2007 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi do\u011frudan halk taraf\u0131ndan cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerini \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr; 2010 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi devletin yap\u0131s\u0131n\u0131 yeniden \u015fekillendirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r;  ve 2017 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ba\u015fkanl\u0131k sisteminin ilkesel \u00e7er\u00e7evesini olu\u015fturmu\u015f ve bunu bir referandum yoluyla uygulamaya koymu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve parlamento se\u00e7imleri yoluyla son derece merkeziyet\u00e7i bir ba\u015fkanl\u0131k sistemi kurmu\u015ftur. Bu g\u00fc\u00e7l\u00fc otoriter e\u011filim, T\u00fcrkiye’nin gelecekteki geli\u015fimine belirsizlik getirmektedir: ordunun ve muhalefet partilerinin iktidar partisine y\u00f6nelik meydan okumalar\u0131, G\u00fclen Hareketi’nin potansiyel tehdidi ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi i\u00e7indeki i\u00e7 b\u00f6l\u00fcnmeler, siyasi y\u00f6neti\u015fim krizini daha da \u015fiddetlendirmektedir. Ekonomik geli\u015fme krizi, T\u00fcrkiye’nin “orta gelir tuza\u011f\u0131n\u0131” a\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r; pop\u00fclizmin do\u011fas\u0131nda var olan dezavantajlar kalk\u0131nma zorluklar\u0131na yol a\u00e7maktad\u0131r ve “y\u00f6n\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f devlet” durumu, d\u0131\u015f politika y\u00f6nelimini bir\u00e7ok belirsizli\u011fe maruz b\u0131rakmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Modern Ortado\u011fu siyasi arenas\u0131nda, T\u00fcrkiye\u2019nin Kemalizm temelli bir \u201cT\u00fcrk modeli\u201dnden Erdo\u011fanizm temelli bir \u201cyeni T\u00fcrk modeli\u201dne d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, T\u00fcrkiye gibi Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131 \u00fclkelerdeki siyasi sistemlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc incelemek i\u00e7in tipik bir vaka \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 niteli\u011findedir. 9 Temmuz 2018\u2019de Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 olarak yemin etti ve ard\u0131ndan bir h\u00fck\u00fcmet kurdu; bu, T\u00fcrkiye\u2019deki ba\u015fkanl\u0131k sisteminin tam olarak kuruldu\u011funu i\u015faret ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015f, T\u00fcrkiye’deki siyasi de\u011fi\u015fimin mant\u0131ksal bir ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131 olsa da, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n revizyonu bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tetikleyen kilit fakt\u00f6r olmu\u015ftur. Bu makale, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve T\u00fcrk ba\u015fkanl\u0131k sisteminin yap\u0131sal \u00f6zelliklerini analiz etmeye \u00e7al\u0131\u015fmakta ve T\u00fcrk ba\u015fkanl\u0131k sistemini ara\u015ft\u0131rma konusu olarak kullanarak siyasi sistemdeki de\u011fi\u015fimin getirdi\u011fi belirsizlikleri daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde incelemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Anayasa De\u011fi\u015fikli\u011fi ve Ba\u015fkanl\u0131k Sisteminin Hayata Ge\u00e7irilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki devletin siyasi bi\u00e7imi (siyasi rejim) de\u011fi\u015fiklikleri, anayasa g\u00fcncellemeleriyle yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. 1876, 1924, 1961 ve 1982 anayasalar\u0131, anayasal monar\u015fiden parlamenter cumhuriyete ge\u00e7i\u015fi i\u015faret etmi\u015ftir. Her bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, anayasay\u0131 siyasi geli\u015fmelere uyarlamakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7imi, parti siyaseti ve se\u00e7im sisteminde de buna paralel de\u011fi\u015fiklikler getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Br d\u00f6nem y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan 1982 Anayasas\u0131, T\u00fcrk elitlerinin 1961-1980 y\u0131llar\u0131ndaki siyasi karga\u015faya ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin bir sonucudur. Anayasa, siyasi d\u00fczeni yeniden tesis etmeyi, ideolojik \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 sona erdirmeyi ve koalisyon h\u00fck\u00fcmetlerindeki s\u0131k de\u011fi\u015fiklikleri azaltmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015f, b\u00f6ylece demokratik siyasetin bir \u00f6zelli\u011fi olan \u201c (sakinle\u015ftirici) vesayet \u00f6zlemini sergilemi\u015ftir. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi iktidara geldikten sonra, devlet elitinin ve ordunun demokratik siyasi \u00e7er\u00e7eveye getirdi\u011fi k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 zay\u0131flatmak amac\u0131yla 19 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi getirmi\u015ftir. Bu de\u011fi\u015fikliklerin bir k\u0131sm\u0131 parlamentodan ge\u00e7mi\u015ftir veya referandum yoluyla y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir ve siyasi sistemin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilemi\u015ftir. Bu makale, anayasa revizyonu ile siyasi sistemin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131klamak amac\u0131yla, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131yla yak\u0131ndan ilgili \u00fc\u00e7 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fini ele almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2007 anayasa de\u011fi\u015fiklikleri ve do\u011frudan cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imleri.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin y\u00fckseli\u015fi, Anadolu\u2019daki k\u0131rsal ve k\u00fc\u00e7\u00fck kasaba sakinleri ile kentsel g\u00f6\u00e7menlerin deste\u011finden yararland\u0131 (bu da partinin pop\u00fclist arka plan\u0131n\u0131 belirlemektedir); AKP y\u00fckseli\u015fi ayn\u0131 zamanda, ortaya \u00e7\u0131kan ve daha dindar kentsel orta s\u0131n\u0131f\u0131n (k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi) \u00f6zlemlerini yans\u0131t\u0131yordu ve T\u00fcrkiye\u2019nin elit siyasetinden halk siyasetine ge\u00e7i\u015fini somutla\u015ft\u0131r\u0131yordu (do\u011frudan cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7imlerinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, halk\u0131n siyasi bilincinin uyan\u0131\u015f\u0131n\u0131n bir belirtisi idi).<\/p>\n\n\n\n

2007 y\u0131l\u0131nda, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im s\u00fcrecini ba\u015flatmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nden Abdullah G\u00fcl, tek cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 olarak cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerine kat\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan ordu, Genelkurmay Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n internet sitesinde, Atat\u00fcrk’\u00fcn temel ilkelerini savunaca\u011f\u0131n\u0131 sert bir dille belirten ve laik cumhuriyeti korumak i\u00e7in “yasal g\u00fc\u00e7” kullanaca\u011f\u0131 tehdidinde bulunan bir post modern darbe bildirisi yay\u0131nland\u0131. [1]<\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imine kat\u0131lan milletvekili say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funlu\u011fa ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, Cumhuriyet Halk Partisi Anayasa Mahkemesinden cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini ask\u0131ya almas\u0131n\u0131 istedi. Anayasa Mahkemesi, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im prosed\u00fcr\u00fcn\u00fc anayasaya ayk\u0131r\u0131 ilan etti ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iptal etti; G\u00fcl ise cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminden \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

31 May\u0131s’ta Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n 77, 79, 96, 101 ve 102. maddelerine ve iki ge\u00e7ici maddeye anayasal de\u011fi\u015fiklikler \u00f6nerdi ve B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin se\u00e7im s\u00fcresinin be\u015f y\u0131ldan d\u00f6rt y\u0131la k\u0131salt\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n halk taraf\u0131ndan do\u011frudan be\u015f y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6nem i\u00e7in se\u00e7ilece\u011fini, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n arka arkaya iki d\u00f6nem g\u00f6rev yapabilece\u011fini duyurdu.<\/p>\n\n\n\n

27 May\u0131s’ta bu anayasa de\u011fi\u015fiklikleri milletvekillerinin \u00fc\u00e7te ikisinin deste\u011fiyle kabul edildi, ancak eski Cumhurba\u015fkan\u0131, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n se\u00e7ilme \u015feklinin de\u011fi\u015ftirilmesinin basit bir usul meselesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, anayasada belirtilen siyasi sistemde de\u011fi\u015fiklikler gerektirdi\u011fini savunarak anayasa de\u011fi\u015fikliklerini yeniden de\u011ferlendirilmesi i\u00e7in parlamentoya iade etti.<\/p>\n\n\n\n

 Mevcut anayasa, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funluk partisinin g\u00fcc\u00fcne kar\u015f\u0131 bir denetim unsuru oldu\u011funu \u00f6ng\u00f6r\u00fcrken, AKP nin \u00f6nerdi\u011fi anayasa de\u011fi\u015fiklikleri mevcut parlamenter sistemden sapmaktayd\u0131 ve bu, emsali ve uygulamas\u0131 olmayan bir sistem olacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Se\u00e7ilen yeni cumhurba\u015fkan\u0131 “siyasi sistemde kolayca bask\u0131n unsur haline gelebilir” ve bu da \u00e7at\u0131\u015fma ve b\u00f6l\u00fcnmeye yol a\u00e7abilirdi; bu nedenle, siyasi sistemdeki k\u00f6kl\u00fc bir de\u011fi\u015fiklik, yeterli de\u011ferlendirme ve m\u00fczakere yap\u0131lmadan aceleye getirilmemeliydi. [2]<\/p>\n\n\n\n

Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, parlamentoya geri g\u00f6nderilerek yeniden oylamaya sunulduktan sonra kabul edildi. Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin birinci maddesi sadece 366 milletvekilinin deste\u011fini al\u0131rken, geri kalan maddeler milletvekillerinin \u00fc\u00e7te ikisinden fazlas\u0131n\u0131n deste\u011fini ald\u0131\u011f\u0131ndan, de\u011fi\u015fikliklerin oylanmas\u0131n\u0131n anayasaya uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusunda bir tart\u0131\u015fma ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. ( Kanado\u011flu Vakas\u0131)<\/p>\n\n\n\n

5 Temmuz’da Anayasa Mahkemesi anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi ile ilgili davay\u0131 reddetti ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Sezer, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fini ulusal d\u00fczeyde referanduma sundu; referandum \u00e7o\u011funlukla kabul edildi ve b\u00f6ylece anayasa ile cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n do\u011frudan se\u00e7ilmesi sistemi kuruldu.<\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin tetikledi\u011fi bu kriz, Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’ne ba\u015fkanl\u0131k sistemini uygulamaya koyman\u0131n \u00f6nemini fark ettirdi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birincisi, T\u00fcrkiye’nin k\u0131r\u0131lgan bir koalisyon h\u00fck\u00fcmetinin yeniden ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in yeni bir h\u00fck\u00fcmet sistemini uygulamaya koymas\u0131 gerekiyordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc koalisyon h\u00fck\u00fcmetleri parti b\u00f6l\u00fcnmelerine ve siyasi ve ekonomik durgunlu\u011fa meyillidir; \u0130kincisi, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin tetikledi\u011fi siyasi krizi sona erdirmek, siyasi sistemdeki ikili me\u015fruiyet sorununu \u00e7\u00f6zmek gerekiyordu, idare ba\u015fkan\u0131n\u0131 do\u011frudan se\u00e7erek me\u015fruiyetini peki\u015ftirmek ve halk\u0131n tercihine sayg\u0131 g\u00f6stererek demokrasiyi sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak gerekiyordu.<\/p>\n\n\n\n

 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, karar alma s\u00fcrecini h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in h\u00fck\u00fcmetin y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmek ve y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n daha fazla sorumluluk \u00fcstlenmesini sa\u011flamak i\u00e7in do\u011frudan se\u00e7imleri uygulamaya koymak gerekiyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zbundun \u015funlar\u0131 belirtmi\u015ftir: ” cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 do\u011frudan se\u00e7meye y\u00f6nelik anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin ba\u015fkanl\u0131k sistemi modeliyle ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu ve 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131na tam yetki vermedi\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye’nin (anayasa sonras\u0131) parlamenter sistemi yar\u0131 ba\u015fkanl\u0131k sistemi olarak de\u011ferlendirilebilir.”[3]<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, bu anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi daha sonra ba\u015fkanl\u0131k sisteminin hayata ge\u00e7irilmesi i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2010 Anayasa De\u011fi\u015fiklikleri ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Se\u00e7im Kanunu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

20 Mart 2010 tarihinde Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, yarg\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fc g\u00fc\u00e7lendirmek, iktidar avantajlar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek, siyasi s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flamak ve cumhurba\u015fkan\u0131na yasama ve yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131 etkileme konusunda daha fazla yetki vermek amac\u0131yla y\u00fcr\u00fctme, yasama, yarg\u0131 ve medeni haklar\u0131 kapsayan anayasa de\u011fi\u015fikliklerini B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne sundu.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n atama yetkilerini geni\u015fletmek amac\u0131yla Anayasa Mahkemesi yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 146. maddesi, Anayasa Mahkemesi\u2019nin 11 asil \u00fcye ve 4 yedek \u00fcyeden olu\u015ftu\u011funu \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu. 2010 anayasa de\u011fi\u015fiklikleri ile asil \u00fcye say\u0131s\u0131 17\u2019ye \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f ve yedek \u00fcyelik kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; bunlardan 14\u2019\u00fc cumhurba\u015fkan\u0131, 3\u2019\u00fc ise B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan se\u00e7ilmektedir. \u0130kinci olarak, Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, Yarg\u0131tay ve Savc\u0131lar Kurulu\u2019nu yeniden d\u00fczenleyerek cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yetkilerini geni\u015fletmi\u015ftir. 1982 Anayasas\u0131, Yarg\u0131tay ve Savc\u0131lar Kurulu\u2019nun, Temyiz Mahkemesi ve Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan aday g\u00f6sterilen ki\u015filer aras\u0131ndan cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan atanaca\u011f\u0131n\u0131 ve be\u015f asil \u00fcye ile be\u015f yedek \u00fcyeden olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011finin 19. maddesi, bu organ\u0131n 21 asil \u00fcye ve 10 yedek \u00fcyeden olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Temyiz Mahkemesi, Bakanlar Kurulu ve di\u011fer organlar, k\u0131demli hakim ve savc\u0131lar aras\u0131ndan 15 asil \u00fcye ve 10 yedek \u00fcye se\u00e7ecektir. Kalan alt\u0131 \u00fcye ise Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcst d\u00fczey y\u00f6neticiler, avukatlar ile hukuk, ekonomi ve siyaset bilimi profes\u00f6rleri aras\u0131ndan se\u00e7ilecektir. Muhalefet, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’ni yarg\u0131y\u0131 etkileyerek yarg\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fc kontrol etmekle ve g\u00fc\u00e7ler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesini ihlal etmekle su\u00e7lad\u0131; ayr\u0131ca Cumhurba\u015fkan\u0131’n\u0131n hakim atama yetkilerinin artmas\u0131n\u0131n yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 zedeledi\u011fini savundu; ve AKP’nin 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n de\u011fi\u015ftirilemez ilk \u00fc\u00e7 maddesini de\u011fi\u015ftirme giri\u015fimine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, 7 May\u0131s 2010 tarihinde parlamentoda  sadece 330 oy ald\u0131 ve AKP, ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda yap\u0131lan ulusal referandumda bunu da kabul ettirdi.<\/p>\n\n\n\n

19 Ocak 2012 tarihinde Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, 6271 say\u0131l\u0131 Kararnameyi, yani Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Se\u00e7im Kanunu\u2019nu y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu kanun, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilece\u011fini, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin \u00fclke genelinde ayn\u0131 g\u00fcn yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve referandumun tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile oy say\u0131m\u0131n\u0131n \u015feffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131n garanti alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtmektedir; cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri be\u015f y\u0131lda bir yap\u0131l\u0131r ve her aday arka arkaya iki d\u00f6nem se\u00e7ilebilir; Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rev s\u00fcresinin bitiminden \u00f6nceki 60 g\u00fcn i\u00e7inde tamamlan\u0131r; cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 bo\u015fal\u0131rsa, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131ndan sonraki 60 g\u00fcn i\u00e7inde tamamlan\u0131r; cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi iki a\u015famal\u0131 mutlak \u00e7o\u011funluk ilkesine tabidir: bir aday Birinci turda %50’den fazla oy alamazsa, en y\u00fcksek oy oran\u0131na sahip iki aday ikinci tura girer ve %50’den fazla oy alan aday kazan\u0131r; ya da Birinci tura kat\u0131lan t\u00fcm adaylar ikinci tura kat\u0131l\u0131r ve en fazla oyu alan aday (destek oran\u0131n\u0131n %50’sinden fazlas\u0131n\u0131 kazan\u0131p kazanmad\u0131\u011f\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n) kazan\u0131r; sava\u015f nedeniyle yeni bir cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi yap\u0131lamazsa, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini bir y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre ertelemeye karar verebilir; cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7iminin nihai sonucu Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu taraf\u0131ndan B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne a\u00e7\u0131klan\u0131r. [4] Bu, do\u011frudan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi i\u00e7in yasal bir dayanak sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fustos 2014’te Erdo\u011fan ilk do\u011frudan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini kazand\u0131 ve halk\u0131n, h\u00fck\u00fcmet sistemindeki de\u011fi\u015fikli\u011fin bir se\u00e7enek de\u011fil, bir zorunluluk oldu\u011funu anlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. [5]<\/p>\n\n\n\n

Do\u011frudan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi halk\u0131n iradesini yans\u0131tmas\u0131na ra\u011fmen, ikili me\u015fruiyet sorunu yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 ve ba\u015fbakan ayn\u0131 partiden oldu\u011funda aralar\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelesi kontrol edilebilir, ancak Cumhurba\u015fkan\u0131 ve ba\u015fbakan farkl\u0131 partilerden olmalar\u0131 halinde aralar\u0131nda bir iktidar krizi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olacakt\u0131r. Bu nedenle Erdo\u011fan, yukar\u0131da bahsedilen ikili me\u015fruiyet sorununu \u00f6nlemek amac\u0131yla cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yetkilerini geni\u015fletmek ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sistemini te\u015fvik etmek i\u00e7in anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

2017 anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan’\u0131n se\u00e7ilmesinden sonra, ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015f, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmetinin birincil hedefi haline geldi. 2015 se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan h\u00fck\u00fcmet kurma s\u00fcrecinde ya\u015fanan gelgitler ve 2016’daki ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi tehdidiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan AKP, h\u00fck\u00fcmetin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7layan anayasa de\u011fi\u015fiklikleri sundu ve bu de\u011fi\u015fiklikler, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi lideri Devlet Bah\u00e7eli’nin deste\u011fini ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2017 anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, parlamento yap\u0131s\u0131, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yetkileri, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n cezai sorumlulu\u011fu ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fesih ilkesini ele alarak devlet kurumlar\u0131nda kapsaml\u0131 bir revizyon ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, anayasa de\u011fi\u015fiklikleri parlamentonun yetkisini zay\u0131flatt\u0131. Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin 2. maddesi, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nin yap\u0131s\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek \u00fcye say\u0131s\u0131n\u0131 550’den 600’e \u00e7\u0131kard\u0131. Parlamento art\u0131k kabineyi denetleme yetkisine sahip de\u011fildir; milletvekillerinin s\u00f6zl\u00fc soru sorma hakk\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve yaz\u0131l\u0131 soru \u00f6nergesiyle de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir; ayr\u0131ca soru \u00f6nergeleri cumhurba\u015fkan\u0131na y\u00f6neltilemez; cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan reddedilen bir yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131n kabul edilmesi i\u00e7in gereken oy say\u0131s\u0131, basit \u00e7o\u011funluktan mutlak \u00e7o\u011funlu\u011fa de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir; soru\u015fturma ba\u015flatma ve cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 g\u00f6revden alma prosed\u00fcrleri geni\u015fletilmi\u015f ve e\u015fikler y\u00fckseltilmi\u015ftir. \u0130kincisi, anayasa de\u011fi\u015fiklikleri cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctme ve yasama yetkilerini g\u00fc\u00e7lendirdi. Anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n iki turlu \u00e7o\u011funluk sistemi ile halk taraf\u0131ndan do\u011frudan se\u00e7ilece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Devlet ba\u015fkan\u0131 ve y\u00fcr\u00fctme ba\u015fkan\u0131 olarak cumhurba\u015fkan\u0131, parti \u00fcyeli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrebilir. Cumhurba\u015fkan\u0131, parlamentoyu feshetme ve meclis ba\u015fkan\u0131n\u0131 g\u00f6revden alma, erken parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri yapma yetkisine sahiptir. De\u011fi\u015fiklikler ayr\u0131ca ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131n\u0131 kald\u0131rarak y\u00fcr\u00fctme yetkilerinin \u00e7o\u011funu cumhurba\u015fkan\u0131na devretmektedir. Cumhurba\u015fkan\u0131 birden fazla ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 atayabilir; cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 bo\u015fald\u0131\u011f\u0131nda, yeni bir cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilene kadar ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 cumhurba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6rev yapar; cumhurba\u015fkan\u0131 hastal\u0131k veya yurtd\u0131\u015f\u0131 seyahati gibi ge\u00e7ici nedenlerle g\u00f6revinden uzakla\u015f\u0131rsa, ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerini \u00fcstlenebilir. Cumhurba\u015fkan\u0131, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan etme, parlamentoyu feshetme, devlet dairelerini olu\u015fturma, yeniden d\u00fczenleme veya kald\u0131rma, ve \u00fcst d\u00fczey kamu g\u00f6revlilerini atama ve g\u00f6revden alma yetkisine sahiptir. Bakanlar ve kabine \u00fcyeleri, parlamentonun onay\u0131 olmaks\u0131z\u0131n cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan atan\u0131r ve bu nedenle yaln\u0131zca cumhurba\u015fkan\u0131na kar\u015f\u0131 sorumludur. Cumhurba\u015fkan\u0131, bakanlar kurulu yerine b\u00fct\u00e7e raporlar\u0131n\u0131 sunma yetkisine sahiptir. Anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin 9. maddesi, cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n siyasi, sosyal, ekonomik ve kamu g\u00fcvenli\u011fi alanlar\u0131nda kararname \u00e7\u0131karma yetkisine sahip oldu\u011funu ve bu kararnamelerin hukuki ge\u00e7erlili\u011fe sahip oldu\u011funu belirtir; ancak kararnameler, 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n bireysel haklar, siyasi haklar ve vatanda\u015flar\u0131n sorumluluklar\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmlerini ihlal edemez ve anayasa ve kanunlarda a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilen konularda kararname \u00e7\u0131karamaz. [6]<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im usul\u00fcn\u00fc d\u00fczenlemektedir. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerinin e\u015fzamanl\u0131 olarak yap\u0131lmas\u0131n\u0131 ve g\u00f6rev s\u00fcresinin be\u015f y\u0131l olmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir; hem cumhurba\u015fkan\u0131 hem de B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi yeniden se\u00e7im \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapma hakk\u0131na sahiptir, ancak B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi milletvekillerinin 3\/5\u2019\u00fcn\u00fcn deste\u011fini almal\u0131d\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yarg\u0131 sisteminde de de\u011fi\u015fiklikler getirmektedir. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, Askeri Temyiz Mahkemesi ile Askeri Y\u00fcksek \u0130dare Mahkemesini kald\u0131rmaktad\u0131r. Sava\u015f zaman\u0131nda askeri mahkemelerin kurulmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, bar\u0131\u015f zaman\u0131nda art\u0131k askeri mahkemeler kurulmayacakt\u0131r. Anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, Yarg\u0131tay ve Savc\u0131lar Kurulu \u00fcye say\u0131s\u0131n\u0131n 22\u2019den 13\u2019e indirilece\u011fini, bu \u00fcyelerin 4\u2019\u00fcn\u00fcn cumhurba\u015fkan\u0131, 7\u2019sinin parlamento taraf\u0131ndan atanaca\u011f\u0131n\u0131, geri kalan \u00fcyelerin ise bakanlar ve bakan yard\u0131mc\u0131lar\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir. [7]<\/p>\n\n\n\n

Anayasa Mahkemesi \u00fcye say\u0131s\u0131 da 17’den 15’e d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclecek; bu \u00fcyelerin 12’si cumhurba\u015fkan\u0131, 3’\u00fc ise parlamento taraf\u0131ndan atanacak. Bu, yeni sistemde cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n \u00fclkenin y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131 y\u00f6netece\u011fi ve parlamentonun onay\u0131 olmadan cumhurba\u015fkan\u0131 yard\u0131mc\u0131lar\u0131n\u0131, bakanlar\u0131, \u00fcst d\u00fczey yetkilileri ve \u00fcst d\u00fczey hakimleri atama ve g\u00f6revden alma yetkisine sahip olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor; ayr\u0131ca cumhurba\u015fkan\u0131, parlamentoyu feshetme, y\u00fcr\u00fctme kararnameleri imzalama ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan etme yetkisine de sahip olacak. 21 Ocak 2017’de anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi, 339 milletvekilinin deste\u011fini ald\u0131. \u00dc\u00e7te iki \u00e7o\u011funlu\u011fa ula\u015famad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, 16 Nisan’da yap\u0131lan ulusal referandumla nihayet kabul edildi ve ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 i\u00e7in anayasal bir temel sa\u011fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 ve T\u00fcrk Ba\u015fkanl\u0131k sisteminin yap\u0131sal \u00f6zellikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7mek, Orta Do\u011fu’daki \u201cArap Bahar\u0131\u201d<\/strong> ayaklanmalar\u0131ndan bu yana, \u00f6zellikle de Erdo\u011fan’\u0131n se\u00e7ilmesinden beri Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmetinin birincil hedefi olmu\u015ftur. Erdo\u011fan, ba\u015fkanl\u0131k sistemini etkili bir \u015fekilde uyum sa\u011flayamayan Davuto\u011flu’nu istifaya zorlad\u0131 ve s\u00fcreci h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in yak\u0131n dostu Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131 ba\u015fbakan olarak atad\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nisan 2018’de AKP, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi ile birlikte, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Kas\u0131m 2019’da yap\u0131lmas\u0131 planlanan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 ve milletvekili se\u00e7imlerini 24 Haziran 2018’e \u00f6ne \u00e7ekti. Se\u00e7ime, g\u00f6revdeki Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan, Cumhuriyet Halk Partisi aday\u0131 Muharrem \u0130nce, \u0130yi Parti lideri Meral Ak\u015fener, Halklar\u0131n Demokratik Partisi aday\u0131 Selahattin Demirta\u015f, Vatan Partisi lideri Do\u011fu Perin\u00e7ek ve Refah Partisi lideri Temel Karamollao\u011flu dahil olmak \u00fczere yedi partiden alt\u0131 cumhurba\u015fkan\u0131 aday\u0131 kat\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu’nun istatistiklerine g\u00f6re, Erdo\u011fan %52,59 oy oran\u0131yla cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini kazand\u0131. [8] Parlamento se\u00e7imlerine toplam sekiz siyasi parti kat\u0131ld\u0131. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi ile Milliyet\u00e7i Hareket Partisi “Cumhur \u0130ttifak\u0131”n\u0131 kurarken, Cumhuriyet Halk Partisi, \u0130yi Parti ve Mutluluk Partisi “Millet \u0130ttifak\u0131”n\u0131 kurdu. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, Milliyet\u00e7i Hareket Partisi, Cumhuriyet Halk Partisi, \u0130yi Parti ve Halk\u0131n Demokratik Partisi, s\u0131ras\u0131yla %42,56, %11,1, %22,64, %9,96 ve %11,7 oran\u0131nda halk deste\u011fiyle B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’ne girdi ve 295, 49, 146, 43 ve 67 sandalye kazand\u0131lar. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc tamamen cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n kontrol\u00fc alt\u0131na almak amac\u0131yla, belirli bakanl\u0131k ve kurumlar\u0131n i\u015flevlerini kald\u0131rmak ve baz\u0131 bakanl\u0131klar\u0131 birle\u015ftirmek de dahil olmak \u00fczere, cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sistemini mevcut yasama sistemine dahil etmek i\u00e7in bir dizi kararname \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

9 Temmuz 2018’de Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 olarak yemin ederken \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cSiyasi, sosyal ve ekonomik kaosa yol a\u00e7an ve \u00fclkeye a\u011f\u0131r bedeller \u00f6detmi\u015f olan sistemi terk ediyoruz.\u201d[9] \u201cCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 sistemi ile, yakla\u015f\u0131k 150 y\u0131ll\u0131k demokrasi aray\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n ve Cumhuriyet’teki 95 y\u0131ll\u0131k tecr\u00fcbemizin \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7en yeni bir y\u00f6netim sistemine do\u011fru ilerliyoruz.\u201d[<\/strong>10]<\/p>\n\n\n\n

Yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi alt\u0131nda h\u00fck\u00fcmet yap\u0131s\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti; ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131 ve ba\u015fbakanl\u0131k ofisinin t\u00fcm y\u00fcr\u00fctme yetkileri cumhurba\u015fkan\u0131na devredildi. Erdo\u011fan\u2019\u0131n yeni kabinesi, bir ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve 16 bakan dahil olmak \u00fczere, \u00e7o\u011funlukla sad\u0131k destek\u00e7ileri, teknokratlar ve i\u015f adamlar\u0131ndan olu\u015fuyor. Fuat Oktay ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131s\u0131, Mevl\u00fct \u00c7avu\u015fo\u011flu d\u0131\u015fi\u015fleri bakan\u0131 ve S\u00fcleyman Soylu i\u00e7i\u015fleri bakan\u0131 olarak \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlerine devam ederken, Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 General Hulusi Akar savunma bakan\u0131 oldu ve Erdo\u011fan\u2019\u0131n damad\u0131 Berat Albayrak, enerji bakanl\u0131\u011f\u0131ndan maliye ve bankac\u0131l\u0131k bakanl\u0131\u011f\u0131na atand\u0131. Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan, \u00f6nceki h\u00fck\u00fcmetin 26 bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 16’ya indirdi ve \u00c7al\u0131\u015fma, Sosyal Hizmetler ve Aile Bakanl\u0131\u011f\u0131, Sanayi ve Teknoloji Bakanl\u0131\u011f\u0131, Ticaret Bakanl\u0131\u011f\u0131, Tar\u0131m ve Orman Bakanl\u0131\u011f\u0131, Gen\u00e7lik ve Spor Bakanl\u0131\u011f\u0131, Maliye ve Bankac\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, Ula\u015ft\u0131rma ve Altyap\u0131 Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 yeni kurdu. [11] Binali Y\u0131ld\u0131r\u0131m, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi Ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi. Erdo\u011fan, \u00fclkenin siyasi sistemini yeniden \u015fekillendirerek cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 iktidar yap\u0131s\u0131n\u0131n tepesine yerle\u015ftirdi ve parlamentonun yetkilerinin k\u0131s\u0131tland\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fclm\u00fc\u015f bir h\u00fck\u00fcmeti y\u00f6netti. Muhalefet partileri, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikler ve di\u011fer ele\u015ftirmenler, sistemin gerekli denetim ve dengelerden yoksun oldu\u011funu, cumhurba\u015fkan\u0131na \u00e7ok \u00fcst\u00fcn y\u00fcr\u00fctme yetkisi verdi\u011fini savunuyor ve bunu “tek adam rejimi” olarak nitelendiriyorlar. [12]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi belirgin \u00f6l\u00e7\u00fcde bir merkeziyet\u00e7i yap\u0131ya sahiptir. Cumhurba\u015fkan\u0131 hem idarenin ba\u015f\u0131 hem de devlet ba\u015fkan\u0131d\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n Y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 alanlar\u0131ndaki bask\u0131n konumu, yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 sistemleri aras\u0131nda denge ve denetimin yoklu\u011funa yol a\u00e7acak ve b\u00f6ylece g\u00fc\u00e7l\u00fc bir otoriter e\u011filim ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2017\u2019deki anayasa referandumundan \u00e7ok \u00f6nce bile, \u201cbaz\u0131lar\u0131 anayasa referandumunun kabul edilmesinin T\u00fcrkiye\u2019yi otoriterli\u011fe s\u00fcr\u00fckleyece\u011finden korkuyordu. \u2026 T\u00fcrkler y\u00fcr\u00fctme yetkisini geni\u015fleten anayasa de\u011fi\u015fikliklerini onaylarsa, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal s\u00fcresiz olarak devam edecektir.\u201d[13]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anayasa referandumu s\u0131ras\u0131nda k\u00f6\u015fe yazar\u0131 Frida Ghitis \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cT\u00fcrkiye\u2019nin demokrasisi bug\u00fcn \u00f6l\u00fcyor. (Bu referandum) T\u00fcrkiye\u2019yi daha az demokratik, daha b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015f ve daha dindar hale getirecektir. \u2026 \u0130slamc\u0131 hedefleri olan karizmatik, otoriter bir pop\u00fclist lider olan Erdo\u011fan, \u00fclkenin derin b\u00f6l\u00fcnmelerinin odak noktas\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bu referandum, bu b\u00f6l\u00fcnmeleri daha yo\u011fun ve \u00e7alkant\u0131l\u0131 hale getirecek.\u201d[14<\/strong>]<\/p>\n\n\n\n

Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, yeni sistemi \u00e7o\u011fulcu bir \u201cT\u00fcrk ba\u015fkanl\u0131k sistemi\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131. Ger\u00e7ekte ise yeni sistem, denetim ve denge mekanizmalar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n \u201cse\u00e7imleri kazanan her \u015feyi al\u0131r\u201d t\u00fcr\u00fcnde bir sistem ortaya \u00e7\u0131karan temsili bir demokrasi getirecektir. [15]<\/p>\n\n\n\n

Ele\u015ftirenler, bu ba\u015fkanl\u0131k sistemi i\u00e7in bir emsal bulunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyorlar. Cumhurba\u015fkan\u0131 ve parlamento halk taraf\u0131ndan se\u00e7ildi\u011finden ve g\u00f6rev s\u00fcreleri sabit oldu\u011fundan, birbirlerini feshetme yetkisine sahiptirler. Ancak, bu yetki, birbirlerini feshetme ve e\u015fzamanl\u0131 se\u00e7imlere gitme riskini g\u00f6ze almak yerine, krizleri \u00e7\u00f6zmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu nedenle, siyasi farkl\u0131l\u0131klar t\u0131rmand\u0131\u011f\u0131nda sistemik bir kat\u0131l\u0131k veya \u00e7\u0131kmaz riski ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u201cKar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 fesih talebinin gereklili\u011fi, sistemin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc anlam\u0131na gelmez; aksine, \u00e7o\u011fu demokratik sistemde yayg\u0131n olan kamu karar alma s\u00fcrecini ifade eder.\u201d [16<\/strong>] Bu durum, asl\u0131nda ba\u015fkanl\u0131k sisteminin avantajlar\u0131n\u0131n tam olarak hayata ge\u00e7irilmesini k\u0131s\u0131tlamaktad\u0131r. Bununla birlikte, Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, ba\u015fkanl\u0131k ve parlamento se\u00e7imlerini bir kez daha mutlak \u00e7o\u011funlukla kazanm\u0131\u015f olup, bu da halk\u0131n d\u00fczen ve istikrar\u0131 arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi alt\u0131nda, cumhurba\u015fkan\u0131na y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131 y\u00f6netme konusunda mutlak yetki verilmekte, b\u00f6ylece siyasi karar alma s\u00fcreci daha rasyonel ve verimli hale getirilmekte, devlet daireleri ve ilgili kurumlar\u0131n kapasitesi art\u0131r\u0131lmakta ve idari verimlilik iyile\u015ftirilmektedir. Bu sistem, yasama ve yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fctme sistemi \u00fczerindeki k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131 azaltabilir, iktidar partisinin kontrol krizini ele almak i\u00e7in y\u00fcr\u00fctme sistemi taraf\u0131ndan siyasi kaynaklar\u0131n verimli bir \u015fekilde seferber edilmesini te\u015fvik edebilir. Parlamentodaki partizan m\u00fccadelelerin neden oldu\u011fu etkisiz h\u00fck\u00fcmet emirleri veya hatta askeri m\u00fcdahale olgusunu \u00f6nleyebilir ve ayr\u0131ca y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ikili siyasi me\u015fruiyet sorununu \u00e7\u00f6zebilir. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin siyasi geli\u015fiminin ihtiya\u00e7lar\u0131na bir dereceye kadar uyum sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Parlamenter ve ba\u015fkanl\u0131k sistemleri, modern devletlerdeki iki temel h\u00fck\u00fcmet sistemidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Parlamenter sistemler modern siyasetin y\u00fckseli\u015fiyle kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131karken, ba\u015fkanl\u0131k sistemi, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin Kurucu Babalar\u0131n\u0131n tarihsel miras\u0131 olarak, kas\u0131tl\u0131 bir tasar\u0131m\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Parlamenter sistemlere y\u00f6nelik kamuoyundaki \u015f\u00fcphe, siyasi istikrars\u0131zl\u0131k endi\u015felerinden kaynaklanmaktad\u0131r; parlamenter h\u00fck\u00fcmetlerdeki s\u0131k ve kaprisli de\u011fi\u015fiklikler, b\u0131 \u00fclkelerin istikrarlar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6lgelemektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, parlamenter h\u00fck\u00fcmetler, koalisyonlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde temsil etmekte, kurumsal esneklik sergilemekte ve bir\u00e7ok \u00fclkede kabul g\u00f6rmektedir. Ba\u015fkanl\u0131k sistemleri y\u00fcr\u00fctme organ\u0131na (h\u00fck\u00fcmet) istikrar sa\u011flar, ancak ayn\u0131 zamanda ki\u015fisel g\u00fcc\u00fcn a\u015f\u0131r\u0131 yo\u011funla\u015fmas\u0131na da yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

Siyasi ihtiya\u00e7lar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7imini gerektirse de, bu durum devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n geni\u015fletilmi\u015f yetkisi pahas\u0131na ger\u00e7ekle\u015fir. “Se\u00e7imleri Kazanan her \u015feyi al\u0131r”<\/strong> sistemi olarak, adaylar nispi bir dar \u00e7o\u011funlukla zafer kazanabilir ve bu da se\u00e7ilenlerin temsil edilebilirliklerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131r.  (% 50+1 oy kazanan her\u015feyi al\u0131r)<\/p>\n\n\n\n

Amerikal\u0131 akademisyenler Matthew S. Shugart ve John M. Carey, ba\u015fkanl\u0131k sistemlerinin, geriye d\u00f6n\u00fck hesap verebilirlik, \u00f6nceden belirginlik, denetim ve denge, daha fazla demokrasi ve hakem rol\u00fc gibi parlamenter sistemlerde bulunmayan avantajlara sahip oldu\u011funu savunurlar. Bu nedenle, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin modern h\u00fck\u00fcmet sistemlerinin gelecekteki y\u00f6n\u00fcn\u00fc temsil etti\u011fine inan\u0131rlar. [17]<\/p>\n\n\n\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015f tamamen objektif olmayabilir, ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015fler T\u00fcrkiye gibi ge\u00e7 geli\u015fen modern \u00fclkelerin neden ba\u015fkanl\u0131k sistemini se\u00e7ti\u011fini ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’nin parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015fi, yaln\u0131zca h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7iminde bir de\u011fi\u015fiklik de\u011fildir. Erdo\u011fan’\u0131n parlamentodaki \u00e7o\u011funlu\u011fu elinde bulunduran parti koalisyonuna liderlik etmesi, yasama ve y\u00fcr\u00fctme organlar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fc ve Anayasa Mahkemesi, Yarg\u0131tay ve Savc\u0131lar Kurulu \u00fcyelerinin atanmas\u0131 yoluyla yarg\u0131 g\u00fcc\u00fc \u00fczerindeki kontrol\u00fc, devlet iktidar\u0131 \u00fczerinde denetim ve denge mekanizmalar\u0131n\u0131n eksikli\u011fine yol a\u00e7acakt\u0131r; Cumhurba\u015fkan\u0131 ile iktidar partisi aras\u0131ndaki ba\u011f, merkezile\u015fmeyi daha da g\u00fc\u00e7lendirmektedir ve iktidar partisinin iradesinin devletin iradesi d\u00fczeyine y\u00fckseltilmesi riski bulunmaktad\u0131r; muhalefetin direni\u015fi ve toplumsal b\u00f6l\u00fcnme, siyasi y\u00f6neti\u015fim krizini daha da \u015fiddetlendirecektir; t\u00fcm bunlar, H\u00fck\u00fcmetin “Vizyon 2023″\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine bir\u00e7ok de\u011fi\u015fken eklemektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin bu siyasi rejim d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fcn getirdi\u011fi belirsizlik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015fi, \u201ctek parti hakimiyeti ve \u00e7ok partili bir arada ya\u015famadan\u201d olu\u015fan otoriter bir siyasi model olu\u015fturmu\u015f, bu da Erdo\u011fan\u2019\u0131n ki\u015fisel siyasi otoritesini ve T\u00fcrkiye\u2019nin b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Bu durum, geli\u015fmekte olan bir \u00fclkede d\u00fczen ve istikrar i\u00e7in halk\u0131n tercihini yans\u0131tmakla birlikte, demokratik siyasetin gerektirdi\u011fi denetim ve denge ilkesini zay\u0131flatmakta ve T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi ve ekonomik durumu ile d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki belirsizli\u011fi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rmaktad\u0131r. \u201cOtoriter devletler, siyasi sistemlerini kurarak ve geli\u015ftirerek iki \u00f6nemli tehdidi ele almal\u0131d\u0131r: iktidar grubunun i\u00e7inden gelen ihanet ve toplum d\u0131\u015f\u0131ndan gelen bask\u0131.\u201d[<\/strong>18] Bu nedenle, yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi alt\u0131ndaki Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmetinin \u00f6n\u00fcnde uzun bir yol bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 Erdo\u011fan\u2019\u0131n merkeziyet\u00e7i y\u00f6netimini g\u00fc\u00e7lendirdi, ancak siyasi y\u00f6neti\u015fim krizini daha da \u015fiddetlendirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anayasa de\u011fi\u015fikliklerini aktif olarak desteklemi\u015f ve bunlar\u0131 referandum yoluyla uygulamaya koyarak, ki\u015fisel iktidar\u0131n\u0131 peki\u015ftirmek i\u00e7in muhalefeti kademeli olarak bast\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk tarihinin en g\u00fc\u00e7l\u00fc cumhurba\u015fkan\u0131 haline gelen Erdo\u011fan\u2019\u0131n en az 2028 y\u0131l\u0131na kadar yeniden se\u00e7ilmesi beklenmektedir. Ancak T\u00fcrkiye\u2019nin demokratikle\u015fmeden giderek uzakla\u015fmas\u0131 ve g\u00fc\u00e7l\u00fc adam otoriter siyasetine do\u011fru kademeli kay\u0131\u015f\u0131, gelecekteki siyasi y\u00f6neti\u015fim krizlerinin tohumlar\u0131n\u0131 ekecektir.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, iktidar yetkililerinin orduyu ve muhalefet g\u00fc\u00e7lerini \u015fiddetle bast\u0131rmas\u0131 baz\u0131 zorluklar yaratmaktad\u0131r.<\/strong> \u0130ktidara geldi\u011finden bu yana Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi be\u015f parlamento se\u00e7imini kazanarak, ordu taraf\u0131ndan temsil edilen devlet elitine ve Cumhuriyet Halk Partisi taraf\u0131ndan temsil edilen muhalefete kar\u015f\u0131 sars\u0131lmaz bir avantaj sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

AK Parti ayr\u0131ca ordunun ve muhalefetin siyasi alan\u0131n\u0131 daraltmak i\u00e7in bir dizi \u00f6nlem uygulam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk ordusu uzun s\u00fcredir kendisini Kemalizmin as\u0131l savunucusu olarak sunmu\u015f, anayasal ilkeleri ve d\u00fczeni korumay\u0131 bahane ederek demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f h\u00fck\u00fcmetleri devirmi\u015f, yeni anayasalar \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve siyasi sistemi yeniden \u015fekillendirmi\u015fti. 2002’den bu yana Erdo\u011fan, Ulusal G\u00fcvenlik Kurulu’ndaki sivil yetkililerin oran\u0131n\u0131 art\u0131rarak, Kopenhag Kriterlerini yerine getirme bahanesiyle ordunun siyasi i\u015flevlerini azaltarak, do\u011frudan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri yoluyla se\u00e7ilmi\u015f cumhurba\u015fkan\u0131na kar\u015f\u0131 ordunun direni\u015fini a\u015farak, askeri darbelerin demokratik siyaset \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkisini g\u00f6stermek i\u00e7in askeri dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 kald\u0131rarak, ordunun “Balyoz Plan\u0131”n\u0131 bozarak, emekli veya g\u00f6revdeki bir\u00e7ok \u00fcst d\u00fczey askeri yetkiliyi tutuklayarak, 2016 askeri darbesini h\u0131zla sona erdirerek ve silahl\u0131 kuvvetleri kendi kontrol\u00fc alt\u0131na almak i\u00e7in orduda siyasi tasfiyeler ger\u00e7ekle\u015ftirerek. Ordunun muhalefeti destekleyerek ve Anayasa Mahkemesine ba\u015fvurarak \u00e7aresiz bir kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131 ba\u015flatma \u00e7abalar\u0131na ra\u011fmen, Erdo\u011fan\u2019\u0131n elde etti\u011fi sonu\u00e7lar asgari d\u00fczeyde kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2016’daki ba\u015far\u0131s\u0131z darbenin sonucu, ordunun geni\u015f bir toplumsal deste\u011fe sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6sterdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc “siyasi kat\u0131l\u0131m\u0131n kapsam\u0131 geni\u015fledik\u00e7e, bir siyasi eylem tekni\u011fi olarak darbenin pratik de\u011feri de azal\u0131r”[19].<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ordu ve Erdo\u011fan<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eu anda, Erdo\u011fan\u2019\u0131n non-Kemalist e\u011filimlerinin daha belirgin hale gelmesiyle, orduyla olan iktidar m\u00fccadelesi devam edecektir ve \u00e7eli\u015fki artabilir. Ordunun gelecekte tekrar siyasete m\u00fcdahale edip Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin iktidar konumuna meydan okuyaca\u011f\u0131 ihtimali g\u00f6z ard\u0131 edilemez.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, ideoloji, etnik ve dini politikalar ile y\u00f6neti\u015fim stratejilerindeki farkl\u0131l\u0131klara dayal\u0131 olarak, Cumhuriyet Halk Partisi taraf\u0131ndan temsil edilen muhalefet g\u00fc\u00e7leri ile Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi aras\u0131ndaki m\u00fccadele, parlamento se\u00e7imleri, anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, Avrupa Birli\u011fi’ne \u00fcyelik, K\u00fcrt sorunu ve d\u0131\u015f politika gibi bir\u00e7ok alanda yans\u0131maktad\u0131r. Bu nedenle, muhalefet ile iktidar partisi aras\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelesi, T\u00fcrkiye’nin siyasi geli\u015fimini etkileyen \u00f6nemli bir fakt\u00f6r olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi ile G\u00fclen Hareketi aras\u0131ndaki ittifak\u0131n bozulmas\u0131, potansiyel bir tehdit olu\u015fturmaktad\u0131r. AKP\u2019nin 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n Birinci on y\u0131l\u0131nda elde etti\u011fi se\u00e7im zaferleri, G\u00fclen Hareketi \u00fcyelerinin deste\u011finden ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemezdi. T\u00fcrkiye\u2019de y\u00fckselen \u201cahlaki \u00e7o\u011funluk\u201d, Sosyal \u0130slamc\u0131 hareketin \u00e7ekirde\u011fini olu\u015ftururken, G\u00fclen Hareketi bu hareketin merkezinde liderlik rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Kemalizm taraf\u0131ndan iktidar merkezinden d\u0131\u015flananlar, G\u00fclen Hareketi\u2019nin e\u011fitim, ekonomi ve medya faaliyetleri sayesinde sosyal y\u00fckselme kaydetmi\u015f ve yarg\u0131, istihbarat ve emniyet gibi devlet kurumlar\u0131nda kilit pozisyonlara yerle\u015fmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fclen Hareketi\u2019nin deste\u011fi, AKP\u2019nin \u00fclkeyi etkin bir \u015fekilde y\u00f6netmesini ve emniyet, yarg\u0131 ve istihbarat\u0131n yard\u0131m\u0131yla orduyu ve muhalefet g\u00fc\u00e7lerini denetlemesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fclen Hareketi ve AKP h\u00fck\u00fcmetini yok etmeyi ama\u00e7layan ordunun planlad\u0131\u011f\u0131 “Erganekon” operasyonu ve “Balyoz Operasyonu” kar\u015f\u0131s\u0131nda, G\u00fclen Hareketi, “\u00e7e\u015fitli siyasi partiler, kar amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015flar ve \u00f6zg\u00fcr \u00f6rg\u00fctlerle ittifaklar kurarak ordunun T\u00fcrk siyasetindeki rol\u00fcn\u00fc kal\u0131c\u0131 olarak sona erdirmeyi” ama\u00e7lad\u0131. [20<\/strong>]<\/p>\n\n\n\n

“Biri iktidar partisi, di\u011feri geni\u015f bir sosyal a\u011fa sahip olan G\u00fclen hareketi; biri \u00fclkeyi y\u00f6netmeyi hedefliyor, di\u011feri uluslararas\u0131 etki yaratmaya kararl\u0131; biri politika uygulamalar\u0131na odaklan\u0131yor, di\u011feri sosyal k\u00fclt\u00fcr\u00fcn (in\u015fas\u0131na) odaklan\u0131yor. Bu, T\u00fcrkiye’nin \u0130slamc\u0131 elitini olu\u015fturmak i\u00e7in iyi bir ortakl\u0131k gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu. Ancak ordunun zay\u0131flat\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, iki m\u00fcttefik aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler giderek yo\u011funla\u015ft\u0131. Gezi Park\u0131’ndaki g\u00f6sterilerden tutun 2013 sonundaki yolsuzluk soru\u015fturmas\u0131na kadar, G\u00fclen Hareketi olaylar\u0131n arkas\u0131ndaki ana k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc.” [21]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Erdo\u011fan, G\u00fclen Hareketi’ni bir “\u00e7ete”, “\u00f6rg\u00fct”, “vir\u00fcs”, “paralel devlet” vb. olarak nitelendirdi. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan kontrol edilen medya da ayn\u0131 kelimeleri kullanarak G\u00fclen Hareketi \u00fcyelerini ve h\u00fck\u00fcmeti ele\u015ftiren di\u011fer ki\u015fileri karalamaya ve itibar\u0131n\u0131 zedelemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. G\u00fclen Hareketi ile Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi aras\u0131ndaki ittifak, 15 Temmuz 2016’daki ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimiyle tamamen sona erdi.<\/p>\n\n\n\n

Fethullah G\u00fclen, G\u00fclen Hareketi’nin darbeyle herhangi bir ilgisi oldu\u011funu reddetmesine ra\u011fmen, Erdo\u011fan onu darbenin arkas\u0131ndaki beyin olmakla su\u00e7lad\u0131 ve bu da G\u00fclen Hareketi dahil muhalefet g\u00fc\u00e7lerine y\u00f6nelik siyasi bir tasfiyeye yol a\u00e7t\u0131. \u00d6nemli say\u0131da subay, yarg\u0131\u00e7, avukat ve gazeteci hapse at\u0131ld\u0131 ve ordudan, emniyetten, yarg\u0131dan, istihbarattan, devlet dairelerinden ve \u00fcniversitelerden \u00e7ok say\u0131da G\u00fclen Hareketi \u00fcyesi kamu g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. G\u00fclen Hareketi ciddi bir bask\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131. \u015eu anda Erdo\u011fan, ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal kapsam\u0131nda muhalefete y\u00f6nelik kapsaml\u0131 bir tasfiye yoluyla iktidar avantaj\u0131n\u0131 daha da sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131. Ancak, k\u00fcresel bir dini ve sosyal hareket olarak G\u00fclen Hareketi h\u00e2l\u00e2 \u00f6nemli bir sosyal tabana ve uluslararas\u0131 etkiye sahip olup, ko\u015fullar uygun olursa Erdo\u011fan ve AKP’nin siyasi iktidar\u0131 i\u00e7in ciddi bir tehdit olu\u015fturabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Erdo\u011fan’\u0131n yak\u0131nlar\u0131n\u0131 h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlerine atamas\u0131 ve muhalifleri d\u0131\u015flamas\u0131, iktidar partisi i\u00e7indeki i\u00e7 krizi daha da \u015fiddetlendirdi. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, \u0130slamc\u0131 siyasi partilerin evriminde \u00f6nemli bir rol oynad\u0131, ancak i\u00e7indeki \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi, liderlik organlar\u0131 i\u00e7indeki ili\u015fkileri hassas hale getirdi. Kas\u0131m 2002’de AKP parlamento se\u00e7imlerini kazand\u0131. Bir mahkeme karar\u0131 nedeniyle parti lideri olarak ba\u015fbakanl\u0131k g\u00f6revini \u00fcstlenemeyen Erdo\u011fan’\u0131n yerine, yak\u0131n m\u00fcttefiki G\u00fcl ge\u00e7ti ve G\u00fcl, perde arkas\u0131ndan durumu y\u00f6netti.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan ve G\u00fcl<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fcl h\u00fck\u00fcmeti, Erdo\u011fan’\u0131n siyasi yasaklar\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde anayasa de\u011fi\u015fiklikleri yap\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131 ve Erdo\u011fan daha sonra ba\u015fbakan oldu. Cumhurba\u015fkan\u0131 Sezer, ordu ve Erdo\u011fan aras\u0131ndaki iktidar m\u00fccadelesinde, Erdo\u011fan’\u0131n sa\u011f kolu olan G\u00fcl, Erdo\u011fan’\u0131n cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 adayl\u0131\u011f\u0131 krizini \u00e7\u00f6zmesine yard\u0131mc\u0131 oldu ve Erdo\u011fan A\u011fustos 2007’de cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan, do\u011frudan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini uygulamak i\u00e7in anayasay\u0131 de\u011fi\u015ftirerek iktidara giden yolu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131nda, \u0131l\u0131ml\u0131 ve pragmatik olan G\u00fcl ile Erdo\u011fan aras\u0131nda siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fustos 2014’te, Erdo\u011fan cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildikten sonra, G\u00fcl’\u00fc Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin \u00e7ekirdek liderlik kadrosundan \u00e7\u0131kard\u0131 ve d\u0131\u015f politika dan\u0131\u015fman\u0131 Davuto\u011flu’nu ba\u015fbakanl\u0131\u011fa terfi ettirdi.<\/p>\n\n\n\n

Davuto\u011flu, siyasi reformlar, m\u00fclteci sorunu, K\u00fcrt sorunu ve ba\u015fkanl\u0131k sisteminin uygulanmas\u0131 konusunda Erdo\u011fan ile \u00f6nemli anla\u015fmazl\u0131klar ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in May\u0131s 2016’da istifa etmek zorunda kald\u0131 ve b\u00f6ylece AKP’nin iktidar \u00e7ekirde\u011finden \u00e7ekildi.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan daha sonra, yeni bir h\u00fck\u00fcmet kurmas\u0131 i\u00e7in yak\u0131n dostu Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131 atad\u0131. Bu h\u00fck\u00fcmet, anayasa de\u011fi\u015fikliklerini aktif olarak destekledi, erken parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imleri i\u00e7in bask\u0131 yapt\u0131 ve muhalefete y\u00f6nelik siyasi tasfiyeyi yo\u011funla\u015ft\u0131rarak ba\u015fkanl\u0131k sisteminin uygulanmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engelleri ortadan kald\u0131rd\u0131. 2018 genel se\u00e7imlerinin ard\u0131ndan Erdo\u011fan, yak\u0131n dostlar\u0131n\u0131 ve destek\u00e7ilerini aktif olarak b\u00fcnyesine katarak, \u015fu anda tamamen kendi kontrol\u00fc alt\u0131nda olan yeni bir h\u00fck\u00fcmet kurdu. AKP i\u00e7indeki iktidar kaymas\u0131, iktidar partisi i\u00e7indeki yo\u011fun i\u00e7 m\u00fccadeleleri yans\u0131t\u0131yor ve yeni h\u00fck\u00fcmetin kurulmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan liran\u0131n de\u011fer kaybetmesi, i\u00e7 y\u00f6netim krizini daha da \u015fiddetlendirdi. \u015eu anda Erdo\u011fan’\u0131n iktidar konumuna meydan okuyacak bir siyasi g\u00fc\u00e7 bulunmamakla birlikte, damad\u0131na verdi\u011fi destek ve yak\u0131nlar\u0131na olan a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, k\u0131r\u0131lgan ekonomik durumla birle\u015fince, muhalefete onu sald\u0131rmak i\u00e7in malzeme sa\u011flamakla kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda iktidar partisi i\u00e7indeki b\u00f6l\u00fcnmeleri daha da \u015fiddetlendirme riski de do\u011fur\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin uygulanmas\u0131, ciddi bir ekonomik kalk\u0131nma kriziyle e\u015flik etti ve bu da T\u00fcrkiye’nin “orta gelir tuza\u011f\u0131n\u0131” a\u015fmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. <\/strong>Geli\u015fmekte olan bir\u00e7ok modernle\u015fen \u00fclkeye benzer \u015fekilde, T\u00fcrkiye de 1980’lerde neoliberal piyasa ekonomisi reformlar\u0131n\u0131 hayata ge\u00e7irmi\u015f, ithalat ikamesi politikas\u0131n\u0131 ihracat odakl\u0131 bir ekoomik stratejiyle de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve ekonomide \u00f6zelle\u015ftirme ile liberalle\u015fmeyi h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, T\u00fcrkiye’nin ekonomik canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131p onu k\u00fcresel pazara entegre etse de, d\u0131\u015f pazarlara ve sermayeye ciddi bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k yaratarak y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda ekonomik krize yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomide Ba\u015far\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi iktidara geldikten sonra, ticaret engellerini kald\u0131rd\u0131, d\u0131\u015f ticareti g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde geli\u015ftirdi ve serbest ekonomik kalk\u0131nma plan\u0131n\u0131 aktif olarak destekledi. T\u00fcrkiye ekonomisi sa\u011fl\u0131kl\u0131, istikrarl\u0131 ve h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecine girdi ve uzun bir s\u00fcre boyunca y\u0131ll\u0131k ortalama %8’lik bir ekonomik b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131 korudu. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 17. ekonomisi haline geldi, G20’ye kat\u0131ld\u0131 ve b\u00f6ylece orta gelirli \u00fclkeler aras\u0131na girdi.<\/p>\n\n\n\n

2011 y\u0131l\u0131nda, d\u00f6nemin Ba\u015fbakan\u0131 Erdo\u011fan, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin kurulu\u015funun y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 olan 2023’e kadar d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 10 ekonomisinden biri olma hedefini i\u00e7eren “2023” hedefini ortaya koydu. Bu, hem T\u00fcrkiye’nin ekonomik kalk\u0131nma hedefi hem de sonraki ekonomik politikalar\u0131n temelini olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 h\u0131zland\u0131rmak i\u00e7in altyap\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 art\u0131rma, d\u00fc\u015f\u00fck faiz oranlar\u0131 uygulama ve yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131ma g\u00fcvenme gibi ekonomik politikalar\u0131 te\u015fvik etti. Yabanc\u0131 sermayeye a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k nedeniyle, T\u00fcrk ekonomisinin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131 derinle\u015fti. H\u0131zlanan \u00f6zelle\u015ftirme s\u00fcreci ulusal ekonomiyi ciddi \u015fekilde zay\u0131flat\u0131rken, yolsuzluk, servet e\u015fitsizli\u011fi ve artan i\u015fsizlik gibi sosyal sorunlar giderek daha ciddi hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu sorunlar\u0131n \u00fczeri 2012 \u00f6ncesindeki h\u0131zl\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle \u00f6rt\u00fclm\u00fc\u015f, ancak 2012’deki ekonomik yava\u015flaman\u0131n ard\u0131ndan giderek daha belirgin hale gelmi\u015ftir. [22]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7evresindeki \u00e7alkant\u0131l\u0131 durum ve Avrupa bor\u00e7 krizinin yay\u0131lma etkileri gibi fakt\u00f6rlerden etkilenen T\u00fcrkiye, y\u00fcksek enflasyon, artan i\u015fsizlik, y\u00fckselen d\u0131\u015f Ticaret ve d\u00f6viz a\u00e7\u0131klar\u0131, azalan ihracat, para biriminin deval\u00fcasyonu, yayg\u0131n yolsuzluk ve devam eden zay\u0131f ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015f ve inovasyon eksikli\u011fi, k\u0131r\u0131lgan finansal sistem, modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f ekonomik yap\u0131 ve kalk\u0131nma modelinin neden oldu\u011fu “orta gelir tuza\u011f\u0131na” d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye ekonomisi, tipik bir ihracat odakl\u0131 ekonomidir; esas olarak ham petrol, do\u011fal gaz, kimyasal \u00fcr\u00fcnler, makine ve \u00e7elik ithal ederken, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri, g\u0131da, tekstil, giyim, ara\u00e7 ve yedek par\u00e7a ihra\u00e7 etmektedir; bu da \u201cihracat\u0131n da ithalata b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 oldu\u011fu\u201d bir duruma yol a\u00e7maktad\u0131r. H\u0131zl\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcme d\u00f6nemi sona erdikten sonra, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in sanayinin modernle\u015fmesini te\u015fvik ederek, yap\u0131sal reformlar uygulayarak, ve i\u015fg\u00fcc\u00fc verimlili\u011fini art\u0131rarak bu ivmeden yararlanmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, i\u00e7 siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yo\u011funla\u015fmas\u0131 ve Erdo\u011fan’\u0131n ba\u015fkanl\u0131k sistemine y\u00f6nelmesi nedeniyle, oylar\u0131 ve se\u00e7im zaferini garantilemek i\u00e7in h\u0131zl\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcrmesi gerekiyordu. Bu nedenle, faiz oranlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmek, kredileri kolayla\u015ft\u0131rmak, t\u00fcketici harcamalar\u0131n\u0131 te\u015fvik etmek, kamu harcamalar\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve demiryollar\u0131, havaalanlar\u0131, kanallar ve enerji koridorlar\u0131 gibi altyap\u0131ya yat\u0131r\u0131m yapmak gibi maliyetine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n te\u015fvik politikalar\u0131 benimsedi.<\/p>\n\n\n\n

Ciddi i\u00e7 sermaye k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve kal\u0131c\u0131 ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131 nedeniyle, para ve finansman\u0131n \u00e7o\u011fu d\u0131\u015f bor\u00e7lanmadan, \u00f6zellikle de k\u0131sa vadeli d\u0131\u015f bor\u00e7tan sa\u011fland\u0131. Bu durum, uluslararas\u0131 spek\u00fclatif sermaye ak\u0131n\u0131na, anormal derecede y\u00fcksek kurumsal bor\u00e7 oranlar\u0131na, \u015fiddetli enflasyona, \u00fcretim maliyetlerinin h\u0131zla artmas\u0131na, bor\u00e7 durumunun k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine, ciddi para birimi deval\u00fcasyonuna ve bor\u00e7 geri \u00f6deme kapasitesinin sars\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

2018 y\u0131l\u0131nda, T\u00dcFE’nin enflasyon oran\u0131n\u0131 \u00e7ok a\u015fmas\u0131 nedeniyle a\u015f\u0131r\u0131 \u0131s\u0131nan bir ekonomi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan, “Ben faizlerin d\u00fc\u015fman\u0131y\u0131m”[23]<\/strong> diyerek d\u00fc\u015f\u00fck faiz oranlar\u0131 konusundaki sert politikas\u0131na sad\u0131k kalmaya devam etti. Erdo\u011fan, ekonomik krizi \u00e7\u00f6zebilece\u011fine inan\u0131lan eski kabine \u00fcyeleri olan Ba\u015fbakan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Mehmet \u015eim\u015fek ve Maliye Bakan\u0131 Naci A\u011fbal’\u0131 yeni kabineden d\u0131\u015flad\u0131 ve damad\u0131 Berat Albayrak’\u0131 Maliye ve Hazine Bakan\u0131 olarak atad\u0131. Bu, zaten de\u011fer kaybetmi\u015f olan lirada keskin d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe yol a\u00e7t\u0131 ve T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131ndaki siyasi gerginlik de lira krizini daha da \u015fiddetlendirdi. T\u00fcrkiye acil kontrol \u00f6nlemleri uygulasa da, liran\u0131n d\u00fc\u015f\u00fc\u015f e\u011filimini durduramad\u0131. Lira krizi, sadece T\u00fcrk ekonomisi i\u00e7in en ciddi s\u0131nav de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi alt\u0131nda Erdo\u011fan’\u0131n y\u00f6neti\u015fim ve idare yetenekleri i\u00e7in de ciddi bir meydan okumad\u0131r. \u015eu anda Erdo\u011fan, krizi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in aktif olarak \u00e7e\u015fitli \u00f6nlemler al\u0131yor, Avrupa, Rusya ve \u00c7in gibi b\u00fcy\u00fck \u00fclkelerden (b\u00f6lgelerden) siyasi destek ar\u0131yor ve Katar gibi \u00fclkelerle d\u00f6viz takas anla\u015fmalar\u0131 imzalayarak iki y\u00f6nl\u00fc d\u00f6viz ticareti mekanizmalar\u0131 kuruyor. Federal Rezerv’in son d\u00f6nemde yapt\u0131\u011f\u0131 bir dizi faiz art\u0131\u015f\u0131, uluslararas\u0131 sermayenin geli\u015fmi\u015f ekonomilere geri d\u00f6nmesine yol a\u00e7arak, T\u00fcrkiye dahil geli\u015fmekte olan piyasa \u00fclkelerinde finansman maliyetlerini art\u0131rd\u0131 ve bor\u00e7 ko\u015fullar\u0131n\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015ftirdi. Lira krizi, ABD’nin ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131yla yak\u0131ndan ilgilidir, ancak \u015fu ana kadar T\u00fcrkiye ile ABD aras\u0131ndaki ikili ili\u015fkilerde bir ilerleme kaydedilememi\u015ftir. Erdo\u011fan sonunda bask\u0131ya boyun e\u011fip ABD ile gerginli\u011fi azaltm\u0131\u015f olsa bile, k\u00f6t\u00fcle\u015fen mali durum, d\u00fc\u015f\u00fck yat\u0131r\u0131mc\u0131 g\u00fcveni ve yetersiz ekonomik y\u00f6netimi gibi bir\u00e7ok zorlukla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r ve “orta gelir tuza\u011f\u0131n\u0131” k\u0131rmak i\u00e7in hala etkili \u00f6nlemler bulunmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 milliyet\u00e7i islamc\u0131 pop\u00fclist hareketlerin y\u00fckseli\u015finden faydalanm\u0131\u015f, ancak pop\u00fclizmin do\u011fas\u0131nda var olan dezavantajlar kalk\u0131nma zorluklar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcreselle\u015fme ba\u011flam\u0131nda, servetin da\u011f\u0131lmas\u0131 ve ak\u0131\u015f\u0131, bilginin yay\u0131lmas\u0131 ve homojen da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, hiyerar\u015fik sistemin par\u00e7alanmas\u0131 ve toplumun d\u00fczle\u015fmesi ile iktidar\u0131n a\u015fa\u011f\u0131ya kaymas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz e\u011filimler haline gelmi\u015ftir. Haklara y\u00f6nelik giderek artan beklentiler ile elitizm aras\u0131ndaki u\u00e7urum ve gerilim giderek b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir ideoloji, sosyal hareket ve siyasi strateji olarak pop\u00fclizm, Bat\u0131 temsili demokrasisinin krizi ba\u011flam\u0131nda h\u0131zla ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. [24]<\/p>\n\n\n\n

Kemalist d\u00f6neminde T\u00fcrkiye\u2019nin ulusal kimli\u011fi iki g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan par\u00e7alanm\u0131\u015ft\u0131: Bunlardan biri kentli se\u00e7kin s\u0131n\u0131f ve orduda yer alan laik, Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f T\u00fcrkler; di\u011feri ise uzak k\u00f6ylerde ve k\u00fc\u00e7\u00fck kasabalarda ya\u015fayan ve \u0130slam geleneklerine ba\u011fl\u0131 T\u00fcrklerdir.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki grup, T\u00fcrkiye\u2019nin modernle\u015fme s\u00fcrecinde \u015fiddetli \u00e7eki\u015fmeler ve m\u00fccadeleler ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’nin marjinal sosyal s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131n iktidar\u0131n merkezine ge\u00e7i\u015fi ve demokratik se\u00e7imler yoluyla devlet iktidar\u0131n\u0131n kontrol\u00fc, pop\u00fclizmin y\u00fckseli\u015finin \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Kemalizm yerine Erdo\u011fanizm olarak an\u0131lan Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin sosyal taban\u0131, esas olarak Orta ve Do\u011fu Anadolu’daki k\u0131rsal ve k\u00fc\u00e7\u00fck kasaba sakinlerini, kentle\u015fme hareketindeki yeni ortaya \u00e7\u0131kan ve dindar orta s\u0131n\u0131f\u0131 ve Avrupa’daki T\u00fcrk g\u00f6\u00e7menleri i\u00e7ermektedir. Bunlar, pop\u00fclizmin ana destek\u00e7ileridir. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, bu kesimin deste\u011fini kullanarak arka arkaya parlamento ve cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerini kazanm\u0131\u015f ve referandumlar yoluyla parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, kamuoyunu kullanarak kurumsal d\u00fczenlemeler ve siyasi kurallar olu\u015fturmay\u0131 ve yeni sistemi ve kurallar\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in referandumlara g\u00fcvenmeyi i\u00e7ermektedir. T\u00fcrkiye\u2019de ba\u015fkanl\u0131k sistemini kurmak i\u00e7in anayasa de\u011fi\u015fikliklerinin y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konmas\u0131 s\u00fcreci buna en iyi \u00f6rnektir. 2007, 2010 ve 2017 y\u0131llar\u0131ndaki anayasa de\u011fi\u015fiklikleri, referandumlarda s\u0131ras\u0131yla %68,95, %58 ve %51,4 onay oran\u0131yla kabul edildi. Bu nedenle, pop\u00fclist temellere dayanan referandumlar, T\u00fcrkiye’nin siyasi sistem d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Pop\u00fclizm, do\u011frudan demokrasiyi vurgular, kitlelerin evrensel kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 vurgular<\/strong> ve “t\u00fcm halk\u0131” t\u00fcm eylemlerin tek me\u015fruiyet kayna\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr. Bu, t\u00fcm toplumda geni\u015f bir siyasi seferberlik ve t\u00fcm sivillerin birle\u015fik siyasi s\u00fcrece m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca geni\u015f bir \u015fekilde dahil edilmesini gerektirir. Bu, pop\u00fclist siyasi uygulaman\u0131n hayata ge\u00e7irilmesi i\u00e7in bir \u00f6n ko\u015fuldur, ancak bu \u00f6n ko\u015fulu ger\u00e7ekle\u015ftirme s\u00fcreci \u00e7ok tehlikelidir. Dikkatli olunmazsa, pop\u00fclizm otoriterli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fecek veya siyasi diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc te\u015fvik edecektir. [2<\/strong>5]<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, “pop\u00fclizm, s\u0131radan insanlar\u0131n sesini duyurmak ve s\u0131radan insanlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc ve karizmatik liderlerin gerekti\u011fi propagandas\u0131n\u0131 yapar . Pop\u00fclistler, denetim ve dengeyi savunan ve az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131 koruyan liberal demokrasi\/temsili demokrasiye \u015f\u00fcpheyle bakar. Kitle demokrasisi ve do\u011frudan demokrasi sistemlerini desteklerler ve karizmatik liderlerin s\u0131radan insanlar\u0131n siyasi co\u015fkusunu uyand\u0131rmas\u0131n\u0131 ve siyasetten uzakla\u015fm\u0131\u015f kitleleri siyasi s\u00fcrece dahil etmesini umarlar.” [26]<\/strong> Pop\u00fclizm \u00e7o\u011fu durumda <\/strong>T\u00fcrkiye sosyalistleri aras\u0131nda halk\u00e7\u0131l\u0131k olarak olumlanmakta ve Mustafa Kemal\u2019e ba\u011flanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan, s\u00f6zde kitle seferberli\u011fi, taban siyaseti ve ulusal referandumlar yoluyla “karizmatik” bir lider haline geldi ve T\u00fcrkiye’nin parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015fini ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Pop\u00fclizm, ulusal siyasi seferberli\u011fi ve yayg\u0131n siyasi kat\u0131l\u0131m\u0131 somutla\u015ft\u0131rsa da, iktidar partisi siyasi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in bunu kulland\u0131\u011f\u0131nda me\u015fruiyeti ve otoritesi sorgulanmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, anayasa de\u011fi\u015fikliklerine ili\u015fkin referandum, T\u00fcrkiye\u2019deki farkl\u0131 sosyal s\u0131n\u0131flar, siyasi gruplar ve dini gruplar aras\u0131ndaki kamuoyu g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 yans\u0131tmakla kalm\u0131yor, ayn\u0131 zamanda son y\u0131llarda T\u00fcrkiye\u2019nin siyasi, ekonomik, dini ve etnik alanlar\u0131nda t\u0131rmanan \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n bir mikrokozmunu olu\u015fturuyor. Bu nedenle, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmeti, halk\u0131n ho\u015fnutsuzlu\u011funu ve endi\u015felerini hafifletmek i\u00e7in toplumsal tabakala\u015fma ve b\u00f6l\u00fcnmeleri gidermeye y\u00f6nelik acil \u00f6nlemler almal\u0131d\u0131r; aksi takdirde, bu durum daha fazla toplumsal par\u00e7alanmaya yol a\u00e7abilir.<\/p>\n\n\n\n

 Ayr\u0131ca, AKP’nin Haziran 2015 parlamento se\u00e7imlerinde mutlak \u00e7o\u011funlu\u011funu kaybetmesinden, 2017 anayasa referandumundaki dar \u00e7o\u011funlu\u011funa ve 2018 cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlerindeki s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00e7o\u011funlu\u011funa, B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi’nde \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011flayamamas\u0131na kadar her \u015fey, Erdo\u011fan ve AKP’nin iktidar avantaj\u0131n\u0131n zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. T\u00fcrk sa\u011f pop\u00fclizminin co\u015fkusunun ne kadar s\u00fcrece\u011fi tahmin etmek a\u00e7\u0131k\u00e7a zordur. “Ge\u00e7i\u015f d\u00f6neminde ulus in\u015fas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan pop\u00fclizmin y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131, demokratik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc krizinin kaynaklar\u0131ndan biri, s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ve elitler ile kitleler aras\u0131ndaki keskin \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kaynaklar\u0131ndan biri olabilece\u011fi ger\u00e7e\u011finde yatmaktad\u0131r. Pop\u00fclizmin irrasyonelli\u011fi ve ho\u015fg\u00f6r\u00fcs\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, demokratik siyasetin k\u00fclt\u00fcrel ve de\u011fer temellerini yok edecektir.”[<\/strong>27] Bu durum, siyasi ve sosyal bir ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde olan T\u00fcrkiye i\u00e7in de a\u00e7\u0131k\u00e7a ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n

DI\u015e POL\u0130T\u0130KA<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son olarak, ba\u015fkanl\u0131k sisteminin kurulmas\u0131 d\u0131\u015f politikada bir de\u011fi\u015fime yol a\u00e7t\u0131, ancak T\u00fcrkiye’nin “kaybolmu\u015f ve kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7indeki” durumu, d\u0131\u015f politika y\u00f6n\u00fcn\u00fcn son derece belirsiz kald\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Amerikal\u0131 akademisyen Samuel Huntington, T\u00fcrkiye’yi bir zamanlar “kaybolmu\u015f ve kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131k bir \u00fclke” olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131; bu g\u00f6r\u00fc\u015f, \u00fclkenin d\u0131\u015f politika tercihlerine de yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, iktidar\u0131n\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda Davuto\u011flu doktrininin stratejik derinlik ve yumu\u015fak g\u00fc\u00e7 ilkelerine dayanarak Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131nda dengeli bir diplomatik duru\u015f sergilemi\u015f, diplomatik stratejisinde Do\u011fu \u00fclkelerinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f ve “s\u0131f\u0131r sorunlu” bir iyi kom\u015fuluk politikas\u0131 \u00f6nermi\u015ftir. Son y\u0131llarda, T\u00fcrkiye\u2019nin artan g\u00fcc\u00fc, Bat\u0131 \u00fclkelerinin g\u00f6receli gerilemesi ve Orta Do\u011fu ile jeopolitik manzaradaki dramatik de\u011fi\u015fiklikler ile birlikte, T\u00fcrkiye yumu\u015fak g\u00fcce dayal\u0131 bir idealizmden sert g\u00fcc\u00fc kullanan ahlaki bir ger\u00e7ek\u00e7ili\u011fe ge\u00e7i\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong> [28]<\/p>\n\n\n\n

 \u0130htiyatl\u0131 ve rasyonel \u201cneo-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u201d, giderek fanatik ve pervas\u0131z bir \u201cneo-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u201da d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u201cE\u011fer imparatorluk vizyonu ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7o\u011fulculuk \u2018neo-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u2019 iki aya\u011f\u0131d\u0131r dersek, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi\u2019nin iktidar konumu giderek daha istikrarl\u0131 hale geldik\u00e7e, \u2018neo-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u2019taki \u2018k\u00fclt\u00fcrel \u00e7o\u011fulculuk ve bir arada ya\u015fama\u2019 boyutu hem i\u00e7 politikada hem de d\u0131\u015f politikada solarken, \u2018imparatorluk vizyonu ve b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 h\u0131rs\u0131\u2019 boyutlar\u0131 ile \u2018\u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n birli\u011fi\u2019 vurgusu giderek daha belirgin hale geldi.\u201d [29]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu, \u201cneo-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k\u201d vizyonu alt\u0131nda Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmetinin siyasi h\u0131rslar\u0131n\u0131 vurgulamakta ve ayn\u0131 zamanda T\u00fcrk diplomasisinin i\u00e7 politikaya hizmet etme e\u011filiminin giderek daha belirgin hale geldi\u011fini g\u00f6stermektedir ki bu, T\u00fcrkiye\u2019deki son derece merkeziyet\u00e7i olan siyasi sistemle uyumludur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Orta Do\u011fu\u2019da T\u00fcrkiye, \u201cs\u0131f\u0131r sorunlu diplomasi\u201d stratejisinden aktif bir m\u00fcdahaleci yakla\u015f\u0131ma ge\u00e7mi\u015ftir; Arap-\u0130srail \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na aktif olarak m\u00fcdahale ederek \u0130srail\u2019i yabanc\u0131la\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ( ), Orta Do\u011fu \u00fclkelerinin siyasi ge\u00e7i\u015f s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131lm\u0131\u015f, Esad rejimini devirmede Suriye muhalefetini desteklemi\u015f ve Suriye\u2019nin yeniden in\u015fas\u0131nda hakimiyet m\u00fccadelesi vermek \u00fczere Afrin b\u00f6lgesine asker g\u00f6ndermi\u015ftir. M\u0131s\u0131r, Suudi Arabistan ve Suriye gibi b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerle \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r ve \u0130ran ile ili\u015fkiler ge\u00e7ici olarak d\u00fczelmi\u015f olsa da gelecek belirsizli\u011fini korumaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’nin durumu yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirmesi ve belirli diplomatik politika hatalar\u0131 nedeniyle bir dizi krize s\u00fcr\u00fcklendi\u011fi ve Ortado\u011fu’daki konumunun giderek hassasla\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu-Bat\u0131 ili\u015fkileri konusunda Erdo\u011fan, K\u00fcrt sorunu ve G\u00fclen’in iadesi konusunda ABD ile s\u00fcrekli olarak \u00e7at\u0131\u015fm\u0131\u015f, ter\u00f6rle m\u00fccadele ve m\u00fclteci sorunlar\u0131 konusunda Avrupa Birli\u011fi ile ya\u015fanan anla\u015fmazl\u0131klar ise AB \u00fcyelik s\u00fcrecini durdurmu\u015ftur. Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7ler, T\u00fcrkiye’nin ba\u015fkanl\u0131k siyasi reformlar\u0131na temkinli ve olumsuz tepki g\u00f6stermi\u015f, Erdo\u011fan’\u0131n yeniden se\u00e7ilmesinden sonra T\u00fcrkiye’yi nereye g\u00f6t\u00fcrece\u011fini sorgulam\u0131\u015flard\u0131r; bu, Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerin \u00f6nceki se\u00e7imlerden sonraki tutumlar\u0131yla keskin bir tezat olu\u015fturmaktad\u0131r. Erdo\u011fan’\u0131n yeni kabinesi, AB \u00fcyeli\u011fi konusundaki tutumunu yans\u0131tacak \u015fekilde Avrupa \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131 D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile birle\u015ftirdi. ABD’nin T\u00fcrkiye’ye uygulad\u0131\u011f\u0131 ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar, lira krizine ve ciddi ekonomik zarara yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, T\u00fcrkiye’nin ABD m\u00fcttefiki ve NATO \u00fcyesi stat\u00fcs\u00fcyle i\u00e7 i\u00e7e olmas\u0131 nedeniyle, Bat\u0131 \u00fclkeleriyle gelecekteki ili\u015fkilerinin sorunsuz ge\u00e7mesi olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye ile Rusya aras\u0131ndaki dalgal\u0131 ikili ili\u015fkiler de T\u00fcrkiye\u2019nin diplomatik pasifli\u011fini yans\u0131t\u0131yor: B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc vurgulamak i\u00e7in bir Rus sava\u015f u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmesi, ikili ili\u015fkilerin en d\u00fc\u015f\u00fck noktas\u0131na yol a\u00e7t\u0131; Suriye\u2019deki pratik \u00e7\u0131karlar\u0131na, \u00f6zellikle de K\u00fcrt meselesine y\u00f6nelik Bat\u0131\u2019n\u0131n m\u00fcdahalesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131nca, Erdo\u011fan Rusya ile ili\u015fkilerini d\u00fczeltmek zorunda kald\u0131; enerji ve siyasi \u00e7\u0131karlar\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mesi, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkilerinde say\u0131s\u0131z gizli tehlike yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olma h\u0131rs\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti Orta Do\u011fu’da ortak tarihsel haf\u0131zay\u0131 ve \u0130slami kimli\u011fi vurgulamaktad\u0131r; Orta Asya’da T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n ortak etnik ve dilsel temellerini vurgulamaktad\u0131r; Balkanlar’da ise ge\u00e7mi\u015fteki medeniyetler aras\u0131 bir arada ya\u015fama deneyimini ve Avrupa \u00fclkeleriyle olan tarihsel \u00f6zde\u015fle\u015fmeyi vurgulamaktad\u0131r. AB, ABD ve Rusya nezdindeki pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rmak i\u00e7in G\u00fcneydo\u011fu Asya, Do\u011fu Asya, Latin Amerika ve Afrika ile yak\u0131n ba\u011flar kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bunlar, Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 olma h\u0131rs\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r, ancak ger\u00e7ekte T\u00fcrkiye’nin ulusal g\u00fcc\u00fc ve kapasitesini \u00e7ok a\u015fmaktad\u0131r. \u00c7ok say\u0131da \u00fclkeyle ili\u015fkilerindeki krizler de d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki s\u0131k hatalar\u0131 ortaya koymakta ve “y\u00f6n\u00fcn\u00fc kaybetmi\u015f bir \u00fclke”<\/strong> g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc daha da vurgulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak, yeni ba\u015fkanl\u0131k sistemi alt\u0131nda T\u00fcrkiye\u2019nin son derece merkezile\u015fmi\u015f siyasi rejimi, derinle\u015fen toplumsal b\u00f6l\u00fcnmeler ve s\u0131k s\u0131k ya\u015fanan siyasi ve ekonomik krizler yads\u0131namaz ger\u00e7eklerdir. \u0130\u00e7 siyasi y\u00f6neti\u015fim krizleri, sa\u011f pop\u00fclizmin devam eden etkisi, etnik ve dini meselelerin giderek artan karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve istikrars\u0131z d\u0131\u015f ili\u015fkiler, Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi h\u00fck\u00fcmetinin siyasi iktidar\u0131 i\u00e7in ciddi zorluklar te\u015fkil etmektedir. Erdo\u011fan bu zorluklar\u0131 etkili bir \u015fekilde ele almay\u0131 ba\u015faramazsa, T\u00fcrkiye toplumsal b\u00f6l\u00fcnme ve siyasi kaosa s\u00fcr\u00fcklenme riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacakt\u0131r. Bununla birlikte, tarihsel bir tercih ve T\u00fcrk halk\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu aras\u0131ndaki siyasi iktidar m\u00fccadelelerinin bir sonucu olarak, Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin y\u00f6netim deneyimlerini ve derslerini kapsaml\u0131 bir \u015fekilde \u00f6zetleyebilmelerini, di\u011fer \u00fclkelerin kalk\u0131nma deneyimlerinden tam olarak ders alabilmelerini, pratik siyasi ve ekonomik kalk\u0131nma stratejileri olu\u015fturabilmelerini ve gerekli siyasi ve ekonomik reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirebilmelerini umuyoruz. B\u00f6ylece T\u00fcrkiye, ulusal ko\u015fullar\u0131na uygun, halk\u0131n\u0131n taleplerine cevap veren ve uluslararas\u0131 duruma uygun bir siyasi kalk\u0131nma yoluna girebilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye’nin T\u00fcrk Tipi Ba\u015fkanl\u0131k Sistemine Ge\u00e7i\u015fi: 2017 Anayasa De\u011fi\u015fikli\u011finin Sonu\u00e7lar\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019yi Bekleyen Belirsiz Gelecek T\u00fcrkiye\u2019de Hakim Olan Sa\u011f Pop\u00fclist Ak\u0131m ve Y\u00fcksek D\u00fczeyde Merkeziyet\u00e7i Siyasi Rejimin \u00c7eli\u015fmeleri 22 \u015eubat 2019, Kaynak: People’s Forum: Academic Frontiers Dergisi, Yazar: Li Yanzhi, Liaoning \u00dcniversitesi Tarih Fak\u00fcltesi Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 ve Profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr. Ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131 aras\u0131nda Orta Do\u011fu’daki siyasi sistemlerin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,4,53],"tags":[],"class_list":["post-6502","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6502","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6502"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6502\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6504,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6502\/revisions\/6504"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6502"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6502"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6502"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}