{"id":6528,"date":"2026-06-14T13:36:26","date_gmt":"2026-06-14T13:36:26","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6528"},"modified":"2026-06-14T13:36:27","modified_gmt":"2026-06-14T13:36:27","slug":"somuru-nedir-sosyalist-ulkelerde-somuru-kavraminin-dogru-analizi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6528","title":{"rendered":"S\u00f6m\u00fcr\u00fc Nedir: Sosyalist \u00dclkelerde S\u00f6m\u00fcr\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Do\u011fru Analizi"},"content":{"rendered":"\n

S\u00f6m\u00fcr\u00fc Nedir: Sosyalist \u00dclkelerde S\u00f6m\u00fcr\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Do\u011fru Analizi<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Prof. Dong Degang,\u00a01950-2009\u00a0\u00a0Merkezi Parti Okulu Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc Direkt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Marksist ekonomi felsefesi uzman\u0131<\/strong>, Kas\u0131m 2001<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

“S\u00f6m\u00fcr\u00fc” terimi s\u0131kl\u0131kla kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z temel bir kavramd\u0131r. S\u00f6m\u00fcr\u00fc sorunu, Marksizm ve sosyalizmin temeline ait, derin bir teorik meseledir. Ayn\u0131 zamanda y\u0131llard\u0131r tam olarak anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve kadrolar ile kitlelerin \u015fu anda olduk\u00e7a kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, derinlemesine ara\u015ft\u0131rma gerektiren bir konudur.<\/p>\n\n\n\n

Marksizmin ge\u00e7mi\u015fte s\u00f6m\u00fcr\u00fcye yapt\u0131\u011f\u0131 vurgu, kapitalist toplumdaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131, \u00f6zellikle s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmay\u0131, s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesini ve devrimi te\u015fvik ederek eski kapitalist d\u00fcnyay\u0131 y\u0131kmay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. Bu m\u00fccadele ve ele\u015ftiri, ilkel, barbar kapitalizmden modern, uygar kapitalizme ge\u00e7i\u015fte \u00e7ok \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fc ve Marksizmin buna katk\u0131s\u0131 yads\u0131namaz.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi ise durum olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r, \u00f6zellikle \u00c7in’de. Ba\u015fl\u0131ca g\u00f6revimiz art\u0131k eski sistemi devirmek i\u00e7in devrim ve s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi de\u011fil, yeni bir toplumun in\u015fas\u0131, \u00f6zellikle de ekonomik kalk\u0131nman\u0131n in\u015fas\u0131d\u0131r.
Bu yeni toplumu in\u015fa etmek i\u00e7in, toplumdaki t\u00fcm olumlu g\u00fc\u00e7leri seferber etmeli ve onlara yak\u0131ndan g\u00fcvenmeli, sosyalist pazar ekonomisini g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde geli\u015ftirmeliyiz. S\u00f6m\u00fcr\u00fc sorununun yenilenmi\u015f ve bilimsel bir \u015fekilde anla\u015f\u0131lmas\u0131, sosyalist pazar ekonomisini geli\u015ftirme konusundaki kararl\u0131 ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z, t\u00fcm insanlar\u0131n (\u00e7e\u015fitli sosyal gruplar dahil) davran\u0131\u015flar\u0131yla bilimsel bir \u015fekilde ilgilenmemiz ve do\u011fru bir kalk\u0131nma y\u00f6n\u00fcn\u00fc korumam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck pratik \u00f6neme sahiptir. Elbette bu sorun olduk\u00e7a zordur. Bu makale, baz\u0131 ki\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015fleri tart\u0131\u015fmay\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirsiz ve karma\u015f\u0131k olan s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca netle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

I. Sosyalist \u00dclkelerde S\u00f6m\u00fcr\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Anlam\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131n\u0131n i\u00e7 anlam\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak, s\u00f6m\u00fcr\u00fcyle ilgili \u00f6nceki form\u00fclasyonlar\u0131n dikkate al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu form\u00fclasyonlar esas olarak Cihai Ansiklopedisi<\/em> ve Modern \u00c7ince S\u00f6zl\u00fck<\/em>‘teki ilgili maddelerde yans\u0131t\u0131lmaktad\u0131r.
Cihai Ansiklopedisi<\/em> s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc \u015f\u00f6yle tan\u0131mlar: “\u2460 bask\u0131 yaparak; zorla el koymak. … \u2461 bir grup insan\u0131n veya bir sosyal grubun, \u00f6zel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 veya parasal sermayesini kullanarak, ba\u015fka bir grubun veya di\u011fer sosyal gruplar\u0131n eme\u011finin \u00fcr\u00fcnlerine kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el koymas\u0131n\u0131 ifade eder. …” [\u2460]
Modern \u00c7ince S\u00f6zl\u00fck<\/em> s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc benzer \u015fekilde tan\u0131mlar: “ba\u015fkas\u0131n\u0131n eme\u011fine veya eme\u011finin \u00fcr\u00fcnlerine, esas olarak \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti yoluyla, kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el koymak.” [\u2461]<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlanabilir: “ba\u015fka bir ki\u015finin eme\u011fine veya m\u00fclk\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el koyma eylemi.”<\/p>\n\n\n\n

Bu tan\u0131m, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn nesnesinin “ba\u015fkalar\u0131n\u0131n eme\u011fi veya m\u00fclk\u00fc” oldu\u011funu belirtir. “M\u00fclk”, “eme\u011fin \u00fcr\u00fcnleri”nden daha geni\u015f ve daha uygulanabilir bir kavramd\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6m\u00fcr\u00fc ekonomik bir eylemdir; as\u0131l mesele ve \u00f6z\u00fc, tam olarak s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn orijinal anlam\u0131 olan “kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koyma”d\u0131r.
\u0130nsanlar\u0131n bu tan\u0131mlara b\u00fcy\u00fck itirazlar\u0131 olmayacakt\u0131r, bu y\u00fczden \u015fimdilik do\u011fru kabul edilebilir.
\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00f6zel m\u00fclkiyeti yoluyla m\u0131 yoksa \u00f6zel m\u00fclkiyetin mutlaka s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc gerektirip gerektirmedi\u011fi konusuna gelince, Modern \u00c7ince S\u00f6zl\u00fck<\/em> tam olarak net de\u011fildir; “esas olarak” ifadesi bunu zaten g\u00f6stermektedir. Ben de bununla ilgili \u015f\u00fcpheler ta\u015f\u0131yorum, bu nedenle bu makalede bunu s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131na dahil etmeyece\u011fim, ve a\u015fa\u011f\u0131da b\u00f6l\u00fcmlerde analiz edece\u011fim  
S\u00f6m\u00fcr\u00fc, reddedilmesi gereken olumsuz bir sosyal olguyu ifade eden, a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 bir terimdir. \u00d6zellikle \u00c7in’de, birinin s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc oldu\u011funu do\u011frulamak neredeyse siyasi bir \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na e\u015fde\u011ferdir ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir siyasi \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 yolda\u015flar\u0131n “s\u00f6m\u00fcr\u00fc tarafs\u0131z bir kavramd\u0131r” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne kat\u0131lm\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu, bug\u00fcne kadarki neredeyse t\u00fcm ba\u015far\u0131lar\u0131m\u0131zla—-sosyalizmin temel gerekliliklerinden birinin s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu inanc\u0131m\u0131z dahil—\u00e7eli\u015fmektedir.<\/p>\n\n\n\n

II. S\u00f6m\u00fcr\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Kapsam\u0131: \u00dc\u00e7 T\u00fcr S\u00f6m\u00fcr\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

As\u0131l sorun, s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131n nas\u0131l kavranaca\u011f\u0131nda yatmaktad\u0131r. Ger\u00e7ek sosyal hayata dayanarak, s\u00f6m\u00fcr\u00fc kabaca \u00fc\u00e7 t\u00fcre ayr\u0131labilir:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, ekonomik olmayan ya\u011fmad\u0131r.<\/strong> Bu, \u015fiddet veya zor g\u00fcc\u00fc yoluyla ger\u00e7ekle\u015ftirilen ya\u011fmay\u0131 ifade eder. Bunun ko\u015fulu, s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcn\u00fcn belirli bir derecede \u015fiddet veya g\u00fcce sahip olmas\u0131 ve bu \u015fiddet veya g\u00fcc\u00fcn\u00fc k\u00e2r elde etmek i\u00e7in bir ara\u00e7 olarak kullanmas\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, pazar d\u0131\u015f\u0131 ekonomilerde, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 k\u00f6le sahipleri veya toprak a\u011falar\u0131, k\u00f6leleri veya k\u00f6yl\u00fcleri kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmaya veya fahi\u015f vergiler \u00f6demeye zorlar. Bu t\u00fcr s\u00f6m\u00fcr\u00fc genellikle a\u00e7\u0131k ve g\u00f6z \u00f6n\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, zimmete para ge\u00e7irme ve h\u0131rs\u0131zl\u0131kt\u0131r.<\/strong> \u00d6rne\u011fin, kamu fonlar\u0131n\u0131 zimmete ge\u00e7irme, r\u00fc\u015fvet kabul etme, vergi ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k vb. Bu s\u00f6m\u00fcr\u00fc bi\u00e7imleri genellikle yasa d\u0131\u015f\u0131d\u0131r ve yaln\u0131zca gizlice yap\u0131labilir, bu da onlar\u0131 son derece gizli k\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn \u00c7in’deki yolsuzlu\u011fun \u00e7o\u011fu bu kategoriye girer. Bu t\u00fcr s\u00f6m\u00fcr\u00fc mutlaka \u00f6zel m\u00fclkiyet kullan\u0131m\u0131n\u0131 gerektirmez; tamamen “elini cebine atarak” yap\u0131labilir. Bu ger\u00e7ek, bu makalenin \u00f6zel \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 m\u00fclkiyetini s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131na dahil etmemesinin ana nedenlerinden biridir.
Baz\u0131lar\u0131 bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar\u0131n su\u00e7 te\u015fkil etti\u011fini ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak kabul edilemeyece\u011fini savunmaktad\u0131r. Ancak ekonomik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, bu t\u00fcr davran\u0131\u015flar “ba\u015fkalar\u0131n\u0131n m\u00fclk\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koyma” anlam\u0131na gelir ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r, ancak buradaki “ba\u015fkalar\u0131” devleti veya ba\u015fka bir toplumsal \u00f6zneyi ifade ediyor olsa bile s\u00f6m\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu iki davran\u0131\u015f t\u00fcr\u00fc de herhangi bir ekonomik maliyet \u00f6demeden ya\u011fmalama, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n eme\u011fine veya m\u00fclk\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koyma \u00f6rnekleridir ve bu nedenle s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil eder.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, e\u015fitsiz m\u00fcbadele.<\/strong> Bir taraf, bir pazar m\u00fcbadelesinde di\u011fer taraf\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el koydu\u011funda ortaya \u00e7\u0131kar. Bu esas olarak iki bi\u00e7imde kendini g\u00f6sterir: Bunlardan biri, a\u015f\u0131r\u0131 k\u00e2r aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r.
\u00d6rne\u011fin, baz\u0131 i\u015fletmeler y\u00fcksek k\u00e2r elde etmek i\u00e7in tekelci fiyatland\u0131rma (\u00f6zellikle idari tekel fiyatland\u0131rmas\u0131) kullanarak t\u00fcketici \u00e7\u0131karlar\u0131na zarar verirler.
Di\u011feri ise ekonomik sahteciliktir. \u00d6rne\u011fin, ba\u015fkalar\u0131n\u0131 aldatmak i\u00e7in sahte veya kalitesiz mal \u00fcretip satmak, di\u011fer taraf\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in ekonomik s\u00f6zle\u015fmeleri ihlal etmek ve baz\u0131 i\u015fletme sahiplerinin i\u015f\u00e7i \u00fccretlerini ve di\u011fer hak edilmi\u015f haklar\u0131 (normal i\u015f korumas\u0131, sigorta ve di\u011fer sosyal yard\u0131mlar) bast\u0131rmas\u0131. Bunlar a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7eren e\u015fitsiz m\u00fcbadelelerdir. Bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6zneleri \u00f6zel i\u015fletme sahipleri olabilece\u011fi gibi kamu sekt\u00f6r\u00fcndeki y\u00f6neticiler de olabilir. Bu, bu makalenin \u00f6zel m\u00fclkiyeti s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131na dahil etmek istememesinin bir ba\u015fka \u00f6nemli nedenidir.<\/p>\n\n\n\n

E\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7erip i\u00e7ermedi\u011fi, sorunun zor bir noktas\u0131d\u0131r ve derinlemesine analiz gerektiriyor.<\/p>\n\n\n\n

III. E\u015fde\u011ferlerin M\u00fcbadelesi S\u00f6m\u00fcr\u00fc \u0130\u00e7erir mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pratik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarsak, \u015fimdilik ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir s\u00fcre i\u00e7in \u00c7in\u2019de bir sosyalist pazar ekonomisi geli\u015ftirmek durumunday\u0131z.
Pazar ekonomisinin temel kurallar\u0131na, yani e\u015fde\u011ferlerin m\u00fcbadelesi ilkesine ba\u011fl\u0131 kalmal\u0131y\u0131z. Pazardaki e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin de s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7erdi\u011fini ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylersek, bu bug\u00fcnk\u00fc prati\u011fimizle ve acil hedeflerimizle tamamen \u00e7eli\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

Yani, eylemde ve pratikte e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadeleyi savunmal\u0131, ancak teoride onu inkar etmeliyiz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, \u00f6zel giri\u015fimcilere ve di\u011fer insanlara kar\u015f\u0131 \u00e7eli\u015fkili tutumlar almak durumunda oldu\u011fumuzu g\u00f6rmeliyiz: \u00f6zel giri\u015fimcileri \u00c7in\u2019deki sosyalizm davas\u0131n\u0131 destekleyen yap\u0131c\u0131lar\u0131 olarak tan\u0131mal\u0131 ve hatta onlar i\u00e7inden ileri d\u00fczeydeki \u00fcyelerinin \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’ne kat\u0131lmas\u0131na izin vermeliyiz; ancak ayn\u0131 zamanda onlar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fcler olarak g\u00f6rmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n

Bu ger\u00e7ek \u00e7eli\u015fkiyi \u00e7\u00f6zmenin temel yolu, olgulara ve prati\u011fin gereklerine g\u00f6re teorimizi d\u00fczeltmek ve geli\u015ftirmektir.<\/p>\n\n\n\n

Lenin bir keresinde \u015f\u00f6yle demi\u015fti: “\u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn prati\u011fi \u2014 hakikatin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc olarak ve \u015feyler aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131n\u0131n ve \u015feylerin insan i\u00e7in gerekli oldu\u011fu noktan\u0131n fiili belirleyicisi olarak \u2014 \u015feylerin tam ‘tan\u0131m\u0131’na dahil edilmelidir.”[\u2462] Teori, insanlar\u0131n prati\u011fini yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ve insanlar\u0131n prati\u011fine hizmet etti\u011fi i\u00e7in, \u00e7e\u015fitli \u015feyleri tan\u0131rken ve de\u011ferlendirirken prati\u011fin ihtiya\u00e7lar\u0131na odaklanmal\u0131y\u0131z.
Elbette, sadece pratik ihtiya\u00e7lardan bahsetmek yeterli de\u011fildir; ayr\u0131ca teorik bir perspektiften iyi temellendirilmi\u015f bilimsel bir analiz yapmal\u0131y\u0131z.
Geleneksel Marksist ekonomi politik teorisi, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7erdi\u011fini savunur.<\/strong> Geleneksel ekonomi politik teorisi<\/strong>nin birincil ve en \u00f6nemli tezi, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin bi\u00e7imsel olarak e\u015fit olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 sat\u0131n almak i\u00e7in kullan\u0131lan sermayenin yaln\u0131zca de\u011fer aktarabildi\u011fi ve de\u011feri art\u0131ramayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcd\u00fcr. (dolay\u0131s\u0131yla “sabit sermaye” terimi).
M\u00fcbadele edilen \u00f6zel meta (i\u015f\u00e7inin emek g\u00fcc\u00fc), kendi de\u011ferinin \u00e7ok \u00f6tesinde bir de\u011fer yarat\u0131r; yani kendini art\u0131rabilir, bu da i\u015f\u00e7inin emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn i\u00e7sel de\u011feri ile i\u015fverenin kullan\u0131m\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 daha b\u00fcy\u00fck de\u011fer aras\u0131nda bir farkla sonu\u00e7lan\u0131r (dolay\u0131s\u0131yla “de\u011fi\u015fken sermaye” terimi). Bu nedenle, sermaye taraf\u0131ndan \u00fcretilen t\u00fcm k\u00e2r, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m\u0131yla yarat\u0131lan art\u0131 de\u011ferdir ve bu da s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil eder.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131\u2014makineler– yaln\u0131zca de\u011fer aktarmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda de\u011feri art\u0131rabilir. \u0130\u015fte sadece iki tezle bunu savunay\u0131m:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, farkl\u0131 topraklar\u0131 i\u015flemek i\u00e7in ayn\u0131 miktarda emek harcansa da, hasat farkl\u0131d\u0131r. Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin birim de\u011feri (toplumsal olarak gerekli emek zaman\u0131) sabit verildi\u011finde, iyi toprak daha fazla de\u011fer getirecektir ve topra\u011f\u0131n kendisinin katma de\u011fer etkisi yads\u0131namaz. Bunu geni\u015fletmem gerekirse, geli\u015fmi\u015f makinelerin kullan\u0131m\u0131 genellikle emek verimlili\u011fini 10 veya 100 kat art\u0131rabilir, b\u00f6ylece kendi de\u011ferinin \u00f6tesinde de\u011fer getirir, bu y\u00fczden insanlar makineleri kullanmaya isteklidir. B\u00f6yle olmazsa, kim bo\u015funa veya geli\u015fmi\u015f makineleri kullanma riskine girerek \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ki?<\/p>\n\n\n\n

 \u0130kincisi, bir\u00e7ok emek arac\u0131, \u00f6zellikle “robotlar”, insan eme\u011finin bir k\u0131sm\u0131n\u0131n yerini alabilir (a\u011f\u0131r ve basit fiziksel emekten h\u00fcnerli ve karma\u015f\u0131k zihinsel eme\u011fe kadar), b\u00f6ylece robotlar eme\u011fe benzer bir rol oynar ve ikisi belirli bir derecede e\u015fde\u011ferli\u011fe sahiptir. \u0130nsan eme\u011fi de\u011fer yaratabilirken, insan eme\u011finin yerini alan bu emek ara\u00e7lar\u0131 neden yaln\u0131zca de\u011fer aktarabilir? Bunu daha \u00f6nce bir\u00e7ok makale ve kitapta ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m[\u2463].<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, sermaye sahipleri taraf\u0131ndan elde edilen getiriler belirli bir aral\u0131kta me\u015fru ve rasyonel kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’de, ekonomik kalk\u0131nmayla birlikte i\u015f\u00e7iler giderek daha fazla m\u00fclk sahibi olacakt\u0131r. Acil t\u00fcketim ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131laman\u0131n \u00f6tesinde, insanlar getirilerden yararlanmak i\u00e7in servetlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak yat\u0131r\u0131m olarak yat\u0131racaklard\u0131r; bu giderek yayg\u0131nla\u015fan bir olgu haline gelecektir. T\u00fcm yat\u0131r\u0131m getirileri s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak kabul edilirse, o zaman \u00c7in’in ekonomisi ne kadar geli\u015firse, o kadar \u00e7ok s\u00f6m\u00fcr\u00fcc\u00fc insan ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olgusu ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 gibi sa\u00e7ma bir sonuca var\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tersine, geleneksel Marksist politik ekonomi teorisi, bir meta olarak (i\u015f\u00e7inin) emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yaln\u0131zca yeniden \u00fcretimini s\u00fcrd\u00fcrme maliyeti i\u00e7in de\u011ferlendirildi\u011fini, (i\u015f\u00e7inin) emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m\u0131ndan kaynaklanan art\u0131k eme\u011fe ise kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak el konuldu\u011funu savunur.
Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, verimlili\u011fin d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu ve bir\u00e7ok insan\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakta zorland\u0131\u011f\u0131 kapitalizmin erken geli\u015fim a\u015famalar\u0131yla uyumludur.
Ancak bu, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ger\u00e7ekli\u011finde farkl\u0131d\u0131r: \u00c7in de dahil olmak \u00fczere \u00e7a\u011fda\u015f \u00fclkelerin \u00e7o\u011funda, i\u015f\u00e7i \u00fccretlerinin fiili d\u00fczeyi art\u0131k i\u015f\u00e7ilerin ve ailelerinin ya\u015fam masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamakla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. \u00dccretler, i\u015f\u00e7ilerin fiili katk\u0131lar\u0131n\u0131 ve vas\u0131fl\u0131 i\u015f\u00e7ilere olan talebi dikkate almak durumundad\u0131r. Bu, i\u015f\u00e7ilerin artan ki\u015fisel servetiyle kan\u0131tlanmaktad\u0131r. Bu nedenle, bir meta olarak ( i\u015f\u00e7inin) emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn mutlaka s\u00f6m\u00fcr\u00fcye tabi oldu\u011funu s\u00f6ylemek yanl\u0131\u015ft\u0131r; bu nedenle her durumda spesifik bir analiz gereklidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak,<\/strong> geleneksel Marksist politik ekonomi teorilerinde veya insanlar\u0131n geleneksel teorileri anlay\u0131\u015f\u0131nda, emek temel olarak do\u011frudan emek veren i\u015f\u00e7i operat\u00f6rlerin eme\u011fi olarak kabul edilirken, bilimsel ve teknik personelin, \u00f6zellikle de y\u00f6netim personelinin eme\u011fi d\u0131\u015flanmakta veya en az\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde hafife al\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu tek tarafl\u0131d\u0131r. Modern ko\u015fullar alt\u0131nda, bilim ve teknolojinin birinci derecede \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler oldu\u011funu, y\u00f6netim eme\u011finin i\u015fletmelerin geli\u015fimi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu ve bilginin ekonomideki rol\u00fcn\u00fcn g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmekteyiz. Ayr\u0131ca, geleneksel Marksist teorilerde tart\u0131\u015f\u0131lan emek esas olarak birinci ve ikinci sekt\u00f6rlerin (yani \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ve t\u00fcketim ara\u00e7lar\u0131) \u00fcretimindeki eme\u011fi ifade eder, hizmetler sekt\u00f6r\u00fcndeki eme\u011fi temel olarak d\u0131\u015flar. Oysa hizmetler sekt\u00f6r\u00fc giderek toplumda kullan\u0131lan eme\u011fin ana par\u00e7as\u0131 haline gelmektedir. \u015eu anda \u00c7in\u2019de hizmet sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn milli gelir katk\u0131s\u0131 % 58 dir ve 360 milyon ki\u015fi bu sekt\u00f6rde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. (2024 y\u0131l\u0131)<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, \u00fcretici emek kavram\u0131n\u0131 kavrarken, hizmetler sekt\u00f6r\u00fcndeki bu ihmal edilmi\u015f eme\u011fi dikkate almal\u0131y\u0131z. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, y\u00f6neticilerin y\u00fcksek gelirleri, sermaye sahiplerinin belirli k\u00e2rlar\u0131 ve \u00f6zel yeteneklere sahip olan “insan sermayesi” sahiplerinin y\u00fcksek maa\u015flar\u0131, onlar\u0131n y\u00f6netim emeklerinin (yat\u0131r\u0131m kararlar\u0131, y\u00f6netici se\u00e7imi ve denetimi vb.), teknoloji geli\u015ftirme emeklerinin ve di\u011fer toplumsal olarak gerekli emeklerin hak etti\u011fi kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131d\u0131r, bunlar s\u00f6m\u00fcr\u00fc de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak,<\/strong> geleneksel Marksist politik ekonomi teorisi, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelede s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fka bir nedenden dolay\u0131 daha reddetmi\u015ftir: \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n e\u015fit olmayan m\u00fclk edinilmi\u015f oldu\u011funu varsayar. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n m\u00fclkiyetindeki bu e\u015fitsizlik tipik olarak m\u00fcbadeleyi daha fazla m\u00fclk sahibi olanlar lehine \u00e7arp\u0131t\u0131r. Bu fikir olduk\u00e7a derindir.
Ancak, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131nda m\u00fclkiyet e\u015fitsizli\u011fi ve m\u00fcbadelenin e\u015fitli\u011fi, birbiriyle ili\u015fkili ancak farkl\u0131 iki konudur ve birbirine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretim ara\u00e7lar\u0131nda e\u015fit olmayan m\u00fclkiyet durumlar\u0131nda m\u00fcbadelenin e\u015fit olup olmad\u0131\u011f\u0131 sa\u011flam kan\u0131t gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, bir i\u015fletmede, i\u015fveren i\u015f\u00e7iden daha fazla m\u00fclke sahipse (g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumunda, \u00c7in dahil, i\u015fveren-i\u015f\u00e7i ili\u015fkisi giderek yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r), i\u015f\u00e7i ne kadar s\u00f6m\u00fcr\u00fclmektedir ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in i\u015f\u00e7iye ne kadar \u00fccret \u00f6denmelidir?
M\u00fclkiyetlerindeki e\u015fitsizlik tek ba\u015f\u0131na bu t\u00fcr sorular\u0131 cevaplayamaz. Bu nedenle, operasyonel bir perspektiften, yani pratik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ilgili klasik Marksist  teoriler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde geli\u015ftirilmelidir ve bunlara basit\u00e7e ba\u011fl\u0131 kalamay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7erdi\u011fi iddias\u0131 yetersiz kan\u0131tlara dayanmaktad\u0131r ve daha fazla ara\u015ft\u0131rma gerektirmektedir. Burada, hukuk uygulamas\u0131ndaki “masumiyet karinesi” ilkesini izleyerek, yeterli kan\u0131t olmad\u0131\u011f\u0131nda e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadeleyi s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u0131\u015f\u0131 olarak kabul edebiliriz.
Ayr\u0131ca, \u00c7in\u2019de \u00f6nemli bir s\u00fcre boyunca e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadeleye dayal\u0131 pazar ekonomisi d\u00fczenini s\u00fcrd\u00fcrmemiz gerekecektir; bu perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, teorik olarak e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadeleyi reddetmek i\u00e7in hi\u00e7bir neden yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 yolda\u015flar soruyor: Bu, \u00c7in’deki t\u00fcm \u00f6zel i\u015fletme sahiplerinin s\u00f6m\u00fcr\u00fcden uzak oldu\u011fu anlam\u0131na m\u0131 gelir? Benim cevab\u0131m, \u00f6zel i\u015fletme sahiplerinin durumunun \u00e7ok karma\u015f\u0131k oldu\u011fu ve genelleme yap\u0131lamayaca\u011f\u0131d\u0131r. Yukar\u0131daki analize g\u00f6re, \u00f6zel sermaye sahipleri e\u015fitsiz m\u00fcbadele ve benzeri uygulamalarda bulunanlar s\u00f6m\u00fcr\u00fc yapmaktad\u0131r, bu t\u00fcr uygulamalarda bulunmayanlar ise s\u00f6m\u00fcr\u00fc yapmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Benzer \u015fekilde, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadelenin s\u00f6m\u00fcr\u00fc i\u00e7erdi\u011fini inkar etmek, kapitalist toplumdaki s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc g\u00f6rmezden gelmek anlam\u0131na gelmez.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapitalist toplumda, \u00f6zellikle ilkel ve barbar d\u00f6nem kapitalist toplumda, bir\u00e7ok kapitalist i\u015f\u00e7ilerle e\u015fitsiz m\u00fcbadelelere girmi\u015ftir. Kapitalistler sadece i\u015f\u00e7ilerin art\u0131 eme\u011fine kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koymakla kalmaz, bazen i\u015f\u00e7ilerin gerekli eme\u011finin bir k\u0131sm\u0131na da kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koyar, b\u00f6ylece zengin ile fakir aras\u0131nda \u015fiddetli bir kutupla\u015fmaya neden olur.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin geli\u015fmekte olan \u00fclkeleri s\u00f6m\u00fcrmesinden bahsetti\u011fimizde, geli\u015fmi\u015f \u00fclkenin zay\u0131f \u00fclkeyle yapt\u0131\u011f\u0131 “e\u015fitsiz m\u00fcbadeleye” at\u0131fta bulunuyoruz, geli\u015fmi\u015f ve az geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler aras\u0131ndaki e\u015fit m\u00fcbadelelerde s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn oldu\u011funa itiraz ediyorum. Ayn\u0131 durum, \u00c7in’in yabanc\u0131 \u00fclkelerle, \u00f6zellikle de daha az geli\u015fmi\u015f olanlarla yapt\u0131\u011f\u0131 ekonomik m\u00fcbadeleler i\u00e7in de ge\u00e7erlidir: burada e\u015fit m\u00fcbadelelerde s\u00f6m\u00fcr\u00fc yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Bir ara s\u00f6z olarak \u015funu da s\u00f6yleyebilirim, m\u00fclkiyet e\u015fitsizli\u011fi ger\u00e7ekten de nihayetinde ortadan kald\u0131r\u0131lacak olan  tarihsel bir zaaf ve sorundur.
Ancak, tarihsel materyalizm rehberli\u011finde, ekonomisi az geli\u015fmi\u015f olan \u00c7in’de, genel emek \u00fcretkenlik seviyesinin d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 ve \u00e7ok katmanl\u0131 ve dengesiz yap\u0131s\u0131 nedeniyle, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 veya m\u00fclkiyet e\u015fitsizli\u011fi \u00f6nemli bir s\u00fcre devam edecek olan sosyal bir fenomen olaca\u011f\u0131 kabul edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm \u00f6zel m\u00fclkiyeti ortadan kald\u0131rmak ve insanlar aras\u0131nda evrensel uyumu sa\u011flamak son derece uzun bir “do\u011fal-tarihsel s\u00fcre\u00e7tir”. Aceleci sonu\u00e7lar almak i\u00e7in fazla istekli olmamal\u0131y\u0131z, ne de “zenginden al\u0131p fakire vermek” veya “zengini kesip fakiri tamamlamak” gibi y\u00f6ntemlerle d\u00fc\u015f\u00fck bir e\u015fitlik seviyesini ve hatta yayg\u0131n yoksullu\u011fu s\u00fcrd\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yerine, her insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc geli\u015fmesine izin vererek, \u00f6zellikle de yoksullar\u0131n geli\u015fimini h\u0131zland\u0131rarak ortak kalk\u0131nmay\u0131 kullanmal\u0131, t\u00fcm toplumun \u00fcretkenli\u011fini ve ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli iyile\u015ftirmeli ve zengin ile fakir aras\u0131ndaki u\u00e7urumu kademeli olarak daraltmal\u0131y\u0131z. Bu, ekonomik kalk\u0131nma yasalar\u0131na ve ezici halk \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7\u0131karlar\u0131na uygun olan yap\u0131c\u0131 yakla\u015f\u0131md\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

IV. S\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc De\u011ferlendirme Kriterleri, \u00d6zellikle De\u011ferlendirmeyi Kim Yapmal\u0131 Sorunu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131lar\u0131 \u015funu sorabilir: Ba\u015fkalar\u0131ndan ba\u011f\u0131\u015f kabul etmek, ba\u015fkas\u0131n\u0131n m\u00fclk\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koymak veya s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil eder mi? Bununla ilgili olarak, piyangoda kazan\u0131lan y\u00fcksek \u00f6d\u00fcller veya hisse senedi al\u0131p satmaktan elde edilen \u00f6nemli gelirler e\u015fitsiz m\u00fcbadele ve dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak kabul edilir mi? Bu sorular\u0131n t\u00fcm\u00fc, e\u015fitsiz m\u00fcbadeleyi veya s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc de\u011ferlendirme kriterlerini i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bir pazar ekonomisinde, bir m\u00fcbadelenin e\u015fitsiz m\u00fcbadele te\u015fkil edip etmedi\u011fini de\u011ferlendirmenin temel kriteri, e\u015fde\u011ferli m\u00fcbadele ilkesine uyulup uyulmad\u0131\u011f\u0131, yani pazar\u0131n bu al\u0131\u015fveri\u015fi tan\u0131y\u0131p kabul edip etmedi\u011fidir.
Pazar taraf\u0131ndan tan\u0131nan ve kabul edilen her m\u00fcbadele, e\u015fde\u011ferli bir m\u00fcbadeledir ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak kabul edilemez; bunun tersine, pazar\u0131n tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 ve kabul etmedi\u011fi durumlarda e\u015fitsiz m\u00fcbadele veya s\u00f6m\u00fcr\u00fc s\u00f6z konusudur.
Bunun nedeni, herhangi bir metan\u0131n (emek g\u00fcc\u00fc dahil) de\u011ferinin \u00f6znel olarak belirlenememesi, yaln\u0131zca say\u0131s\u0131z pazar m\u00fcbadeleleri yoluyla ortaya \u00e7\u0131kabilmesidir.
Her bir m\u00fcbadelede bir metan\u0131n fiyat\u0131 de\u011ferinden sapsa bile, bir metan\u0131n ortalama fiyat\u0131 genellikle de\u011feriyle uyumludur.
\u00d6rne\u011fin, s\u0131radan bir i\u015f\u00e7inin \u00f6zel bir \u015firkette \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ayl\u0131k 1.000 yuan maa\u015f ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve  pazardaki benzer i\u015f\u00e7ilerin ayl\u0131k maa\u015f\u0131n\u0131n kabaca 1.000 yuan oldu\u011funu varsayal\u0131m. Bu durumda, bu i\u015f\u00e7inin s\u00f6m\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek i\u00e7in ne gibi bir dayana\u011f\u0131m\u0131z var?
Aksine, bunun pazar taraf\u0131ndan tan\u0131nan e\u015fde\u011ferli bir m\u00fcbadele oldu\u011fu ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna varabiliriz.
Bu nedenle, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015f verenin \u00f6zel veya kamu m\u00fclkiyeti olmas\u0131na veya bir i\u015f ili\u015fkisinin varl\u0131\u011f\u0131na dayanarak de\u011ferlendirmek bilim d\u0131\u015f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu, e\u015fitsiz m\u00fcbadeleyi (ki bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcd\u00fcr) kimin de\u011ferlendirmesi gerekti\u011fi sorusunu g\u00fcndeme getirir: Bir \u015feyin e\u015fit olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in kim “yarg\u0131\u00e7” olarak hareket etmelidir?
S\u00f6m\u00fcr\u00fc oldu\u011funa karar verecek bir az\u0131nl\u0131k, hatta tek bir birey mi olmal\u0131, yoksa buna ezici halk \u00e7o\u011funlu\u011fu mu karar vermeli?
A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, buna karar verecek olan ancak ezici halk \u00e7o\u011funlu\u011fu olabilir. Pazar taraf\u0131ndan tan\u0131nma, toplumdaki ezici insan \u00e7o\u011funlu\u011funun onu tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve g\u00f6r\u00fc\u015flerini para vererek sat\u0131n alarak “oy vererek” ifade etti\u011fi anlam\u0131na gelir.
Bi\u00e7imsel olarak, ilgili yasal h\u00fck\u00fcmlere uygun olup olmamas\u0131, bir \u015feyin s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil edip etmedi\u011fini de\u011ferlendirmenin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcd\u00fcr.
\u00d6zsel olarak, toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131p tan\u0131nmamas\u0131, bir \u015feyin s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil edip etmedi\u011fini de\u011ferlendirmenin \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer yasa, toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun anlay\u0131\u015f\u0131yla tutarl\u0131ysa, bu bir yasan\u0131n rasyonel ve adil oldu\u011funu g\u00f6sterir. Bunun tersi do\u011fruysa, bu yasan\u0131n mant\u0131ks\u0131z ve adaletsiz oldu\u011funu g\u00f6sterir ve de\u011fi\u015ftirilmeli veya kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sahip bir \u00fclkede, bir \u015feyin s\u00f6m\u00fcr\u00fc te\u015fkil edip etmedi\u011fi gibi \u00f6nemli bir konu, yasal bir dayana\u011fa sahip olarak hukuk taraf\u0131ndan do\u011frulanmal\u0131d\u0131r (bu makalede \u00f6zetlenen \u00fc\u00e7 s\u00f6m\u00fcr\u00fc kategorisinin hepsinin do\u011frudan veya dolayl\u0131 bir yasal dayana\u011f\u0131 vard\u0131r). Ve ki\u015filer, yasay\u0131 g\u00f6z ard\u0131 ederek belirli davran\u0131\u015flar\u0131 keyfi olarak s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak etiketlememelidir ve b\u00f6ylece birini siyasi \u00f6l\u00fcme mahkum edemez.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle, ba\u011f\u0131\u015f kabul etmek, piyango kazan\u00e7lar\u0131, hisse senedi gelirleri ve mevduat faizi vb. genellikle s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak kabul edilemez, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu davran\u0131\u015flar genellikle toplum taraf\u0131ndan tan\u0131n\u0131r ve yasa ve y\u00f6netmeliklere uygundur.
Elbette, halk\u0131n onay\u0131 bir \u015feyi hakikat yapmaz. \u00d6nemli bir s\u00fcre boyunca k\u00f6yl\u00fcler, toprak a\u011falar\u0131n\u0131n elinde \u00e7ektikleri s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc tan\u0131m\u0131yorlard\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6rm\u00fcyorlard\u0131.
Ancak tarihin geli\u015fmesiyle, \u00f6zellikle feodal toplumun sonraki a\u015famalar\u0131nda ve \u00f6zellikle kapitalist toplumda, insanlar genel olarak toprak a\u011falar\u0131n\u0131n k\u00f6yl\u00fcleri s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc inanc\u0131na vard\u0131lar. Bu, insanlar\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fc veya e\u015fitsizlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n tarihsel oldu\u011funu ve zamanla geli\u015fti\u011fini g\u00f6stermektedir.
Ancak, bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n veya hatta tek bir bireyin yarg\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fct olarak kullanamay\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek bazen bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n elinde bulunsa da, ger\u00e7e\u011fi kavrayamayan “az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n” say\u0131s\u0131 \u00e7ok daha fazlad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun bir \u015feyi kabul etmesi ve onaylamas\u0131n\u0131n bir de\u011feri olmas\u0131 gerekti\u011fine ve genellikle ger\u00e7eklere ve hakikate daha yak\u0131n oldu\u011funa inanmal\u0131y\u0131z. \u00d6zellikle bug\u00fcn, demokratik ve yasal bilincin sosyalist toplumumuzda giderek daha da k\u00f6k sald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde, kararlar\u0131m\u0131z\u0131 toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funun g\u00f6r\u00fc\u015flerine dayand\u0131rmak, ayn\u0131 zamanda yasay\u0131 bi\u00e7imsel temel olarak kullanmak daha da \u00f6nemlidir.<\/p>\n\n\n\n

Bu makalenin \u00f6n sonucu \u015fudur: S\u00f6m\u00fcr\u00fc, ba\u015fka bir ki\u015finin eme\u011fine veya m\u00fclk\u00fcne kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z el koyma eylemidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc de\u011ferlendirme kriteri, toplumun ezici \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan tan\u0131nan bir pazar ekonomisinin genel kurallar\u0131na ve ilgili yasal h\u00fck\u00fcmlere uygun olup olmad\u0131\u011f\u0131 olmal\u0131d\u0131r. S\u00f6m\u00fcr\u00fcye yani ekonomik olmayan ya\u011fmaya, yolsuzluk ve h\u0131rs\u0131zl\u0131\u011fa ve e\u015fitsiz m\u00fcbadeleye kesinlikle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z. Ki bu sosyalizmin temel bir gereklili\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Notlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[\u2460] Cihai Ansiklopedisi<\/em>, “S\u00f6m\u00fcr\u00fc” maddesi.
[\u2461] Modern \u00c7in S\u00f6zl\u00fc\u011f\u00fc<\/em>, “S\u00f6m\u00fcr\u00fc” maddesi.
[\u2462] Lenin, V. I., Materyalizm ve Ampiryokritisizm<\/em>.
[\u2463] Yazar\u0131n daha \u00f6nce yay\u0131nlanm\u0131\u015f makale ve kitaplar\u0131. Bkz. Dong Degang, \u201cBug\u00fcnk\u00fc Maddi \u00dcretimde Varl\u0131klar\u0131n (\u00c7N. Sermaye mallar\u0131)  \u00d6nemli Rol\u00fc \u00dczerine\u201d, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Merkezi Parti Okulu Dergisi, Say\u0131 3, 1997; \u201cM\u00fclkiyet Haklar\u0131 \u00dczerine\u201d, Felsefe ve Ger\u00e7eklik\u201d, Ekonomi Bilimleri Yay\u0131nevi, 1999; \u201cSosyalist Pazar Ekonomisi Teorisinde \u00d6nemli At\u0131l\u0131mlar ve Geli\u015fmeler\u201d, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Merkez Parti Okulu Dergisi, Say\u0131 4, 2000; \u201cDaha Y\u00fcksek Emek Verimlili\u011fi Yaratmak\u2014Sosyalist Ekonomi Felsefesine Giri\u015f\u201d, Ekonomi Bilimleri Yay\u0131nevi, 1998.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u00f6m\u00fcr\u00fc Nedir: Sosyalist \u00dclkelerde S\u00f6m\u00fcr\u00fc Kavram\u0131n\u0131n Do\u011fru Analizi Prof. Dong Degang,\u00a01950-2009\u00a0\u00a0Merkezi Parti Okulu Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc Direkt\u00f6r Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Marksist ekonomi felsefesi uzman\u0131, Kas\u0131m 2001 “S\u00f6m\u00fcr\u00fc” terimi s\u0131kl\u0131kla kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z temel bir kavramd\u0131r. S\u00f6m\u00fcr\u00fc sorunu, Marksizm ve sosyalizmin temeline ait, derin bir teorik meseledir. Ayn\u0131 zamanda y\u0131llard\u0131r tam olarak anlayamad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve kadrolar ile kitlelerin \u015fu anda olduk\u00e7a kafa […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6528","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6528","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6528"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6528\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6529,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6528\/revisions\/6529"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6528"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6528"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6528"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}