{"id":6542,"date":"2026-06-17T08:36:10","date_gmt":"2026-06-17T08:36:10","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6542"},"modified":"2026-06-17T08:36:11","modified_gmt":"2026-06-17T08:36:11","slug":"emperyalizm-nasil-batili-cok-partili-demokrasinin-can-suyu-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6542","title":{"rendered":"Emperyalizm Nas\u0131l Bat\u0131l\u0131 \u00c7ok Partili Demokrasinin Can Suyu Oldu?"},"content":{"rendered":"\n

Emperyalizm Nas\u0131l Bat\u0131l\u0131 \u00c7ok Partili Demokrasinin Can Suyu Oldu?<\/h1>\n\n\n\n

Engels ve Lenin\u2019in Bu Ba\u015fl\u0131kta Tezleri<\/h2>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 \u00c7ok Partili Demokrasi ile \u00c7in\u2019in Demokrasisi Aras\u0131ndaki En \u00d6nemli Fark <\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u00c7eviren Deniz K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7<\/strong>, Ekim 2022<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Yazar Yao Zhongqiu: \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Fak\u00fcltesi Siyaset Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc Profes\u00f6r\u00fc; Tarihsel Siyaset Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r\u00fc<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00d6zet: Bu makale Bat\u0131l\u0131 \u00e7ok partili demokrasi hakk\u0131ndaki bir dizi \u00f6nemli ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r: Birinci olarak, 5000 y\u0131ll\u0131k insanl\u0131k tarihinde, yaln\u0131zca bir avu\u00e7 devlet demokrasiyi kurmu\u015ftur ve k\u0131sa bir inceleme, bunlar\u0131n genellikle yabanc\u0131 fetihlerle ayakta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar; fetih g\u00fc\u00e7leri azald\u0131k\u00e7a ve ganimet girdileri k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e, demokrasi de sona ermek zorundad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 \u0130kincisi, Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki modern demokrasiler, bu devletlerin emperyalizmleriyle birlikte ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve 2008\u2019lerden itibaren yeni emperyalizm geni\u015flemesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015ft\u0131k\u00e7a, bug\u00fcn demokrasilerde \u00e7\u00fcr\u00fcme, siyasi partilerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesi ve devlet \u00e7\u00fcr\u00fcmesi sanc\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l boyunca, Cumhuriyet d\u00f6nemi (1911-1949)  \u00c7in de dahil olmak \u00fczere, sistemin \u00e7evresindeki geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiler kurulmu\u015ftur; \u00f6zellikle 1970\u2019lerdeki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc demokratikle\u015fme dalgas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u00f6nemli say\u0131da \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkesi Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiler kurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu \u00fclkelerin d\u00fcnya sistemi i\u00e7indeki kenarda kalan zay\u0131f ve marjinal konumlar\u0131, onlar\u0131n sadece b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131  kazan\u00e7lar elde etmelerinin imkans\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelmekle kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda \u00fcrettikleri s\u0131n\u0131rl\u0131 fazlalar\u0131 da g\u00fc\u00e7l\u00fc emperyalist \u00e7ekirdek devletler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. Bu \u00fclkelerdeki \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasinin i\u015fleyebilmesi i\u00e7in gereken ekonomik temel yoktu; bu nedenle demokratikle\u015fme dalgas\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede demokratik geli\u015fmede durgunlu\u011fa ve hatta demokratik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Bu makale ayr\u0131ca iki metodolojik \u00f6nermeyi do\u011frulamaktad\u0131r: Birinci olarak, demokrasiyi incelemek i\u00e7in onun ekonomik temellerini ele almak gerekir.<\/strong> Herhangi bir politik sistemin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve i\u015fleyi\u015finin bir maliyeti vard\u0131r ve bu nedenle \u00c7in ge\u00e7mi\u015fte uzun \u00e7a\u011flar boyunca monar\u015fik b\u00fcrokrasi sistemini uygulam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasiyi uygulayan inceledi\u011fimiz \u00fc\u00e7 Bat\u0131 siyasi sistemi ya da Bat\u0131\u2019dakinden \u00e7ok farkl\u0131 bir demokrasi modelini tercih eden \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7in\u2019in demokrasisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde temelde farkl\u0131 ekonomik yap\u0131lara, art\u0131 de\u011fer olu\u015fumlar\u0131na ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imlerine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Anahtar kelimeler: Lenin; Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi; emperyalizm; d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 ve \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasi; \u00c7in\u2019deki kapsay\u0131c\u0131-kalk\u0131nmac\u0131 demokrasi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131ndaki demokrasi, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi ve Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi olmak \u00fczere iki temel t\u00fcre ayr\u0131labilir. Bunlar aras\u0131ndaki temel farklar nelerdir? Bu \u201cb\u00fcy\u00fck ayr\u0131\u015fma\u201d nas\u0131l ortaya \u00e7\u0131kt\u0131? Bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131, demokrasinin k\u00f6kenlerinin incelenmesini gerektirir. Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin k\u00f6kenleri bir\u00e7ok Bat\u0131l\u0131 akademisyen taraf\u0131ndan incelenmi\u015ftir, ancak bunlar genellikle metodolojik milliyet\u00e7ili\u011fi benimsemektedir; bu metodolojik milliyet\u00e7ilik yakla\u015f\u0131m\u0131nda o \u00fclkelerdeki demokrasinin k\u00f6kenleri, din, k\u00fclt\u00fcr, tarih, ekonomik geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyi ya da gruplar ve s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadele gibi Bat\u0131 \u00fclkelerine \u00f6zg\u00fc fakt\u00f6rlerle a\u00e7\u0131klanmaktad\u0131r. Fakat Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Bat\u0131 Avrupa\u2019da modern demokrasi, oy hakk\u0131n\u0131n orta s\u0131n\u0131fa ve \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na kademeli olarak yay\u0131lmas\u0131yla belirginle\u015fen 19. y\u00fczy\u0131lda \u015fekillenmi\u015ftir. Ve ayn\u0131 d\u00f6nemde, bu \u00fclkelerde bir ba\u015fka \u00f6nemli olay daha meydana gelmi\u015ftir: s\u00f6m\u00fcrge imparatorluklar\u0131n\u0131n art arda kurulmas\u0131 ve d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde ya\u011fmac\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n elde edilmesi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 <\/strong>\u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f olmak \u00fczere bu iki \u00f6nemli olay aras\u0131nda bir ba\u011flant\u0131 var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 akademisyenler bu konuya de\u011finmi\u015flerdir; Lipset, demokratikle\u015fmenin ko\u015fullar\u0131ndan biri olan \u00e7o\u011fulcu parti sistemlerinin k\u00f6kenlerine ili\u015fkin bir sosyal b\u00f6l\u00fcnme teorisi \u00f6nermi\u015f ve geli\u015fmi\u015f ile azgeli\u015fmi\u015f \u00fclkeler aras\u0131ndaki ayr\u0131ma i\u015faret etmi\u015ftir; Tilly ise demokratikle\u015fmenin d\u00f6rt mekanizmas\u0131ndan biri olarak s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi g\u00f6stermi\u015ftir, ancak ikisi de bu mant\u0131\u011f\u0131 derinlemesine analiz etmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Marksist teori ba\u015f\u0131ndan beri g\u00fc\u00e7l\u00fc bir d\u00fcnyal\u0131 evrensel bilincine sahipti ve ikisi aras\u0131ndaki nedensel ili\u015fkiyi g\u00f6rebiliyordu; bu, Engels’in \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n aristokratla\u015fmas\u0131na ili\u015fkin anlat\u0131m\u0131nda ve Lenin’in Bat\u0131 Avrupa’daki sosyal demokrat partilerin revizyonistle\u015fmesine ve aristokratla\u015fmas\u0131na ili\u015fkin anlat\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir: Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin sanayile\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri d\u00fcnyay\u0131 payla\u015f\u0131yordu ve d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde elde ettikleri kazan\u00e7lar k\u0131smen i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na fayda sa\u011fl\u0131yordu; i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ve onlar\u0131n partileri devrimci hedeflerini yava\u015f yava\u015f terk ediyor ve kendilerini kapitalist sistem ve burjuva siyasi sistemle \u00f6zde\u015fle\u015ftiriyor, se\u00e7imlere kat\u0131l\u0131yor ve i\u015f\u00e7ilerin refah\u0131n\u0131 legal m\u00fccadele yollar\u0131yla art\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu, burjuva ana ak\u0131m siyaset biliminin tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 demokratikle\u015fme ve siyasi \u00f6z\u00fcmsemeyi olu\u015fturur ve bu nedenle onlar\u0131n tezleri, Bat\u0131 Avrupa’da modern demokrasinin kurulmas\u0131 ve d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyi\u015finin emperyalizme dayand\u0131\u011f\u0131 \u015feklindeki siyaset bilimi \u00f6nermesini fiilen oneylar. Bu makale, tarihsel siyaset bilimi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 kullanarak bu \u00f6nermenin siyaset bilimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeniden ifade edilmesini \u00f6nermekte, bunu test etmek i\u00e7in antik Atina ve modern Amerika \u00f6rneklerini sunmakta ve ard\u0131ndan bu \u00f6nermeyi do\u011frulamak i\u00e7in \u00c7in tarz\u0131 demokrasiyi referans noktas\u0131 olarak kullanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

I. Bat\u0131 Avrupa’daki demokratikle\u015fmenin emperyalist temeli \u00fczerine Engels ve Lenin<\/h3>\n\n\n\n

Bat\u0131 akademisyenleri taraf\u0131ndan Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiye ili\u015fkin \u00e7ok say\u0131da tan\u0131m bulunmaktad\u0131r. Dahl, oy kullanma ve di\u011fer yollarla siyasete evrensel kat\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6nemini vurgulayarak, etkili kat\u0131l\u0131m, oy kullanmada e\u015fitlik, tam bilgi edinme hakk\u0131, g\u00fcndemin nihai kontrol\u00fc ve yeti\u015fkin vatanda\u015fl\u0131k olmak \u00fczere be\u015f kriter \u00f6nermi\u015ftir. Huntington’\u0131n siyasi modernle\u015fme \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma, siyasi partilerin vatanda\u015f kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7ekme ve \u00f6rg\u00fctleme i\u015flevine daha fazla odaklanm\u0131\u015ft\u0131r; Huntington “demokratikle\u015fmenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc dalgas\u0131” \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ile, demokrasinin usul ve prosed\u00fcrleri boyutuna odaklanarak Schumpeter’in d\u00fc\u015f\u00fcncesini s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ve “demokrasinin merkezi s\u00fcreci, y\u00f6netilenler taraf\u0131ndan rekabet\u00e7i se\u00e7imler yoluyla liderlerin se\u00e7ilmesidir” \u00f6nerisinde bulunmu\u015ftur. \u00d6zetle, Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin temel unsurlar\u0131 aras\u0131nda, vatanda\u015flar\u0131n siyasi sistemle \u00f6zde\u015fle\u015fmesi ve gruplar\u0131n, kendi haklar\u0131n\u0131 veya \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek amac\u0131yla rekabet\u00e7i bir s\u00fcre\u00e7te iktidar i\u00e7in yar\u0131\u015fan temsilcilerini se\u00e7mesi \u015feklinde siyasete me\u015fru ve yasal kat\u0131l\u0131m\u0131 yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Esas olarak, Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi bir \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131m mekanizmas\u0131d\u0131r ya da Olson\u2019un kavram\u0131n\u0131 kullanacak olursak, bir grup taraf\u0131ndan \u00e7\u0131karlar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir mekanizmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Payla\u015f\u0131lacak bir kamu yarar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, bu mekanizman\u0131n olu\u015fmas\u0131 ve d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in bir \u00f6n ko\u015fuldur.<\/p>\n\n\n\n

Bir sonraki soru \u015fudur: faydalar nereden gelir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bunu yapman\u0131n sadece iki yolu vard\u0131r: ya i\u00e7erideki farkl\u0131 gruplar\u0131n ceplerinden s\u0131rayla birbirlerine \u00f6deme yapmak ya da, d\u0131\u015f \u00fclkelerden gelen \u201cb\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131  kazan\u00e7lar\u0131\u201d al\u0131p i\u00e7erde da\u011f\u0131tmak. Lipset, demokrasi i\u00e7in gerekli sosyal ko\u015fullar\u0131 analiz ederken, \u201ckonsens\u00fcs olmadan\u2026 demokrasi olamaz\u201d der ve bu konsens\u00fcs\u00fcn \u00e7\u0131karlar\u0131n koordinasyonuna ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirtir. A\u00e7\u0131k\u00e7as\u0131, d\u0131\u015f kaynakl\u0131 b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131  kazan\u00e7lar\u0131n i\u00e7erde da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, \u00e7\u0131karlar\u0131n koordinasyonuna ve demokratik bir siyasi konsens\u00fcs\u00fcn olu\u015fmas\u0131na daha elveri\u015flidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere’nin temsil etti\u011fi Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri, d\u0131\u015f kaynakl\u0131 b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131  kazan\u00e7lar\u0131n elde edilemsi sayesinde nispeten istikrarl\u0131 demokrasiler kurmu\u015flard\u0131r ve bu ikisi aras\u0131ndaki ili\u015fki, Engels ve Lenin’in i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n aristokratla\u015fmas\u0131 ve sosyal demokrat partinin revizyonistle\u015fmesi \u00fczerine yapt\u0131klar\u0131 s\u00f6ylemlerle a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck \u0130ngiliz Devrimi’nden sonra Parlamento’nun yetkileri artt\u0131, ancak kat\u0131l\u0131m aristokrasi ve b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipleriyle s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. 1830 civar\u0131nda, \u0130ngiltere ilk kez sanayile\u015fti\u011finde, toplumsal yap\u0131 dramatik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fti ve yeni sanayiciler ile i\u015fadamlar\u0131 devlet iktidar\u0131ndan pay talep ederek ilk parlamento reformunu tetiklediler. Ancak bu reform, Chartist hareketiyle simgele\u015fen kalabal\u0131k i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n taleplerine yan\u0131t vermedi; aksine, Chartist hareket zirveye do\u011fru y\u00fckselme e\u011filimindeydi. Marx ve Engels bu Chartist hareketin gelece\u011fi konusunda iyimserdi, ancak 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda i\u015f\u00e7i hareketi gerilemeye ba\u015flad\u0131. Eskiden elit partiler olan ve aristokrasi ile b\u00fcy\u00fck m\u00fclk sahipleri aras\u0131nda iktidar\u0131 da\u011f\u0131tan mekanizmalar olan Whig ve Tory partileri, uyum sa\u011flad\u0131 ve Liberal ve Muhafazakar partilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcler ; yerel \u00f6rg\u00fctler kurarak orta s\u0131n\u0131f\u0131n ve dolay\u0131s\u0131yla i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasete kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 yasalla\u015ft\u0131rd\u0131lar. 1867 ve 1884’te yap\u0131lan iki parlamento reformunun ard\u0131ndan, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131na kademeli olarak oy hakk\u0131 verildi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kapitalist siyasi ve ekonomik d\u00fczenin i\u00e7ine \u00e7ekildi. B\u00f6ylelikle, sanayi devriminin ilk tamamland\u0131\u011f\u0131 Britanya’da d\u00fczg\u00fcn bir sosyalist parti hi\u00e7 yoktu.<\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na do\u011fru, \u00fclkeler sanayile\u015fmek i\u00e7in yar\u0131\u015f\u0131rken Bat\u0131 Avrupa’daki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 giderek b\u00fcy\u00fcyordu ve bu s\u00fcre\u00e7teki s\u00f6m\u00fcr\u00fc o kadar \u015fiddetliydi ki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 genel olarak ho\u015fnutsuzdu. Marksizm do\u011fdu ve ileri g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc ayd\u0131nlar Marksizmi sendikal hareketle birle\u015ftirerek bir i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 siyasi partisi olan Sosyal Demokrat Parti’yi kurdu. Siyasi parti bilimsel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, Sosyal Demokrat Parti’yi y\u00fcksek d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenmeye ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir seferberlik yetene\u011fine sahip tipik bir modern siyasi parti olarak g\u00f6r\u00fcr. \u0130kinci Enternasyonal ise Ortak Eylem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, bir zamanlar \u00e7ok \u015fiddetli olan kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc sistemine kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli direni\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirmek \u00fczere i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 \u00f6rg\u00fctledi. Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n yeni ortaya \u00e7\u0131kan modern devletlerinde siyasi istikrar\u0131n anahtar\u0131, y\u00fcksek d\u00fczeyde \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n direni\u015fini etkisiz hale getirmek ve onu d\u00fczenin i\u00e7ine \u00e7ekmekte yat\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Tarih de ger\u00e7ekten bu \u015fekilde geli\u015fti: Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri se\u00e7im haklar\u0131n\u0131 geni\u015fletti ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 b\u00fcnyesine katt\u0131. Uluslararas\u0131 kom\u00fcnist hareketin tarihsel anlat\u0131s\u0131nda bu s\u00fcrece i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n aristokratla\u015fmas\u0131 ve i\u015f\u00e7i partilerinin revizyonistle\u015fmesi denir. Siyaset bilimi perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde halk oylamas\u0131 ve \u00e7ok partili rekabeti merkez alan demokratik bir sistemin kademeli olarak kurulmas\u0131 ve buna paralel olarak bir refah toplumu sisteminin olu\u015fmas\u0131yla birlikte bir demokratikle\u015fmeydi.<\/p>\n\n\n\n

Bu ger\u00e7ek nas\u0131l a\u00e7\u0131klanabilir? Bat\u0131’daki burjuva ana ak\u0131m demokratikle\u015fme teorileri bunu temelde \u00fclkenin i\u00e7 fakt\u00f6rleriyle a\u00e7\u0131klarken, Engels ve Lenin (\u00f6zellikle Lenin) d\u00fcnya sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarak ikna edici bir a\u00e7\u0131klama getirmi\u015ftir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n patlak vermesinden sonra Lenin, emperyalizm, ulus ve s\u00f6m\u00fcrgecilik teorilerini geli\u015ftirdi ve fiilen modern bir d\u00fcnya siyasi sistemi teorisi olu\u015fturdu; bu teorinin temel tezi, “kapitalizmin, bir avu\u00e7 ‘geli\u015fmi\u015f’ \u00fclke taraf\u0131ndan d\u00fcnya n\u00fcfusunun ezici \u00e7o\u011funlu\u011funa y\u00f6nelik s\u00f6m\u00fcrgeci bask\u0131 ve finansal bo\u011fma sistemine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc”<\/strong> idi. Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin demokratikle\u015fmesi, bu egemen sistem i\u00e7inde ger\u00e7ekle\u015fmekteydi.<\/p>\n\n\n\n

1830’da \u0130ngiltere, k\u00fcresel imalat\u0131n %9,5’ini olu\u015ftururken, bu oran 1860’da %19,9’a s\u0131\u00e7rad\u0131. G\u00fc\u00e7l\u00fc gemileri ve toplar\u0131yla \u0130ngiltere, \u00f6zellikle Hindistan’\u0131 do\u011frudan egemenli\u011fi alt\u0131na alarak \u00f6nemli deniza\u015f\u0131r\u0131 fetihler ger\u00e7ekle\u015ftirdi ve d\u00fcnya pazar\u0131nda tekel konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131. D\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011findeki y\u00fcksek k\u00e2rlar \u0130ngiltere\u2019ye akmaya devam etti, i\u015f\u00e7ilerin \u00fccretleri istikrarl\u0131 bir \u015fekilde artt\u0131 ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 orta s\u0131n\u0131fa (\u00c7N k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvala\u015fma) d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc ve kapitalist sistemle ve burjuva devlet d\u00fczeniyle \u00f6zde\u015fle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

 Engels, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n siyasi tutumundaki bu dramatik de\u011fi\u015fimi 1858\u2019de Marx\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131: \u201c\u0130ngiliz proletaryas\u0131 asl\u0131nda giderek daha burjuva hale geliyor… T\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 s\u00f6m\u00fcren bir ulus i\u00e7in bu, elbette bir dereceye kadar hakl\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1882’de Kautsky’ye yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta Engels bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daha da derinle\u015ftirdi: “Bana \u0130ngiliz i\u015f\u00e7ilerin s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131 hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerini soruyorsun. Genel olarak siyaset hakk\u0131nda ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleriyle tamamen ayn\u0131 \u015feyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Burada i\u015f\u00e7i partisi yok, sadece Muhafazakarlar ve Liberal-Radikaller var ve i\u015f\u00e7iler, \u0130ngiltere\u2019nin d\u00fcnya pazar\u0131 ve s\u00f6m\u00fcrgeler \u00fczerindeki tekelinin sundu\u011fu ziyafeti ne\u015feyle payla\u015f\u0131yorlar.\u201d<\/strong> Engels\u2019e g\u00f6re \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrge egemenli\u011fi ve onun d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki tekel g\u00fcc\u00fc, i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n burjuva demokratik siyasi oyuna kat\u0131lmas\u0131n\u0131n ko\u015fullar\u0131n\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Lenin, bu mant\u0131\u011f\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in *Emperyalizm, Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131* <\/em>adl\u0131 eserinde Engels\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015flerinden bolca al\u0131nt\u0131 yapt\u0131: \u201cD\u00fcnyan\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelen emperyalizm ve \u00c7in d\u0131\u015f\u0131ndaki di\u011fer \u00fclkelerin s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi, yani bir avu\u00e7 \u00e7ok zengin \u00fclke i\u00e7in y\u00fcksek tekel k\u00e2rlar\u0131, proletaryan\u0131n \u00fcst katmanlar\u0131n\u0131 r\u00fc\u015fvetle sat\u0131n almay\u0131 ekonomik olarak m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve b\u00f6ylelikle oport\u00fcnizmi besler, \u015fekillendirir ve g\u00fc\u00e7lendirir.\u201d Bu, ilk ve en a\u00e7\u0131k \u015fekilde Britanya’da ortaya \u00e7\u0131kan “emperyalizmin parazit ve \u00e7\u00fcr\u00fcyen do\u011fasn\u0131n \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr: “Emperyalizmin iki \u00f6nemli ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda B\u00fcy\u00fck Britanya’da zaten g\u00f6zlemlenmi\u015fti: geni\u015f s\u00f6m\u00fcrge topraklar\u0131 ve d\u00fcnya pazar\u0131nda tekelci konum.” Bunun siyasi sonucu, “\u0130ngiliz proletaryas\u0131n\u0131n bir kesiminin burjuva haline gelmesi; proletaryan\u0131n bir kesiminin, burjuvazi taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015f ya da en az\u0131ndan ona para \u00f6denen ki\u015filer taraf\u0131ndan y\u00f6netilmeye raz\u0131 olmas\u0131” olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 ekonomik-siyasi mant\u0131k, 19. ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131nda da benzer de\u011fi\u015fikliklere yol a\u00e7t\u0131: “Yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki emperyalizm, d\u00fcnyan\u0131n bir avu\u00e7 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet aras\u0131nda payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 tamamlad\u0131; bu devletlerin her biri bug\u00fcn ‘t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n’ bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc s\u00f6m\u00fcrmektedir (a\u015f\u0131r\u0131 k\u00e2r elde etmek anlam\u0131nda)… Her biri bir dereceye kadar s\u00f6m\u00fcrgeci tekel konumundad\u0131r.” B\u00f6ylece, bu \u00fclkelerdeki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partileri \u015funa y\u00f6nelmi\u015ftir: “Eskiden, Engels’in son derece derin ifadesini kullan\u0131rsak, bir “burjuva i\u015f\u00e7i partisi” yaln\u0131zca tek bir \u00fclkede ortaya \u00e7\u0131kabilirdi, \u00e7\u00fcnk\u00fc tekel tek o \u00fclkedeydi, ancak \u00f6te yandan, uzun s\u00fcre varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebilirdi. Art\u0131k bir “burjuva i\u015f\u00e7i partisi” t\u00fcm emperyalist \u00fclkelerde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz ve tipik bir olgu haline gelmi\u015ftir.”<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa\u2019daki sosyal demokrat partilerin kademeli olarak revizyonistle\u015fmesi, kapitalist sisteme ve burjuva devlete kar\u015f\u0131 direni\u015ften vazge\u00e7ilip yasal parti rekabeti ve parlamento se\u00e7imleri, yani demokratikle\u015fme ile yetinilmesi ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin demokratikle\u015fmesinin karma\u015f\u0131k bir fakt\u00f6rler bile\u015feni taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirildi\u011fi do\u011frudur, ancak Engels ve Lenin\u2019in ortaya koydu\u011fu gibi, d\u00fcnya sisteminin etkisi fakt\u00f6r\u00fc, yani Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin sahip oldu\u011fu emperyalist egemenlik ve tekel, belirleyici bir itici ve destekleyici g\u00fc\u00e7t\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Zaman \u00e7izelgesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerindeki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 partilerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, \u0130kinci Enternasyonal\u2019in belkemi\u011fi olan Alman Sosyal Demokrat Partisi tipik \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, \u00fclkelerinin emperyalistle\u015fmesi d\u00f6neminde ger\u00e7ekle\u015fti: 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, Almanya sanayile\u015fmesini tamamlay\u0131p emperyalist giri\u015fimin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u00fcstlendi\u011finde, Sosyal Demokrat Partisi de 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son y\u0131llar\u0131nda revizyonistle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Emperyalizm, Bat\u0131 Avrupa’n\u0131n demokratikle\u015fmesini en az iki \u015fekilde destekledi.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece emperyalizm, demokratikle\u015fme i\u00e7in ekonomik ko\u015fullar\u0131 yarat\u0131r ve i\u00e7erde farkl\u0131 burjuva \u00e7\u0131karlar\u0131n uzla\u015fmas\u0131 i\u00e7in ekonomik temeli sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir akademisyen bu mant\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle ifade etmi\u015ftir: “Zenginlik, demokrasilerin temelidir \u00e7\u00fcnk\u00fc demokrasiler, vatanda\u015flar\u0131n sosyal ve ekonomik hak taleplerine s\u00fcrekli olarak yan\u0131t vermek zorundad\u0131r ve bu yan\u0131t, demokrasiler i\u00e7in b\u00fcy\u00fck ekonomik maliyetler do\u011furur; bu nedenle demokrasiler ancak daha y\u00fcksek d\u00fczeyde zenginlik veya ekonomik geli\u015fmeye dayal\u0131 olabilir.” Sanayile\u015fme, k\u00fcresel \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131 ve “bunun merkezinde yer alan Avrupa ve Amerika, k\u00fcresel \u00fcretim fazlas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 aralar\u0131nda payla\u015ft\u0131lar, bu nedenle demokrasileri kuran ilk \u00fclkeler oldular.”<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, emperyalizm demokratikle\u015fme i\u00e7in sosyal ko\u015fullar\u0131 yaratt\u0131 ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ulusal kimli\u011fini in\u015fa etti. Devletlerin d\u0131\u015f fetihleri ve d\u00fcnyay\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fmek i\u00e7in aralar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen emperyalist sava\u015flar, \u00fclkede milliyet\u00e7i co\u015fkuyu alevlendirdi ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 da bu durumdan \u00e7ok etkilendi. Bu duygu, Sosyal Demokratlar\u0131 kademeli olarak Lenin’in “sosyal \u015fovenizm” olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015feye, yani milliyet\u00e7ili\u011fe s\u00fcr\u00fckledi; burada ulusal bilin\u00e7, s\u0131n\u0131f bilincinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ti ve onlar\u0131, demokratikle\u015fmenin toplumsal \u00f6n ko\u015fulu olan burjuva devlet d\u00fczeniyle siyasi olarak \u00f6zde\u015fle\u015fmeye itti.<\/p>\n\n\n\n

K\u00fcresel tarih paradigmas\u0131, sanayi devriminin, Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131 fethetmesi ve “benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ekolojik talih ku\u015fu”nu ke\u015ffetmesi nedeniyle, Britanya gibi Bat\u0131 Avrupa’da \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Bu K\u00fcresel tarih mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 kullanarak, Bat\u0131 Avrupa’da modern demokrasinin daha erken kurulmas\u0131n\u0131n, end\u00fcstriyel emperyalizm yoluyla d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde bir egemenlik ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmas\u0131n\u0131n kurulmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz; bu, benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir siyasi ve ekonomik “kazanclara\u201d ve isyankar i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve siyasi partilerinin \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 siyasetine dahil edilmesine olanak sa\u011flad\u0131. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, emperyalizm, Bat\u0131 Avrupa’da modern demokrasinin kurulmas\u0131 ve d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in temel \u00f6n ko\u015fuldu.<\/p>\n\n\n\n

II. Engels-Lenin’in \u00f6nermesinin geni\u015fletilmesi: Atina \u015fehir devleti demokrasisi ve Amerikan demokrasisinin emperyalist temeli<\/h3>\n\n\n\n

Engels ve Lenin’e dayanarak, yukar\u0131da modern Bat\u0131 Avrupa demokrasilerinin kurulmas\u0131 ve d\u00fczg\u00fcn ve istikarl\u0131 i\u015fleyi\u015finin temelinin emperyalizm oldu\u011funu a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturduk. Di\u011fer iki \u00f6nemli orijinal Bat\u0131 demokrasisi olan antik Atina ve modern Amerika Birle\u015fik Devletleri de, di\u011ferlerinin kurumsalla\u015fm\u0131\u015f s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve kendi i\u00e7lerinde s\u0131k\u0131 bir \u201cvatanda\u015flar\u0131n\u0131  d\u0131\u015flama sistemi\u201d  gibi \u00f6nemli bir ekonomik temele sahipti.<\/p>\n\n\n\n

Atina demokrasisinin M\u00d6 508\u2019de Kleisthenes\u2019in reformlar\u0131yla ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 genel olarak kabul edilmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu reformlar, \u201cAttika\u2019y\u0131 daha kolay seferber edilebilir hale getirmek i\u00e7in \u00f6rg\u00fctleyen\u201d ve b\u00f6ylece Atina\u2019ya g\u00fc\u00e7l\u00fc bir sava\u015f g\u00fcc\u00fc ve s\u00fcrekli d\u0131\u015f geni\u015fleme imk\u00e2n\u0131 sa\u011flayan, i\u00e7sel olarak e\u015fitlik\u00e7i bir \u201cvatanda\u015f-sava\u015f\u00e7\u0131\u201d grubu olu\u015fturdu. Hammond, Atina’n\u0131n bundan \u00f6nce \u201ckom\u015fular\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 bir duruma indirgemeye ve Atina’daki emperyalizmin ilk belirtileri olan s\u00f6m\u00fcrgeler kurmaya\u201d ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Atina \u015fehir devleti vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, sava\u015f\u00e7\u0131 stat\u00fcs\u00fcne dayan\u0131yordu ve grubun kendi \u00e7\u0131karlar\u0131, onu i\u00e7 ve d\u0131\u015f egemenlik ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcden olu\u015fan ikili bir yap\u0131 kurmaya itti; bu yap\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc ise \u015fehir devleti demokrasisiydi.<\/p>\n\n\n\n

Atina demokrasisinin zirvesi olan Perikles d\u00f6nemi, ayn\u0131 zamanda imparatorlu\u011funun (emperyalizmin)  alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131yd\u0131. Bu d\u00f6nemde Atina, askeri g\u00fcc\u00fcn\u00fc kullanarak bir\u00e7ok \u015fehir devletini egemenli\u011fi alt\u0131na ald\u0131 ve onlara hara\u00e7, yani imparatorlu\u011fa hara\u00e7 \u00f6demeye zorlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00fcrekli gelen g\u00f6r\u00fclmedik b\u00fcy\u00fck gelir ak\u0131\u015f\u0131, \u015fehir devleti demokrasisinin i\u015fleyi\u015finde kilit bir rol oynad\u0131; Finley, \u201cimparatorluktan (emperyalizmden) elde edilen y\u0131ll\u0131k gelirin, i\u00e7 kaynaklardan sa\u011flanan toplam kamu gelirinden bir miktar daha fazla oldu\u011funu\u201d belirtmi\u015ftir. Bu gelir, esas olarak d\u00fc\u015f\u00fck gelirli vatanda\u015flara da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Lenin\u2019in \u201csat\u0131n alma\u201d olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te, \u201cyoksul s\u0131n\u0131flar do\u011frudan, g\u00f6zle g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde fayda sa\u011flad\u0131\u201d. Siyasi sat\u0131n alma, vatanda\u015f gruplar\u0131 aras\u0131ndaki gerilimleri ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 azaltt\u0131: “Tam demokratik sistemin \u015fekillendirildi\u011fi uzun s\u00fcre boyunca, donanmada, j\u00fcri g\u00f6revi, kamu g\u00f6revleri ve Konsey \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in \u00f6denen \u00fccretlerde, ayr\u0131ca tabi s\u00f6m\u00fcrge topraklar\u0131ndaki nispeten b\u00fcy\u00fck arazi yerle\u015fim program\u0131nda kamu fonlar\u0131n\u0131n geni\u015f \u00e7apl\u0131 da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 vard\u0131. Bir\u00e7o\u011fu i\u00e7in bu sadece ek bir gelir olabilir, yeterli bir gelir olmayabilir, ancak bu destekleyici etki, Atina’y\u0131 kronik Yunan rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalardan kurtarmak i\u00e7in gerekliydi.”<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm burjuva ana ak\u0131m demokrasi teorileri siyasi uzla\u015fman\u0131n \u00f6nemini vurgular ve Atina’da bu, aralar\u0131nda payla\u015ft\u0131klar\u0131 d\u0131\u015f kazan\u00e7 beklentisine dayan\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Atina, imparatorluk emperyalizminin kaynaklar\u0131ndan elde etti\u011fi bu b\u00fcy\u00fck kazanc\u0131, \u015fehir devleti i\u00e7in alt s\u0131n\u0131flar\u0131n siyasi onay\u0131n\u0131 sat\u0131n almak ve onlar\u0131 orduda aktif olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131; b\u00f6ylece demokrasi, sava\u015fma yetene\u011fi ve b\u00fcy\u00fck d\u0131\u015f kazan\u00e7 aras\u0131nda ‘erdemli’ bir d\u00f6ng\u00fc ile s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Finlay bir ba\u015fka \u00f6nemli ke\u015fifte bulunur: Atina, kontrol\u00fc alt\u0131ndaki ba\u011f\u0131ml\u0131 \u015fehir devletlerine s\u0131k s\u0131k demokrasiyi dayatm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu \u015fehir devletleri b\u00fcy\u00fck ekonomik kaynaklar\u0131na sahip de\u011fildi ve kamu g\u00f6revlilerine maa\u015f bile \u00f6deyemiyordu; sonu\u00e7 olarak, \u201cvatanda\u015flar\u0131n fiili kat\u0131l\u0131m\u0131 Atina\u2019dakinden \u00e7ok daha azd\u0131\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Finlay, “M\u00d6 5. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndaki tam demokratik sistem, Atina imparatorlu\u011fu (emperyalizmi) olmasayd\u0131 uygulamaya konulmazd\u0131” sonucuna var\u0131r. Bu, bizim ters y\u00f6ndeki \u00f6nermemizi destekler: demokrasi, her ne kadar zorlukla kurulmu\u015f olsa da, s\u00fcrekli bir b\u00fcy\u00fck d\u0131\u015f kazan\u00e7 ak\u0131\u015f\u0131 olmadan d\u00fczg\u00fcn i\u015fleyemezdi – bu mant\u0131k, bug\u00fcn \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’da d\u00fczg\u00fcn bir i\u015fleyi\u015f sa\u011flamay\u0131 ba\u015farmak  i\u00e7in m\u00fccadele eden Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasin izleyen \u00fclkelerin sorunlar\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutuyor. i<\/p>\n\n\n\n

Atina’ ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, imparatorluktan ( emperyalizmden) elde edilen getirinin demokrasileri i\u00e7in \u00f6nemine dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Perikles’in i\u00e7 ve d\u0131\u015f politika tasar\u0131mlar\u0131 hakk\u0131nda yorum yapan Hammond \u015f\u00f6yle der: “Demokrasinin daha da ileriye ta\u015f\u0131nabilmesi i\u00e7in, toplumun alt s\u0131n\u0131f\u0131na maddi destek sa\u011flanmas\u0131 gerekiyordu. Bu ama\u00e7la gerekli para, ancak Atina’n\u0131n m\u00fcttefikleri \u00fczerindeki liderli\u011finden yararlanarak elde edilebilirdi.” Ba\u015fka bir akademisyen, demokrasinin imparatorlu\u011fa (emperyalizme)  ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve emperyalizme dayanmas\u0131n\u0131n ba\u015fka bir boyutunu \u015f\u00f6yle ifade etmektedir: “Hara\u00e7 ak\u0131\u015f\u0131 (bu, deniz harcamalar\u0131n\u0131 azaltt\u0131) ve ki\u015fisel zenginle\u015fme imk\u00e2n\u0131, varl\u0131kl\u0131 Atinal\u0131lar\u0131n \u00f6fkesini yat\u0131\u015ft\u0131rd\u0131; aksi takdirde bir oligar\u015fi kurmaya \u00e7al\u0131\u015fabilirlerdi\u2026 Bir\u00e7ok Yunan \u015fehir devleti i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalarla bo\u011fu\u015fuyordu. Atina al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir \u015fekilde bundan ka\u00e7\u0131nabildi ve bu, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u0131n\u0131flar\u0131n emperyalizmden elde etti\u011fi maddi kazan\u00e7lara atfedilebilirdi.”<\/p>\n\n\n\n

Bir sonraki soru, imparatorlu\u011fun (emperyalizmin) getirilerinin \u015fehir devletleri i\u00e7inde nas\u0131l da\u011f\u0131t\u0131laca\u011f\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vatanda\u015f-sava\u015f\u00e7\u0131 grubu, bu ama\u00e7la d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 bir vatanda\u015fl\u0131k sistemi olu\u015fturdu. Held, “klasik Kentin (polis’in) birlik, dayan\u0131\u015fma, kat\u0131l\u0131m, kamu m\u00fczakereleri ve son derece k\u0131s\u0131tl\u0131 bir vatanda\u015fl\u0131k ile karakterize oldu\u011funu” belirtir. Devlet, vatanda\u015flar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131na derinlemesine m\u00fcdahale ediyordu, ancak n\u00fcfusun sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 kucakl\u0131yor ve destekliyordu.”<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nemli bir nokta, Atina’n\u0131n vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde d\u00fczenleyen vatanda\u015fl\u0131k yasalar\u0131n\u0131, demokrasisinin zirvesinde, Perikles d\u00f6neminde kabul etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r: vatanda\u015flar sava\u015f\u00e7\u0131lard\u0131, d\u0131\u015far\u0131dan gelen ganimetleri al\u0131p i\u00e7erde da\u011f\u0131t\u0131yorlard\u0131; vatanda\u015f olmayanlar aras\u0131nda yerli k\u00f6kenli kad\u0131nlar, gen\u00e7ler, ticaret ve e\u011fitimle u\u011fra\u015fan yabanc\u0131lar vb. ile \u00fcretken faaliyetlerde bulunan \u00e7ok say\u0131da k\u00f6le yer al\u0131yordu; bunlar Atina’n\u0131n yerle\u015fik n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funlu\u011funu olu\u015fturuyordu ancak vatanda\u015f de\u011fillerdi ve demokratik s\u00fcrece kat\u0131lam\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Dolay\u0131s\u0131yla demokrasi, Atina siyasetinin sadece bir par\u00e7as\u0131yd\u0131, tamam\u0131 de\u011fildi; yurtta\u015f blo\u011fu, devlet i\u00e7inde bir devletti; i\u00e7erde demokrasi uygularken, d\u0131\u015far\u0131da ise b\u00fcy\u00fck vatanda\u015f olmayanlar grubunu egemenli\u011fi alt\u0131na al\u0131yor ve onlar\u0131n art\u0131 \u00fcr\u00fcnlerine yasal olarak el koyuyordu \u2013 bir i\u00e7 \u201c \u201d ganimeti. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f ganimeti el koyup da\u011f\u0131tarak, yurtta\u015f grubu \u00fclke  i\u00e7i \u00e7eli\u015fmeleri hafifletiyor ve siyasi kimli\u011fi in\u015fa ediyordu.<\/p>\n\n\n\n

20. Y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Wilson’\u0131n Amerika Birle\u015fik Devletleri’ni d\u00fcnya sahnesine \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 andan itibaren, ABD’nin misyonu demokrasi satmak<\/strong> oldu. Ancak daha yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Amerikan demokrasisinin de, daha incelikli de olsa, di\u011fer \u00fclkelerin ya\u011fmalanmas\u0131na dayand\u0131\u011f\u0131 ve i\u00e7indeki vatanda\u015flar\u0131n hak mahrumiyetinin ola\u011fan\u00fcst\u00fc derecede belirgin oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Demokrasinin Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde derin sosyal k\u00f6kleri vard\u0131; Tocqueville, Amerikan topluluklar\u0131n\u0131n demokratik \u00f6zy\u00f6netimini tan\u0131mlam\u0131\u015f ve bunun P\u00fcritenlik \u00fczerine kurulu oldu\u011funu belirtmi\u015fti. Ancak, s\u00f6m\u00fcrgecilerin K\u0131z\u0131lderililerle b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi reddetmelerine yol a\u00e7an ve i\u00e7 ile d\u0131\u015f aras\u0131ndaki Amerikan demokratik b\u00f6l\u00fcnmesinin manevi ve sosyal temelini olu\u015fturan kat\u0131 \u0131rk ayr\u0131m\u0131 kavram ve kurumlar\u0131n\u0131 yaratan, P\u00fcritenlerin “biz se\u00e7ilmi\u015fleriz” kavram\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kuzey Amerikal\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeciler  toplumlar\u0131n\u0131 eski imparatorluk fetihleri tarz\u0131nda in\u015fa ettiler: bir yandan K\u0131z\u0131lderilileri s\u00fcrg\u00fcn edip yok ederek, di\u011fer yandan siyah k\u00f6le sahibi bir toprak i\u015fleme ekonomisi geli\u015ftirerek bunu yapt\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

 G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nde ba\u015f\u0131ndan beri a\u00e7\u0131k bir ikilik vard\u0131: “Bir\u00e7ok yerle\u015fimci, kendi demokratik kurumlar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek i\u00e7in, K\u0131z\u0131lderililerin toplu olarak s\u00fcr\u00fclmesi ve ba\u011f\u0131ml\u0131 gruplara -\u00f6zellikle k\u00f6lelere- kar\u015f\u0131 zorlay\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131n gerekli oldu\u011funa inan\u0131yordu; b\u00f6ylece kendi servetlerini elde edebilecek ve o \u00f6nemsiz ama hayati i\u015fleri yapmak zorunda kalmayacaklard\u0131.”<\/p>\n\n\n\n

\u0130mparatorluk (emperyalist) y\u00f6netiminin de\u011ferleri ve yap\u0131lar\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan edilmeden \u00f6nce Kuzey Amerikal\u0131 s\u00f6m\u00fcrgeciler taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi – imparatorluk (emperyalizm) devlet olmaktan \u00f6nce geldi ve Amerikan siyasi modeli, modern d\u00fcnya i\u00e7in ger\u00e7ekten de dikkate de\u011fer bir ‘istisna’d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan sonra, cumhuriyet\u00e7i siyasetin i\u015fleyi\u015fi se\u00e7imlere ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve bu nedenle Amerika Birle\u015fik Devletleri, modern Bat\u0131’da “i\u00e7 emperyalizm”in h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 olan geni\u015f halk se\u00e7imleri sistemini kuran ilk \u00fclke oldu: “Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan sonraki merkezi siyasi soru, yeni federal h\u00fck\u00fcmetin kaynaklar\u0131n\u0131 ve geni\u015fleyen se\u00e7men kitlesinin oylar\u0131n\u0131, bir program\u0131 hayata ge\u00e7irmek ve di\u011ferini marjinalle\u015ftirmek i\u00e7in nas\u0131l harekete ge\u00e7irece\u011fiydi.” B\u00f6ylece, “eyalet silahl\u0131 milisleri G\u00fcney’de k\u00f6leli\u011fi d\u00fczenleyen yasalar\u0131 uygulad\u0131 ve s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerindeki yerle\u015fimcileri desteklemek i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck federal orduyu destekledi”.<\/p>\n\n\n\n

Turner, Amerikan halk\u0131n\u0131n \u00f6zy\u00f6netimci, demokratik ruhunun “s\u0131n\u0131r b\u00f6lgelerini” fethetme s\u00fcrecinde olu\u015ftu\u011funu ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda sanayile\u015fme s\u0131ras\u0131nda olu\u015fan Amerikan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n, Alman i\u015f\u00e7ileri gibi bir sosyalist harekete y\u00f6nelmedi\u011fini, aksine kapitalist sistemle h\u0131zla \u00f6zde\u015fle\u015fti\u011fini savunur.<\/p>\n\n\n\n

Sombart bunun nedenlerini analiz ederek, i\u00e7 emperyalizmin “end\u00fcstriyel yedek ordusunu” emdi\u011fini ve i\u015f\u00e7ilerin sosyalist siyasi bilincini ortadan kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bu asl\u0131nda, Bat\u0131 Avrupa’daki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kapitalizmle \u00f6zde\u015fle\u015fmesine ve demokratikle\u015fme s\u00fcrecine kat\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7an siyasi mant\u0131kla ayn\u0131d\u0131r; ancak Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri, okyanuslar \u00f6tesindeki Asya, Afrika ve Latin Amerika \u00fclkelerini ve uluslar\u0131n\u0131 fethederek modern emperyalist bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye kat\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r; ABD ise klasik imparatorluklara benzer bir \u015fekilde K\u0131z\u0131lderilileri fethedip topraklar\u0131na el koymu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde modern devletin in\u015fas\u0131na y\u00f6nelik imparatorluk\u00e7uluk (emperyalist) yakla\u015f\u0131m\u0131, demokrasinin i\u00e7 ve d\u0131\u015f boyutlar\u0131 aras\u0131nda dikkat \u00e7ekici bir ikilem yaratm\u0131\u015ft\u0131r: bir yandan, bat\u0131ya g\u00f6\u00e7 eden beyaz \u00e7ift\u00e7ilere bile oy hakk\u0131 tan\u0131nan y\u00fcksek d\u00fczeyde bir halk kat\u0131l\u0131m\u0131; di\u011fer yandan ise K\u0131z\u0131lderililer, siyahlar ve di\u011fer etnik gruplar\u0131n kitlesel ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir \u015fekilde \u201coy hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmas\u0131\u201d (disenfranchisement) ile ortaya \u00e7\u0131kan y\u00fcksek d\u00fczeyde bir i\u00e7 d\u0131\u015flanma ya\u015fand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bateman bu mant\u0131\u011f\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131kl\u0131yor: “Bu, bir rejimin kamu politikalar\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca yararlan\u0131c\u0131s\u0131 olan ve rejimin hayatta ayakta kalmas\u0131 i\u00e7in deste\u011fi hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yan grup ve topluluklar\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu t\u00fcr projeler, iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmek ve \u00f6nceliklerini uzun vadede g\u00fcvence alt\u0131na almak isteyen ve bunun en iyi yolunun, oylar\u0131yla kimin kimin \u00e7\u0131karlar\u0131 i\u00e7in y\u00f6netece\u011fini belirlemeye yard\u0131mc\u0131 olacak ‘halk’\u0131n bile\u015fimini ve kimli\u011fini de\u011fi\u015ftirmek oldu\u011funa karar vermi\u015f siyasi koalisyonlar taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr. Demokratikle\u015fme, \u00f6yleyse, asla sadece \u00f6nceden var olan bir siyasi toplulu\u011fun \u00fcyelerine oy hakk\u0131 verilen bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fildir: bu, ‘halk’\u0131n eylem s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n ve karakterinin yeniden tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131, dahil etme ve d\u0131\u015flamalar\u0131n sadece uyumlu de\u011fil, ayn\u0131 zamanda bunu ba\u015farmak i\u00e7in potansiyel olarak g\u00fc\u00e7lendirici ara\u00e7lar oldu\u011fu bir siyasi projedir.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

19. ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, Amerika Birle\u015fik Devletleri sanayile\u015fmesini tamamlad\u0131 ve hemen Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin izinden giderek, yurtd\u0131\u015f\u0131nda yeni modern emperyalizme ba\u015flad\u0131 ve Karayipler’den Pasifik’e uzanan bir ‘ada imparatorlu\u011fu’ kurdu. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra, ABD’nin emperyalist stratejisi bir miktar de\u011fi\u015fti ve ‘s\u00f6m\u00fcrgeler olmadan emperyalizm’ uygulama modelini ke\u015ffetti. ( yeni s\u00f6m\u00fcrgecilik)<\/p>\n\n\n\n

So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda ABD, sanayi-askeri kapasitesiyle Avrasya’n\u0131n kenar b\u00f6lgelerini kontrol alt\u0131na ald\u0131, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte mal ihra\u00e7 etti ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda k\u00e2r elde etti; siyahlar\u0131n kademeli olarak daha kapsaml\u0131 vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem de i\u015fte tam da bu d\u00f6nemdi. So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131 d\u00f6nemde ABD d\u00fcnyaya neredeyse hakim oldu ve Amerikan tarz\u0131 demokrasi zirveye ula\u015ft\u0131; Barack Obama’n\u0131n ba\u015fkan se\u00e7ilmesi i\u00e7teki d\u0131\u015flanman\u0131n ortadan kalkt\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu ve ABD demokratik sistemini d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde reklam etti.<\/p>\n\n\n\n

S\u00f6m\u00fcrgeci d\u00f6nemden bu yana ABD’nin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 geni\u015fletti\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r; bu geni\u015fleme, ya somut olarak topraklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan ya da g\u00f6r\u00fcnmez bir \u015fekilde teknolojik, finansal ve ideolojik tekel yollar\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Geni\u015flemenin getirdi\u011fi kaynak bollu\u011fu, \u00fclke i\u00e7i gerilimleri yat\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f ve vatanda\u015f gruplar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 uzla\u015ft\u0131rmas\u0131na ve demokratik konsens\u00fcs\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak \u015fu anda, ayn\u0131 mant\u0131k Amerikan demokrasisini yok ediyor: Amerikan kapitalizmi art\u0131k d\u00fcnyada g\u00f6rece geni\u015fleyemez durumda, \u00c7in’in de dahil oldu\u011fu ve destekledi\u011fi K\u00fcresel G\u00fcney \u00fclkeleri Amerika’n\u0131n d\u00fcnya ekonomik ve finans tekelini s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor, ABD nin d\u0131\u015f kazan\u00e7lar\u0131 azal\u0131yor, i\u00e7erde gruplar aras\u0131 \u00e7\u0131karlar\u0131n koordinasyonu ve demokratik konsens\u00fcs \u00e7\u00f6k\u00fcyor, siyaset kutupla\u015f\u0131yor ve Trump\u00e7\u0131 Capitol Hill ayaklanmalar\u0131 Amerikan tarz\u0131 demokrasinin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc i\u015faret ediyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

III. \u0130ki Demokrasi tipi: Bat\u0131 tarz\u0131 d\u0131\u015flay\u0131c\u0131-ve \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131c\u0131 demokrasi ve \u00c7in tarz\u0131 kapsay\u0131c\u0131-geli\u015fimci demokrasi<\/h3>\n\n\n\n

Ge\u00e7mi\u015fte ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fc\u00e7 orijinal Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin y\u00fckseli\u015fini ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc k\u0131saca anlatt\u0131k; buradan Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi ile eski veya Lenin\u2019in Analiz etti\u011fi yeni emperyalizm aras\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli bir nedensel ba\u011f oldu\u011funu g\u00f6rebiliriz. A\u015fa\u011f\u0131da bu ili\u015fkiyi daha genel bir tarihsel ba\u011flamda teorile\u015ftirecek ve \u00c7in tarz\u0131 demokrasiyi referans alarak bu konudaki anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131 a\u00e7aca\u011f\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsanlar, bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek amac\u0131yla bir araya gelerek devlet kurar, iktidara ve onun sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczene boyun e\u011ferler. \u00c7\u0131karlar\u0131n olu\u015fmas\u0131nda iki mekanizma vard\u0131r: i\u00e7sel ve d\u0131\u015fsal \u00e7\u0131kar. \u0130lki, d\u00fczeni sa\u011flamak, kamu mallar\u0131n\u0131 sunmak, i\u015fbirli\u011fi ve i\u015flem maliyetlerini azaltmak ve genel olarak ulusu, kendi durumlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftiren ve ortak \u00e7\u0131karlar yaratan \u00fcretken faaliyetlere dahil etmek i\u00e7in esas olarak devlete dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi ise esas olarak fetihlere dayan\u0131r<\/strong>; bu, ya ba\u015fkalar\u0131n\u0131n servetini veya halk\u0131n\u0131 tek seferlik olarak ya\u011fmalamak ya da yurtd\u0131\u015f\u0131na yay\u0131lmak, n\u00fcfus bask\u0131s\u0131n\u0131 azaltmak, yurtd\u0131\u015f\u0131nda s\u00f6m\u00fcr\u00fc nesneleri in\u015fa etmek ya da istikrarl\u0131 egemenlik ili\u015fkileri kurarak zaman i\u00e7inde hara\u00e7 veya s\u00fcper-ekonomik k\u00e2rlar elde etmek \u015feklinde olabilir. Bu iki mekanizma, bir dereceye kadar iki t\u00fcr ekonomik ve sosyal olu\u015fuma kar\u015f\u0131l\u0131k gelir: tar\u0131m toplumlar\u0131 genellikle, \u00fcretken bir devlet olarak tan\u0131mlanabilecek \u00c7in’in \u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi, faydalar\u0131 te\u015fvik eden i\u00e7sel bir mekanizma benimser; g\u00f6\u00e7ebe devletler ve Bat\u0131 devletleri ise genellikle, askeri-t\u00fcccar devlet olarak tan\u0131mlanabilecek d\u0131\u015fsal bir model benimser.<\/p>\n\n\n\n

Geleneksel \u00c7in, aile \u00e7ift\u00e7ili\u011fine dayan\u0131yordu ve devletin gelirleri esas olarak \u00fcretim fazlas\u0131ndan sa\u011flan\u0131yordu; bu nedenle, n\u00fcfusun en b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 \u00fcretimde tutmak i\u00e7in, vatanda\u015flar aras\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca e\u015fitli\u011fi sa\u011flamak da dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli \u00f6nlemler al\u0131nd\u0131. Stat\u00fc e\u015fitli\u011fi ve yerle\u015fik ya\u015fam tarz\u0131 n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131n\u0131 destekliyordu ve toplumun genelinde art\u0131 \u00fcr\u00fcn seviyesi d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc; bu da sadece d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli y\u00f6netim (devlet) mekanizmalar\u0131n\u0131 destekleyebiliyordu, yani basitle\u015ftirilmi\u015f, hiyerar\u015fik bir b\u00fcrokrasiyi denetleyen ve sosyal g\u00fc\u00e7lerle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde “merkezi, en az ile yetinen bir devlet y\u00f6netimi” sa\u011flayan merkezi bir monar\u015fi.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, bozk\u0131r veya deniz ya\u011fmac\u0131 gruplar\u0131 ile antik Atina, sava\u015f mant\u0131\u011f\u0131yla y\u00f6nlendirilen bir demokrasiye do\u011fru ilerledi. Sava\u015fmak i\u00e7in kat\u0131 \u015fartlar vard\u0131 ve fiziksel olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc, baz\u0131 sava\u015f becerilerine sahip yeti\u015fkin erkekler, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131 bir sava\u015f\u00e7\u0131-vatanda\u015f grubu olu\u015fturdu. Sava\u015f\u0131n ac\u0131mas\u0131zl\u0131\u011f\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcveni ve kimli\u011fe dayal\u0131 otoritenin kurulmas\u0131n\u0131 gerektirirken, uzun s\u00fcreli toplu ya\u011fma, elde edilen ganimetin adil da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 gerektiriyordu. T\u00fcm bunlar, i\u00e7lerinde demokrasiyi te\u015fvik etti ve kurduklar\u0131 h\u00fck\u00fcmetlerin (ne kadar geli\u015fmi\u015f olurlarsa olsunlar) temel i\u015flevi, sava\u015f ganimetinin patla\u015f\u0131lmas\u0131yd\u0131. B\u00f6ylece, Hunlar gibi yay\u0131lmac\u0131 bozk\u0131r halklar\u0131, iktidara y\u00fckseli\u015flerinin ba\u015f\u0131nda genellikle askeri aristokratik demokrasi uygulad\u0131lar. Demokrasi, Atlantik korsan gruplar\u0131 i\u00e7inde de s\u0131kl\u0131kla benimsenmi\u015ftir; modern Amerikan demokrasisine \u00e7ok benzeyen bir se\u00e7im sistemi, denetim ve denge mekanizmalar\u0131yla i\u00e7 d\u00fczenlerini ( ) s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Atlantik denizcileri ve korsanlar gibi gruplar da Amerikan Devrimi’ne \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, demokrasi ve e\u015fitlik fikirlerini getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Benzer \u015fekilde, Bat\u0131 Avrupa demokrasisinin geli\u015fimi her zaman yabanc\u0131 fetihlerle ili\u015fkilenmi\u015ftir<\/p>\n\n\n\n

 Erken d\u00f6nem modern Bat\u0131 Avrupa devletlerinin Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131 fethi, Avrupa\u2019daki fazla n\u00fcfusu serbest b\u0131rakm\u0131\u015f ve Avrupa\u2019daki i\u00e7 sosyal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ortadan kald\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Uzun mesafeli ticaretin geli\u015fimi ve Atlantik kapitalist d\u00fcnya sistemi, giderek g\u00fc\u00e7lenen bir sanayici grubu ve ticarile\u015fmi\u015f toprak sahibi aristokratlar\u0131 beslemi\u015ftir. Bu grup, krallar\u0131 taviz vermeye ve iktidar\u0131 onlarla payla\u015fmaya zorlam\u0131\u015f, b\u00f6ylece parlamenter sistemi kademeli olarak kurumsalla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu, Bat\u0131 Avrupa\u2019da demokratikle\u015fmeye do\u011fru at\u0131lan ilk ad\u0131md\u0131. Atlantik i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc sistemi ve geni\u015f s\u00f6m\u00fcrge pazar\u0131, sanayile\u015fme i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131 yaratt\u0131 ve bunu tamamlayan Bat\u0131 Avrupa \u00fclkeleri, t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 kapsayan  merkez-\u00e7evre temelli bir d\u00fcnya siyasi ve ekonomik d\u00fczeni in\u015fa etti. D\u0131\u015far\u0131dan gelen muazzam kazan\u00e7 ak\u0131\u015f\u0131, onlara oy hakk\u0131n\u0131 tan\u0131ma ve orta s\u0131n\u0131f\u0131 (k\u00fc\u00e7\u00fck burjuvazi) ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 siyasi olarak d\u00fczene katma imk\u00e2n\u0131 verdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu, Bat\u0131 Avrupa\u2019n\u0131n demokratikle\u015fmesinde at\u0131lan ikinci ad\u0131md\u0131. Wallerstein’\u0131n ifade etti\u011fi gibi, 1875 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde \u0130ngiltere ve Fransa, temel \u00f6zelliklerinden biri “tehlikeli s\u0131n\u0131flar\u0131 vatanda\u015fl\u0131k alan\u0131na dahil ederek ve onlara imparatorlukta -k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa- bir pay vererek” evcille\u015ftirmek olan “liberal emperyalistler” olarak sa\u011flam bir \u015fekilde yerle\u015fmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra, Avrupa ve Amerika’n\u0131n sanayile\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri, daha gizli bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc y\u00fcr\u00fctmek i\u00e7in teknolojik tekellerine ve finansal ve ticari kontrol haklar\u0131na dayand\u0131lar. Ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k teorisi, e\u015fitsiz de\u011fi\u015fim teorisi ve de\u011fer zinciri teorisi bunu analiz etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Siyasi olarak, 19. y\u00fczy\u0131lda Bat\u0131 Avrupa’daki “liberal emperyalizm”e benzer \u015fekilde, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda “emperyal ideoloji” olarak demokrasiyi te\u015fvik ederek “demokratik emperyalizm”i olu\u015fturdular. Bu \u015fekilde, Avrupa ve ABD’nin sanayile\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri, Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi ile emperyalizm aras\u0131nda iki y\u00f6nl\u00fc bir d\u00f6ng\u00fcsel yol in\u015fa ettiler: yeni bir emperyalizm t\u00fcr\u00fc, di\u011fer \u00fclkelerin demokratikle\u015fmesini te\u015fvik etti ve kapitalist mekanizmalar\u0131n bu \u00fclkelere n\u00fcfuz etmesini kolayla\u015ft\u0131rarak, b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar elde etmeyi, bunlar\u0131 kendi \u00fclkelerine aktarmay\u0131, yeniden b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrmeyi ve kendi demokrasilerini peki\u015ftirmeyi sa\u011flad\u0131 \u2013\u00e7\u0131karlar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131na odaklanan bir demokrasi.<\/p>\n\n\n\n

Faydan\u0131n payla\u015f\u0131lmas\u0131na dayal\u0131 demokrasi, bu fayday\u0131 payla\u015fanlar\u0131n nitelikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan zorunlu olarak s\u0131k\u0131 bir \u015fekilde s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r ve bu nedenle genellikle d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 bir demokrasi olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Atina \u015fehir devletlerinde, vatanda\u015f olmayanlar\u0131 d\u0131\u015flamak i\u00e7in vatanda\u015f gruplar\u0131 olu\u015fturuldu. Modern Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki demokratikle\u015fme s\u00fcreci, neredeyse her zaman etnik temizlik ve dini temizlik gibi \u00e7e\u015fitli kriterlere dayal\u0131 i\u00e7 “temizlik” ile e\u015flik etmi\u015ftir. Devletler ayr\u0131ca, dini k\u0131s\u0131tlamalar ve m\u00fclkiyet haklar\u0131na ili\u015fkin k\u0131s\u0131tlamalar gibi vatanda\u015fl\u0131k \u00fczerinde ciddi k\u0131s\u0131tlamalar getirmi\u015ftir. Bu k\u0131s\u0131tlamalar 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na do\u011fru gev\u015feme e\u011filimi g\u00f6stermi\u015f olsa da, bug\u00fcn hala mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n

1990lar ve 21. Y\u00fczy\u0131ldaki  K\u00fcreselle\u015fme-demokratikle\u015fme dalgas\u0131nda halklar\u0131n serbest dola\u015f\u0131m\u0131 vatanda\u015fl\u0131ktan d\u0131\u015flanmay\u0131 daha da \u00e7arp\u0131c\u0131 hale getirmi\u015ftir: on milyonlarca g\u00f6\u00e7men Amerika Birle\u015fik Devletleri’ne ak\u0131n etmi\u015f ve \u00e7ok say\u0131da Do\u011fu Avrupal\u0131 g\u00f6\u00e7men Bat\u0131 Avrupa’ya ak\u0131n etmi\u015ftir; her ikisi de y\u00fcksek vas\u0131fl\u0131 g\u00f6\u00e7menler ve alt s\u0131n\u0131f i\u015f\u00e7iler olup, her t\u00fcrl\u00fc \u00fcretim ve hizmet faaliyetinde bulunmu\u015flard\u0131r, ancak sadece “yabanc\u0131lar” olarak ve vatanda\u015fl\u0131k haklar\u0131 olmaks\u0131z\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

ABD’de de yasal s\u00fcre\u00e7ler nedeniyle oy hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfus bulunmaktad\u0131r; \u00fclke genelinde Afro-Amerikal\u0131 yeti\u015fkinlerin %8’i sab\u0131ka kay\u0131tlar\u0131 nedeniyle oy hakk\u0131ndan mahrumdur; bu oran G\u00fcney’de %12’ye, baz\u0131 eyaletlerde ise %20’nin \u00fczerine \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu iki vatanda\u015f olmayan kategori o kadar kalabal\u0131k, demokratik siyasetten o kadar d\u0131\u015flanm\u0131\u015f ve hem bireysel olarak hem de sivil gruplar taraf\u0131ndan toplu olarak \u00e7oklu s\u00f6m\u00fcr\u00fcye o kadar maruz kal\u0131yor ki, Tilly a\u00e7\u0131k\u00e7a \u201cAmerikan rejiminin, tekrarlayan bir \u015fekilde \u2018demokratikle\u015fmeyi ortadan kald\u0131ran\u2019 derin kusurlu bir demokrasi\u201d<\/strong> oldu\u011funu ilan ediyor; ayr\u0131ca antik Atina\u2019n\u0131n demokratik oldu\u011funu da kabul etmiyor.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, antik Atina’n\u0131n ve \u0130ngiltere ile Amerika Birle\u015fik Devletleri gibi modern siyasi yap\u0131lar\u0131n \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasisi, devletlerinin d\u0131\u015f emperyalist egemenlik kurduklar\u0131 zaman olu\u015fmu\u015ftur; bu s\u00fcre\u00e7te, d\u0131\u015fsal bir mekanizma olan servet ya\u011fmas\u0131, \u00fc\u00e7 kademeli bir bile\u015fik siyasi yap\u0131 i\u00e7inde kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir i\u00e7 d\u0131\u015flama sisteminin in\u015fas\u0131 i\u00e7in ekonomik temel olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r: i\u00e7 \u00e7ekirdek, y\u00fcksek derecede homojenlik ve uyuma sahip bir devlet i\u00e7inde devlet niteli\u011findeki bir vatanda\u015f grubudur; bu \u00e7ekirdek, \u00e7ok say\u0131da vatanda\u015f\u0131n\u0131n yasalarca vatanda\u015f olmayanlar olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131n\u0131r devletini y\u00f6netir; bu s\u0131n\u0131r devleti ise bir imparatorluk kurar ve y\u00f6netir.<\/p>\n\n\n\n

Bu karma\u015f\u0131k yap\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f egemenlik ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcden olu\u015fan ikili bir mekanizmaya sahiptir: toplam milli gelire oranla y\u00fcksek olmas\u0131 gerekmeyen d\u0131\u015f kaynakl\u0131 b\u00fcy\u00fck kazan\u00e7lar, farkl\u0131 gruplar aras\u0131nda siyasi bir “konsens\u00fcs” ve “uzla\u015fma ruhu” yaratmak ve toplumsal \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 ve gerilimleri yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yeterlidir. Bu, demokrasisinin kurulmas\u0131 ve i\u015fleyi\u015fi i\u00e7in gerekli olan siyasi ve psikolojik ko\u015fuldur. Vatanda\u015fl\u0131\u011fa y\u00f6nelik y\u00fcksek i\u00e7 engellerin varl\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n vatanda\u015f olmayan olarak tan\u0131mlanmas\u0131, birincisi, askeri \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc korumaya yard\u0131mc\u0131 olan sava\u015f\u00e7\u0131 vatanda\u015flar\u0131n dini ve k\u00fclt\u00fcrel homojenli\u011fini korumaya, ikincisi ise, bireysel veya kurumsalla\u015fm\u0131\u015f bir temelde vatanda\u015f olmayanlar\u0131 s\u00f6m\u00fcr\u00fcrken, da\u011f\u0131t\u0131m n\u00fcfusunun boyutunu azaltmaya ve kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131karmaya hizmet eder.<\/p>\n\n\n\n

Bu temelde, Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiyi daha kesin bir \u015fekilde tan\u0131mlayabiliriz: Bu, devlet i\u00e7indeki vatanda\u015f gruplar\u0131 aras\u0131nda i\u00e7 ve d\u0131\u015f kaynakl\u0131 b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131  kazan\u00e7lar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik bir siyasi s\u00fcre\u00e7tir; a\u00e7\u0131k bir i\u00e7-d\u0131\u015f ikilemi bar\u0131nd\u0131r\u0131r: Vatanda\u015flar kendi aralar\u0131nda e\u015fit haklara sahiptir, kamu i\u015flerine birlikte kat\u0131l\u0131rlar, uzla\u015fma ruhuna sahiptirler ve refah g\u00fcvencelerinden yararlan\u0131rlar; ancak demokratik ya\u015famlar\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f egemenlik (emperyalist hakimiyet)  ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc yap\u0131s\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitli\u011fin dengesiz ve uyumsuz olmas\u0131 durumu Bat\u0131 akademi d\u00fcnyas\u0131nda yayg\u0131n olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Burada Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin e\u015fitli\u011fi reddetti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz: vatanda\u015flar ile vatanda\u015f olmayanlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizlik, demokratik devletin ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan egemenlik alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclmesi. Bu nedenle Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiyi “ayr\u0131mc\u0131-\u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasi” olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da, antik veya Lenin\u2019in Analiz etti\u011fi yeni emperyalizmin \u201cse\u00e7ilmi\u015f halklara m\u00fcnhas\u0131r\u201d-\u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasiyi destekledi\u011fini ve bunun da vatanda\u015flar\u0131 imparatorlu\u011fu ve emperyalizmi hararetle desteklemeye itti\u011fini savunduk.<\/p>\n\n\n\n

Antik Yunan filozoflar\u0131 ve tarih\u00e7ileri, demokratik d\u00f6nemde Atina vatanda\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir militarist ruha, hegemonik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip oldu\u011funu belirtmi\u015flerdir; Tocqueville, g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fahsiyetlerin beyaz ve siyah insanlar\u0131n “herhangi bir \u00fclkede e\u015fit \u015fartlarda ya\u015famas\u0131na” izin verebilece\u011fini, ancak “Amerikan demokrasisi i\u015flerin ba\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, hi\u00e7 kimsenin b\u00f6ylesine zor bir g\u00f6revi \u00fcstlenmeyece\u011fini” belirtmi\u015ftir;<\/p>\n\n\n\n

Engels, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda ve sonlar\u0131nda demokratik se\u00e7imlere kat\u0131lan \u0130ngiliz i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kendi devletinin s\u00f6m\u00fcrge politikas\u0131n\u0131 destekledi\u011fini belirtmi\u015ftir; Lenin, yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Bat\u0131 Avrupa’daki sosyal demokrat partilerin ‘demokratikle\u015fme’ s\u00fcrecine kat\u0131ld\u0131klar\u0131nda kademeli olarak \u015fovenle\u015fti\u011fini belirtmi\u015ftir; ve bug\u00fcn de ABD’deki alt ve orta s\u0131n\u0131flar\u0131n genel olarak h\u00fck\u00fcmetlerinin \u00c7in’e y\u00f6nelik sert emperyalist politikalar\u0131n\u0131 destekledi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi, \u00f6teki \u00fczerinde hakimiyete ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcye dayan\u0131r ve bundan, bu demokrasinin i\u00e7 ve d\u0131\u015f kaynaklardan elde edilen kazan\u00e7lar\u0131 elde edemedi\u011finde, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe ve y\u0131k\u0131ma mahkum oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

\u015eu da do\u011frudur: g\u00f6\u00e7ebe devletler tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irip ya\u011fmalamay\u0131 b\u0131rakt\u0131klar\u0131nda, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak askeri demokrasiyi terk ettiler; Atina, Peloponez Sava\u015f\u0131’nda Sparta’ya yenildikten sonra imparatorlu\u011fu yava\u015f yava\u015f da\u011f\u0131ld\u0131 ve bundan sonra demokrasi geriledi; bug\u00fcn de d\u00fcnya hakimiyeti azalan ve d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011findeki kazan\u00e7lar\u0131 t\u00fckenmekte olan Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nin, \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasisi de benzer \u015fekilde \u00e7\u00fcr\u00fcyor ve H\u0131ristiyan beyaz \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131, d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 bir sistem \u00e7er\u00e7evesinde h\u0131zla b\u00fcy\u00fcyor.<\/p>\n\n\n\n

Bununla birlikte, h\u00e2l\u00e2 demokrasinin iyi bir \u015fey oldu\u011funu ve halk\u0131n \u00fclkesinin efendisi olmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yl\u00fcyoruz; mesele sadece hangi \u015fekilde ve ne t\u00fcr bir demokrasi in\u015fa edilece\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in d\u00fcnya sistemi i\u00e7indeki konumu, Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki kapitalist \u00fclkelerin durumunun tam tersidir; burada \u00c7in halk\u0131, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin \u00f6nderli\u011finde, ulusal kurtulu\u015f ve ulusal kalk\u0131nma i\u00e7in verdikleri tarihsel m\u00fccadelede tamamen farkl\u0131 bir demokrasi bi\u00e7imi yaratm\u0131\u015ft\u0131r: “kapsay\u0131c\u0131-kalk\u0131nmac\u0131 demokrasi”.<\/p>\n\n\n\n

Bu kavram, Mill’in temsili demokrasi vizyonunu “kalk\u0131nmac\u0131 demokrasi” olarak adland\u0131ran Held’den esinlenmi\u015ftir. Temsili H\u00fck\u00fcmet \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/strong> adl\u0131 eserinde Mill, “bu nedenle, iyi y\u00f6netimin ilk unsuru, toplumu olu\u015fturan insanlar\u0131n erdem ve zekas\u0131 oldu\u011fundan, herhangi bir y\u00f6netim bi\u00e7iminin sahip olabilece\u011fi en \u00f6nemli m\u00fckemmellik noktas\u0131, halk\u0131n kendisinin erdem ve zekas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmektir” \u00f6nermesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Buna g\u00f6re Mill, kad\u0131nlar da dahil olmak \u00fczere herkese oy hakk\u0131 verilmesini savunmu\u015ftur; b\u00f6ylece insanlar erdem ve bilgelik geli\u015ftirebilecek bir konuma gelebileceklerdir. “Kalk\u0131nmac\u0131 demokrasi” ile kastetti\u011fimiz \u015fey, “kalk\u0131nma” kavram\u0131n\u0131n anlam\u0131n\u0131, sanayile\u015fmeye odaklanan ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 da i\u00e7erecek \u015fekilde geni\u015fletmektir; bu kalk\u0131nmada insanlar, erdem ve bilgeliklerini geli\u015ftirmek i\u00e7in kat\u0131l\u0131m g\u00f6sterir ve e\u011fitim ve siyasi kat\u0131l\u0131m yoluyla \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve b\u00fct\u00fcnsel bir geli\u015fim elde ederler.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’de kapsay\u0131c\u0131-geli\u015fimci demokrasinin olu\u015fumu, yukar\u0131da bahsedildi\u011fi gibi tarihsel ve k\u00fclt\u00fcrel k\u00f6kenlere sahiptir, ancak ayn\u0131 zamanda d\u00fcnya sisteminden gelen yap\u0131sal k\u00f6kenlere de sahiptir: \u00c7in’e kar\u015f\u0131 \u0130ngilizlerin Afyon Sava\u015f\u0131 (1840), \u0130ngiltere’deki ilk parlamento reformunun tamamlanmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra ba\u015flat\u0131ld\u0131; Alman Sosyal Demokrat Partisi’nin revizyonistle\u015fmesi, Alman ordusunun \u00c7in’in Jiaodong Yar\u0131madas\u0131’n\u0131 ve \u015eandong kentini ve Qindao liman\u0131n\u0131  i\u015fgal etmesiyle e\u015fzamanl\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’e y\u00f6nelik emperyalist bask\u0131 ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinin demokratikle\u015fmesinin temel dayanaklar\u0131ndan biri oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u0130ki taraf, d\u00fcnya sisteminde tamamen z\u0131t konumlardayd\u0131 ve o d\u00f6nemdeki siyaset mant\u0131\u011f\u0131 tamamen farkl\u0131yd\u0131; Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi, \u00c7in’de hi\u00e7bir \u015fekilde uygulanabilir de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Aksine, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi, emperyalizm, ulusal sorun ve s\u00f6m\u00fcrgecilikle ilgili Leninist teorileri benimsedi ve \u00c7in halk\u0131n\u0131 ulusal kurtulu\u015f, ulusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ve dolay\u0131s\u0131yla ulusal kalk\u0131nma aray\u0131\u015f\u0131na y\u00f6nlendirdi. \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, bu siyasi yolculu\u011fun bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve yap\u0131sal ilkeleri, Bat\u0131 tarz\u0131 se\u00e7ilmi\u015f halklar\u0131n m\u00fcnhas\u0131r-\u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasiden tamamen farkl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamay\u0131 ba\u015farmay\u0131 hedefleyen bir siyasi mekanizmad\u0131r. Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi, \u00e7ukarlar\u0131n ve faydalar\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131na odaklan\u0131rken, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi faydalar\u0131n yarat\u0131lmas\u0131na ve daha fazla \u00fcretilmesine odaklan\u0131r ve bu nedenle \u00c7in tarz\u0131 demokrasi kalk\u0131nmaya hizmet etmede tam isabet sa\u011flar. “\u00c7in\u2019de: \u0130\u015fleyen Demokrasi” ba\u015fl\u0131kl\u0131 Beyaz Kitapta belirtildi\u011fi gibi, “Uzun s\u00fcredir zay\u0131f ekonomik temel ma\u011fduriyetine sahip olan kalabal\u0131k bir \u00fclke olarak \u00c7in, demokrasi ile kalk\u0131nma aras\u0131nda bir denge kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. \u00d6ncelik her zaman kalk\u0131nmadad\u0131r; kalk\u0131nma, sosyalist demokrasi sistemi taraf\u0131ndan kolayla\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131ndabu  demokrasinin geli\u015fimini destekler. \u00c7in, hi\u00e7bir zaman bir \u00fclkenin kalk\u0131nmada i\u00e7inde bulundu\u011fu  a\u015famaya bakmaks\u0131z\u0131n hi\u00e7bir zaman bu \u00fclkedeki demokrasi konusunda bo\u015f laflar etmeye kap\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.”<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin genel \u00f6nderli\u011fi alt\u0131ndaki demokratik merkezciliktir. Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi temelde, \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 bir siyasi oyunda farkl\u0131 \u00e7\u0131kar gruplar\u0131n\u0131 temsil eden \u00e7o\u011fulcu, \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 siyasi partiler \u015feklinde i\u015fler. \u00c7in tarz\u0131 demokrasi ise, \u00c7KP’nin teorik, siyasi \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc sayesinde halk\u0131 her alanda y\u00f6nlendirip \u00f6rg\u00fctledi\u011fi, fayday\u0131 birlikte yarat\u0131p b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bir kalk\u0131nma mekanizmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi e\u015fitli\u011fi en temel de\u011fer olarak benimsemektedir; \u00f6zellikle de ulusal kalk\u0131nma davas\u0131na herkesin genel kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla bu e\u015fitlik de\u011feri y\u00fcksekte tutulamal\u0131 ve herkes kalk\u0131nman\u0131n faydalar\u0131ndan e\u015fit olarak yararlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Bat\u0131 tarz\u0131 demokraside vatanda\u015flar her \u015feyden \u00f6nce \u00e7\u0131kar payla\u015f\u0131mc\u0131lar\u0131d\u0131r; bu da halk i\u00e7inde a\u00e7\u0131k bir b\u00f6l\u00fcnme yaratan ve  vatanda\u015fl\u0131ktan sistematik bir d\u0131\u015flanma mekanizmas\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in tarz\u0131 demokrasi, kalk\u0131nmaya y\u00f6nelik bir demokrasidir ve Anayasa\u2019n\u0131n<\/em> \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u015f\u00f6yle denmektedir: “Sosyalizmi in\u015fa etme davas\u0131 i\u015f\u00e7ilere, k\u00f6yl\u00fclere ve ayd\u0131nlara dayanmal\u0131d\u0131r.”<\/strong> Halk her \u015feyden \u00f6nce ‘sosyalizmi in\u015fa edenler’dir ve devlet, t\u00fcm halk\u0131n kalk\u0131nmaya evrensel ve e\u015fit bir \u015fekilde kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir kalk\u0131nma toplulu\u011fudur. Siyasi kat\u0131l\u0131m \u00fczerine yerle\u015fik akademik tart\u0131\u015fma b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00f6netime kat\u0131l\u0131mla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r, ancak \u00fcretken kalk\u0131nman\u0131n en b\u00fcy\u00fck siyaset oldu\u011fu \u00c7in’de, siyasi kat\u0131l\u0131m her \u015feyden \u00f6nce \u00fcretken kalk\u0131nma s\u00fcrecine kat\u0131l\u0131m olarak ifade edilir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, kalk\u0131nman\u0131n meyvelerinin halk taraf\u0131ndan herkesin evrensel olarak payla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 garanti eder.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi, i\u00e7 ve d\u0131\u015f kazan\u00e7lar\u0131n b\u00f6l\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesini ama\u00e7lar ve baz\u0131 vatanda\u015f gruplar\u0131 ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 kal\u0131r ve bundan yararlan\u0131r. \u00c7in tarz\u0131 demokrasinin ekonomik temeli, halk taraf\u0131ndan ortakla\u015fa yarat\u0131lan ulusal servettir ve en \u00f6nemli b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ilkesi, her bireyin elinden gelenin en iyisini yapmas\u0131 ve gelirden emek katk\u0131s\u0131na g\u00f6re pay almas\u0131d\u0131r; \u00fcretken kalk\u0131nmaya kat\u0131l\u0131m ise b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecine kat\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6n ko\u015fuludur. (\u00e7al\u0131\u015fmayana ekmek yok)<\/p>\n\n\n\n

Be\u015finci olarak, \u00c7in tarz\u0131 demokrasi halk\u0131 olu\u015fturan t\u00fcm bireylerin \u00f6zg\u00fcr,  \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve b\u00fct\u00fcnsel geli\u015fimini te\u015fvik etmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasi, \u00e7\u0131karlar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131na odaklan\u0131r; m\u00fclkiyet haklar\u0131 ve ekonomik \u00e7\u0131kar ilkesi t\u00fcm bireyleri ve toplumun zihnini ve davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde belirler ve bu da halk\u0131n genel olarak yabanc\u0131la\u015fmas\u0131na yol a\u00e7ar. \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, kaliteli \u00fcretimin \u00e7o\u011falmas\u0131 ve geli\u015fmesi yoluyla insan\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve \u00f6zg\u00fcr  geli\u015fimini ama\u00e7lamaktad\u0131r: herkesin \u00fcretken faaliyetlere kat\u0131l\u0131m\u0131, sa\u011flam bir ki\u015filik ve \u00f6zerk davran\u0131\u015f duygusunun geli\u015fmesi; sadece okullarda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kapsaml\u0131 siyasi e\u011fitim yoluyla da e\u011fitime verilen y\u00fcksek \u00f6ncelik; ve “kitle \u00e7izgisi” yoluyla halk\u0131n kamu i\u015flerine kat\u0131l\u0131m\u0131 \u00f6ncelikli hedeflerdir. Bu s\u00fcre\u00e7ler sayesinde halk\u0131n erdemleri ve bilgeli\u011fi artar ve bu da daha y\u00fcksek bir geli\u015fme d\u00fczeyine katk\u0131da bulunur.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin \u00c7in halk\u0131n\u0131 tamamen yeni bir demokrasi bi\u00e7imi yaratmaya y\u00f6nlendirdi\u011fi g\u00f6r\u00fclebilir: kapsay\u0131c\u0131-geli\u015fimci demokrasi sadece b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ve y\u00f6neti\u015fimle ilgili de\u011fildir, ayn\u0131 zamanda \u00fcretim ve kalk\u0131nmaya da uzan\u0131r; demokratik g\u00fcndem, dikkat \u00e7ekici bir bi\u00e7imde \u00fcstyap\u0131 alan\u0131ndan \u00fcretim ili\u015fkileri ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler alan\u0131na kadar uzanmaktad\u0131r \u2013 bu, Xi Jinping d\u00f6neminde uygulanmaya ba\u015flayan t\u00fcm s\u00fcre\u00e7leri kapsayan halk demokrasisinin anlamlar\u0131ndan biridir; evrensel olarak e\u015fit bir halk\u0131n ortak yarat\u0131m\u0131 ve faydalar\u0131n ortakla\u015fa payla\u015f\u0131m\u0131, d\u0131\u015f s\u00f6m\u00fcr\u00fcye ba\u011fl\u0131 olmayan veya i\u00e7 d\u0131\u015flamay\u0131 reddeden, dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in demokrasisi b\u00fcy\u00fck olumlu d\u0131\u015fsall\u0131klara sahip, kendi kendine yeten bir demokrasidir. \u00c7in’in insanl\u0131\u011f\u0131n ortak kader toplulu\u011funun in\u015fas\u0131n\u0131 savunmas\u0131 ve k\u00fcresel kalk\u0131nma giri\u015fimleri, bu demokratik mant\u0131\u011f\u0131n do\u011fal bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r \u2013 b\u00f6ylece \u00c7in demokrasisi Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin s\u0131f\u0131r toplaml\u0131 \u00e7at\u0131\u015fma mant\u0131\u011f\u0131 ile ve Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin  d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 do\u011fas\u0131yla tam bir kar\u015f\u0131tl\u0131k olu\u015fturmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

IV. Sonu\u00e7<\/p>\n\n\n\n

Engels ve Lenin’in Bat\u0131 Avrupa’daki i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n aristokratla\u015fmas\u0131 ve sosyal demokrat partinin revizyonistle\u015fmesi \u00fczerine tezlerinden esinlenen bu makale, tarihsel-politik bir yakla\u015f\u0131m uygulayarak Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasinin \u00fc\u00e7 kayna\u011f\u0131n\u0131 – antik Yunan, \u0130ngiltere ve Amerika Birle\u015fik Devletleri – incelemekte ve bu \u00fclkelerin demokrasileri ile antik imparatorluklar veya modern emperyalizm aras\u0131nda \u00f6nemli bir ili\u015fki oldu\u011funu tespit etmektedir. Demokrasinin k\u00f6kenleri elbette \u00e7ok nedenlidir, ancak yabanc\u0131 ya\u011fmalardan elde edilen ganimetlerin i\u00e7erde  kazan\u00e7 olarak payla\u015f\u0131m\u0131, i\u00e7erde \u00e7e\u015fitli farkl\u0131 gruplar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 uzla\u015ft\u0131rmada ve demokratik konsens\u00fcs\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmede son derece \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu tespitimiz demokrasi hakk\u0131ndaki bir dizi \u00f6nemli ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, 5000 y\u0131ll\u0131k insanl\u0131k tarihinde, yaln\u0131zca bir avu\u00e7 devlet demokrasiyi kurmu\u015ftur ve k\u0131sa bir inceleme, bunlar\u0131n genellikle yabanc\u0131 fetihlerle ayakta kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyar; fetih g\u00fc\u00e7leri azald\u0131k\u00e7a ve ganimet girdileri k\u00fc\u00e7\u00fcld\u00fck\u00e7e, demokrasi de sona ermek zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 \u0130kincisi, Avrupa ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’ndeki modern demokrasiler, bu devletlerin emperyalizmleriyle birlikte ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve 2008\u2019lerden itibaren yeni emperyalizm geni\u015flemesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na ula\u015ft\u0131k\u00e7a, bug\u00fcn demokrasilerde \u00e7\u00fcr\u00fcme, siyasi partilerin \u00e7\u00fcr\u00fcmesi ve devlet \u00e7\u00fcr\u00fcmesi sanc\u0131lar\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

 \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l boyunca, Cumhuriyet d\u00f6nemi (1911-1949) \u00c7in de dahil olmak \u00fczere, sistemin \u00e7evresindeki geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiler kurulmu\u015ftur; \u00f6zellikle 1970\u2019lerdeki \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc demokratikle\u015fme dalgas\u0131 s\u0131ras\u0131nda, \u00f6nemli say\u0131da \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkesi Bat\u0131 tarz\u0131 demokrasiler kurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu zay\u0131f \u00fclkelerin d\u00fcnya sistemi i\u00e7indeki kenarda kalan zay\u0131f ve marjinal konumlar\u0131, onlar\u0131n sadece b\u00fcy\u00fck ve geni\u015f \u00e7apl\u0131 kazan\u00e7lar elde etmelerinin imkans\u0131z oldu\u011fu anlam\u0131na gelmekle kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda \u00fcrettikleri s\u0131n\u0131rl\u0131 servet fazlalar\u0131 da g\u00fc\u00e7l\u00fc emperyalist \u00e7ekirdek devletler taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmi\u015ftir. Bu \u00fclkelerde \u00e7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasinin i\u015fleyebilmesi i\u00e7in gereken ekonomik temel yoktu; bu nedenle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc demokratikle\u015fme dalgas\u0131 da k\u0131sa s\u00fcrede demokratik geli\u015fmede durgunlu\u011fa ve hatta demokratik \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bu makale ayr\u0131ca iki metodolojik \u00f6nermeyi do\u011frulamaktad\u0131r: Birinci olarak, demokrasiyi anlamak i\u00e7in onun ekonomik temellerini ele almak gerekir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Herhangi bir sistemin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi ve i\u015fleyi\u015finin bir maliyeti vard\u0131r ve bu nedenle \u00c7in geleneksel olarak monar\u015fik b\u00fcrokrasi sistemini uygulam\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131kar da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasiyi uygulayan inceledi\u011fimiz \u00fc\u00e7 Bat\u0131 siyasi sistemi ya da Bat\u0131\u2019dakinden \u00e7ok farkl\u0131 bir demokrasi modelini tercih eden \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7in\u2019in demokrasisi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde temelde farkl\u0131 ekonomik yap\u0131lara, farkl\u0131 servet \u00fcretme bi\u00e7imine ve farkl\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm bi\u00e7imlerine dayanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 \u0130kincisi, demokrasi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u2013 asl\u0131nda t\u00fcm konular\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \u2013 dar ulusal zihniyete hapsolmamal\u0131, i\u00e7 ve d\u0131\u015f fakt\u00f6rleri ve i\u00e7 ve d\u0131\u015f etkileri dikkate alan k\u00fcresel bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131r; \u00f6zellikle 19.y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren \u00fclkeler ve d\u00fcnya genelindeki t\u00fcm konular\u0131n ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, sistemin yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcn\u00fc ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc dikkatle g\u00f6ren bir d\u00fcnya sistemi perspektifine sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu makalede, tarihsel siyaset bilimi ile d\u00fcnya sistemi yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 birle\u015ftirerek bir demokrasi tipolojisi geli\u015ftirilmi\u015ftir: Bunlardan biri, kapitalist-emperyalist d\u00fcnya sisteminin kalbinde \u015fekillenen, i\u00e7 ve d\u0131\u015f ayr\u0131m\u0131 ilkesine dayanan ve ikili egemenlik ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc mekanizmas\u0131na b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131 olan, dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez ve evrenselle\u015fmesi zor olan Bat\u0131daki d\u0131\u015flay\u0131c\u0131-da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 demokrasidir. Di\u011feri ise, sistemik bask\u0131ya direnmek ve ba\u011f\u0131ms\u0131z kalk\u0131nmay\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla \u00c7in Halk\u0131n\u0131n \u00f6nderli\u011finde \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi taraf\u0131ndan yarat\u0131lan demokrasi kapsay\u0131c\u0131-kalk\u0131nmac\u0131 demokrasidir; bu demokrasi, e\u015fitli\u011fi temel de\u011fer olarak benimser ve \u00fclkenin \u00f6zerkli\u011fine ve kalk\u0131nmas\u0131na odaklan\u0131r, \u00fclkedeki t\u00fcm halklar\u0131n ve uluslar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n uyumunu sa\u011flar ve bu nedenle s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde genelle\u015ftirilebilir. \u00c7in tarz\u0131 demokrasi, tarihin sonu de\u011fil, halk\u0131n kapsaml\u0131 kalk\u0131nmay\u0131 ortak ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirmesi i\u00e7in dinamik bir mekanizmad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Emperyalizm Nas\u0131l Bat\u0131l\u0131 \u00c7ok Partili Demokrasinin Can Suyu Oldu? Engels ve Lenin\u2019in Bu Ba\u015fl\u0131kta Tezleri Bat\u0131l\u0131 \u00c7ok Partili Demokrasi ile \u00c7in\u2019in Demokrasisi Aras\u0131ndaki En \u00d6nemli Fark  \u00c7eviren Deniz K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7, Ekim 2022 Yazar Yao Zhongqiu: \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Uluslararas\u0131 \u0130li\u015fkiler Fak\u00fcltesi Siyaset Bilimi B\u00f6l\u00fcm\u00fc Profes\u00f6r\u00fc; Tarihsel Siyaset Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r\u00fc \u00d6zet: Bu makale Bat\u0131l\u0131 \u00e7ok partili […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6542","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6542","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6542"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6542\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6543,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6542\/revisions\/6543"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6542"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6542"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6542"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}