{"id":6567,"date":"2026-06-26T01:48:53","date_gmt":"2026-06-26T01:48:53","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6567"},"modified":"2026-06-26T01:51:41","modified_gmt":"2026-06-26T01:51:41","slug":"sovyetler-birligi-komunist-partisinin-dagilmasindan-cikan-dort-ders","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6567","title":{"rendered":"Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Da\u011f\u0131lmas\u0131ndan \u00c7\u0131kan D\u00f6rt Ders"},"content":{"rendered":"\n

Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Da\u011f\u0131lmas\u0131ndan \u00c7\u0131kan D\u00f6rt Ders<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Zuo Fengrong, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Merkezi Parti Okulu Uluslararas\u0131 Strateji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Profes\u00f6r ve Doktora Dan\u0131\u015fman\u0131<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Ferdi Bekir<\/h3>\n\n\n\n

Kaynak: \u00c7a\u011fda\u015f D\u00fcnya Dergisi<\/em>, 2011, Say\u0131: 8<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (SBKP); 93 y\u0131ll\u0131k bir tarihe sahip, 74 y\u0131l boyunca iktidarda kalm\u0131\u015f ve \u00fcye say\u0131s\u0131 bir d\u00f6nem 19 milyona ula\u015fm\u0131\u015f<\/strong> devasa bir partiydi. 20. y\u00fczy\u0131l \u00fczerinde derin etkiler b\u0131rakm\u0131\u015f olan bu parti, neredeyse bir gecede iktidar\u0131n\u0131 kaybetti ve kendi kendini feshetme kaderiyle ba\u015f ba\u015fa kald\u0131. Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimin \u00fczerinden ge\u00e7en 20 y\u0131lda d\u00fcnya ve eski Sovyet co\u011frafyas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irdi; ancak insanlar bu devasa devletin da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan bahsederken h\u00e2l\u00e2 ister istemez bir hay\u0131flanma ve \u00fcz\u00fcnt\u00fc duyuyorlar. Kom\u00fcnistler, SBKP\u2019nin iktidar\u0131 kaybetmesi ve uluslararas\u0131 kom\u00fcnist hareketin gerilemesinden dolay\u0131 ac\u0131 \u00e7ekiyor; yurtseverler g\u00fc\u00e7l\u00fc bir vatan\u0131 kaybetmenin \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc ya\u015f\u0131yor; s\u0131radan halk ise \u00fclkenin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n getirdi\u011fi akraba ayr\u0131l\u0131klar\u0131 ve ula\u015f\u0131m zorluklar\u0131 nedeniyle \u0131zd\u0131rap duyuyor. Elbette buna sevinenler de var:<\/p>\n\n\n\n

Bir\u00e7ok Rus milliyet\u00e7isi s\u0131rtlar\u0131ndaki “kamburdan” kurtulduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor; Balt\u0131k \u00fclkeleri nihayet uzun s\u00fcredir \u00f6zlemini \u00e7ektikleri ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011fa kavu\u015ftu; Orta Asya \u00fclkelerindeki baz\u0131 liderlerin ba\u015f\u0131ndaki “g\u00f6lge h\u00fck\u00fcmet” ve “bask\u0131 \u00e7emberi” kalkt\u0131. Yine de insanlar\u0131n \u00fczerinde birle\u015fti\u011fi bir ortak kan\u0131 var: Kimse eski Sovyet sistemine geri d\u00f6nmek istemiyor. SBKP\u2019nin iktidar\u0131 kaybetmesinin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz nedenleri vard\u0131 ve bunun temel dersleri ba\u015fl\u0131ca \u015fu alanlarda aranmal\u0131d\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Birinci neden, SBKP\u2019nin \u00e7a\u011f\u0131n geli\u015fimine ve de\u011fi\u015fimine ayak uydurarak bir devrimci partiden iktidar partisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tamamlayamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ktidar partisi ile devrimci partinin g\u00f6revleri ve kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131 ko\u015fullar farkl\u0131d\u0131r; dolay\u0131s\u0131yla bu tip partilerin y\u00f6nlendirici d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, \u00f6rg\u00fctsel ilkeleri ve faaliyet tarzlar\u0131 da do\u011fal olarak b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermelidir. Ancak Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi iktidara geldikten sonra bu y\u00f6nde bir de\u011fi\u015fim sergileyememi\u015f, devrimci partiden iktidar partisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc tamamlayamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Lenin \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: “S\u0131n\u0131f b\u00f6l\u00fcnmesine dayanan bir toplumda, d\u00fc\u015fman s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki m\u00fccadele, geli\u015fiminin belirli bir a\u015famas\u0131nda ister istemez siyasi bir m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. S\u0131n\u0131flar\u0131n siyasi m\u00fccadelesinin en d\u00fczenli, en eksiksiz ve en belirgin ifadesi ise siyasi partilerin m\u00fccadelesidir.”[1]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Devrim d\u00f6neminde Bol\u015fevik Parti, \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcrmez bir \u015fekilde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n partisiydi; k\u00f6yl\u00fclerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden Sol Sosyalist Devrimciler (Sol SR) Partisi ile ittifak kurarak iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti. Ancak, k\u00f6yl\u00fclere y\u00f6nelik tutum ve Brest-Litovsk Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n imzalanmas\u0131 gibi konularda ya\u015fanan derin fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131 nedeniyle, Sol SR\u2019ler Mart 1918\u2019de h\u00fck\u00fcmetten \u00e7ekildi ve Temmuz 1918\u2019de iki taraf aras\u0131ndaki ittifak tamamen koptu.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, fiilen Bol\u015feviklerin tek parti iktidar\u0131n\u0131 do\u011furdu. 1918-1920 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Bol\u015fevikler, meta-para ili\u015fkilerinin bulunmad\u0131\u011f\u0131 bir model do\u011frultusunda yeni tip bir toplumsal sistem kurmaya giri\u015ftiler; t\u00fcm \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 kamula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131, i\u015f\u00e7iler k\u00f6yl\u00fclerin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu \u00fcr\u00fcnleri \u00fcretti, k\u00f6yl\u00fcler ise ellerindeki tah\u0131l\u0131 devletin belirledi\u011fi ihtiya\u00e7 miktar\u0131na g\u00f6re devlete teslim etti. Bu politika k\u00f6yl\u00fclerin direni\u015fiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131; eski \u00c7arl\u0131k ordusu ve yabanc\u0131 m\u00fcdahaleciler yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, Bol\u015fevikler bu kez k\u00f6yl\u00fclere kar\u015f\u0131 bir sava\u015f\u0131n e\u015fi\u011fine geldi.<\/p>\n\n\n\n

1920\u2019nin sonu ve 1921\u2019in ba\u015f\u0131nda Sovyet Rusya; i\u015f\u00e7i grevleri, k\u00f6yl\u00fc ayaklanmalar\u0131 ve Kronstadt denizcilerinin mevcut ekonomik politikalara son verilip sosyalist demokrasinin uygulanmas\u0131n\u0131 talep eden isyan\u0131yla ciddi bir siyasi krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu a\u011f\u0131r kriz kar\u015f\u0131s\u0131nda Bol\u015fevikler Yeni Ekonomik Politika\u2019ya y\u00f6neldiler ve bu konuda parti i\u00e7inde bir ayr\u0131l\u0131k ya\u015fanmad\u0131. Peki, siyasi alanda ne yap\u0131lacakt\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Parti i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler mevcuttu. Sol SR \u00f6nderleri ve Sosyalist Devrimcilerin az\u0131nl\u0131k kanad\u0131n\u0131n \u00f6nderleri, Sovyet iktidar\u0131n\u0131n yasalar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde yasal olarak faaliyet y\u00fcr\u00fctme taleplerini defalarca dile getirdiler. Men\u015fevikler ve Sosyalist Devrimciler, NEP\u2019in geli\u015fimine siyasi sistemin demokratikle\u015fmesinin e\u015flik etmesi gerekti\u011fini savunuyor ve Bol\u015feviklerin iktidar tekelini ele\u015ftiriyorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

NEP\u2019in uygulanmaya ba\u015flanmas\u0131ndan sonra Rusya Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevik) [RKP(B)], ekonomik reformlara uyum sa\u011flayarak sosyalist demokratik siyasetin in\u015fas\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeliydi. Nitekim RKP(B) 10. Kongresi\u2019nde i\u015f\u00e7i demokrasisinin uygulanmas\u0131 ve parti i\u00e7i demokrasinin g\u00fc\u00e7lendirilmesine y\u00f6nelik kararlar kabul edilmi\u015fti ancak bunlar pratikte hayata ge\u00e7irilmedi.<\/p>\n\n\n\n

Proleter olmayan sosyalist partilerin varl\u0131\u011f\u0131na ve geli\u015fmesine izin verilmesi, k\u00f6yl\u00fclerin kendi \u00f6rg\u00fctlerini kurabilmesi gibi \u00f6nerilerin hi\u00e7biri kabul g\u00f6rmedi. RKP(B), Kronstadt \u0130syan\u0131\u2019n\u0131 bahane ederek Sosyalist Devrimciler ve Men\u015fevikler \u00fczerinde bask\u0131 kurdu ve onlar\u0131 bu isyana ortak olmakla su\u00e7lad\u0131. Asl\u0131nda bu partiler Sovyet iktidar\u0131n\u0131 silah zoruyla devirme \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapmam\u0131\u015flard\u0131; ancak k\u00f6yl\u00fclere y\u00f6nelik zorlay\u0131c\u0131 tedbirlerden vazge\u00e7ilmesi, iktidar\u0131n emek\u00e7ilerin eline ge\u00e7mesi, Sovyet se\u00e7imlerinin \u00f6zg\u00fcrce yenilenmesi ve ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn tan\u0131nmas\u0131 gibi talepleriyle denizcilerin ruh hali \u00fczerinde etkili olabilmi\u015flerdi. 1922 y\u0131l\u0131nda RKP(B) 11. Kongresi\u2019nde al\u0131nan kararda, proletaryan\u0131n zaferini peki\u015ftirmek ve proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmak ad\u0131na, Bol\u015fevik Parti\u2019nin “Sovyet iktidar\u0131na d\u00fc\u015fman olan t\u00fcm siyasi gruplar\u0131n \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc elinden almas\u0131 gerekti\u011fi” ve “Rusya Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin \u00fclkedeki tek yasal parti oldu\u011fu” belirtildi.[2]<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 y\u0131l RKP(B) 12. Temsilciler Konferans\u0131\u2019nda, “Sosyalist Devrimci ve Men\u015fevik partilerin birer siyasi g\u00fc\u00e7 olarak k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde tamamen tasfiye edilmesi” gereklili\u011fi vurguland\u0131<\/strong>.[3] Bu s\u00fcre\u00e7ten sonra RKP(B), Men\u015fevik ve Sosyalist Devrimci \u00fcyeler \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131rd\u0131. 10 A\u011fustos 1922\u2019de Merkez Y\u00fcr\u00fctme Komitesi, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ayd\u0131nlara ve eski k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva hiziplerinin \u00fcyelerine kar\u015f\u0131 idari tedbirler \u00f6ng\u00f6ren “\u0130dari S\u00fcrg\u00fcn Hakk\u0131nda” kararnameyi kabul etti.<\/p>\n\n\n\n

Lenin, yeni sosyalist yap\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131nda eski ayd\u0131nlardan yararlan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyordu ancak Merkez Komite\u2019deki pek \u00e7ok ki\u015fi farkl\u0131 bir politika izlemekte \u0131srarc\u0131 oldu; Lenin\u2019in hastal\u0131\u011f\u0131 ve d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015famamas\u0131, onun bu yap\u0131c\u0131 politikalar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 engelledi. 1922 sonbahar\u0131na gelindi\u011finde, aralar\u0131nda sadece sosyal bilimcilerin de\u011fil; m\u00fchendisler, ziraat\u00e7i, agronomlar, doktorlar gibi pratik alanlardaki uzmanlar\u0131n da bulundu\u011fu 200\u2019den fazla ki\u015fi \u00fclkeden s\u00fcr\u00fcld\u00fc; filozof Berdyayev ve Frank, sosyolog Sorokin gibi isimler yabanc\u0131 diyarlara gitmek zorunda kald\u0131. 1922\u2019nin sonuna gelindi\u011finde, di\u011fer partiler gerek \u00f6rg\u00fct gerekse bireysel d\u00fczeyde siyaset sahnesinden tamamen silinmi\u015fti. B\u00f6ylece Bol\u015feviklerin tek ba\u015f\u0131na var oldu\u011fu ve iktidar\u0131 tek elden y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc siyasi yap\u0131 Sovyet Rusya\u2019da tamamen yerle\u015fti. Tarihsel pratik, bu uygulaman\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n iyi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

RKP(B), ileri unsurlar\u0131 kendi saflar\u0131na katma politikas\u0131n\u0131 do\u011fru d\u00fcr\u00fcst tesis edemedi ve iktidar taban\u0131n\u0131 buna uygun \u015fekilde geni\u015fletmedi. NEP d\u00f6neminde, kafas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan ve i\u015fletmecilikten anlayan baz\u0131 k\u00f6yl\u00fcler, zanaatkarlar ve \u00f6zel t\u00fcccarlar zenginle\u015fme yoluna girerek \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015fmesinde b\u00fcy\u00fck bir te\u015fvik edici rol oynam\u0131\u015flard\u0131; ancak onlar her zaman sosyalizmin yabanc\u0131 unsurlar\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcler.<\/p>\n\n\n\n

NEP d\u00f6neminde kabul edilen iki parti t\u00fcz\u00fc\u011f\u00fcnde de insanlar\u0131n ileri unsurlar olup olmad\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131fsal k\u00f6kenlerine g\u00f6re de\u011ferlendiriliyordu. Partiye girenler \u00fc\u00e7 kategoriye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: Birinci kategori, i\u015f\u00e7iler ile i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc k\u00f6kenli K\u0131z\u0131l Ordu askerleri (kendi i\u00e7inde s\u00fcrekli \u00fccretli emekle ge\u00e7inen s\u0131nai i\u015f\u00e7iler, s\u0131nai olmayan i\u015f\u00e7iler, i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc k\u00f6kenli K\u0131z\u0131l Ordu askerleri ve tar\u0131m i\u015f\u00e7ileri olarak ayr\u0131l\u0131yordu); ikinci kategori, k\u00f6yl\u00fcler (K\u0131z\u0131l Ordu askerleri hari\u00e7) ve ba\u015fkalar\u0131n\u0131n eme\u011fini s\u00f6m\u00fcrmeyen zanaatkarlard\u0131; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kategori ise di\u011ferleriydi (memurlar vb.). Farkl\u0131 kategorideki ki\u015filerin partiye kabul\u00fcnde, referans olacak parti \u00fcyelerine ve adayl\u0131k s\u00fcrelerine y\u00f6nelik \u015fartlar da farkl\u0131yd\u0131. Ba\u015fka partilerden ayr\u0131lan ki\u015filerin RKP(B)\u2019ye kabul edilmesi ise ancak istisnai durumlarda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc; bunun i\u00e7in en az be\u015f y\u0131ll\u0131k parti k\u0131demi olan be\u015f \u00fcyenin referans\u0131, \u00fcretim birimindeki parti h\u00fccresinin incelemesi ve Merkez Komite\u2019nin onay\u0131 \u015fart ko\u015fuluyordu.<\/p>\n\n\n\n

RKP(B) de\u011fi\u015fen ko\u015fullarla birlikte kendini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmedi; parti in\u015fa mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0131pk\u0131 devrim d\u00f6nemindeki gibi s\u00fcrd\u00fcrerek sorunlar\u0131 s\u00f6zde proleter \u00e7\u0131karlar noktas\u0131ndan ele almaya devam etti. Bu y\u00fczden daha sonra bir dizi vahim hata birbirini izledi: Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin somut ko\u015fullar\u0131na son derece uygun olan Yeni Ekonomik Politika yapay bir \u015fekilde kesintiye u\u011frat\u0131ld\u0131; NEP d\u00f6neminde zenginle\u015fen k\u00f6yl\u00fcler yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olarak d\u0131\u015fland\u0131; proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7\u0131karlar\u0131 ve sanayile\u015fmeyi h\u0131zland\u0131rmak ad\u0131na Stalin, tar\u0131mda topyek\u00fbn kolektifle\u015ftirmeye giderek k\u00f6yl\u00fclerin iradesine ayk\u0131r\u0131 olan ve tar\u0131m\u0131n geli\u015fmesini engelleyen kolektif \u00e7iftlik (kolhoz) sistemini kurdu.<\/p>\n\n\n\n

K\u00f6yl\u00fclerin g\u00f6r\u00fc\u015flerini dile getirebilecekleri normal ifade ve temsil kanallar\u0131 ve onlar\u0131 temsil edecek siyasi \u00f6rg\u00fctleri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn mutlak g\u00fcc\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131nda boyun e\u011fmekten ba\u015fka \u00e7areleri kalmad\u0131. \u00dcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini a\u00e7\u0131k\u00e7a baltalayan bu \u00f6nlemlerin zorla y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki b\u00fcy\u00fck k\u0131r\u0131lman\u0131n ta\u015flar\u0131n\u0131 erkenden d\u00f6\u015fedi.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci neden, Parti\u2019nin toplumun geli\u015fmesi ve ilerlemesiyle birlikte, devlet y\u00f6netimini halk ad\u0131na \u00fcstlenmekten, halk\u0131n devleti y\u00f6netmesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmeye do\u011fru bir ge\u00e7i\u015f yapamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Proleter devlet yeni tipte bir devlettir; d\u00fcnyan\u0131n en demokratik devleti olmas\u0131, kapitalizmden daha y\u00fcksek ve daha ger\u00e7ek\u00e7i bir demokrasi sistemi kurmas\u0131, halk egemenli\u011fi ilkesini ger\u00e7ekten hayata ge\u00e7irmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Marx ve Engels, Paris Kom\u00fcn\u00fc deneyiminden yola \u00e7\u0131karak eski devlet mekanizmas\u0131n\u0131n yerini alacak yeni bir iktidar bi\u00e7imi ke\u015ffetmi\u015flerdi: Yani bu, “sadece s\u0131n\u0131f egemenli\u011finin monar\u015fik bi\u00e7iminin de\u011fil, s\u0131n\u0131f egemenli\u011finin kendisinin de yerini alan bir cumhuriyetti.” “Kom\u00fcn, Paris\u2019in \u00e7e\u015fitli il\u00e7elerinden genel oyla se\u00e7ilen belediye meclis \u00fcyelerinden olu\u015fuyordu. Bu \u00fcyeler sorumluydular ve her an g\u00f6revden geri al\u0131nabilirlerdi. Do\u011fal olarak bunlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u015f\u00e7ilerden ya da i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f temsilcilerinden olu\u015fmaktayd\u0131. Kom\u00fcn, parlamenter bir kurum de\u011fil, ayn\u0131 anda hem y\u00fcr\u00fctme hem de yasama organ\u0131 olan aktif bir yap\u0131yd\u0131. Polis, merkezi h\u00fck\u00fcmetin bir arac\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131, siyasi i\u015flevlerinden derhal ar\u0131nd\u0131r\u0131larak Kom\u00fcn\u2019e kar\u015f\u0131 sorumlu ve her an g\u00f6revden al\u0131nabilir g\u00f6revlilere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Devletin di\u011fer t\u00fcm idari dallar\u0131ndaki memurlar i\u00e7in de durum ayn\u0131yd\u0131.”[<\/strong>4]<\/p>\n\n\n\n

Paris Kom\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fcn \u00f6z\u00fc \u015furada yat\u0131yordu: Devlet, halk\u0131 ezen bir organ olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p halka hizmet eden bir organa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc; halk ise ezilen bir kesim olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p devletin ger\u00e7ek efendisi haline gelmi\u015fti. Lenin de Sovyet devletini tasarlarken, Paris Kom\u00fcn\u00fc tarz\u0131 bir devlet kurulmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulam\u0131\u015ft\u0131. Devlet ve Devrim<\/em> adl\u0131 eserinde Lenin, kom\u00fcn tarz\u0131 bir devlet sisteminin ve y\u00f6netim bi\u00e7iminin ne oldu\u011funu ayr\u0131nt\u0131lar\u0131yla ele alm\u0131\u015f; bunun \u00f6z\u00fcn\u00fcn, devlet idarecilerini halk\u0131n “efendileri” olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p halk\u0131n “hizmetkarlar\u0131” haline getirmek oldu\u011funu belirtmi\u015fti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ancak, Ekim Devrimi\u2019nden sonraki pratik bu kitaptaki d\u00fc\u015f\u00fcnceyi hayata ge\u00e7iremedi. Halk\u0131n \u00f6zy\u00f6netimi ile emek\u00e7ilerin do\u011frudan y\u00f6netimi ve denetimi giderek zay\u0131flad\u0131. Sovyet iktidar\u0131 yasal d\u00fczeyde emek\u00e7ilerin y\u00f6netime kat\u0131lmas\u0131 \u00f6n\u00fcndeki engelleri kald\u0131rm\u0131\u015f olsa da Sovyet organlar\u0131 “k\u00fclt\u00fcrel seviyenin bu denli d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131 nedeniyle, Sovyetler parti program\u0131na g\u00f6re emek\u00e7iler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00f6netilen birer organ olmalar\u0131 gerekirken, pratikte emek\u00e7i kitleler taraf\u0131ndan de\u011fil, proletaryan\u0131n ileri katman\u0131 taraf\u0131ndan emek\u00e7iler ad\u0131na y\u00f6netilen organlar haline geldiler.”[5<\/strong>]<\/p>\n\n\n\n

Bu “ileri katman” Parti\u2019nin kendisiydi. Ne var ki SBKP, halk\u0131n k\u00fclt\u00fcrel seviyenin y\u00fckselmesine paralel olarak halk\u0131n siyasete kat\u0131l\u0131m ve bilgi edinme haklar\u0131n\u0131 geni\u015fletmedi, halk egemenli\u011fi ilkesini uygulamaya koymad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Stalin\u2019den itibaren SBKP, \u00f6nderlerin mutlak otoritesi ve demokratik olmayan ilkeler temelinde \u015fekillendi; a\u015f\u0131r\u0131 merkeziyet\u00e7i siyasi yap\u0131 s\u00fcrekli olarak tahkim edildi. 1934 y\u0131l\u0131nda Partinin 17. Kongresi\u2019nde, oblast (eyalet) ve \u00fczeri parti komitelerinde \u00e7e\u015fitli “\u00fcretim ve i\u015fletme departmanlar\u0131” kurulmas\u0131; Parti Merkez Komitesi b\u00fcnyesinde ise h\u00fck\u00fcmet organlar\u0131yla birebir \u00f6rt\u00fc\u015fecek \u015fekilde Tar\u0131m, Sanayi, Ula\u015ft\u0131rma, Planlama-Maliye-Ticaret, K\u00fclt\u00fcr ve Propaganda departmanlar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Stalin\u2019den sonra ba\u015fa gelen Hru\u015f\u00e7ov, partinin devlet rollerini \u00fcstlenmesi (parti-devlet i\u00e7 i\u00e7eli\u011fi) durumunu daha da keskinle\u015ftirdi; \u00fcretimi do\u011frudan komuta edebilmek ad\u0131na kray (krayl\u0131k) ve oblast d\u00fczeyindeki parti komitelerini “sanayi parti \u00f6rg\u00fctleri” ve “tar\u0131m parti \u00f6rg\u00fctleri” olarak ikiye b\u00f6ld\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Brejnev d\u00f6nemine gelindi\u011finde, partinin devletin yerine ge\u00e7me durumu de\u011fi\u015fmedi\u011fi gibi, parti ve devlet kurumlar\u0131n\u0131n \u00fcst-\u00fcste \u00e7ak\u0131\u015fmas\u0131<\/strong> ve idari personel \u015fi\u015fkinli\u011fi daha da ileri boyutlara ula\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Parti y\u00f6neticilerinin ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlerini de \u00fcstlenmesi genel bir kural halini ald\u0131; her kademeden kadro, g\u00f6rev ba\u015f\u0131nda ya\u015flan\u0131p \u00f6lmedik\u00e7e ya da daha y\u00fcksek bir makama terfi etmedik\u00e7e g\u00f6revden al\u0131nmaz oldu; parti kongrelerinin kararlar\u0131 do\u011frudan yasa h\u00fckm\u00fc kazand\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Parti ve devlet tek bir g\u00f6vdede eridi, parti devlet mekanizmas\u0131n\u0131n organik bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. 1936 Sovyet Anayasas\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en demokratik anayasas\u0131 olarak kabul ediliyordu ancak ka\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan bir metne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc; nitekim bu anayasan\u0131n kabul edilmesinden k\u0131sa s\u00fcre sonra Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde, hukuk d\u00fczenini a\u011f\u0131r \u015fekilde ihlal eden ve e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u00f6l\u00e7e\u011fe ula\u015fan B\u00fcy\u00fck Temizlik hareketi<\/strong> ba\u015flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Hru\u015f\u00e7ov kendi d\u00f6neminde Sovyet demokrasisini niyet baz\u0131nda g\u00fc\u00e7lendirmek istediyse de bu durum bi\u00e7imsel olmaktan \u00f6teye gidemedi; halk\u0131n, SBKP\u2019nin kararlar\u0131 ve kadro atamalar\u0131 \u00fczerinde hi\u00e7bir etkisi yoktu. Brejnev d\u00f6nemi monokrasiye do\u011fru bir ad\u0131m daha att\u0131; Gorba\u00e7ov\u2019un getirdi\u011fi demokrasi ise hukuki altyap\u0131dan yoksun oldu\u011fu i\u00e7in \u00fclkede tam bir kaosa yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin 70 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n iktidar\u0131 boyunca devletin t\u00fcm i\u015fleri, halk\u0131n “vekili” s\u0131fat\u0131yla her zaman parti taraf\u0131ndan y\u00f6netildi. \u00c7ok say\u0131da kadro sadece \u00fcstlerine kar\u015f\u0131 sorumluluk hissetti, halk\u0131n dertlerine s\u0131rt\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fc; parti ve devlet organlar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar kendi \u00f6zel \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 yaratarak halk kitlelerinden kopuk b\u00fcrokratik bir z\u00fcmre olu\u015fturdular.<\/p>\n\n\n\n

\u0130statistiklere g\u00f6re, Gorba\u00e7ov iktidara geldi\u011finde Sovyetler Birli\u011fi\u2019nde birlik d\u00fczeyindeki kurum ve bakanl\u0131k say\u0131s\u0131 110\u2019u bulmu\u015f, her t\u00fcrden idari personel say\u0131s\u0131 ise 18,6 milyona ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Sovyet halk\u0131n\u0131n %85\u2019i iktidar\u0131n kendilerini temsil etmedi\u011fini, sadece parti-devlet b\u00fcrokrasisini ve kurum \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Kadrolar ile kitleler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler keskinle\u015fmi\u015fti ve SBKP halk \u00e7o\u011funlu\u011funun deste\u011fini kaybetmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc neden, SBKP\u2019nin Parti olarak kendi \u00f6z in\u015fas\u0131na \u00f6nem vermemesi, kitlelerin denetimini bilin\u00e7li bir \u015fekilde kabul etmemesi ve \u00f6nc\u00fc niteli\u011fini kaybetmesidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

SBKP, devletin demokratikle\u015fme in\u015fas\u0131na \u00f6nem vermedi\u011fi gibi, en \u00fcst d\u00fczey \u00f6nderin belirlenmesine y\u00f6nelik kal\u0131c\u0131 bir usul ve mekanizma da geli\u015ftiremedi. Lenin, devrimci m\u00fccadele i\u00e7inde t\u00fcm partinin ortak kabul\u00fcyle \u00f6nder olmu\u015ftu; devrimci m\u00fccadelelerde kim hakl\u0131ysa onun kitleleri harekete ge\u00e7irme g\u00fcc\u00fc vard\u0131. Lenin hem bir teorisyen hem de bir pratik insan\u0131yd\u0131, tart\u0131\u015fmas\u0131z bir \u00f6nderdi. Ancak iktidar ele ge\u00e7irildikten sonra \u00f6nderin belirlenmesi s\u00fcrecinin ku\u015fkusuz kurumsalla\u015fmas\u0131 gerekirdi.<\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin prati\u011fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, en \u00fcst d\u00fczey \u00f6nderlerin bir k\u0131sm\u0131 parti i\u00e7indeki \u015fiddetli iktidar m\u00fccadelelerinin ard\u0131ndan bu makama gelmi\u015f (Stalin, Hru\u015f\u00e7ov), bir k\u0131sm\u0131 ise darbe gibi ola\u011fan d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemlerle ba\u015fa ge\u00e7mi\u015fti (Brejnev gibi).<\/p>\n\n\n\n

 Geri kalan kadrolar ise Siyasi B\u00fcro i\u00e7indeki g\u00fc\u00e7l\u00fc hiziplerin uzla\u015f\u0131s\u0131yla belirlenmi\u015ftir. S\u0131radan parti \u00fcyelerinin, hatta parti i\u00e7indeki \u00fcst d\u00fczey kadrolar\u0131n bile y\u00f6neticileri se\u00e7me hakk\u0131 yoktu. Daha da \u00f6nemlisi, partinin en \u00fcst d\u00fczey \u00f6nderinin (fiilen devletin de en \u00fcst \u00f6nderinin) g\u00f6rev s\u00fcresi s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n bulunmamas\u0131, yapt\u0131\u011f\u0131 hatalar\u0131n d\u00fczeltilmesini imk\u00e2ns\u0131z k\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n

Bu y\u00fczden SBKP\u2019de \u015f\u00f6yle kendine has trajik bir olgu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131: En \u00fcst \u00f6nder (Lenin hari\u00e7) \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde veya g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, halefinin yapt\u0131\u011f\u0131 ilk i\u015f haleflik makam\u0131na oturur oturmaz selefinin hatalar\u0131n\u0131n hesab\u0131n\u0131 sormak ve tasfiyeye giri\u015fmek oluyordu.<\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin her kademedeki \u00f6nderinin siyasi gelece\u011fi esas olarak \u00fcstlerinin iki duda\u011f\u0131 aras\u0131ndayd\u0131. Bir\u00e7ok memur yetkilerini kullan\u0131rken a\u015fa\u011f\u0131ya de\u011fil yukar\u0131ya, halka de\u011fil makama yaranma mant\u0131\u011f\u0131yla hareket etti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

SBKP ayr\u0131ca kadrolar\u0131n r\u00fctbelerine g\u00f6re farkl\u0131 ayr\u0131cal\u0131klar kulland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir “kadro imtiyaz sistemi” uygulad\u0131; bu sistem, parti ve devlet kadrolar\u0131n\u0131 sat\u0131n alman\u0131n bir arac\u0131 haline geldi. Arbatov\u2019un da belirtti\u011fi gibi: “Ayr\u0131cal\u0131klar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, parti, devlet ve ordu y\u00f6neticilerinin bu ayr\u0131cal\u0131klar\u0131 kaybetmekten korkmas\u0131na yol a\u00e7\u0131yordu ve ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131n ciddi bir \u015fekilde d\u00fc\u015fmesinden korkuyordu. Ayr\u0131cal\u0131klar, itaati sa\u011flaman\u0131n ve \u00fcst kademelerle uyum i\u00e7inde kalman\u0131n olduk\u00e7a etkili bir yoluydu. Madalyonun ters y\u00fcz\u00fc ise bu ayr\u0131cal\u0131klardan yararlanamayan insanlar\u0131n k\u0131skan\u00e7l\u0131k ve nefretini kolayca k\u00f6r\u00fcklemesiydi.”[<\/strong>6] Bu etkenler, Sovyet insan\u0131n\u0131n eme\u011fine ve eme\u011finin kalitesine g\u00f6re de\u011fil, sadece i\u015fgal etti\u011fi makam\u0131n y\u00fcksekli\u011fine g\u00f6re pay almas\u0131 sonucunu do\u011furdu.<\/p>\n\n\n\n

SBKP t\u00fcm iktidar\u0131 elinde tutuyordu ama Parti hi\u00e7bir denetime tabi de\u011fildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kitlelerin denetimi s\u00f6zde kalm\u0131\u015ft\u0131, partinin kendi denetim sisteminin yetkileri de giderek daralt\u0131ld\u0131. 1934 y\u0131l\u0131ndaki 17. Parti Kongresi, Merkez Denetim Komisyonu\u2019nu “T\u00fcm Birlik Kom\u00fcnist Partisi (Bol\u015fevik) Merkez Komitesi\u2019ne Ba\u011fl\u0131 Parti Denetim Komisyonu” haline getirdi. G\u00f6revi sadece partinin ve Parti Merkez Komitesi kararlar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 denetlemekle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131ld\u0131; b\u00f6ylece Lenin d\u00f6neminde denetim komitesi \u00fcyelerinin parti komitelerinin karar alma s\u00fcre\u00e7lerine kat\u0131lma ve bunlar\u0131 denetleme hakk\u0131 ellerinden al\u0131nd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

1939 y\u0131l\u0131ndaki 18. Parti Kongresi ise Merkez Denetim Komisyonu\u2019nu, Merkez Komite\u2019ye paralel bir organ olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p Merkez Komite\u2019nin bir alt organ\u0131 haline getirdi; \u00fcyeleri de art\u0131k Parti Kongresi taraf\u0131ndan de\u011fil, Merkez Komitesi Genel Kurulu taraf\u0131ndan se\u00e7ilmeye ba\u015fland\u0131. B\u00f6ylece partinin en \u00fcst y\u00f6netim organ\u0131 ve \u00f6zellikle de en \u00fcst \u00f6nderin bizzat kendisi denetimin tamamen d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

18. Kongre, Merkez Denetim Komisyonu\u2019nun yerel denetim komisyonlar\u0131 \u00fczerindeki dikey \u00f6nderlik yetkisini hen\u00fcz koruyordu. Brejnev d\u00f6neminde bu dikey \u00f6nderlik de kald\u0131r\u0131larak yerel denetim komisyonlar\u0131 tamamen bulunduklar\u0131 b\u00f6lge parti komitesinin birinci sekreterine tabi k\u0131l\u0131nd\u0131; b\u00f6ylece yerel partinin birinci sekreteri de denetlenemez bir fig\u00fcr haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin \u00f6rg\u00fctsel ilkesi demokratik merkeziyet\u00e7ilikti ancak bu ilke pratikte ki\u015fisel merkeziyet\u00e7ili\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lenin d\u00f6neminde parti i\u00e7i demokrasi nispeten daha g\u00fc\u00e7l\u00fcyd\u00fc; \u00f6nemli kararlar parti kongrelerinde al\u0131n\u0131r, \u00fcyelerin ve her kademeden parti \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn kendi haklar\u0131 bulunurdu, Pravda<\/em> gazetesinde tart\u0131\u015fma sayfalar\u0131na yer verilirdi.<\/p>\n\n\n\n

1920\u2019li y\u0131llar\u0131n sonundan itibaren partinin kararlar\u0131 sadece birka\u00e7 ki\u015fiden olu\u015fan dar bir \u00e7evre i\u00e7inde al\u0131nmaya ba\u015fland\u0131; Siyasi B\u00fcro \u00fcyeleri bile partinin izleyece\u011fi hat ve politikalar hakk\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f bildirmek hakk\u0131n\u0131 kaybetti, s\u0131radan \u00fcyelerin ise uygulamak ve itaat etmekten ba\u015fka se\u00e7ene\u011fi kalmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bu ki\u015fi temelli merkeziyet\u00e7i sistem bir\u00e7ok karar hatas\u0131na yol a\u00e7t\u0131 ve bu hatalar\u0131n baz\u0131lar\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl oldu: K\u00f6yl\u00fclerin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayarak zorla kolektifle\u015ftirmeye gidilmesi, uzun s\u00fcre boyunca “halk\u0131 bask\u0131lay\u0131p orduyu b\u00fcy\u00fctme” ve “savunma \u00f6ncelikli” kalk\u0131nma stratejisinde \u0131srar edilmesi, Afganistan\u2019a asker g\u00f6nderilmesi gibi ad\u0131mlar\u0131n t\u00fcm\u00fc, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6z\u00fclmede g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek roller oynad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

SBKP giderek ideolojik olarak kat\u0131la\u015ft\u0131 ve inovasyondan yoksun kald\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

SBKP, sosyalist k\u00fclt\u00fcr d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm evrensel k\u00fclt\u00fcrel kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flad\u0131 ve reddetti; Parti karma\u015f\u0131k d\u00fc\u015f\u00fcnsel sorunlar kar\u015f\u0131s\u0131nda a\u015f\u0131r\u0131 basit, kaba ve hoyrat y\u00f6ntemlerle \u00e7\u00f6z\u00fcm aramaya kalk\u0131\u015ft\u0131. Stalin d\u00f6neminden itibaren Sovyetler\u2019deki sans\u00fcr mekanizmas\u0131 giderek b\u00fcy\u00fcd\u00fc, sans\u00fcr yetkileri giderek merkezile\u015fti ve sans\u00fcr\u00fcn somut kriterleri \u00f6zellikle \u00e7ok geni\u015f tutuldu. Bu sans\u00fcr sistemi alt\u0131nda, yenilik\u00e7i fikirler hen\u00fcz daha filizlenme a\u015famas\u0131ndayken tamamen yok ediliyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bunun en bariz \u00f6rne\u011fi, Sovyet teorik \u00e7evrelerinde meta ekonomisi yerine “\u00fcr\u00fcn ekonomisi” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn s\u00fcrekli hakim olmas\u0131 ve pazar ekonomisi teorisinin her zaman revizyonizm olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp ele\u015ftirilmesidir; bu durum sosyalist reform s\u00fcrecini ciddi \u015fekilde engelledi. Teorisyenlerin g\u00f6revi \u00f6nderleri \u00f6vmek ve onlara yaranmaktan ibaret hale geldi, SBKP\u2019nin teorileri ve sloganlar\u0131 on y\u0131llar boyunca hi\u00e7 de\u011fi\u015fmedi. Gorba\u00e7ov di\u011fer fikir ak\u0131mlar\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na izin verdi\u011finde, SBKP\u2019nin parti ideolojisi \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7\u00f6kt\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc neden, SBKP\u2019nin uzun s\u00fcre boyunca Stalin modeline k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne ba\u011fl\u0131 kalmas\u0131 ve yap\u0131sal reformlar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stalin modeli olu\u015ftuktan sonra (1930-40) giderek kat\u0131la\u015ft\u0131 ve olumsuz y\u00f6nleri g\u00fcnden g\u00fcne daha belirgin hale geldi; Stalin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde Sovyetler Birli\u011fi ciddi bir g\u0131da krizi ve toplumsal krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Hru\u015f\u00e7ov\u2019un reformlar\u0131, Stalin d\u00f6neminde hararetle \u00e7al\u0131\u015fan bask\u0131 mekanizmas\u0131n\u0131 durdurdu, topluma taze bir nefes getirdi ve \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesini de belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde te\u015fvik etti; nitekim Sovyetler Birli\u011fi insanl\u0131\u011f\u0131n ilk yapay uydusunu f\u0131rlatarak uzaya a\u00e7\u0131lma hayalini ger\u00e7ekle\u015ftiren ilk \u00fclke oldu. Ancak Hru\u015f\u00e7ov geleneksel teorik kal\u0131plardan s\u0131yr\u0131lamad\u0131\u011f\u0131, \u00f6znel ve fevri davrand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in reformlar yar\u0131m kald\u0131; eski sistemin \u00e7er\u00e7evesinin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lamad\u0131 ve bu durum beraberinde kaos getirdi, sonunda Hru\u015f\u00e7ov\u2019un kendisi de bir t\u00fcr darbe ile iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Brejnev d\u00f6neminde Kosigin taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen reformlar belirli sonu\u00e7lar verdi ancak Brejnev buna destek \u00e7\u0131kmad\u0131; “\u00c7ek Prag Bahar\u0131”n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Sovyetler\u2019deki reform s\u00fcreci de kesintiye u\u011frad\u0131. Brejnev istikrar\u0131 korumak ad\u0131na de\u011fi\u015fimden korktu, g\u00fcn\u00fc kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, eski kal\u0131plara s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131ld\u0131; hatta “reform” kelimesini bile kullanmaz oldu.<\/p>\n\n\n\n

Gorba\u00e7ov, Stalin sisteminin \u00e7eli\u015fkilerini ve sorunlar\u0131n\u0131 fark etmi\u015fti; bu sistemi k\u00f6kten reforma tabi tutmak ve sosyalizmini yenilemek istiyordu ancak ne ac\u0131d\u0131r ki Gorba\u00e7ov, Stalin modelini terk ederken adeta “denize d\u00fc\u015fen y\u0131lana sar\u0131l\u0131r” misali bir u\u00e7tan di\u011fer uca savruldu, partinin \u00f6nderlik rol\u00fcnden vazge\u00e7ti ve reformun toplumsal bir kaosa d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden oldu.<\/p>\n\n\n\n

Geni\u015f emek\u00e7i kitleler bu Gorba\u00e7ov reformlar\u0131ndan hi\u00e7bir somut \u00e7\u0131kar elde edemediler; Sovyet halk\u0131 i\u00e7in bu reformlar “daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131p daha az kazanmak”<\/em> anlam\u0131na geliyordu. B\u00f6ylesi bir reformun halk kitleleri taraf\u0131ndan kabul g\u00f6rmesi ve desteklenmesi zaten m\u00fcmk\u00fcn olamazd\u0131, nitekim hi\u00e7bir sonu\u00e7 da vermedi. Sonunda SBKP, a\u011f\u0131r bir ekonomik kriz i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha fazla s\u00fcrd\u00fcremez hale geldi.<\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin iktidar\u0131 kaybetmesinin derslerinden yola \u00e7\u0131karak \u015fu \u00f6nemli \u00e7\u0131kar\u0131mlara varabiliriz:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, parti i\u00e7i demokrasiye \u00f6nem verilmelidir.<\/strong> Geni\u015f \u00fcye toplulu\u011funun demokratik haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131, \u00fcyelerin bilin\u00e7 ve seviyelerine g\u00fcvenilmelidir; \u00fcyelerin demokratik haklar\u0131n\u0131 partinin davas\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fctmek i\u00e7in kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenmelerini sa\u011flayacak mekanizmalar kurulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, kitlelerin ve halk\u0131n en geni\u015f kesiminin denetimi bilin\u00e7li bir \u015fekilde kabul edilmelidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

SBKP\u2019nin yapt\u0131\u011f\u0131 gibi denetim komisyonunu kendi d\u00fczeyindeki parti komitesine tabi k\u0131lmak, denetimin otoritesini ve etkinli\u011fini g\u00fcvence alt\u0131na alamaz; denetleyenin denetlenene tabi olmas\u0131 y\u00fcr\u00fcyebilecek bir y\u00f6ntem de\u011fildir, g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131 ve yolsuzlu\u011fun \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesi kesinlikle m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Denetim organlar\u0131n\u0131n otoritesi g\u00fc\u00e7lendirilmeli, yukardan a\u015fa\u011f\u0131ya partinin her kademedeki \u00f6nderi istisnas\u0131z bir \u015fekilde denetime tabi tutulmal\u0131d\u0131r. Denetim i\u00e7erikleri somutla\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131 ve uygulanabilirli\u011fi art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, internet \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n geli\u015fim gereksinimlerine uyum sa\u011flayacak \u015fekilde toplumsal denetim ve kamuoyu denetimi g\u00fc\u00e7lendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Parti ara\u015ft\u0131rma ve yenilik\u00e7ilik ruhuna sahip olmal\u0131, \u00e7a\u011f\u0131n meydan okumalar\u0131na yan\u0131t vermede mahir olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fcreselle\u015fmenin g\u00fcnden g\u00fcne geli\u015fti\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, \u00e7e\u015fitli \u00fclkeler ve uluslar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler giderek daha s\u0131k\u0131 hale gelmektedir; devletler aras\u0131ndaki rekabet art\u0131k sadece askeri ve ekonomik g\u00fc\u00e7 yar\u0131\u015f\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda de\u011ferler ve kurumsal modeller yar\u0131\u015f\u0131d\u0131r. \u0130leri bir parti olarak Kom\u00fcnist Parti, insanl\u0131k medeniyetinin t\u00fcm kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcmsemede mahir olmal\u0131, reformda kararl\u0131 ve ilerlemede cesur davranmal\u0131d\u0131r; “insan odakl\u0131” anlay\u0131\u015f\u0131 tam anlam\u0131yla hayata ge\u00e7irerek halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek temsilcisi olmal\u0131, kitlelerin mutlu ve onurlu bir ya\u015fam s\u00fcrmesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Deng Xiaoping Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni de\u011ferlendirirken \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: “Stalin sosyalist hukuk d\u00fczenini a\u011f\u0131r bir \u015fekilde ihlal etti; Mao Zedong Yolda\u015f bu t\u00fcr olaylar\u0131n \u0130ngiltere, Fransa, Amerika gibi Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde meydana gelmesinin imkans\u0131z oldu\u011funu s\u00f6ylerdi… \u00d6nderlik sistemi, \u00f6rg\u00fctsel sistem sorunlar\u0131 \u00e7ok daha k\u00f6kl\u00fc, genel, istikrarl\u0131 ve uzun vadelidir. Bu sistem sorunu, parti ve devletin rengini de\u011fi\u015ftirip de\u011fi\u015ftirmeyece\u011fi meselesiyle do\u011frudan ili\u015fkilidir, t\u00fcm partinin buna en \u00fcst d\u00fczeyde \u00f6nem vermesi gerekir.”<\/strong>[7]<\/p>\n\n\n\n

Gorba\u00e7ov\u2019un devasa bir partiyi tek kalemde feshedebilmi\u015f olmas\u0131, durumun vahametini tek ba\u015f\u0131na gayet iyi a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. SBKP\u2019nin iktidar\u0131 kaybetmesi ve partinin yok olmas\u0131 tesad\u00fcfi de\u011fildir; bunun temel nedeni, uzun s\u00fcreli iktidar\u0131 boyunca \u00e7a\u011f\u0131n geli\u015fim \u015fartlar\u0131na ayak uydurarak bir devrimci partiden iktidar partisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc tamamlayamam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

SBKP kendi in\u015fas\u0131na dikkat etmemi\u015f, halk kitlelerinin \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n sad\u0131k bir temsilcisi olamam\u0131\u015f, aksine giderek toplumsal geli\u015fmenin \u00f6n\u00fcnde bir engel haline gelmi\u015f ve Parti sadece kendi \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 temsil eden bir devlet ayg\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sonu\u00e7 olarak Sovyet sistemi kat\u0131la\u015fm\u0131\u015f, sorunlar da\u011f gibi birikmi\u015f, halk\u0131n ho\u015fnutsuzlu\u011fu artm\u0131\u015f ve nihayetinde SBKP, halk\u0131n kay\u0131ts\u0131z bak\u0131\u015flar\u0131 alt\u0131nda iktidar\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[1] Lenin\u2019in T\u00fcm Eserleri<\/em> (Cilt 12) [M]. 2. Bask\u0131. Pekin: Renmin Yay\u0131nevi (Halk Yay\u0131nlar\u0131), 1984: 127.<\/p>\n\n\n\n

[2] Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Kararlar Derlemesi<\/em> (Cilt 2) [M]. Pekin: Renmin Yay\u0131nevi, 1964: 173.<\/p>\n\n\n\n

[3] Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Kararlar Derlemesi<\/em> (Cilt 2) [M]. Pekin: Renmin Yay\u0131nevi, 1964: 238.<\/p>\n\n\n\n

[4] Marx-Engels Se\u00e7me Eserler<\/em> (Cilt 3) [M]. 2. Bask\u0131. Pekin: Renmin Yay\u0131nevi, 1995: 55.<\/p>\n\n\n\n

[5] Lenin\u2019in T\u00fcm Eserleri<\/em> (Cilt 36) [M]. 2. Bask\u0131. Pekin: Renmin Yay\u0131nevi, 1984: 155.<\/p>\n\n\n\n

[6] G. A. Arbatov, Sovyet Siyasetinin \u0130\u00e7 Y\u00fcz\u00fc: Bir G\u00f6rg\u00fc Tan\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0130fadeleri<\/em> [M]. \u00c7ev. Xu Kui vd. Pekin: Xinhua Yay\u0131nevi, 1998: 115.<\/p>\n\n\n\n

[7] Deng Xiaoping\u2019in Se\u00e7me Eserleri<\/em> (Cilt 2) [M], Pekin: Renmin Yay\u0131nevi, 1983: 333.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin Da\u011f\u0131lmas\u0131ndan \u00c7\u0131kan D\u00f6rt Ders Zuo Fengrong, \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi Merkezi Parti Okulu Uluslararas\u0131 Strateji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nde Profes\u00f6r ve Doktora Dan\u0131\u015fman\u0131 \u00c7eviren: Ferdi Bekir Kaynak: \u00c7a\u011fda\u015f D\u00fcnya Dergisi, 2011, Say\u0131: 8 Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi (SBKP); 93 y\u0131ll\u0131k bir tarihe sahip, 74 y\u0131l boyunca iktidarda kalm\u0131\u015f ve \u00fcye say\u0131s\u0131 bir d\u00f6nem 19 milyona […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20,5,51],"tags":[],"class_list":["post-6567","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv","category-dunya-sosyalizmi","category-dunya-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6567","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6567"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6567\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6572,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6567\/revisions\/6572"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6567"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6567"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6567"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}