{"id":6573,"date":"2026-06-26T23:04:12","date_gmt":"2026-06-26T23:04:12","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6573"},"modified":"2026-06-26T23:04:12","modified_gmt":"2026-06-26T23:04:12","slug":"stalin-modeli-ve-sovyet-modelinin-tanimi-ve-degerlendirilmesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6573","title":{"rendered":"\u201cStalin Modeli\u201d ve \u201cSovyet Modeli\u201dnin Tan\u0131m\u0131 ve De\u011ferlendirilmesi"},"content":{"rendered":"\n

\u201cStalin Modeli\u201d ve \u201cSovyet Modeli\u201dnin Tan\u0131m\u0131 ve De\u011ferlendirilmesi<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Yazar: Wu Enyuan, \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi Ulusal-K\u00fclt\u00fcrel G\u00fcvenlik ve \u0130deolojik \u0130n\u015fa Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r\u00fc ve \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Do\u011fu Avrupa ve Orta Asya Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131.<\/strong> May\u0131s 2020<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zet<\/p>\n\n\n\n

“Stalin modeli” veya “Sovyet modeli” terimleri zaman zaman kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Toplumsal pratik, toplumsal geli\u015fmeyi de\u011ferlendirmek i\u00e7in en \u00f6nemli kriterdir ve bir \u00fclkenin ger\u00e7ek ulusal ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda hayatta ayakta kalmas\u0131 ve geli\u015fmesindeki rol\u00fc, \u201cStalin modeli\u201d veya \u201cSovyet modeli\u201dni yarg\u0131lamak i\u00e7in kilit bir \u00f6l\u00e7\u00fctt\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

I. “Stalin Modeli” ve “Sovyet Modeli”nin Anlam\u0131 ve Kapsam\u0131<\/p>\n\n\n\n

(I) \u201cStalin Modeli\u201d ve \u201cSovyet Modeli\u201dnin Kapsam\u0131<\/p>\n\n\n\n

“Stalin modeli” terimi ilk olarak Bat\u0131l\u0131 akademisyenler taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu terimin geni\u015f kapsam\u0131, t\u00fcm Sovyetler Birli\u011fi’ni ve di\u011fer sosyalist \u00fclkelerin sistemlerini ifade eder. \u00d6rne\u011fin, Amerikal\u0131 akademisyen Groch, \u201cKar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 Ekonomi Sistemler\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda, yaln\u0131zca Sovyet ekonomik sisteminin tamam\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda t\u00fcm sosyalist \u00fclkelerin sistemlerini de “Stalin modeli” olarak adland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Neden “Leninist model” ya da di\u011fer Sovyet \u00f6nderlerinin adlar\u0131n\u0131 kullanmad\u0131lar? \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne g\u00f6re, Stalin’den bahsetmek akla hemen B\u00fcy\u00fck Tasfiye, Gulag ve \u00e7al\u0131\u015fma kamplar\u0131n\u0131 getiriyor\u2026 Onlara g\u00f6re sosyalist \u00fclkeleri genel olarak ifade etmek i\u00e7in “Stalin modeli” terimini kullanmak, sosyalizmin “\u00f6z\u00fcn\u00fc” daha iyi ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u201cStalin modeli\u201d kavram\u0131, 1990\u2019lara kadar sosyalist \u00fclkelerde genel olarak kullan\u0131lm\u0131yordu. Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi\u2019nin \u00f6nderli\u011findeki Gorba\u00e7ov, \u201cStalin modeli\u201d t\u00fcm Sovyet d\u00f6nemini kapsayan bir kavram olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Gorba\u00e7ov  d\u00f6neminde 28. Parti Kongresi karar\u0131nda \u201cStalinist sosyalizm, yerini \u00f6zg\u00fcr insanlardan olu\u015fan bir sivil topluma burak\u0131yor\u201d ifadesi kullan\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

 Gorba\u00e7ov, \u201cSovyet modeli\u201d terimini kullanmad\u0131, ancak \u201c70 y\u0131ll\u0131k Stalin modeli\u201d ifadesini kulland\u0131; bu da Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra \u201cStalin modeli\u201d teriminin Rus tarih ders kitaplar\u0131nda resmen kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Rusya Devlet E\u011fitim Yay\u0131nevi\u2019nin 2016 bask\u0131s\u0131 10. s\u0131n\u0131f tarih ders kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle denmektedir: “1945’ten 1953’e kadar olan d\u00f6nem, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki on y\u0131llar boyunca d\u00fcnya geli\u015fiminin ana trendlerini \u015fekillendiren yeni jeopolitik, ekonomik, teknolojik ve sosyal zorluklarla karakterize edildi. Bu ba\u011flamda, s\u00f6z konusu d\u00f6nem, Stalin modelinin hem yurt i\u00e7inde hem de uluslararas\u0131 alanda konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rma \u00e7abalar\u0131yla dikkat \u00e7ekmektedir.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7in h\u00fck\u00fcmeti bug\u00fcne kadar resmi olarak \u201cStalin modeli\u201d terimini hi\u00e7 kullanmam\u0131\u015ft\u0131r, ancak \u201cSovyet modeli\u201d terimini kullanmaktad\u0131r. Deng Xiaoping\u2019in 1985\u2019te i\u015faret etti\u011fi gibi:<\/p>\n\n\n\n

“Sovyetler Birli\u011fi, y\u0131llarca s\u00fcren deneyimine ra\u011fmen, sosyalizmin ger\u00e7ekte ne oldu\u011funu hi\u00e7bir zaman tam olarak kavrayamad\u0131. Lenin\u2019in fikirleri belki de daha iyiydi ve Yeni Ekonomi Politikas\u0131\u2019na yol a\u00e7t\u0131, ancak Sovyet modeli daha sonra kat\u0131 ve rijit bir hal ald\u0131.”<\/p>\n\n\n\n

Genel olarak konu\u015fursak, bir \u201cmodel\u201d, bir \u015feyin belirli bir geli\u015fme a\u015famas\u0131na ula\u015ft\u0131ktan sonra yap\u0131lan sistematik bir \u00f6zetidir. Bir \u015fey h\u00e2l\u00e2 geli\u015fme a\u015famas\u0131ndaysa, \u201cmodel\u201d ile tan\u0131mlanmaz; t\u0131pk\u0131 resmi tutumumuzda \u00c7ine \u00f6zg\u00fc sosyalizm i\u00e7in \u201c\u00c7in modeli\u201d terimini asla kullanmamam\u0131z gibi. Hem Sovyetler Birli\u011fi hem de \u00c7in, Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc s\u0131ras\u0131nda, yani 1990’larda, resmi olarak “Stalin modeli” veya “Sovyet modeli” terimlerini kullan\u0131yordu. Bu, “Sovyet modeli”nin kapsam\u0131n\u0131n genel olarak Sovyetler Birli\u011fi’nin kurulmas\u0131ndan (hatta 1917 Ekim Devrimi’nden sonra kurulan Rusya Federasyonu d\u00f6nemini de kapsayarak) \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne kadar olan d\u00f6nemi i\u00e7ermesi gerekti\u011fi anlam\u0131na gelir. Gorba\u00e7ov, Sovyet sistemiyle kopu\u015fu ilan ederek Sovyet modelinin devlet yap\u0131s\u0131n\u0131 ve siyasi sistemini de\u011fi\u015ftirdi\u011finde, Sovyet modeli ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa \u201cStalin modeli\u201dnin kapsam\u0131, yaln\u0131zca Stalin\u2019in iktidara gelmesinden 1953\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar olan d\u00f6nemi i\u00e7ermektedir.<\/p>\n\n\n\n

 II  “Stalin Modeli” ve “Sovyet Modeli”nin Anlamlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“Model” terimi, genel olarak bir \u015feyin \u00f6z\u00fcn\u00fc ve \u00f6zelliklerini \u00f6zetleyen k\u0131sa bir tan\u0131m anlam\u0131na gelir. “Sovyet modeli”, Sovyet siyasi ve ekonomik sistemlerinin \u00fcst d\u00fczeyde bir \u00f6zetidir. Sovyet siyasi sistemi \u00fc\u00e7 anayasa <\/strong>ile tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r: 1918 tarihli Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti Anayasas\u0131, 1936 tarihli Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi Anayasas\u0131 ve 1977 tarihli revize edilmi\u015f Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi Anayasas\u0131. Bu anayasalar, h\u00fck\u00fcmet bi\u00e7imini \u015fu \u015fekilde belirlemi\u015ftir: proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc, Sovyet kongreleri sistemi, demokratik merkeziyet\u00e7ilik ilkesine dayal\u0131 \u00f6rg\u00fctsel yap\u0131, sosyalist y\u00f6nelim ve Sovyet toplumunda \u00f6nc\u00fc ve yol g\u00f6sterici g\u00fc\u00e7 olarak Kom\u00fcnist Partisinin \u00f6zel rol\u00fc, bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra di\u011fer hususlar. \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kuruldu\u011fu ilk d\u00f6nemlerde \u00c7in, Sovyetler Birli\u011fi’ne “tek tarafa yaslanma” politikas\u0131 benimsemi\u015ftir. \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin ilk Anayasas\u0131’n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda Mao Zedong, kendi Politb\u00fcro \u00fcyelerinden referans olarak 1918 ve 1936 tarihli Rus ve Sovyet anayasalar\u0131n\u0131 incelemelerini istemi\u015ftir. Anayasam\u0131z\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda yukar\u0131da bahsedilen temel ilkelere at\u0131fta bulunulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u201cSovyet Modeli\u201d ile \u201cStalin Modeli\u201dnin ekonomik sistemleri genel olarak \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n kamu m\u00fclkiyetini, planl\u0131 ekonomiyi, emek katk\u0131s\u0131na g\u00f6re b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fiklerini ve son derece merkezi bir y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131 i\u00e7erir. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki, kapsam a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cStalin Modeli\u201d, \u201cSovyet Modeli\u201dnin sadece bir geli\u015fim a\u015famas\u0131d\u0131r; \u00f6z a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise, \u201cStalin Modeli\u201d y\u00f6netimde Stalin\u2019in ki\u015fisel \u00f6zelliklerini yans\u0131t\u0131r ve her ne kadar ikisi birbirinden farkl\u0131 olsa da, esasen \u201cSovyet Modeli\u201d ile tutarl\u0131d\u0131r. Bu nedenle, “Sovyet Modeli” ile “Stalin Modeli” aras\u0131nda farkl\u0131l\u0131klar olsa da, benzerlikleri farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan daha a\u011f\u0131r basmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Akademi \u00e7evrelerinde \u201cStalin modeli\u201d teriminin kullan\u0131l\u0131p kullan\u0131lmamas\u0131 konusunda h\u00e2l\u00e2 tart\u0131\u015fmalar s\u00fcrmektedir. Ge\u00e7mi\u015fte Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rma, \u201cStalin modeli\u201d \u015feytanla\u015ft\u0131rma trendindeydi; ancak ben, \u201cmodel\u201d teriminin yaln\u0131zca tarafs\u0131z bir terim oldu\u011funa ve modelin art\u0131lar\u0131 ya da eksileri hakk\u0131nda herhangi bir de\u011ferlendirme i\u00e7ermedi\u011fine inan\u0131yorum.<\/p>\n\n\n\n

 III \u201cStalin modeli\u201dnin toplumsal de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131l\u0131 akademisyenler, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn Stalinizm modelinin bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fu\u201d ve \u201cStalinizm totaliter sisteminin b\u00f6yle trajik bir sonla kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu\u201d y\u00f6n\u00fcnde \u00e7e\u015fitli tutarl\u0131 savlar ileri s\u00fcrm\u00fc\u015flerdir. Gorba\u00e7ov da reformlar\u0131n amac\u0131n\u0131n 70 y\u0131ll\u0131k Stalinizm modelinden kopmak oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Hatta baz\u0131 Rus \u201csol\u201d kanat akademisyenler bile Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc \u201cStalin modeli\u201d ile ili\u015fkilendirmektedir. \u00d6rne\u011fin, \u00f6nde gelen Rus sosyal aktivistler ve Moskova Devlet \u00dcniversitesi profes\u00f6rleri A.B. Buzgarin ile A.J. Korganov, \u201cStalin modeli\u201dnin Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ana nedeni oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Baz\u0131 \u00c7inli akademisyenler de bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc payla\u015fmaktad\u0131r; \u00f6rne\u011fin, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019ndeki Dramatik De\u011fi\u015fimlere Yeni Bir Bak\u0131\u015f\u201d adl\u0131 kitab\u0131n edit\u00f6rleri a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015funu belirtmektedir: “Kitab\u0131n ortaya koydu\u011fu yeni tez, 70 y\u0131ll\u0131k Stalin modelinin Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ana nedeni oldu\u011fudur.”<\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131 akademisyenler, “Stalin modeli”nin ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n veya yetersizli\u011finin Sovyetler Birli\u011fi’nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131na ve “Stalin modeli”nin dezavantajlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k ve bariz oldu\u011funa inanmaktad\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, Stalin modeli sosyalizm de\u011fildir.<\/strong> Bu ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u201cStalin taraf\u0131ndan kurulan sosyalist modelin, Marx ve Lenin\u2019in \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc sosyalizmden farkl\u0131\u201d oldu\u011funu ve bunun \u201c\u00e7arp\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve deforme olmu\u015f bir sosyalizm\u201d, \u201ck\u0131\u015fla sosyalizmi\u201d vb. oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmektedirler.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, Stalin modelinin siyasi \u00f6zelli\u011fi \u201ctek parti sistemi\u201ddir<\/strong> ve \u201ctemel kusuru\u201d \u201cg\u00fcc\u00fcn tek partide y\u00fcksek derecede merkezile\u015fmesi\u201d iken, \u201c1930\u2019lardaki b\u00fcy\u00fck bask\u0131lar Sovyetler Birli\u011fi y\u00f6netiminin temellerini sarsm\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u201cStalin modeli\u201d son derece merkeziyet\u00e7i, emir-komuta temelli bir planl\u0131 ekonomiydi.<\/strong> Bu kapsaml\u0131 ve israf\u00e7\u0131 mekanizma verimsizdi, yap\u0131sal kusurlara sahipti ve sosyo-ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 engelliyordu. Sanayile\u015fme bile ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131, zira sanayile\u015fme s\u00fcreci militarizasyonla e\u015fde\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc ve b\u00f6ylece \u201chalk\u0131 yoksullu\u011fa s\u00fcr\u00fckledi\u201d. \u0130deolojik ve k\u00fclt\u00fcrel alanda oldu\u011fu kadar d\u0131\u015f politikada da ciddi dezavantajlar mevcuttu.<\/p>\n\n\n\n

Ancak bu konuda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler de bulunmaktad\u0131r. Gorba\u00e7ov 1985\u2019te Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde, \u201cSovyet modeli\u201d ve \u201cStalin modeli\u201dnin ulusal zay\u0131fl\u0131\u011fa ve say\u0131s\u0131z krize yol a\u00e7an dezavantajlar\u0131 olsa da, bu durum telafi edilemez de\u011fildi. O d\u00f6nemde Sovyetler Birli\u011fi h\u00e2l\u00e2 bir d\u00fcnya s\u00fcper g\u00fcc\u00fcyd\u00fc ve Gorba\u00e7ov, g\u00f6reve geldi\u011finde yurt i\u00e7inde keskin toplumsal \u00e7eli\u015fkiler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve uluslararas\u0131 alanda hi\u00e7bir \u00fclkenin Sovyetler Birli\u011fi i\u00e7in bir tehdit olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Gorba\u00e7ov \u015f\u00f6yle belirtmi\u015fti: “Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz de\u011fildi… Sovyetler Birli\u011fi\u2019ni kendimiz yok ettik. Bu, bizim taraf\u0131m\u0131zdan yap\u0131lan bir yanl\u0131\u015f hesap ve hatayd\u0131; reformcular\u0131m\u0131z bu hatay\u0131 kendileri yapt\u0131lar…”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Putin bir keresinde, \u201cSovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc t\u00fcm ulus i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir trajediydi\u2026 sorun, tek bir \u00fclke \u00e7er\u00e7evesinde yeni bir temelde \u00e7\u00f6z\u00fclebilirdi\u201d<\/strong> \u015feklinde bir yorumda bulunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n

II. “Stalin Modeli”nin Bilimsel Olarak De\u011ferlendirilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

(I) \u201cStalin Modeli\u201dni De\u011ferlendirme Kriterleri<\/p>\n\n\n\n

Herhangi bir tarihi \u015fahsiyet veya olay\u0131 de\u011ferlendirmek, ki\u015finin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na ve perspektifine ba\u011fl\u0131 olarak farkl\u0131 sonu\u00e7lar verecektir. Toplumsal geli\u015fmi\u015flik d\u00fczeyi, bir ulusun sahip oldu\u011fu sistemi de\u011ferini de\u011ferlendirmek i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir referanst\u0131r. 1990 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler Kalk\u0131nma Program\u0131, bir \u00fclkenin toplumsal geli\u015fmi\u015flik durumunu belirlemek amac\u0131yla ya\u015fam beklentisi, okuryazarl\u0131k oran\u0131 ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na Milli Gelir olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 ana bile\u015fenden olu\u015fan \u0130nsani Geli\u015fme Endeksi\u2019ni (\u0130GE) olu\u015fturdu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan \u201cKapsaml\u0131 Ulusal G\u00fc\u00e7 Geli\u015fim Endeksi\u201d ve \u201cSosyoekonomik Geli\u015fim Endeksi\u201d gibi de\u011ferlendirme g\u00f6stergeleri de bir \u00fclkenin geli\u015fimi hakk\u0131nda nispeten objektif ve do\u011fru de\u011ferlendirmeler sunabilir. \u00d6zetle, t\u00fcm bu endeksler toplumsal geli\u015fimin ger\u00e7ek durumunu yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla, toplumsal geli\u015fmeyi de\u011ferlendirmek i\u00e7in en \u00f6nemli kriterin toplumsal pratik oldu\u011fu sonucuna var\u0131labilir. Toplumsal pratik temel olarak iki y\u00f6n\u00fc i\u00e7erir: birincisi, sistemin toplumsal ilerlemeyi ve geli\u015fmeyi te\u015fvik edip etmedi\u011fi (bu, yukar\u0131da bahsedilen nicel de\u011ferlendirme g\u00f6stergeleriyle yans\u0131t\u0131labilir); ikincisi ise, sistemin ulusun kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu hayatta ayakta kalma ve geli\u015fme sorunlar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcp \u00e7\u00f6zemedi\u011fi.<\/p>\n\n\n\n

1920\u2019ler ve 1930\u2019larda Sovyet toplumu iki b\u00fcy\u00fck sorunla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131: Birincisi kalk\u0131nma sorunu; zira Sovyetler Birli\u011fi h\u00e2l\u00e2 nispeten geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesiydi ve geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri \u201cyakalamak\u201d i\u00e7in sanayile\u015fmeye ve modernle\u015fmeye ihtiya\u00e7 duyuyordu; ikincisi ise hayatta ayakta kalma sorunu; zira \u00fclke Nazi Almanyas\u0131\u2019n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131 ve ulusal egemenli\u011fi ile toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmak i\u00e7in fa\u015fizmi yenmesi gerekiyordu. Bu nedenle, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin bu iki hayati zorlu\u011fun \u00fcstesinden gelip gelemeyece\u011fi, \u201cStalin modeli\u201dnin tarihsel konumunu s\u0131namak ve de\u011ferlendirmek i\u00e7in pratik bir kriter haline gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kalk\u0131nma Sorunlar\u0131.<\/strong> Stalin\u2019in iktidar\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131nda Sovyetler Birli\u011fi, emperyalizm taraf\u0131ndan ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f ve tehdit alt\u0131nda olan geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesiydi. Stalin, a\u011f\u0131r sanayinin h\u0131zl\u0131 geli\u015fimine \u00f6ncelik vererek Sovyet halk\u0131n\u0131 sosyalist in\u015faya ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme y\u00f6nlendirdi. \u0130ki Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan\u0131n ard\u0131ndan, 1937 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Sovyetler Birli\u011fi muazzam bir sanayile\u015fme ba\u015far\u0131s\u0131 elde etmi\u015f, sanayi \u00fcretimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Avrupa\u2019da birinci, d\u00fcnyada ise ikinci s\u0131raya y\u00fckselmi\u015fti. 1928\u2019den 1913\u2019e kadar Sovyetler Birli\u011fi arka arkaya \u00fc\u00e7 Be\u015f Y\u0131ll\u0131k Plan\u0131 hayata ge\u00e7irerek sosyalist sanayile\u015fme g\u00f6revini esasen tamamlad\u0131. K\u00fclt\u00fcr ve e\u011fitim alanlar\u0131nda da \u00f6nemli ilerlemeler kaydedildi; \u00fclke, geri kalm\u0131\u015f bir tar\u0131m \u00fclkesinden sosyalist bir sanayi g\u00fcc\u00fc \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, sanayile\u015fmi\u015f \u00fclkeler saflar\u0131na kat\u0131ld\u0131 ve daha sonraki antifa\u015fist<\/strong> sava\u015ftaki zaferin maddi temelini att\u0131. 2016 tarihli Rus Tarihi ders kitab\u0131, fa\u015fizmi yenilgiye u\u011fratmada Stalin modelinin muazzam tarihsel ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 teyit etti. Ders kitab\u0131nda \u015fu ifade yer ald\u0131: \u201cSovyetler Birli\u011fi, sadece 10 y\u0131l i\u00e7inde bir sanayi g\u00fcc\u00fc olman\u0131n temellerini att\u0131 ve artan k\u00fcresel askeri tehditler kar\u015f\u0131s\u0131nda muazzam bir savunma \u00fcretim kapasitesi sa\u011flad\u0131. Ekonomik \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan Sovyetler Birli\u011fi, d\u00fcnyada ikinci s\u0131ray\u0131 sa\u011flam bir \u015fekilde elinde tuttu.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1930\u2019larda Sovyet toplumunun izledi\u011fi yol, Sovyet modernle\u015fmesi i\u00e7in se\u00e7ilen yollardan biriydi. Stalin d\u00f6neminde h\u0131zlanan sanayile\u015fmeyi temel alan Sovyetler Birli\u011fi, ad\u0131m ad\u0131m modernle\u015fme yoluna girdi. 1930\u2019larda Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin geli\u015fimi ile \u201cmodernle\u015fme\u201d kavram\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131, ba\u015flang\u0131\u00e7ta baz\u0131 \u015f\u00fcpheleri uyand\u0131rsa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde nihai olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. O d\u00f6nemde Sovyet sanayile\u015fmesinin ulusal modernle\u015fmeyi te\u015fvik etti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesi, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Rus akademi d\u00fcnyas\u0131nda ana ak\u0131m g\u00f6r\u00fc\u015f haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Hayatta ayakta kalma meselesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Stalin’in \u00f6nderli\u011finde Sovyet halk\u0131, ulusun hayatta ayakta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan muazzam bir tarihsel katk\u0131 olan fa\u015fizmi ma\u011flup etti ve Stalin’in rol\u00fc yeri doldurulamazd\u0131. Antifa\u015fist Sava\u015f’taki zafer, sadece Do\u011fu ve Bat\u0131 olmak \u00fczere iki \u00e7at\u0131\u015fma kayna\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131p d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 yeniden tesis etmekle kalmad\u0131, ayn\u0131 zamanda Sovyetler Birli\u011fi’nin d\u00fcnya siyasi sahnesindeki prestijini art\u0131rarak uluslararas\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc e\u015fi g\u00f6r\u00fclmemi\u015f y\u00fcksekliklere \u00e7\u0131kard\u0131. Bu durum, Sovyetler Birli\u011fi ile Bat\u0131 \u00fclkeleri, \u00f6zellikle de \u0130ngiliz ve Amerikan g\u00fc\u00e7leri aras\u0131ndaki ili\u015fkileri \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde yumu\u015fatt\u0131; ulusal g\u00fcvenli\u011fi daha da g\u00fc\u00e7lendirdi ve kalk\u0131nma i\u00e7in elveri\u015fli bir tarihsel f\u0131rsat sa\u011flad\u0131. Askeri g\u00fcc\u00fcnden yararlanarak, d\u00fcnya kom\u00fcnist hareketi t\u00fcm d\u00fcnyay\u0131 kas\u0131p kavurdu. Sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan s\u00f6m\u00fcrge kurtulu\u015f hareketleri h\u0131zla yay\u0131ld\u0131, eski imparatorluklar da\u011f\u0131ld\u0131 ve say\u0131s\u0131z \u00fclke, y\u00fczy\u0131llard\u0131r s\u00fcren Bat\u0131 k\u00f6leli\u011finden kurtulup ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131. B\u00f6ylece, modern \u00e7a\u011fdan beri Bat\u0131\u2019n\u0131n d\u00fcnyay\u0131 ya\u011fmalama ve kontrol etme s\u00fcreci tersine d\u00f6nd\u00fc. Sosyalist sistemin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ortaya \u00e7\u0131kmaya ve uluslararas\u0131 etkisi yaratmaya ba\u015flad\u0131; sosyalist geli\u015fme s\u0131n\u0131rlar\u0131 a\u015ft\u0131 ve kapsam\u0131n\u0131 daha da geni\u015fletti. \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131, d\u00fcnyaya yepyeni bir tablo sundu.<\/p>\n\n\n\n

Sovyetler\u2019in  toplumsal sistemi, Stalin d\u00f6neminde kat\u0131l\u0131k ve geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7oktan g\u00f6stermi\u015f olsa da, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin sosyalist topluma girdikten sonra elde etti\u011fi ba\u015far\u0131lar yads\u0131namaz. \u201cStalin modeli\u201dnin itici g\u00fcc\u00fcyle, 1917 \u00f6ncesi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015fte olan bir toplum yeniden canland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n

( II) <\/strong>Bug\u00fcnk\u00fc <\/strong>Rusya\u2019n\u0131n \u201cStalin modeli\u201de ili\u015fkin son de\u011ferlendirmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

6 Temmuz 2017\u2019de Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Vladimir Putin, ge\u00e7mi\u015fte Stalin\u2019in a\u015f\u0131r\u0131 derecede \u015feytanla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun Bat\u0131\u2019n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne ve Rusya\u2019ya sald\u0131rmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lardan biri oldu\u011funu belirtti; Stalin\u2019in eylemleri d\u00f6nemin ihtiya\u00e7lar\u0131na uygundu ve Stalin\u2019e sald\u0131rmak, Sovyetler Birli\u011fi\u2019ne ve Rusya\u2019ya sald\u0131rmak anlam\u0131na geliyordu.<\/p>\n\n\n\n

6 Nisan 2019’da yap\u0131lan bir Rus kamuoyu yoklamas\u0131, Ruslar\u0131n Stalin’e y\u00f6nelik olumlu de\u011ferlendirmesinin t\u00fcm zamanlar\u0131n en y\u00fcksek seviyesine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi; Rus vatanda\u015flar\u0131n\u0131n %70’i Stalin’in tarihsel rol\u00fcne ili\u015fkin olumlu bir de\u011ferlendirme yap\u0131yordu. Rusya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Putin, Stalin’den ilk kez “Ulusun Babas\u0131”<\/strong> olarak bahsetti. Eyl\u00fcl 2019\u2019da Do\u011fu Ekonomi Forumu\u2019nda \u00e7e\u015fitli sekt\u00f6rlerden temsilcilerle yapt\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131da Putin, G\u00fcney Kuril Adalar\u0131\u2019n\u0131n m\u00fclkiyeti konusuna de\u011finerek, Rusya Federasyonu\u2019nun Kuril Adalar\u0131 meselesinin k\u00f6kenini, adalar\u0131n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra Sovyetler Birli\u011fi taraf\u0131ndan ilhak edildi\u011fi 1945 y\u0131l\u0131na dayand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n\n\n\n

Putin \u015f\u00f6yle dedi: “Bu noktadan ba\u015flayal\u0131m. Ya\u015fl\u0131 adam (Joseph Stalin’i kastederek) her \u015feyi ortadan kald\u0131rd\u0131 ve bu konuyu sonuca ba\u011flad\u0131. Stalin, ulusun babas\u0131d\u0131r.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Ruslar\u0131n\u0131n, Kru\u015f\u00e7ev ve Gorba\u00e7ov d\u00f6nemlerinde oldu\u011fu gibi tarihsel nihilizme kap\u0131l\u0131p Stalin\u2019i ve \u201cStalin modeli\u201d tamamen reddetmek yerine, Stalin ve Stalin modeline nispeten adil ve objektif bir de\u011ferlendirme yapt\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.  Hem \u201cStalin modeli\u201d hem de Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc Rusya\u2019da ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi i\u00e7in, Ruslar\u0131n bu olaylara ili\u015fkin duygular\u0131 ve de\u011ferlendirmeleri \u015f\u00fcphesiz di\u011ferlerine k\u0131yasla daha do\u011frudan, samimi ve daha fazla dikkate de\u011ferdir. D\u00fcnyan\u0131n ilk sosyalist \u00fclkesi olan Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden bu yana 20 y\u0131ldan fazla zaman ge\u00e7ti, ancak bu konuyla ilgili ara\u015ft\u0131rma ve tart\u0131\u015fmalar hem yurt i\u00e7inde hem de yurt d\u0131\u015f\u0131nda akademik \u00e7evrelerde h\u00e2l\u00e2 yo\u011fun bir \u015fekilde devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n

Xi Jinping, Sovyet modelinin incelenmesinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini \u015fu s\u00f6zlerle derinlemesine ortaya koymu\u015ftur:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“Lenin’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Stalin, Sovyetler Birli\u011fi’nin sosyalist in\u015fas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck ederken, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n tek tip bir kamu m\u00fclkiyeti alt\u0131nda oldu\u011fu, komuta ekonomisine ve son derece merkezile\u015fmi\u015f bir y\u00f6netim yap\u0131s\u0131na dayal\u0131 bir ekonomik ve siyasi sistemi ad\u0131m ad\u0131m kurmu\u015ftur. Belirli tarihsel ko\u015fullar alt\u0131nda, Sovyet modeli h\u0131zl\u0131 ekonomik ve sosyal kalk\u0131nmay\u0131 te\u015fvik etmi\u015f ve Sovyet ordusunun ve halk\u0131n\u0131n fa\u015fizme kar\u015f\u0131 sava\u015fta kazand\u0131\u011f\u0131 zaferde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, ekonomik yasalara sayg\u0131 duyulmamas\u0131 nedeniyle, dezavantajlar\u0131 zamanla giderek daha belirgin hale gelmi\u015f ve bu durum ekonomik ve sosyal kalk\u0131nmaya ciddi bir sistemik engel olu\u015fturmu\u015ftur.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Xi Jinping\u2019in bu s\u00f6zleri, \u201cSovyet modeli\u201dnin bilimsel bir tan\u0131m\u0131n\u0131 ve deneyimleriyle derslerinin \u00f6zl\u00fc bir \u00f6zetini sunmaktad\u0131r. <\/strong>Xi Jinping\u2019in bu pasaj\u0131, \u201cSovyet modeli\u201dnin bilimsel bir tan\u0131m\u0131n\u0131 ve bu modelin deneyimleri ile derslerinin \u00f6zetini sunmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cStalin Modeli\u201d ve \u201cSovyet Modeli\u201dnin Tan\u0131m\u0131 ve De\u011ferlendirilmesi Yazar: Wu Enyuan, \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi Ulusal-K\u00fclt\u00fcrel G\u00fcvenlik ve \u0130deolojik \u0130n\u015fa Ara\u015ft\u0131rma Merkezi Direkt\u00f6r\u00fc ve \u00c7in Sosyal Bilimler Akademisi Rusya, Do\u011fu Avrupa ve Orta Asya Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131. May\u0131s 2020 \u00d6zet “Stalin modeli” veya “Sovyet modeli” terimleri zaman zaman kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131d\u0131r. Toplumsal pratik, toplumsal geli\u015fmeyi de\u011ferlendirmek […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[20,49,9],"tags":[],"class_list":["post-6573","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv","category-arsiv-tr","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6573","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6573"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6573\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6574,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6573\/revisions\/6574"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6573"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6573"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6573"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}