{"id":6585,"date":"2026-06-27T01:09:23","date_gmt":"2026-06-27T01:09:23","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6585"},"modified":"2026-06-27T01:12:13","modified_gmt":"2026-06-27T01:12:13","slug":"1920li-yillarda-bolsevik-partisinin-leninin-sosyalizmin-once-tek-ulkede-zaferi-teorisini-yanlis-anlamasi-uzerine-bir-degerlendirme","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6585","title":{"rendered":"1920\u2019li Y\u0131llarda Bol\u015fevik Partisi\u2019nin Lenin\u2019in \u201cSosyalizmin \u00d6nce Tek \u00dclkede Zaferi\u201d Teorisini Yanl\u0131\u015f Anlamas\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme"},"content":{"rendered":"\n

1920\u2019li Y\u0131llarda Bol\u015fevik Partisi\u2019nin Lenin\u2019in \u201cSosyalizmin \u00d6nce Tek \u00dclkede Zaferi\u201d Teorisini Yanl\u0131\u015f Anlamas\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Prof. <\/em><\/strong>Yu Liangzao, Nanjing Normal \u00dcniversitesi Marksizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, <\/em>\u00c7in Lenin D\u00fc\u015f\u00fcncesi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Kaynak:<\/strong> Leninizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi<\/em>, 1988, Say\u0131 6<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Ferdi Bekir<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00d6zet:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1924 y\u0131l\u0131ndan itibaren Bol\u015fevik Partisi ve Stalin, Lenin\u2019in Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Marksizmin “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisinden vazge\u00e7erek “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisi ortaya koydu\u011funu ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu genel kabul g\u00f6ren “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisinin i\u00e7eri\u011fi \u015fuydu: Kapitalizmin ekonomik ve siyasi geli\u015fmesindeki e\u015fitsizlik emperyalist sava\u015fa yol a\u00e7m\u0131\u015f, sava\u015f emperyalist zincir \u00fczerinde zay\u0131f halkalar yaratm\u0131\u015f ve bu zay\u0131f halkalar \u00fczerindeki bir veya birka\u00e7 \u00fclkede devrim ilk \u00f6nce zafere ula\u015fabilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Ekim Devrimi s\u0131ras\u0131nda ve Rusya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde Lenin h\u00e2l\u00e2 Marx\u2019\u0131n “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisini savunuyordu; 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Rusya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitiminden Mart 1922\u2019deki parti kongresine kadar ge\u00e7en d\u00f6nemde ise Lenin g\u00f6r\u00fc\u015flerini ad\u0131m ad\u0131m de\u011fi\u015ftirerek bu de\u011fi\u015fim sonunda “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Lenin\u2019in bu teorisinin i\u00e7eri\u011fi; geri kalm\u0131\u015f Rusya\u2019da devrimin kolayca patlak verebilece\u011fi, Sovyet iktidar\u0131n\u0131n tek bir \u00fclkede peki\u015ftirilebilece\u011fi, uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki “g\u00fc\u00e7 dengesinden” yararlanarak ekonomik in\u015faya giri\u015filebilece\u011fi, kapitalist \u00fclkelerle normal ekonomik ili\u015fkiler kurulabilece\u011fi ve \u00fclke i\u00e7inde sosyalizmin in\u015fas\u0131 i\u00e7in gerekli ekonomik ko\u015fullar\u0131n mevcut oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fc\u015fleri kapsamaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazar olarak ben de, Lenin\u2019in sosyalist devrim s\u00fcrecinde ger\u00e7ekten 1922\u2019de “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisi ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnmekteyim; ancak Sovyet partisinin 1920\u2019lerdeki a\u00e7\u0131klamas\u0131 Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesinin yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131na dayanmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lenin\u2019de Zay\u0131f Halka Teorisi Var m\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazar Prof. Yu Liangzao<\/strong>, bu makalede “zay\u0131f halka” kavram\u0131na ve bu kavram etraf\u0131nda \u015fekillenen yorumlara kar\u015f\u0131 k\u00f6kl\u00fc ele\u015ftirel tutum<\/strong> sergilemektedir. Yazar\u0131n bu konudaki temel savunusu, “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131n Lenin’e ait olmad\u0131\u011f\u0131, bu kavram\u0131n Stalin’in Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncelerine ilave etti\u011fi bir \u015fey oldu\u011fudur. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazara g\u00f6re  Lenin’in Emperyalizm, Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131<\/em> ba\u015fta olmak \u00fczere hi\u00e7bir temel eserinde, emperyalist sava\u015f\u0131n “emperyalist zincir \u00fczerinde zay\u0131f halkalar yarataca\u011f\u0131” ve bu halkalar\u0131n devrim i\u00e7in \u00f6zel bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ne bir anlat\u0131m ne de bir ima<\/strong> bulundu\u011funu savunmaktad\u0131r. Lenin, emperyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki e\u015fitsiz geli\u015fmeyi ve sava\u015flar\u0131 anlatm\u0131\u015ft\u0131r; ancak bu sava\u015flar\u0131n “zay\u0131f halka” olu\u015fturaca\u011f\u0131ndan s\u00f6z etmemi\u015ftir.  Lenin, gelecekteki devrimin, geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerdeki proleter devrimler ile ezilen uluslar\u0131n ulusal kurtulu\u015f hareketlerinin birle\u015fiminden<\/strong> (i\u00e7 sava\u015f + ulusal sava\u015flar) do\u011faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Yani Lenin i\u00e7in kilit nokta sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 “zay\u0131fl\u0131k” de\u011fil, s\u0131n\u0131fsal ve ulusal \u00e7eli\u015fkilerin kesi\u015fimidir.<\/p>\n\n\n\n

I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan<\/strong> ger\u00e7ek “zay\u0131f halkalar” (ma\u011flup devletler) Almanya, Avusturya-Macaristan, T\u00fcrkiye ve Bulgaristan’d\u0131. Bu \u00fclkelerde devrimler patlak verse de Almanya ve Macaristan\u2019da ba\u015far\u0131s\u0131z oldu<\/strong>. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan<\/strong> “zay\u0131f halkalar” Almanya, \u0130talya ve Japonya’yd\u0131; ancak buralarda sosyalist devrim ger\u00e7ekle\u015fmedi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Yazara g\u00f6re Lenin\u2019in “geri kalm\u0131\u015f \u00fclke” olarak niteledi\u011fi Rusya ile emperyalist sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 “zay\u0131f halka” kavramlar\u0131 taban tabana z\u0131tt\u0131r.<\/strong> Zay\u0131f halka, asl\u0131nda geli\u015fmi\u015f ama sava\u015fta y\u0131pranm\u0131\u015f \u00fclkeleri ifade ederken; Lenin, Rusya’daki devrimin kolay patlak vermesini Rusya\u2019n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 siyasi ve ekonomik geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131na<\/strong>, i\u015f\u00e7i-k\u00f6yl\u00fc ittifak\u0131na ve devrimci enerjinin y\u00fcksekli\u011fine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yazara, g\u00f6re “Zay\u0131f Halka”<\/strong> kavram\u0131 herhangi bir \u00fclkedeki devrimin zaferini a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in olduk\u00e7a y\u00fczeysel ve A\u015f\u0131r\u0131 Basitle\u015ftiricidir. <\/strong>Bir devrimin kazan\u0131lmas\u0131; uluslararas\u0131 dengeler, \u00fclke i\u00e7i siyasi ve ekonomik ko\u015fullar, n\u00fcfus b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, toprak geni\u015fli\u011fi, co\u011frafi konum gibi \u00e7ok say\u0131da fakt\u00f6r\u00fcn birlikte etkisine ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Macaristan Sovyet Cumhuriyeti de Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n ard\u0131ndan bir “zay\u0131f halka”yd\u0131 ve ayn\u0131 anda emperyalist m\u00fcdahaleye u\u011frad\u0131; ancak k\u00fc\u00e7\u00fck topraklar\u0131 ve yetersiz kaynaklar\u0131 nedeniyle y\u0131k\u0131ld\u0131<\/strong>, oysa Rusya ayn\u0131 m\u00fcdahaleye geni\u015f topraklar\u0131 ve kalabal\u0131k n\u00fcfusu sayesinde dayand\u0131<\/strong>. “Zay\u0131f halka” bu temel fark\u0131 a\u00e7\u0131klayamamaktad\u0131r.  Yazara g\u00f6re Lenin’in as\u0131l katk\u0131s\u0131, sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferini, Rusya’n\u0131n \u00f6zel “geri kalm\u0131\u015fl\u0131k” ko\u015fullar\u0131na ve uluslararas\u0131 “g\u00fc\u00e7 dengesi”ne dayanarak a\u00e7\u0131klam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r; Stalin’in t\u00fcretti\u011fi “emperyalist sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 zay\u0131f halka” anlat\u0131s\u0131 ise bu orijinal d\u00fc\u015f\u00fcnceye eklemlenmi\u015f hatal\u0131 bir yorumdur.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

I. Bol\u015fevik Parti\u2019de Yanl\u0131\u015f Anlaman\u0131n Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yanl\u0131\u015f anlama Lenin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Lenin hayattayken, hatta \u00f6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonras\u0131na kadar, parti i\u00e7indeki liderlerin \u00e7o\u011fu “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisini savunuyor ve sosyalizmin \u00f6nce tek bir \u00fclkede zafer kazanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddediyordu. \u00d6rne\u011fin 1921 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan Rusya Kom\u00fcnist Gen\u00e7lik Birli\u011fi \u00f6rg\u00fct\u00fcn\u00fcn program\u0131<\/em>nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: “Sovyet devletinde iktidar zaten i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n elindedir; d\u00fcnya kapitalizmine kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k kahramanca m\u00fccadelenin ard\u0131ndan proletarya kendi Sovyet h\u00fck\u00fcmetini korumu\u015f ve g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Ancak Rusya, zengin do\u011fal kaynaklar\u0131na ra\u011fmen, sanayi a\u00e7\u0131s\u0131ndan h\u00e2l\u00e2 k\u00fc\u00e7\u00fck burjuva n\u00fcfusun a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu geri kalm\u0131\u015f bir \u00fclkedir.<\/strong> Rusya, sosyalizme ancak d\u00fcnya sosyalist devrimi yoluyla ula\u015fabilir.<\/strong>” [1]<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00f6rg\u00fct\u00fcn program\u0131 Buharin taraf\u0131ndan taslak haline getirilmi\u015f, aralar\u0131nda Lenin ve Stalin\u2019in de bulundu\u011fu Parti Merkez Komitesi Siyasi B\u00fcro \u00fcyeleri taraf\u0131ndan onaylanarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. Bir ba\u015fka \u00f6rnek olarak Stalin<\/strong>, Nisan 1924\u2019te Sverdlov \u00dcniversitesi\u2019nde verdi\u011fi “Leninizmin Temelleri \u00dczerine” ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferans\u0131n\u0131n ilk versiyonunda “e\u015f zamanl\u0131 zafer” d\u00fc\u015f\u00fcncesini savunarak \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n\n\n\n

“Fakat tek bir \u00fclkede burjuva iktidar\u0131n\u0131 devirmek ve proletarya iktidar\u0131n\u0131 kurmak, hen\u00fcz sosyalizmin tam zaferini garanti alt\u0131na almak demek de\u011fildir. Sosyalizmin ana g\u00f6revi, yani sosyalist \u00fcretimin \u00f6rg\u00fctlenmesi g\u00f6revi hen\u00fcz \u00e7\u00f6z\u00fclmeyi beklemektedir; birka\u00e7 geli\u015fmi\u015f \u00fclkedeki proleterlerin ortak \u00e7abas\u0131 olmadan bu g\u00f6rev \u00e7\u00f6z\u00fclebilir mi, tek bir \u00fclkede sosyalizmin nihai zaferi kazan\u0131labilir mi? Hay\u0131r, kazan\u0131lamaz.<\/strong> Burjuvaziyi devirmek i\u00e7in tek bir \u00fclkeden gelen \u00e7aba yeterlidir, bunu bize \u00fclkemiz devriminin tarihi g\u00f6stermi\u015ftir. Sosyalizmin nihai zaferini kazanmak ve sosyalist \u00fcretimi \u00f6rg\u00fctlemek i\u00e7in ise, tek ba\u015f\u0131na bir \u00fclkenin \u00e7abas\u0131, \u00f6zellikle de Rusya gibi bir k\u00f6yl\u00fc \u00fclkeden gelen \u00e7aba yetersizdir<\/strong>; \u2013bu amaca ula\u015fmak i\u00e7in, birka\u00e7 geli\u015fmi\u015f \u00fclkedeki proleterlerin ortak \u00e7abas\u0131 \u015fartt\u0131r.” [2] (Stalin)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lenin\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, parti i\u00e7inde SSCB\u2019de tek \u00fclkede sosyalizmin in\u015fas\u0131 sorunu \u00fczerine bir tart\u0131\u015fma patlak verdi. Yazar olarak ben, partinin muhalefete kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc m\u00fccadelenin gereklili\u011fini ink\u00e2r etmedi\u011fim gibi, partinin Leninizmi savunma ve geli\u015ftirme konusundaki katk\u0131lar\u0131n\u0131 da reddetmiyorum. Ancak belirtmem gerekir ki, tam da bu tart\u0131\u015fma esnas\u0131nda, Lenin\u2019in Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc iddias\u0131 t\u00fcretilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Aral\u0131k 1924\u2019te Stalin, k\u0131sa s\u00fcre \u00f6ncesine savundu\u011fu “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisini reddederek, SSCB\u2019nin tek bir \u00fclkede sosyalizmi in\u015fa edebilece\u011fi<\/strong> g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne y\u00f6neldi ve bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn Lenin taraf\u0131ndan Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ortaya konuldu\u011funu, yani Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6neminde “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia etti. Stalin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ilk kez o d\u00f6nemde yazd\u0131\u011f\u0131 Ekim Devrimi ve Rus Kom\u00fcnistlerinin Takti\u011fi<\/em> makalesinde ortaya att\u0131. Bu makalede Tro\u00e7ki\u2019nin “s\u00fcrekli devrim” teorisini ele\u015ftirirken \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n\n\n\n

“Hen\u00fcz sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Lenin, emperyalist \u00fclkelerin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131na dayanarak, sosyalizmin tek bir \u00fclkede (bu \u00fclkenin kapitalizmi geli\u015fmemi\u015f olsa bile) zafer kazanmas\u0131na ili\u015fkin proleter devrim teorisini ileri s\u00fcrm\u00fc\u015f ve oport\u00fcnistleri \u00e7\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc.”<\/strong> [3]<\/p>\n\n\n\n

Stalin, Lenin\u2019in Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6n\u00fcndeki bu iddiay\u0131 kan\u0131tlamak amac\u0131yla, ilk kez Lenin\u2019in 1915 tarihli Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> makalesinden bir pasaj aktararak \u015f\u00f6yle yazd\u0131: “Lenin \u015f\u00f6yle demektedir: \u2018Ekonomik ve siyasi geli\u015fmenin e\u015fitsizli\u011fi kapitalizmin mutlak yasas\u0131d\u0131r. Buradan \u015fu sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar: Sosyalizm, ilk \u00f6nce birka\u00e7 veya hatta tek bir kapitalist \u00fclkede zafer kazanabilir. Bu \u00fclkede zafere ula\u015fan proletarya, kapitalistlerin m\u00fclkiyetine el koyup kendi \u00fclkesinde sosyalist \u00fcretimi \u00f6rg\u00fctledikten sonra, geri kalan kapitalist d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 aya\u011fa kalkacak, di\u011fer \u00fclkelerin ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 kendi yan\u0131na \u00e7ekecektir. Bu \u00fclkelerde kapitalistlere kar\u015f\u0131 ayaklanmalar k\u0131\u015fk\u0131rtacak, gerekti\u011finde ezen s\u0131n\u0131flara ve onlar\u0131n devletlerine kar\u015f\u0131 silahl\u0131 g\u00fcce bile ba\u015fvuracakt\u0131r.\u2019 \u00c7\u00fcnk\u00fc \u2018sosyalist cumhuriyetlerin geri kalm\u0131\u015f devletlere kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a uzun s\u00fcreli ve inat\u00e7\u0131 bir m\u00fccadelesi olmadan, uluslar\u0131n sosyalizm i\u00e7indeki \u00f6zg\u00fcr birli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirilemez.\u2019”<\/strong> [4]<\/p>\n\n\n\n

Nisan 1925\u2019te Rusya partisi 14. Temsilciler Konferans\u0131\u2019n\u0131 toplad\u0131. Bu konferansta, Kom\u00fcnist Enternasyonal kararlar\u0131 do\u011frultusunda partinin g\u00f6revlerini belirleyen bir tez tasla\u011f\u0131 kabul edildi. Bu taslakta \u015funlar belirtiliyordu:<\/p>\n\n\n\n

“\u2018Ekonomik ve siyasi geli\u015fmenin e\u015fitsizli\u011finden (ki bu e\u015fitsizlik kapitalizmin mutlak yasas\u0131d\u0131r)\u2019 yolda\u015f Lenin iki sonu\u00e7 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r: (1) Sosyalizmin ilk \u00f6nce birka\u00e7 veya hatta tek bir kapitalist \u00fclkede zafer kazanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. (2) Bu birka\u00e7 veya tek \u00fclkenin mutlaka en geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclke olmas\u0131 gerekmez.<\/strong>..” [5]<\/p>\n\n\n\n

Bu konferans\u0131n toplanmas\u0131 ve tasla\u011f\u0131n kabul edilmesi, Parti Merkez Komitesi\u2019nin, Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6neminde “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc y\u00f6n\u00fcndeki iddiay\u0131 resmen benimseye ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ocak 1926\u2019da Stalin, Leninizmin Sorunlar\u0131 <\/em>makalesini yay\u0131nlad\u0131. Burada, 1924 y\u0131l\u0131nda dile getirdi\u011fi “e\u015f zamanl\u0131 zafer” hakk\u0131ndaki s\u00f6zlerin art\u0131k “kusurlu” ve “yanl\u0131\u015f” oldu\u011funu a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan etti. <\/strong>Stalin bu metinde, Zinovyev\u2019in tek bir \u00fclkede sosyalizmin in\u015fa edilebilece\u011fi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc reddeden fikirlerini ele\u015ftirirken \u015f\u00f6yle diyordu:<\/p>\n\n\n\n

“Gidip Lenin\u2019e dan\u0131\u015fal\u0131m. Lenin daha Ekim Devrimi\u2019nden \u00f6nce, yani A\u011fustos 1915\u2019te sosyalizmin tek bir \u00fclkede zafer kazanmas\u0131 sorunundan bahsederken zaten \u015f\u00f6yle demi\u015fti: \u2018Ekonomik ve siyasi geli\u015fmenin e\u015fitsizli\u011fi kapitalizmin mutlak yasas\u0131d\u0131r…\u2019<\/strong>” [6]<\/p>\n\n\n\n

Stalin, Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6neminde “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ortaya koydu\u011funu kan\u0131tlamak i\u00e7in bir kez daha Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> makalesindeki ilgili pasajlara ba\u015fvurdu.<\/p>\n\n\n\n

1926 y\u0131l\u0131n\u0131n Ekim ay\u0131nda Stalin, muhalefet bloku hakk\u0131ndaki tez tasla\u011f\u0131nda, Lenin\u2019in yukar\u0131da an\u0131lan “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini partinin Ekim Devrimi\u2019ni ba\u015flat\u0131rken esas ald\u0131\u011f\u0131 ideolojik \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 olarak ilan etti. Stalin \u015f\u00f6yle yaz\u0131yordu: “Partinin Ekim Devrimi\u2019ni \u00f6rg\u00fctlerken esas ald\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131 \u015fuydu: \u2018Sosyalizm ilk \u00f6nce birka\u00e7 veya hatta tek bir kapitalist \u00fclke i\u00e7inde zafer kazanabilir.\u2019 \u2018Bu \u00fclkede zafere ula\u015fan proletarya, kapitalistlerin m\u00fclkiyetine el koyup kendi \u00fclkesinde sosyalist \u00fcretimi \u00f6rg\u00fctledikten sonra, geri kalan kapitalist d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 aya\u011fa kalkabilir ve kalkmal\u0131d\u0131r; di\u011fer \u00fclkelerin ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n\u0131 kendi yan\u0131na \u00e7ekerek geri kalan kapitalist d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 durmal\u0131, bu \u00fclkelerde kapitalistlere kar\u015f\u0131 ayaklanmalar k\u0131\u015fk\u0131rtmal\u0131, gerekti\u011finde ezen s\u0131n\u0131flara ve onlar\u0131n devletlerine kar\u015f\u0131 silahl\u0131 g\u00fcce bile ba\u015fvurmal\u0131d\u0131r.\u2019”<\/strong> [7]<\/p>\n\n\n\n

1926 y\u0131l\u0131n\u0131n<\/strong> Kas\u0131m ve Aral\u0131k aylar\u0131nda Stalin, partinin 15. Ulusal Temsilciler Konferans\u0131\u2019nda ve Kom\u00fcnist Enternasyonal Geni\u015fletilmi\u015f Genel Kurulu\u2019nda sundu\u011fu raporlarda, Lenin\u2019in 1915 y\u0131l\u0131nda “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc defalarca dile getirdi ve o \u00fcnl\u00fc pasaj\u0131 defalarca aktard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir y\u0131l sonra, yani Aral\u0131k 1927\u2019de Stalin, partinin 15. Kongresi\u2019ne sundu\u011fu raporda, Lenin\u2019in sava\u015f s\u0131ras\u0131nda bu teoriyi zaten ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bunun Ekim Devrimi\u2019nin y\u00f6nlendirici ilkesi oldu\u011funu kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, Lenin\u2019in 1916 tarihli Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em> makalesinden bir pasaj aktard\u0131. Stalin \u015f\u00f6yle diyordu: “A\u015fa\u011f\u0131daki pasaj, Eyl\u00fcl 1916\u2019da Lenin\u2019in yurt d\u0131\u015f\u0131nda yay\u0131nlanan \u00fcnl\u00fc bir makalesi olan Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em>ndan al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r: \u2018Tek bir \u00fclkede zafer kazanm\u0131\u015f olan sosyalizm, t\u00fcm sava\u015flar\u0131 bir anda k\u00f6kten ortadan kald\u0131ramaz; aksine, sava\u015flar\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Kapitalizmin geli\u015fmesi \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerde son derece e\u015fitsizdir. Meta \u00fcretimi ko\u015fullar\u0131 alt\u0131nda bu zaten ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc olamaz. Buradan kesin ve tart\u0131\u015fmas\u0131z bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar: Sosyalizm t\u00fcm \u00fclkelerde ayn\u0131 anda zafer kazanamaz. O, ilk \u00f6nce bir veya birka\u00e7 \u00fclkede zafer kazanacak, geri kalan \u00fclkeler ise olduk\u00e7a uzun bir s\u00fcre boyunca burjuva veya burjuva \u00f6ncesi \u00fclkeler olarak kalmaya devam edecektir. Bu durum sadece s\u00fcrt\u00fc\u015fmelere yol a\u00e7makla kalmayacak, ayn\u0131 zamanda di\u011fer \u00fclkelerin burjuvazisinin sosyalist \u00fclkedeki muzaffer proletaryay\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a bo\u011fma giri\u015fimlerine de neden olacakt\u0131r. Bu t\u00fcr durumlarda ortaya \u00e7\u0131kan sava\u015flar, bizim a\u00e7\u0131m\u0131zdan hakl\u0131 ve me\u015fru sava\u015flard\u0131r. Bu, sosyalizm u\u011fruna, di\u011fer \u00fclke halklar\u0131n\u0131 burjuvazinin bask\u0131s\u0131ndan kurtarmak u\u011fruna y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir sava\u015ft\u0131r.\u2019” <\/strong>[8]<\/p>\n\n\n\n

Bu tarihten itibaren, bu iddian\u0131n bizzat Stalin taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 ve Stalin ki\u015fi k\u00fclt\u00fcn\u00fcn geli\u015fmesi nedeniyle, insanlar bu konuyu nesnel ve ger\u00e7e\u011fe uygun bir bi\u00e7imde inceleyememi\u015f, bu iddiadan \u015f\u00fcphe duymaya cesaret edememi\u015flerdir; b\u00f6ylece Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesine y\u00f6nelik bu yanl\u0131\u015f anlama kemikle\u015ferek yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1938 y\u0131l\u0131nda Parti Merkez Komitesi, Bol\u015fevik Partisi K\u0131sa Tarihi<\/em>ni yay\u0131nlad\u0131. Bu \u00fcnl\u00fc eser, Merkez Komitesi\u2019nin resmi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc temsil ediyordu ve bu kitap Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6nemi devrim teorisini anlat\u0131rken, bu yanl\u0131\u015f anlamay\u0131 u\u00e7 noktaya ta\u015f\u0131d\u0131. Birincisi, bu kitap Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6neminde yazd\u0131\u011f\u0131 iki makalede, yani Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> ve Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em>nda “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia etti ve bu teorinin temelinin, Lenin\u2019in daha 1905 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 Demokratik Devrimde Sosyal-Demokrasinin \u0130ki Takti\u011fi<\/em> kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131nda \u00e7oktan belirlenmi\u015f oldu\u011funu savundu.<\/strong> [9]<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, bu kitap Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6nemindeki bu teorisinin, “sosyalizmin t\u00fcm \u00fclkelerde e\u015f zamanl\u0131 zaferinin imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu, buna kar\u015f\u0131l\u0131k sosyalizmin tek bir kapitalist \u00fclkede zaferinin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu” a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. <\/strong>[10] Bu tarihten \u00f6nce Stalin ve parti y\u00f6netimi sadece Lenin\u2019in devrimin ilk \u00f6nce<\/em> tek bir \u00fclkede zafer kazanabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc iddia ederken<\/strong>, burada ise Lenin\u2019in teorisinin baz\u0131 \u00fclkelerin devrimlerinin e\u015f zamanl\u0131 zafer kazanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tamamen d\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131n\u0131<\/strong> yap\u0131yorlard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

II. Lenin\u2019in \u0130ki Pasaj\u0131n\u0131n As\u0131l Amac\u0131 ve \u00d6zg\u00fcn Anlam\u0131 Neydi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stalin ve parti y\u00f6netimi, Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6neminde “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kulland\u0131klar\u0131 malzemeleri yaln\u0131zca Lenin\u2019in bahsi ge\u00e7en iki metninden bulup \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 iki pasaja dayand\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. Bug\u00fcn bu iki pasaj akademik camiada herkes taraf\u0131ndan bilinmektedir. \u00c7in\u2019de bas\u0131lan Bilimsel Sosyalizm<\/em>, Uluslararas\u0131 Kom\u00fcnist Hareket Tarihi<\/em> gibi ders kitaplar\u0131nda, ilgili akademik eserlerde ve makalelerde, insanlar bu teoriyi anlat\u0131rken istisnas\u0131z bu iki pasaj\u0131 aktar\u0131rlar.<\/p>\n\n\n\n

Peki bu iki pasaj\u0131n as\u0131l anlam\u0131 nedir?<\/strong> Bunlar Lenin\u2019in b\u00f6yle bir teori ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kan\u0131tlayabilir mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi \u00fczere, bu iki pasaj\u0131n ba\u015f\u0131nda da kapitalizmin ekonomik ve siyasi geli\u015fmesindeki e\u015fitsizlik yasas\u0131na de\u011finilmektedir. Kendili\u011finden anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, Lenin\u2019in emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131 hakk\u0131ndaki tezlerini do\u011fru kavramak, konunun \u00f6z\u00fcn\u00fc do\u011fru anlaman\u0131n anahtar\u0131d\u0131r. Peki Lenin, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131 asl\u0131nda nas\u0131l a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131?<\/p>\n\n\n\n

Aral\u0131k 1926\u2019da Stalin, Partimiz \u0130\u00e7indeki Sosyal-Demokrat E\u011filim \u00dczerine Yeniden<\/em> makalesinde bu yasaya \u015f\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klama getirmi\u015fti: “Emperyalizm d\u00f6neminde e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131 \u015fudur: Baz\u0131 \u00fclkeler s\u0131\u00e7ramal\u0131 bir geli\u015fme g\u00f6stererek di\u011fer \u00fclkeleri ge\u00e7er, baz\u0131 \u00fclkeler d\u00fcnya pazar\u0131ndan di\u011ferleri taraf\u0131ndan h\u0131zla d\u0131\u015flan\u0131r, \u00f6nceden payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olan d\u00fcnya asker\u00ee \u00e7at\u0131\u015fmalar ve sava\u015f felaketleri yoluyla periyodik olarak yeniden payla\u015f\u0131l\u0131r, emperyalist kamp i\u00e7indeki \u00e7at\u0131\u015fmalar derinle\u015fir ve keskinle\u015fir, d\u00fcnya kapitalist cephesi zay\u0131flar, tek tek \u00fclkelerin proletaryas\u0131 bu cepheyi yarabilir ve sosyalizm tek tek \u00fclkeler i\u00e7inde zafer kazanabilir.”<\/strong> [11]<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer Stalin\u2019in bu a\u00e7\u0131klamas\u0131na basit ve net bir form\u00fcl \u00e7\u0131karacak olursak, o \u015fudur: Sonradan geli\u015fen emperyalist \u00fclke “s\u0131\u00e7ramal\u0131” bir tarzda eski emperyalist \u00fclkeyi yakalar – emperyalistlerin d\u00fcnyay\u0131 yeniden payla\u015fma sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar- emperyalist cephenin en zay\u0131f oldu\u011fu yer olu\u015fur buradaki belirli bir \u00fclke ilk \u00f6nce zafer kazan\u0131r. G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere Stalin, bu yasay\u0131 yaln\u0131zca emperyalist \u00fclkeler \u00e7er\u00e7evesinde anlamakta ve a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r; bu yasay\u0131 emperyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki sava\u015f ve bu sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 “en zay\u0131f halka” ekseninde kavramaktad\u0131r. Oysa Lenin\u2019in as\u0131l amac\u0131 bu de\u011fildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Lenin, bir dizi eserinde emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda kapitalizmin ekonomik ve siyasi geli\u015fmesindeki e\u015fitsizlik yasas\u0131n\u0131 ele alm\u0131\u015ft\u0131r; \u00f6rne\u011fin Emperyalizm, Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131<\/em>, Marksizmin Bir Karikat\u00fcr\u00fc ve \u2018Emperyalist Ekonomizm\u2019 \u00dczerine<\/em>, Sosyalist Devrim ve Uluslar\u0131n Kendi Kaderini Tayin Hakk\u0131<\/em> gibi eserlerde bu konuyu i\u015flemi\u015ftir. Bu eserlerden a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir ki, Lenin bu yasay\u0131, geri kalm\u0131\u015f \u00fclkeler de dahil olmak \u00fczere t\u00fcm d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde<\/strong> ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Lenin, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en temel \u00f6zelli\u011finin d\u00fcnyan\u0131n ezen uluslar ve ezilen uluslar olarak ikiye b\u00f6l\u00fcnmesi, ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler ve geri kalm\u0131\u015f \u00fclkeler olarak b\u00f6l\u00fcnmesi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Lenin yolda\u015f \u015f\u00f6yle demi\u015fti: “Sosyal-Demokrat Parti program\u0131, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n temel, son derece \u00f6nemli ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ortaya \u00e7\u0131kan fenomenine i\u015faret etmelidir: Uluslar zaten ezen uluslar ve ezilen uluslar olarak b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.”<\/strong> [12]<\/p>\n\n\n\n

“Emperyalizmin en \u00f6nemli \u00f6zelliklerinden biri, tam da en geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerdeki kapitalist geli\u015fmeyi h\u0131zland\u0131rmas\u0131, b\u00f6ylece ulusal bask\u0131ya kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi geni\u015fletmesi ve keskinle\u015ftirmesidir.” [13] “\u2018Emperyalizm\u2019 \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00e7a\u011f olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni, tam da b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fck, geli\u015fmi\u015f veya geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerin kendilerine has olan ve sava\u015flar\u0131 kapsayan her t\u00fcrl\u00fc tipik ve tipik olmayan fenomeni bar\u0131nd\u0131rmas\u0131d\u0131r.” [14]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n temel \u00f6zelliklerine dair bu kavray\u0131\u015f\u0131na dayanarak Lenin, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda kapitalizmin geli\u015fmesindeki e\u015fitsizlik yasas\u0131n\u0131 ele al\u0131rken geri kalm\u0131\u015f \u00fclkeleri hesaba katmamazl\u0131k edemezdi.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ek durum da tam olarak buydu. Lenin, 1916 tarihli Sosyalist Devrim ve Uluslar\u0131n Kendi Kaderini Tayin Hakk\u0131<\/em> metninde d\u00fcnyadaki t\u00fcm \u00fclkeleri \u00fc\u00e7 kategoriye ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131<\/strong>: Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri, nispeten geri kalm\u0131\u015f Do\u011fu Avrupa \u00fclkeleri ve son derece geri kalm\u0131\u015f s\u00f6m\u00fcrge ile yar\u0131-s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkeler.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 y\u0131l yazd\u0131\u011f\u0131 bir ba\u015fka eserde Lenin a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015funu belirtmi\u015fti: “Kapitalizmin geli\u015fmesi e\u015fitsizdir. Nesnel ger\u00e7eklik de bize g\u00f6steriyor ki, y\u00fcksek derecede geli\u015fmi\u015f kapitalist uluslar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok zay\u0131f ve ekonomik olarak son derece az geli\u015fmi\u015f pek \u00e7ok ulus vard\u0131r.”<\/em> [15]  <\/strong>Yine \u015f\u00f6yle diyordu: “D\u00fcnyadaki \u00fclkelerin ve n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, hatta bug\u00fcne kadar hen\u00fcz kapitalist geli\u015fme a\u015famas\u0131na ula\u015fmam\u0131\u015f veya yeni ula\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r”<\/em>, ancak Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri “sosyalizmi ger\u00e7ekle\u015ftirecek a\u015famaya ula\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.”<\/em> [16]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131kt\u0131r ki Lenin, kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131na d\u00fcnyadaki t\u00fcm \u00fclkelerin genel \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inden bak\u0131yordu. Sadece yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131lar de\u011fil, tart\u0131\u015f\u0131lan o iki makale de bunu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> makalesinde Lenin, “D\u00fcnya Federasyonu” ile ilgili konulardan bahsederken kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131na de\u011finmi\u015ftir; buradaki amac\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin geli\u015fme d\u00fczeylerinin farkl\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klamak, o d\u00f6nem birle\u015fik bir d\u00fcnya federasyonunun kurulmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu kan\u0131tlamakt\u0131r; bu da onun konuya d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em> makalesinde ise Lenin, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda her t\u00fcrl\u00fc sava\u015f\u0131n \u00e7\u0131kabilece\u011fini anlat\u0131rken bu yasaya de\u011finmi\u015ftir; amac\u0131 emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda \u00fc\u00e7 t\u00fcr sava\u015f\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamakt\u0131r: Emperyalist \u00fclkeler i\u00e7indeki i\u00e7 sava\u015flar, ezilen uluslar\u0131n ulusal sava\u015flar\u0131 ve sosyalist \u00fclkelerin \u00f6z-savunma sava\u015flar\u0131<\/strong>; bu da onun konuya d\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlar.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyada geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler ve geri kalm\u0131\u015f \u00fclkeler ayr\u0131m\u0131 oldu\u011fu ger\u00e7e\u011finden hareketle Lenin \u015fu tezi ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr: “Sosyalizm t\u00fcm \u00fclkelerde ayn\u0131 anda zafer kazanamaz”<\/em>, ancak \u201caz\u0131nl\u0131\u011f\u0131\u201d te\u015fkil eden \u00fclkelerde “ilk \u00f6nce” zafer kazanabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Buradaki “t\u00fcm \u00fclkeler” ifadesi, geri kalm\u0131\u015f \u00fclkeler de dahil olmak \u00fczere t\u00fcm d\u00fcnyadaki \u00fclkeleri kastetmektedir. Lenin\u2019in demek istedi\u011fi, geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerin geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerle ayn\u0131 anda sosyalist devrim zaferine ula\u015famayaca\u011f\u0131d\u0131r; Lenin, geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler sosyalist devrim zaferini kazand\u0131\u011f\u0131nda, bu geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerin h\u00e2l\u00e2 kapitalist veya kapitalizm \u00f6ncesi a\u015famada kalmaya devam edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

Vurgulamak gerekir ki, Lenin\u2019in kastetti\u011fi “az\u0131nl\u0131k” devletler, Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleridir.<\/strong> Ayn\u0131 d\u00f6neme ait eserlerinde bu \u00fclkelerin “\u0130ngiltere, Fransa, Almanya, Amerika” oldu\u011funu, say\u0131lar\u0131n\u0131n “be\u015f alt\u0131 tane” oldu\u011funu belirtmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1916 y\u0131l\u0131nda Lenin, Marksizmin Bir Karikat\u00fcr\u00fc ve \u2018Emperyalist Ekonomizm\u2019 \u00dczerine<\/em> metninde, sosyalist devrimin d\u00fcnya genelindeki t\u00fcm \u00fclke proleterlerinin ortak eylemi oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki iddialar\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcrken \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n\n\n\n

“T\u00fcm \u00fclkelerin proleterleri de\u011fil, geli\u015fmi\u015f kapitalist geli\u015fme a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f az\u0131nl\u0131k \u00fclkelerin proleterleri ortak eylemle sosyalizmi ger\u00e7ekle\u015ftirecektir.”<\/em> [17] Bu pasaj, “az\u0131nl\u0131k” \u00fclkelerinin “ilk \u00f6nce” zafer kazanmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinin son derece net bir a\u00e7\u0131klamas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bilindi\u011fi \u00fczere, geli\u015fmi\u015f kapitalist geli\u015fme a\u015famas\u0131na ula\u015fm\u0131\u015f az\u0131nl\u0131k \u00fclkelerin proleterlerinin “ortak eylemle” sosyalizmi ger\u00e7ekle\u015ftirmesi, Marx ve Engels taraf\u0131ndan ortaya konan ve savunulan temel tasavvurdur. Yani burada Lenin\u2019in yepyeni bir teoriyle Marksizmi k\u00f6kten “geli\u015ftirmesi” gibi bir durum kesinlikle s\u00f6z konusu de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131klanmas\u0131 gereken husus \u015fudur: Lenin, sosyalizmin ilk \u00f6nce “tek bir” \u00fclkede zafer kazanabilece\u011fini belirtmi\u015ftir. Kabul etmek gerekir ki bu ifade, yukar\u0131da an\u0131lan d\u00fc\u015f\u00fcncenin daha da ileriye ta\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r; ancak bu kelimeler Lenin\u2019in as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesinden sapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, Lenin\u2019in bu iki pasaj\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnsel olarak yeni bir teorik g\u00f6r\u00fc\u015f ileri s\u00fcrmedi\u011fi kesinle\u015ftirildikten sonra, bu birka\u00e7 kelimenin iki pasaj\u0131n genel anlam\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez; Lenin\u2019in bu iki pasaj\u0131n\u0131n kendi i\u00e7inde \u00e7eli\u015fti\u011fi varsay\u0131lamaz; bu kelimeleri ancak onun as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesinden sapan, a\u015f\u0131r\u0131ya ka\u00e7m\u0131\u015f bir ifade bi\u00e7imi olarak g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, o d\u00f6nemde Lenin tek bir \u00fclkenin tek ba\u015f\u0131na zafer kazanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddediyordu. \u00d6rne\u011fin Eyl\u00fcl 1915\u2019te \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Mevcut emperyalist sava\u015f, Rus devrim krizini, yani burjuva demokratik devrim temelindeki krizi, Bat\u0131 Avrupa \u00fclkelerinde giderek b\u00fcy\u00fcyen proleter devrim kriziyle birbirine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r; bu ba\u011f o kadar s\u0131k\u0131d\u0131r ki, \u015fu veya bu \u00fclkenin devrimci g\u00f6revinin tek ba\u015f\u0131na \u00e7\u00f6z\u00fclmesi kesinlikle imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r<\/strong>.”<\/em> [18]<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu “tek bir” \u00fclkenin hangi \u00fclke olabilece\u011fine dair hi\u00e7bir zaman net bir i\u015faret vermemi\u015ftir. Kesin olan \u015fudur ki, Rusya\u2019n\u0131n tek ba\u015f\u0131na sosyalist devrim zaferini ilk \u00f6nce kazanabilece\u011fini asla d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin Temmuz 1915\u2019te \u015f\u00f6yle demi\u015fti: “Rusya en geri kalm\u0131\u015f \u00fclkedir, do\u011frudan sosyalist devrim ba\u015flatmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.”<\/strong><\/em> [19]<\/p>\n\n\n\n

Rusya\u2019daki \u015eubat Devrimi\u2019nden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra da \u015funu belirtmi\u015fti: “Rusya bir k\u00f6yl\u00fc \u00fclkesidir, Avrupa\u2019n\u0131n en geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerinden biridir. Bu \u00fclkede sosyalizmin hemen do\u011frudan zafer kazanmas\u0131 imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r.”<\/strong><\/em> [20]<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ki Lenin, Rusya\u2019n\u0131n sosyalist devrimi hemen pratikle\u015ftirmesinin bile imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor iken, Rusya\u2019n\u0131n tek bir \u00fclke olarak ilk \u00f6nce zafer kazanaca\u011f\u0131n\u0131 nas\u0131l tasavvur edebilirdi? Madem ki bu ifadelerin iki pasaj\u0131n genel anlam\u0131na bir itiraz oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez, mademki d\u00fc\u015f\u00fcnsel a\u00e7\u0131dan Lenin tek bir \u00fclkenin tek ba\u015f\u0131na zafer kazanmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddediyordu ve mademki bu “tek \u00fclkenin” hangi \u00fclke olabilece\u011fini hi\u00e7bir zaman s\u00f6ylememi\u015fti; o halde “tek bir \u00fclkenin” ilk \u00f6nce zafer kazanmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki kelimelerin onun as\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncesinden koptu\u011funu rahatl\u0131kla s\u00f6yleyebiliriz. Ancak Stalin ve parti y\u00f6netimi, Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u00fczerine derinlemesine bir ara\u015ft\u0131rma yapmam\u0131\u015f, yaln\u0131zca bu birka\u00e7 kelimeye bakarak Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesini yanl\u0131\u015f anlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u015eu ger\u00e7e\u011fe de i\u015faret etmek gerekir: Stalin ve kurumsal yap\u0131 Lenin\u2019in bu iki pasaj\u0131n\u0131 aktar\u0131rken, genellikle bu pasajlar\u0131n sonundaki birka\u00e7 c\u00fcmleye hi\u00e7 dikkat etmemi\u015flerdir; oysa bu c\u00fcmleler iyice incelenmeye ve a\u00e7\u0131klanmaya de\u011ferdir. Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> makalesindeki o pasaj\u0131n sonunda Lenin \u015f\u00f6yle demektedir: “Sosyalist cumhuriyetlerin geri kalm\u0131\u015f devletlere kar\u015f\u0131 olduk\u00e7a uzun s\u00fcreli ve inat\u00e7\u0131 bir m\u00fccadelesi olmadan, uluslar\u0131n sosyalizm i\u00e7indeki \u00f6zg\u00fcr birli\u011fi ger\u00e7ekle\u015ftirilemez.”<\/em> [21]<\/p>\n\n\n\n

Burada “sosyalist cumhuriyetler” ve “geri kalm\u0131\u015f devletler” olmak \u00fczere iki kavram zikredilmektedir. “Sosyalist cumhuriyetler” ifadesi, \u015f\u00fcphesiz pek \u00e7ok \u00fclkenin sosyalist devrim zaferini kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve sosyalist cumhuriyetler kurdu\u011funu g\u00f6sterir; aksi takdirde \u00e7o\u011ful olarak “sosyalist cumhuriyetler” denilemezdi. Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi \u015fuydu: Geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler sosyalist devrimin zaferini kazand\u0131ktan sonra, “geri kalm\u0131\u015f devletlerin” gerici g\u00fc\u00e7lerinin d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 ve muhalefetiyle kar\u015f\u0131la\u015facaklard\u0131r; “sosyalist cumhuriyetler” onlara kar\u015f\u0131 uzun s\u00fcreli ve inat\u00e7\u0131 bir m\u00fccadele y\u00fcr\u00fctmek zorunda kalacak ve en sonunda sosyalizmin “D\u00fcnya Federasyonu” ger\u00e7ekle\u015ftirilecektir. Lenin\u2019in bu \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcnun Marx ve Engels\u2019in gelecekteki devrime dair tasavvurlar\u0131ndan ne fark\u0131 vard\u0131r?<\/p>\n\n\n\n

Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em> makalesindeki o pasaj\u0131n sonunda ise Lenin \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: “Engels, 12 Eyl\u00fcl 1882\u2019de Kautsky\u2019ye yazd\u0131\u011f\u0131 mektupta, zafere ula\u015fm\u0131\u015f olan sosyalizmin \u2018\u00f6zsavunma sava\u015f\u0131\u2019 y\u00fcr\u00fctmesi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan kabul ederken tamamen hakl\u0131yd\u0131.”<\/em> [22] Hakk\u0131nda konu\u015fulan bu mektuba Lenin ba\u015fka eserlerinde de de\u011finmi\u015ftir; burada ifade edilen d\u00fc\u015f\u00fcnce tam olarak “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisidir.<\/p>\n\n\n\n

Engels, Bat\u0131 Avrupa ve Kuzey Amerika\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerinin di\u011fer b\u00f6lgelerden \u00f6nce sosyalizm zaferini ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu: “Avrupa ve Kuzey Amerika bir kez d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, bu durum \u00f6yle devasa bir g\u00fc\u00e7 yaratacak ve \u00f6yle m\u00fckemmel bir \u00f6rnek olu\u015fturacakt\u0131r ki, yar\u0131-uygar \u00fclkeler kendili\u011finden bizi takip edeceklerdir; s\u0131rf ekonomik ihtiya\u00e7lar bile bunu tetikleyecektir.”<\/em> [23]<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda Engels, Bat\u0131 Avrupa ve Kuzey Amerika\u2019daki sosyalizmin zaferinin geri kalm\u0131\u015f \u00fclkelerin gerici g\u00fc\u00e7leri taraf\u0131ndan muhalefetle kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarak, sosyalist devletlerin “\u00e7e\u015fitli \u00f6zsavunma sava\u015flar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flamad\u0131\u011f\u0131n\u0131”<\/em> belirtmi\u015fti. [24]<\/p>\n\n\n\n

\u015e\u00fcphe yok ki Engels\u2019in buradaki \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc, Marx\u2019\u0131n ve kendisinin her zamanki tasavvurlar\u0131yla tamamen uyumludur; bu bir “e\u015f zamanl\u0131 zafer” \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcdur. \u0130nsan\u0131 derin derin d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren husus, Lenin\u2019in a\u00e7\u0131k\u00e7a Engels\u2019in “amans\u0131zca hakl\u0131 oldu\u011funu”<\/em> belirtmesidir; bu durum Lenin\u2019in Engels\u2019in \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fcn\u00fc b\u00fct\u00fcn\u00fcyle onaylad\u0131\u011f\u0131n\u0131, yani “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisini benimsedi\u011fini g\u00f6sterir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em> metninde, yukar\u0131daki pasaj\u0131n arkas\u0131ndan gelen b\u00f6l\u00fcmlerde Lenin a\u00e7\u0131k\u00e7a i\u015faret eder ki, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli ili\u015fkileri emperyalist b\u00fcy\u00fck sava\u015fa yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ancak di\u011fer taraftan bu \u00e7a\u011f, kapitalizmi ve emperyalist sava\u015f\u0131 ortadan kald\u0131racak her t\u00fcrl\u00fc devrimi ve sava\u015f\u0131 da \u00fcretecektir. Lenin, gelecekteki devrimin; ezilen uluslar\u0131n ezen uluslara kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctece\u011fi devrimci sava\u015flar, geli\u015fmi\u015f \u00fclke proleterlerinin kapitalizme kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctece\u011fi devrimci sava\u015flar ve bu iki devrimci sava\u015f\u0131n birle\u015fmesi olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Bu durum apa\u00e7\u0131k bir bi\u00e7imde “e\u015f zamanl\u0131 zafer” d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ifadesidir; ancak Stalin ve parti y\u00f6netimi buna k\u00f6r kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, Lenin\u2019in bahsi ge\u00e7en iki metnindeki iki pasaj\u0131, yaln\u0131zca Marx ve Engels\u2019in her zaman savundu\u011fu tasavvur ve g\u00f6r\u00fc\u015fleri ifade etmektedir; Lenin\u2019in “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisiyle Marksizmi s\u0131f\u0131rdan \u201cgeli\u015ftirmesi\u201d gibi bir durum kesinlikle s\u00f6zkonusu de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

III. \u201cEn Zay\u0131f Halka\u201d \u0130ddias\u0131n\u0131n Nesnelli\u011fi ve Hakikati Nerededir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da belirtildi\u011fi \u00fczere, Stalin ve Sovyet teorisyenlerinin Lenin\u2019in kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131 hakk\u0131ndaki tezlerine dair kavray\u0131\u015flar\u0131, emperyalist sava\u015f ve bu sava\u015f\u0131n emperyalist zincir \u00fczerinde yaratt\u0131\u011f\u0131 “zay\u0131f halka” sorunu ekseninde \u015fekillenmi\u015ftir. Stalin\u2019in teorik faaliyetlerinde de, “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131n bir ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f ve de\u011fi\u015fim s\u00fcreci mevcuttur.<\/p>\n\n\n\n

Aral\u0131k 1924\u2019te Stalin, Ekim Devrimi ve Rus Kom\u00fcnistlerinin Takti\u011fi<\/em> metninde bu iddiay\u0131 \u015f\u00f6yle ifade ediyordu:<\/p>\n\n\n\n

“Mali bask\u0131n\u0131n d\u00fcnya sistemi i\u00e7indeki \u00e7eli\u015fkilerin b\u00fcy\u00fcmesi ve asker\u00ee \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmazl\u0131\u011f\u0131, emperyalist d\u00fcnya cephesinin devrim taraf\u0131ndan kolayca yar\u0131lmas\u0131na, bu cephenin tek tek \u00fclkeler taraf\u0131ndan k\u0131r\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n tan\u0131r.” “Bu k\u0131r\u0131lma, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla emperyalist cephe zincirinin en zay\u0131f oldu\u011fu yer ve \u00fclkelerde, yani emperyalist savunman\u0131n en zay\u0131f ve devrimin en kolay geni\u015fleyebilece\u011fi yer ve \u00fclkelerde ger\u00e7ekle\u015fecektir.”<\/strong> [25]<\/p>\n\n\n\n

Burada “zay\u0131f halka” iddias\u0131 zaten ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve emperyalistler aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler ile asker\u00ee \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n, belirli bir \u00fclkenin ilk \u00f6nce zafer kazanmas\u0131n\u0131n nedeni oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir; ancak emperyalist asker\u00ee \u00e7at\u0131\u015fma ile zay\u0131f halka aras\u0131nda hen\u00fcz “do\u011frudan” bir ba\u011f kurulmam\u0131\u015f, “zay\u0131f halkan\u0131n” emperyalist asker\u00ee \u00e7at\u0131\u015fma taraf\u0131ndan yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 do\u011frudan a\u00e7\u0131klanmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kas\u0131m 1926\u2019da Stalin, partinin konferans\u0131na sundu\u011fu raporda daha ileri giderek \u015f\u00f6yle belirtti:<\/p>\n\n\n\n

“Emperyalizmin geli\u015fme d\u00f6neminde, \u00e7e\u015fitli kapitalist \u00fclkelerin e\u015fitsiz geli\u015fmesi emperyalist geli\u015fmenin belirleyici g\u00fcc\u00fc haline gelmi\u015ftir; emperyalistler aras\u0131nda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan \u00e7at\u0131\u015fmalar ve sava\u015flar emperyalist cepheyi zay\u0131flatmakta ve bu cephenin tek tek \u00fclkelerde k\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r” [26], “Bu durum ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak emperyalistlerin birbirini zay\u0131flatmas\u0131na neden olur ve tek tek \u00fclkeler i\u00e7inde emperyalist cephenin yar\u0131lmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yarat\u0131r.”<\/strong> [27]<\/p>\n\n\n\n

Burada Stalin, “sava\u015f\u0131n emperyalist cepheyi zay\u0131flatmas\u0131” ve “emperyalistlerin birbirini zay\u0131flatmas\u0131” gibi kelimelerle \u00f6nceki iddias\u0131n\u0131 tahkim etmi\u015ftir. E\u011fer Stalin\u2019in \u00f6nceki ve sonraki a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayacak olursak, onun “zay\u0131f halka” iddias\u0131 son derece net ve form\u00fcle edilmi\u015f bir bi\u00e7imde \u00f6n\u00fcm\u00fczde belirir: Yani emperyalist sava\u015f emperyalist \u00fclkelerin “birbirini zay\u0131flatmas\u0131na” yol a\u00e7ar – emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halka” olu\u015fur – buradaki belirli bir \u00fclke ilk \u00f6nce zafer kazanabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha sonra Marksist teorisyenler, Lenin\u2019in sosyalist devrim teorisini anlamak i\u00e7in s\u00fcrekli bu “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131 kullanagelmi\u015ftir; bu iddia 1920\u2019li y\u0131llardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar aktar\u0131lm\u0131\u015f, Sovyetler Birli\u011fi\u2019nden \u00c7in gibi \u00fclkelere yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u00c7in\u2019deki \u00e7ok b\u00fcy\u00fck otoriteye sahip olan Uluslararas\u0131 Kom\u00fcnist Hareket Tarihi<\/em> kitab\u0131, Lenin\u2019in sava\u015f d\u00f6nemi sosyalist devrim teorisini anlat\u0131rken \u015f\u00f6yle demektedir: “Lenin\u2019e g\u00f6re: Kapitalizmin ekonomik ve siyasi geli\u015fmesindeki e\u015fitsizlik yasas\u0131n\u0131n etkisinin son derece bariz olmas\u0131 nedeniyle, sonradan geli\u015fen baz\u0131 kapitalist \u00fclkeler (Almanya, Japonya, ABD vb.) ekonomik ve siyasi g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan eski kapitalist \u00fclkeleri h\u0131zla ge\u00e7mi\u015flerdir. Ancak d\u00fcnyadaki s\u00f6m\u00fcrgeler zaten tamamen payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f durumdad\u0131r; bu y\u00fczden yeni ve eski emperyalist \u00fclkelerin s\u00f6m\u00fcrgeleri yeniden payla\u015fmak i\u00e7in d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir sava\u015fa girmekten ba\u015fka \u00e7areleri yoktur. D\u00fcnya sava\u015f\u0131n\u0131n sonucu ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak emperyalist g\u00fc\u00e7lerin birbirini zay\u0131flatmas\u0131 olacak, b\u00f6ylece emperyalist zincir \u00fczerinde zay\u0131f bir halka olu\u015facakt\u0131r. E\u011fer bu zay\u0131f halka \u00fczerindeki baz\u0131 \u00fclkelerde, tam da proletarya partisinin g\u00fcc\u00fc nispeten g\u00fc\u00e7l\u00fcyse ve do\u011fru bir hat ile politika uyguluyorsa, o halde proletaryan\u0131n ilk \u00f6nce burada emperyalist cepheyi yarmas\u0131 ve sosyalist devrim zaferini kazanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.”<\/strong> [28]<\/p>\n\n\n\n

Peki bu “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131n nesnelli\u011fi ne d\u00fczeydedir? Ya da ba\u015fka bir deyi\u015fle, Lenin\u2019in ger\u00e7ekten b\u00f6yle bir a\u00e7\u0131klamas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi var m\u0131yd\u0131? Ba\u015f\u0131ndan s\u00f6ylemek gerekirse, benim cevab\u0131m olumsuzdur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6ylemek gerekirse Lenin, emperyalist \u00fclkelerin geli\u015fme h\u0131zlar\u0131n\u0131n ayn\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sonradan geli\u015fen baz\u0131 emperyalist \u00fclkelerin eski emperyalist \u00fclkeleri ge\u00e7ti\u011fini, bunlar\u0131n s\u00f6m\u00fcrgeleri ve n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131 yeniden payla\u015fmak i\u00e7in sava\u015f talep ettiklerini ve bunun sonucunun ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak emperyalist sava\u015f\u0131n patlak vermesi oldu\u011funu elbette a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu da kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n emperyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki bir tezah\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr; ancak Lenin hi\u00e7bir zaman emperyalist sava\u015f\u0131n emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halkalar” yarataca\u011f\u0131n\u0131 ve bu halkalar\u0131n devrim zaferi i\u00e7in ne gibi bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylememi\u015ftir<\/strong>. Nitekim \u00fcnl\u00fc eseri Emperyalizm, Kapitalizmin En Y\u00fcksek A\u015famas\u0131<\/em> kitab\u0131nda bunun \u00f6rneklerini bulabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Bu eserin “Sermaye \u0130hracat\u0131” b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda Lenin \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: “Kapitalizm sistemi alt\u0131nda, \u00e7e\u015fitli i\u015fletmelerin, \u00e7e\u015fitli sanayi dallar\u0131n\u0131n ve \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin geli\u015fmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak e\u015fitsiz ve s\u0131\u00e7ramal\u0131d\u0131r. \u0130lk \u00f6nce \u0130ngiltere di\u011fer \u00fclkelerden daha erken bir zamanda kapitalist \u00fclke haline geldi; 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda \u0130ngiltere serbest ticareti uygulayarak ‘d\u00fcnya fabrikas\u0131’ olmay\u0131 hedefledi; kendisi di\u011fer \u00fclkelere bitmi\u015f \u00fcr\u00fcn tedarik edecek, bu \u00fclkeler de onunla takas etmek \u00fczere hammadde tedarik edecekti. Ancak \u0130ngiltere\u2019nin bu tekel konumu, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n son yirmi be\u015f y\u0131l\u0131nda zaten tahrip edilmi\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc o d\u00f6nem pek \u00e7ok \u00fclke ‘korumac\u0131’ g\u00fcmr\u00fck duvarlar\u0131n\u0131 kullanarak kendilerini savunmu\u015f ve ba\u011f\u0131ms\u0131z birer kapitalist \u00fclkeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdir.”<\/strong> [29]<\/p>\n\n\n\n

Lenin burada, kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n emperyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc anlatmaktad\u0131r. Kapitalizmin geli\u015fmesinin “e\u015fitsiz” ve “s\u0131\u00e7ramal\u0131” oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir ki bu \u015f\u00fcphesiz son derece do\u011frudur; ancak bu “s\u0131\u00e7ramal\u0131” geli\u015fmenin sonucunun en nihayetinde emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halka” yarataca\u011f\u0131n\u0131 kesinlikle s\u00f6ylemedi\u011fi gibi, b\u00f6yle bir halkan\u0131n devrim zaferi i\u00e7in ne anlama geldi\u011fine de hi\u00e7 de\u011finmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 eserin “Emperyalizm, Kapitalizmin \u00d6zel Bir A\u015famas\u0131d\u0131r” k\u0131sm\u0131n\u0131n sonunda Lenin, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonu ve 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda kapitalist \u00fclkelerin geli\u015fme h\u0131zlar\u0131ndaki uyumsuzlu\u011fu analiz ederken \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n\n\n\n

“\u0130ngiltere kendi s\u00f6m\u00fcrgelerine dayanarak ‘kendi’ demiryolu a\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcz bin kilometre art\u0131rd\u0131; bu miktar Almanya\u2019n\u0131n art\u0131rd\u0131\u011f\u0131ndan \u00fc\u00e7 kat daha fazlad\u0131r. Ancak herkes bilir ki, bu d\u00f6nemde Almanya\u2019n\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerinin geli\u015fmesi, \u00f6zellikle k\u00f6m\u00fcr ve \u00e7elik \u00fcretimindeki geli\u015fmesi, \u0130ngiltere\u2019ninkiyle k\u0131yaslanamayacak kadar h\u0131zl\u0131yd\u0131; Fransa ve Rusya\u2019dan bahsetmeye bile gerek yoktur. … Sormak gerekir, kapitalizm temelinde, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin geli\u015fmesi ve sermaye birikimi ile finans kapitalin s\u00f6m\u00fcrgeleri ve ‘n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131’ payla\u015fmas\u0131 aras\u0131ndaki bu uyumsuzluk durumunu ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, sava\u015ftan ba\u015fka hangi y\u00f6ntem kullan\u0131labilir<\/strong>!” [30]<\/p>\n\n\n\n

Bu pasajda da Lenin, e\u015fitsiz geli\u015fme yasas\u0131n\u0131n emperyalist \u00fclkeler aras\u0131ndaki tezah\u00fcr\u00fcn\u00fc ele almaktad\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klama, geli\u015fmedeki e\u015fitsizli\u011fin sava\u015fa yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesi bak\u0131m\u0131ndan Stalin\u2019in a\u00e7\u0131klamas\u0131yla baz\u0131 benzerlikler ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ancak Lenin s\u00f6z\u00fcn\u00fc tam olarak burada kesmi\u015ftir; sava\u015f\u0131n “zay\u0131f halkalar” yarataca\u011f\u0131 ve bu halkalarda devrim zaferinin kolayca kazan\u0131laca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ileri bir tez sunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 eserin “Kapitalizmin Asalakl\u0131\u011f\u0131 ve \u00c7\u00fcr\u00fcmesi” k\u0131sm\u0131n\u0131n sonunda Lenin \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: “\u015eu anki durumun \u00f6zellikleri tam olarak \u015fu ekonomik ve siyasi ko\u015fullarda yatmaktad\u0131r: Emperyalizm art\u0131k filizlenme a\u015famas\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131p bir egemenlik sistemi haline gelmi\u015ftir; kapitalistlerin tekelci \u00f6rg\u00fctleri ulusal ekonomide ve siyasette birinci derecede konuma sahiptir, d\u00fcnya zaten tamamen payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; di\u011fer taraftan g\u00f6r\u00fcyoruz ki, art\u0131k \u0130ngiltere tek ba\u015f\u0131na tekel hakk\u0131n\u0131 elinde tutmamakta, aksine az say\u0131daki emperyalist b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 tekel hakk\u0131n\u0131 kap\u0131\u015fmaktad\u0131r; bu durum t\u00fcm 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndaki d\u00f6nemin \u00f6zelli\u011fidir.”<\/strong> [31]<\/p>\n\n\n\n

Burada Lenin, d\u00fcnyan\u0131n zaten tamamen payla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 ve az say\u0131daki emperyalist b\u00fcy\u00fck g\u00fcc\u00fcn tekel hakk\u0131 i\u00e7in kap\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 d\u00fcnya durumunun \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00f6rmektedir; ancak o “\u00f6zelli\u011fi” yaln\u0131zca yukar\u0131da aktar\u0131lan pasajla s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r. Sava\u015f\u0131n emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halkalar” yaratmas\u0131n\u0131 i\u00e7erece\u011fini s\u00f6ylemedi\u011fi gibi, bu \u00f6zelli\u011fin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak “zay\u0131f halkalara” yol a\u00e7aca\u011f\u0131n\u0131 da belirtmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, bahsi ge\u00e7en temel metinlerde, Stalin\u2019in a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle Lenin\u2019e ait bir “zay\u0131f halka” anlat\u0131m\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fcncesi bulmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r<\/strong>. Stalin taraf\u0131ndan bu teorinin ilk kez ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc eser olarak kabul edilen Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> metninde de, emperyalist sava\u015f\u0131n emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halka” yarataca\u011f\u0131 ve bu halkada devrimin ilk \u00f6nce zafer kazanabilece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir d\u00fc\u015f\u00fcnce bulunmad\u0131\u011f\u0131 gibi, do\u011frudan b\u00f6yle bir anlat\u0131m da mevcut de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

A\u011fustos 1914\u2019te Lenin, Devrimci Sosyal-Demokrasinin Avrupa B\u00fcy\u00fck Sava\u015f\u0131ndaki G\u00f6revleri<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesinde “Avrupa Federasyonu” slogan\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu slogan\u0131n\u0131n i\u00e7eri\u011fi; kitleleri Rusya, Avusturya ve Almanya\u2019daki monar\u015fi rejimlerini devirmeye, Alman, Polonya, Rusya vb. cumhuriyetlerini kurmaya ve Avrupa\u2019n\u0131n \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerini burjuva cumhuriyetleri federasyonu halinde birle\u015ftirmeye \u00e7a\u011f\u0131rmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir y\u0131l sonra, yani A\u011fustos 1915\u2019te Lenin, Avrupa Birle\u015fik Devletleri Slogan\u0131 \u00dczerine<\/em> makalesini yazd\u0131. Burada, “Avrupa Federasyonu” slogan\u0131n\u0131n siyasi bir slogan olarak namlusunu Rusya, Almanya ve Avusturya gibi en gerici \u00fc\u00e7 monar\u015fi devletine do\u011frulttu\u011fu i\u00e7in ilerici bir slogan oldu\u011funa i\u015faret etti. Ancak ekonomik a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, “Avrupa Federasyonu kapitalizm sistemi alt\u0131nda ya ger\u00e7ekle\u015ftirilemez bir \u015feydir ya da gericidir.”<\/em> [32] Bu makalenin merkez\u00ee i\u00e7eri\u011fi, kapitalizm sistemi alt\u0131nda bir Avrupa federasyonunun ya imk\u00e2ns\u0131z ya da gerici oldu\u011fu tezini kan\u0131tlamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktan ibarettir.<\/p>\n\n\n\n

Peki bu slogan neden ger\u00e7ekle\u015ftirilemez bir niteliktedir? Lenin \u015funu belirtir: D\u00fcnya zaten az say\u0131daki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 taraf\u0131ndan payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve bu g\u00fc\u00e7lerin dengesi s\u00fcrekli de\u011fi\u015fmektedir. Onlar g\u00fcc\u00fcn dengesindeki de\u011fi\u015fime g\u00f6re d\u00fcnyay\u0131 yeniden payla\u015facaklard\u0131r. Lenin \u015f\u00f6yle yazar: “Fakat kapitalizm sistemi alt\u0131nda, g\u00fc\u00e7ten ba\u015fka bir payla\u015f\u0131m temeli, g\u00fc\u00e7ten ba\u015fka bir payla\u015f\u0131m ilkesi olamaz. … Ancak \u2018g\u00fcce g\u00f6re\u2019 b\u00fcy\u00fck veya k\u00fc\u00e7\u00fck olarak payla\u015f\u0131labilir. G\u00fc\u00e7 ise ekonomik geli\u015fme s\u00fcreciyle birlikte de\u011fi\u015fir. … Kapitalizm sistemi alt\u0131nda, \u00e7e\u015fitli ekonomik sekt\u00f6rlerin ve \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin ekonomik olarak dengeli geli\u015fmesi imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r; kapitalizm sistemi alt\u0131nda, sanayideki krizler ve siyasetteki sava\u015flardan ba\u015fka, s\u00fcrekli tahrip edilen dengeleri yeniden tesis edecek hi\u00e7bir y\u00f6ntem yoktur<\/strong>.” [33]<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, Lenin\u2019in bu s\u00f6zlerinin amac\u0131, kapitalizm sistemi alt\u0131nda d\u00fcnyay\u0131 yeniden payla\u015fma sava\u015flar\u0131 s\u0131k\u00e7a ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bir Avrupa federasyonunun kurulmas\u0131n\u0131n imk\u00e2ns\u0131z oldu\u011funu kan\u0131tlamakt\u0131r. Lenin, emperyalist sava\u015f\u0131n emperyalist zincir \u00fczerinde “zay\u0131f halkalar” yarataca\u011f\u0131n\u0131, bu halkalar\u0131n ilk \u00f6nce sosyalizm zaferine ula\u015fabilece\u011fini do\u011frudan s\u00f6ylemedi\u011fi gibi, buna dair hi\u00e7bir imada veya i\u015farette de bulunmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki al\u0131nt\u0131n\u0131n devam\u0131nda Lenin, Stalin taraf\u0131ndan d\u00f6n\u00fcp d\u00f6n\u00fcp aktar\u0131lan o pasaja gelir. Peki bu pasaj\u0131n makalenin ana temas\u0131yla ili\u015fkisi nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Benim g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcme g\u00f6re bu pasaj, Lenin\u2019in “D\u00fcnya Federasyonu” sorunundan bahsetti\u011fi esnada dile getirilmi\u015ftir. Nitekim \u015f\u00f6yle demektedir:<\/p>\n\n\n\n

“D\u00fcnya Federasyonu (Avrupa Federasyonu de\u011fil), bize g\u00f6re sosyalizmle ba\u011fda\u015fan uluslar\u0131n birli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcr devlet bi\u00e7imidir; ta ki kom\u00fcnizmin tam zaferi demokratik devletler de dahil olmak \u00fczere t\u00fcm devletlerin tamamen ortadan kalkmas\u0131n\u0131 sa\u011flayana dek. Ancak D\u00fcnya Federasyonu slogan\u0131n\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z bir slogan olarak ele almak pek do\u011fru olmasa gerektir.” [34]<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte tam bu s\u00f6z\u00fcn alt\u0131nda, o s\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan pasaj yer almaktad\u0131r. Lenin\u2019in buradaki amac\u0131 \u015fudur: D\u00fcnya \u00f6l\u00e7e\u011finde, \u00e7e\u015fitli \u00fclkelerin sosyalizm zaferleri erken veya ge\u00e7 olacakt\u0131r; Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n az say\u0131daki geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkesi sosyalizm zaferini di\u011fer b\u00f6lgelerden \u00f6nce kazanabilir, Avrupa ve Amerika\u2019da sosyalizm zafer kazand\u0131ktan sonra di\u011fer b\u00f6lgeler h\u00e2l\u00e2 kapitalist veya kapitalizm \u00f6ncesi d\u00f6nem devletleri olarak kalacakt\u0131r ve Avrupa-Amerika sosyalist devletleri bu \u00fclkelerin gerici g\u00fc\u00e7leriyle sava\u015fa girecektir. Dolay\u0131s\u0131yla sosyalist bir D\u00fcnya Federasyonu\u2019nun kurulmas\u0131 hemen o esnada imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere, buradan da Lenin\u2019in “zay\u0131f halka” iddias\u0131na i\u015faret etti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131kar\u0131lamaz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Proletarya Devriminin Asker\u00ee Program\u0131<\/em> metni de bu teorinin ileri s\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir eser olarak kabul edilmi\u015ftir. Ancak burada da Lenin\u2019e ait bir “zay\u0131f halka” anlat\u0131m\u0131 veya d\u00fc\u015f\u00fcncesi bulmak imk\u00e2ns\u0131zd\u0131r. Bu eserin birinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda Lenin, sosyalistlerin her t\u00fcrl\u00fc sava\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamayaca\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrer. Ard\u0131ndan bu konuyu \u00fc\u00e7 y\u00f6nden temellendirir. Kendisine g\u00f6re; birincisi, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda ezilen uluslar\u0131n kurtulu\u015f sava\u015flar\u0131 olacakt\u0131r ve sosyalistler bu t\u00fcr sava\u015flara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamazlar.<\/p>\n\n\n\n

 \u0130kincisi, kapitalist \u00fclkeler i\u00e7inde proletaryan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctece\u011fi devrim de bir t\u00fcr sava\u015ft\u0131r; sosyalistler bu sava\u015fa kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamayacaklar\u0131 gibi onu aktif olarak \u00f6rg\u00fctlemeli ve k\u00f6r\u00fcklemelidirler (i\u015fte tam burada Lenin o s\u0131k\u00e7a yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan pasaj\u0131 zikreder). \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Avrupa ve Amerika\u2019n\u0131n geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeleri sosyalizm zaferini kazand\u0131ktan sonra, di\u011fer b\u00f6lgelerin burjuva devletleri veya burjuva \u00f6ncesi d\u00f6nem devletleri sosyalist devletlere kar\u015f\u0131 sava\u015f ba\u015flatacaklard\u0131r; sosyalist devletler mutlaka \u00f6zsavunma sava\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctmek zorundad\u0131r ve sosyalistler sosyalist devletlerin \u00f6zsavunma sava\u015flar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kamazlar. Lenin\u2019in bu a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n “zay\u0131f halka” iddias\u0131yla uzaktan yak\u0131ndan hi\u00e7bir alakas\u0131 yoktur.<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, Lenin\u2019in eserlerinde “zay\u0131f halka” ve bunun \u00f6nemine dair hi\u00e7bir anlat\u0131m ve d\u00fc\u015f\u00fcnce bulunmamaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda, Lenin\u2019in bu konuyadaki ger\u00e7ek d\u00fc\u015f\u00fcncesi “zay\u0131f halka” iddias\u0131ndan tamamen farkl\u0131d\u0131r<\/strong>. Lenin, emperyalist sava\u015f\u0131n hem geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkeler i\u00e7indeki s\u0131n\u0131fsal \u00e7eli\u015fkileri keskinle\u015ftirdi\u011fini hem de emperyalist \u00fclkelerin ezilen uluslarla olan \u00e7eli\u015fkilerini keskinle\u015ftirdi\u011fini; gelecekteki devrimin \u00e7e\u015fitli geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin proleter devrimleri ile ezilen uluslar\u0131n ulusal demokratik devrimlerinin b\u00fcy\u00fck bir birle\u015fmesini ger\u00e7ekle\u015ftirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin Lenin 1916 y\u0131l\u0131nda patlak vermek \u00fczere olan devrimden bahsederken \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Sosyalist devrim, ancak \u00e7e\u015fitli geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin proletaryas\u0131n\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7 sava\u015f\u0131n, az geli\u015fmi\u015f, geri kalm\u0131\u015f ve ezilen uluslar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 bir dizi demokratik devrimci hareketle (ki buna ulusal kurtulu\u015f hareketleri de dahildir) birle\u015fti\u011fi bir \u00e7a\u011fda y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir.”<\/em> [35] <\/strong>Tam da yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lan o eserde bile bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc son derece net bir bi\u00e7imde ifade ederek Lenin \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: “Mevcut emperyalist sava\u015f, iki b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 devlet grubunun emperyalist politikalar\u0131n\u0131n devam\u0131d\u0131r; bu politika ise emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fc ili\u015fkisinin toplam\u0131ndan t\u00fcremi\u015f ve \u015fekillenmi\u015ftir. Ancak bu \u00e7a\u011f, ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ulusal bask\u0131ya kar\u015f\u0131 koyma politikalar\u0131n\u0131 ve proletaryan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 durma politikalar\u0131n\u0131 da t\u00fcretip \u015fekillendirecektir; dolay\u0131s\u0131yla \u015fu durumlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r: Birincisi, devrimci ulusal ayaklanmalar ve sava\u015flar; ikincisi, proletaryan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctece\u011fi sava\u015flar ve ayaklanmalar; \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, bu iki devrimci sava\u015f\u0131n birle\u015fmesi vb.”<\/strong> [36]<\/p>\n\n\n\n

Lenin\u2019in eserlerinde “zay\u0131f halka” \u015feklinde bir ifadenin bulunmad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda ve onun ger\u00e7ek d\u00fc\u015f\u00fcncesinin bununla tamamen z\u0131t oldu\u011fu dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu iddian\u0131n Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi de\u011fil, Stalin\u2019in bir \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 oldu\u011fu kabul edilmelidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mademki Lenin b\u00f6yle bir ifade ileri s\u00fcrmemi\u015ftir, o halde Stalin\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7\u0131kar\u0131m kendi i\u00e7inde tutarl\u0131 ve mant\u0131kl\u0131 m\u0131d\u0131r? Cevap \u015fudur: Birincisi, mademki Lenin\u2019in b\u00f6yle bir ifadesi yoktur, o halde bu \u00e7\u0131kar\u0131m Lenin\u2019in d\u00fc\u015f\u00fcncesi say\u0131lamaz. \u0130kincisi, bu “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011fu son derece \u015f\u00fcphelidir. Yak\u0131n d\u00fcnya tarihine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonunda, ger\u00e7ek emperyalist zincir \u00fczerindeki “zay\u0131f halkalar” Almanya, Avusturya-Macaristan \u0130mparatorlu\u011fu, T\u00fcrkiye ve Bulgaristan gibi yenik devletlerdi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 “zay\u0131f halkalar” ise Almanya, \u0130talya ve Japonya olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 fa\u015fist devletti. E\u011fer Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n sonunda ve sava\u015f bittikten hemen sonra “zay\u0131f halkalar\u0131n” baz\u0131lar\u0131nda (Almanya ve Macaristan gibi yerlerde) zafere ula\u015famayan devrimler patlak vermi\u015fse de, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra “zay\u0131f halkalarda” hi\u00e7bir \u015fekilde devrim ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Aksine, bunlarla k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda “zay\u0131f halka” say\u0131lmayan Rusya, \u00c7in gibi \u00fclkelerde sosyalist devrimler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f ve zafer kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Vurgulamak gerekir ki insanlar genellikle Rus devriminin zaferini “zay\u0131f halkadaki” tek bir \u00fclkenin zaferi olarak g\u00f6rme e\u011filimindedirler; ancak Lenin bu g\u00f6r\u00fc\u015fte de\u011fildi.<\/strong> Ekim Devrimi ger\u00e7ekle\u015ftikten sonra Lenin, Rusya\u2019da devrimin kolayca patlak vermesinin nedeninin Rusya\u2019n\u0131n  bir geri kalm\u0131\u015f \u00fclke<\/strong> olmas\u0131nda yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu.<\/p>\n\n\n\n

1919 tarihli bir makalesinde Lenin, Rusya\u2019da devrimin kolayca ger\u00e7ekle\u015fmesinin nedenlerini alt\u0131 maddede toplam\u0131\u015ft\u0131; bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131: \u201cRusya\u2019n\u0131n siyasi sisteminin son derece geri olmas\u0131, kitlelerin devrimci sald\u0131r\u0131 g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ola\u011fan\u00fcst\u00fc y\u00fcksek olmas\u0131; Rusya\u2019n\u0131n geri kalm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n proleter devrim ile k\u00f6yl\u00fclerin toprak a\u011falar\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc devrimi birle\u015ftirmesi; proletarya ile k\u00f6yl\u00fcl\u00fck aras\u0131ndaki \u00f6zel ili\u015fkinin devrimden sosyalist devrime ge\u00e7i\u015fi kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 vb.<\/strong> [37]<\/p>\n\n\n\n

Belirtmek gerekir ki, “geri kalm\u0131\u015f \u00fclke” ile emperyalist sava\u015f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 “zay\u0131f halka” iki tamamen farkl\u0131 kavramd\u0131r. Birinci neden, belirli \u00fclkelerin zaten k\u00f6ken olarak son derece geri oldu\u011funu g\u00f6sterir; ikincisi ise baz\u0131 \u00fclkelerin asl\u0131nda son derece geli\u015fmi\u015f oldu\u011funu, sadece emperyalist sava\u015f\u0131n y\u0131pratmas\u0131 nedeniyle “zay\u0131f halka” haline geldi\u011fini kasteder. Dolay\u0131s\u0131yla Rus devriminin zaferi, “zay\u0131f halkadaki” bir zafer olarak g\u00f6r\u00fclemez.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, “zay\u0131f halka” iddias\u0131n\u0131 kullanarak belirli bir \u00fclkenin sosyalist devriminin zaferinin nedenlerini a\u00e7\u0131klamak meseleyi a\u015f\u0131r\u0131 basitle\u015ftiren bir tarzd\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc herhangi bir \u00fclkedeki sosyalist devrimin zaferi, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli nedenlerin birle\u015fik sonucudur; uluslararas\u0131 siyasi ve ekonomik nedenler ile yurt i\u00e7indeki siyasi ve ekonomik nedenlerin yan\u0131 s\u0131ra, \u00fclkenin ulusal durumu, n\u00fcfus miktar\u0131, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, co\u011frafi konumu vb. fakt\u00f6rlerin hepsi devrimin zafere ula\u015f\u0131p ula\u015famayaca\u011f\u0131 \u00fczerinde etkide bulunabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin 1917-1919 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Rusya ve Macaristan gibi \u00fclkelerde pe\u015f pe\u015fe devrimler ya\u015fanm\u0131\u015f, Rusya Sovyet Cumhuriyeti ve Macaristan Sovyet Cumhuriyeti olmak \u00fczere iki proletarya diktat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc devleti kurulmu\u015ftur. Uluslararas\u0131 emperyalizm bu iki devlete de ayn\u0131 anda silahl\u0131 m\u00fcdahalede bulunmu\u015ftur. Rusya, n\u00fcfusunun \u00e7oklu\u011fu sayesinde emperyalist silahl\u0131 m\u00fcdahaleye direnecek yeterli insan ve malzeme g\u00fcc\u00fcne sahipti; topraklar\u0131n\u0131n geni\u015fli\u011fi sayesinde devrimci sava\u015f y\u00fcr\u00fct\u00fcrken manevra yapacak geni\u015f bir alana sahipti; bu y\u00fczden \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k kahramanca m\u00fccadelenin ard\u0131ndan taze Sovyet iktidar\u0131n\u0131 korumu\u015f ve peki\u015ftirmi\u015ftir. Aksine Macaristan Sovyet Cumhuriyeti, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, insan ve malzeme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yetersizli\u011fi nedeniyle emperyalist silahl\u0131 m\u00fcdahale taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok a\u00e7\u0131kt\u0131r ki, “zay\u0131f halka” iddias\u0131 Rus devriminin neden kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve Macaristan devriminin neden kaybetti\u011fini a\u00e7\u0131klayamaz.<\/p>\n\n\n\n

Yine bir ba\u015fka \u00f6rnek: \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 bitti\u011finde Fransa ve \u0130talya \u015f\u00fcphesiz her ikisi de “zay\u0131f halkalard\u0131”; \u00fcstelik Fransa Kom\u00fcnist Partisi ve \u0130talya Kom\u00fcnist Partisi o d\u00f6nem \u00fclkelerindeki birinci b\u00fcy\u00fck parti haline gelmi\u015flerdi, her biri bir milyonun \u00fczerinde \u00fcyeye sahipti, y\u00fcz binlerce ki\u015filik silahl\u0131 g\u00fcc\u00fc ve yerel iktidar\u0131n \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ellerinde tutuyorlard\u0131; fakat ne Fransa\u2019da ne de \u0130talya\u2019da sosyalizm zafer kazanamad\u0131. Bu durum g\u00f6stermektedir ki, masa ba\u015f\u0131nda t\u00fcretilen “zay\u0131f halka” iddias\u0131na dayanarak bu \u00fclkelerdeki devrimlerin kazan\u0131p kazanamayaca\u011f\u0131 nedenleri a\u00e7\u0131klanamaz ve kavranamaz.<\/p>\n\n\n\n

Tezimi \u00f6zetlersem: Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Ekim Devrimi s\u0131ras\u0131nda ve Rusya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 d\u00f6neminde Lenin h\u00e2l\u00e2 Marksizmin “e\u015f zamanl\u0131 zafer” teorisini savunuyordu; 1920 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Rusya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n bitiminden Mart 1922\u2019deki parti kongresine kadar ge\u00e7en d\u00f6nemde ise Lenin g\u00f6r\u00fc\u015flerini ad\u0131m ad\u0131m de\u011fi\u015ftirerek bu de\u011fi\u015fim sonunda Lenin “sosyalizmin \u00f6nce tek \u00fclkede zaferi” teorisini \u015fekillendirdi ve ileri s\u00fcrd\u00fc. Lenin\u2019in bu teorisinin i\u00e7eri\u011fi; geri kalm\u0131\u015f Rusya\u2019da devrimin g\u00f6rece kolayca patlak verebilece\u011fi, Sovyet iktidar\u0131n\u0131n tek bir \u00fclke i\u00e7inde peki\u015ftirilebilece\u011fi, Sovyetlerin uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki “g\u00fc\u00e7 dengesinden” yararlanarak ekonomik in\u015faya giri\u015filebilece\u011fi, kapitalist \u00fclkelerle normal ekonomik ili\u015fkiler kurabilece\u011fi ve \u00fclke i\u00e7inde sosyalizmin in\u015fas\u0131 i\u00e7in gerekli ekonomik ko\u015fullar\u0131n mevcut oldu\u011fu gibi g\u00f6r\u00fc\u015fleri kapsamaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[1] Rusya Kom\u00fcnist Gen\u00e7lik Birli\u011fi Program\u0131<\/em> B\u00f6l\u00fcm 4.<\/p>\n\n\n\n

[2] Stalin’in Leninizmin Temelleri \u00dczerine<\/em> (\u0130lk Versiyon) kitab\u0131ndan aktar\u0131m, s. 156-157.<\/p>\n\n\n\n

[3] [4] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 6. Cilt, s. 332, 321.<\/p>\n\n\n\n

[5] Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi Kararlar Derlemesi<\/em>, s. 43.<\/p>\n\n\n\n

[6] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 8. Cilt, s. 68.<\/p>\n\n\n\n

[7] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 8. Cilt, s. 193-194.<\/p>\n\n\n\n

[8] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 10. Cilt, s. 291-292.<\/p>\n\n\n\n

[9] [10] Parti Tarihi K\u0131sa Kurs<\/em>, s. 189.<\/p>\n\n\n\n

[11] Stalin Se\u00e7me Eserleri<\/em> Kapsaml\u0131 Cilt, s. 578.<\/p>\n\n\n\n

[12] Lenin Se\u00e7me Eserleri<\/em> 2. Cilt, s. 720.<\/p>\n\n\n\n

[13] [14] [15] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 23. Cilt, s. 74, 28, 54.<\/p>\n\n\n\n

[16] [17] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 23. Cilt, s. 52, 53.<\/p>\n\n\n\n

[18] [19] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 21. Cilt, s. 385, 255.<\/p>\n\n\n\n

[20] Lenin Toplu Eserleri<\/em> \u00c7ince Yeni Bask\u0131, 29. Cilt, s. 90.<\/p>\n\n\n\n

[21] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 21. Cilt, s. 321.<\/p>\n\n\n\n

[22] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 23. Cilt, s. 75.<\/p>\n\n\n\n

[23] [24] Marx-Engels Toplu Eserleri<\/em> 35. Cilt, s. 353.<\/p>\n\n\n\n

[25] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 6. Cilt, s. 320-321.<\/p>\n\n\n\n

[26] [27] Stalin Toplu Eserleri<\/em> 8. Cilt, s. 220, 282.<\/p>\n\n\n\n

[28] Uluslararas\u0131 Kom\u00fcnist Hareket Tarihi<\/em>, s. 636.<\/p>\n\n\n\n

[29] [30] [31] [32] [33] [34] Lenin Se\u00e7me Eserleri<\/em> 2. Cilt, s. 783, 817, 826, 707, 708, 709.<\/p>\n\n\n\n

[35] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 25. Cilt, s. 54.<\/p>\n\n\n\n

[36] Lenin Toplu Eserleri<\/em> 22. Cilt, s. 76.<\/p>\n\n\n\n

[37] Bkz. Lenin Se\u00e7me Eserleri<\/em> 3. Cilt, s. 912-913.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

1920\u2019li Y\u0131llarda Bol\u015fevik Partisi\u2019nin Lenin\u2019in \u201cSosyalizmin \u00d6nce Tek \u00dclkede Zaferi\u201d Teorisini Yanl\u0131\u015f Anlamas\u0131 \u00dczerine Bir De\u011ferlendirme Prof. Yu Liangzao, Nanjing Normal \u00dcniversitesi Marksizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131, \u00c7in Lenin D\u00fc\u015f\u00fcncesi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Derne\u011fi Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Kaynak: Leninizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, 1988, Say\u0131 6 \u00c7eviren: Ferdi Bekir \u00d6zet: 1924 y\u0131l\u0131ndan itibaren Bol\u015fevik Partisi ve Stalin, Lenin\u2019in Birinci D\u00fcnya […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[49,20,9],"tags":[],"class_list":["post-6585","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-arsiv-tr","category-arsiv","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6585","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6585"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6585\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6589,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6585\/revisions\/6589"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6585"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6585"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6585"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}