{"id":6600,"date":"2026-07-03T20:29:35","date_gmt":"2026-07-03T20:29:35","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6600"},"modified":"2026-07-03T20:29:36","modified_gmt":"2026-07-03T20:29:36","slug":"turkiyenin-stratejik-ozerkligi-ve-bu-ozerkligin-kisitlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6600","title":{"rendered":"T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerkli\u011fi ve Bu \u00d6zerkli\u011fin K\u0131s\u0131tlar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerkli\u011fi ve Bu \u00d6zerkli\u011fin K\u0131s\u0131tlar\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Yazarlar Hakk\u0131nda<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zhao Juanjuan, PhD, Zhengzhou \u00dcniversitesi Siyaset ve Kamu Y\u00f6netimi Fak\u00fcltesi’nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi ve Zhengzhou \u00dcniversitesi \u00c7a\u011fda\u015f Kapitalizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wang Huan, PhD, Xi’an Jiaotong \u00dcniversitesi Marksizm Okulu’nda Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7enttir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arap D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, Say\u0131 2, 2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zet<\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin derinle\u015fmesi ve Orta Do\u011fu’nun jeopolitik manzaras\u0131n\u0131n dramatik bir \u015fekilde yeniden yap\u0131lanmas\u0131yla birlikte, T\u00fcrkiye, kalk\u0131nma ve g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131yla hareket ederek, giderek artan bir \u015fekilde stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 e\u011filimi sergilemektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stratejik \u00f6zerklik, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n temel bir ilkesi ve “T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131” devlet stratejisinin \u00f6nemli bir bile\u015fenidir. T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik prati\u011fi, savunma sanayii, ekonomi, politika ve diplomasi dahil olmak \u00fczere birden fazla d\u00fczeyi kapsamaktad\u0131r. B\u00fcy\u00fck d\u00fcnya g\u00fc\u00e7lerinin stratejik ayarlamalar\u0131ndan ve Orta Do\u011fu d\u00fczeninin yeniden yap\u0131lanmas\u0131ndan kaynaklanan d\u0131\u015f bask\u0131lar, Erdo\u011fan’\u0131n y\u00f6netim tarz\u0131n\u0131n ve siyasi \u00e7izgisinin \u00f6zellikleri, T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fckselen ulusal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn getirdi\u011fi olumlu ko\u015fullar ve ulusal g\u00fcvenlik endi\u015feleri ile y\u00f6nlendirilen T\u00fcrkiye, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n temel amac\u0131, ABD ve Rusya gibi b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lere olan a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak, jeopolitikte stratejik inisiyatif aray\u0131\u015f\u0131 ve b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel politikada etki ve n\u00fcfuzunu artt\u0131rmakt\u0131r.  Ancak, k\u0131r\u0131lgan ekonomik yap\u0131s\u0131, jeopolitik dinamiklerin ikili do\u011fas\u0131 ve b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik ikilemleri taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131tlanan T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 aras\u0131nda yap\u0131sal bir gerilim i\u00e7inde s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar T\u00fcrkiye\u2019nin “s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00f6zerklik” prati\u011fi i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin d\u0131\u015f bor\u00e7lanma, ekonomik, finansal ve teknoloji a\u00e7\u0131lar\u0131ndan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 devam etmektedir, fakat bu ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k olduk\u00e7a \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir: ABD, AB, Rusya, \u00c7in Halk Cumhuriyeti ve K\u00f6rfez sermayesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Metin<\/strong><\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde k\u00fcresel sistem h\u0131zla evrilmekte ve Orta Do\u011fu’nun jeopolitik manzaras\u0131 yap\u0131sal ayarlamalardan ge\u00e7mektedir. Bir yandan, d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7lerin g\u00fc\u00e7 yans\u0131tmas\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ve b\u00f6lgesel devletlerin \u00f6zne olma duygusunun uyan\u0131\u015f\u0131 tarihsel bir yak\u0131nsama yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer yandan, geleneksel jeopolitik rekabet modelinin yerini, siyaset, ekonomi ve g\u00fcvenli\u011fi kapsayan \u00e7ok boyutlu ve karma\u015f\u0131k bir jeopolitik ekosistem almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, giderek artan say\u0131da orta g\u00fcc\u00fcn veya b\u00f6lgesel g\u00fcc\u00fcn stratejik \u00f6zerkliklerini g\u00fc\u00e7lendirme e\u011filimi sergilemesine yol a\u00e7makta ve karma\u015f\u0131k jeopolitik stratejilerden olu\u015fan yeni bir ekosistem ortaya \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, Orta Do\u011fu’da kilit bir oyuncudur. “Kazan\u00e7lar\u0131 ve kay\u0131plar\u0131 jeopolitikten kaynaklanan” e\u015fsiz co\u011frafi konumu ve kalk\u0131nma ile g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik arzusunu s\u00fcrekli olarak g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. \u00d6zellikle, Erdo\u011fan taraf\u0131ndan 2022’de yay\u0131mlanan “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131” ulusal stratejik vizyon belgesi, yaln\u0131zca Erdo\u011fan rejiminin siyasi me\u015fruiyetini korumak i\u00e7in bir program de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Yeni-Osmanl\u0131c\u0131 ideolojik miras\u0131n ve ger\u00e7ek\u00e7i \u00e7\u0131karlar\u0131n entegrasyonu yoluyla T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fini te\u015fvik eden bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n\n\n\n

“T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131”, Erdo\u011fan’\u0131n uzun vadeli siyasi vizyonu ve ulusal stratejisi olup, T\u00fcrkiye’yi d\u00fcnyan\u0131n ilk on siyasi, ekonomik, teknolojik ve askeri g\u00fcc\u00fcnden biri yapma hedefini ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n gelecekteki y\u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlamakta ve bir “T\u00fcrkiye ekseni” in\u015fa etmeye kararl\u0131d\u0131r. “T\u00fcrkiye Y\u00fczy\u0131l\u0131n\u0131\u201d ger\u00e7ekle\u015ftirmenin temel bir yolu olarak, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, T\u00fcrkiye’nin de\u011fi\u015fen jeopolitik ortamda ulusal konumunu, kimli\u011fini ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc yeniden de\u011ferlendirmesi ve b\u00f6lgesel liderlik aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in stratejik bir yoldur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde stratejik \u00f6zerkli\u011fi art\u0131rmak, Erdo\u011fan’\u0131n “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131”n\u0131 ba\u015flatmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck stratejisinin temel bir ilkesi haline gelmi\u015ftir. Ancak, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131 ve net hedefleri olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131tlamalar nedeniyle y\u00f6r\u00fcngesi s\u0131n\u0131rl\u0131 ve belirsiz kalmaktad\u0131r. Devam eden ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve \u00f6zerklik gerilimi ortas\u0131nda, “s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zerklik”, T\u00fcrkiye’nin mevcut stratejik \u00f6zerklik prati\u011finin \u00f6ne \u00e7\u0131kan bir \u00f6zelli\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm I. T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerkli\u011fi \u00dczerine Son Ara\u015ft\u0131rmalar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi \u00fczerine mevcut akademik ara\u015ft\u0131rmalar konuya \u00fc\u00e7 boyuttan yakla\u015fmaktad\u0131r. Birinci boyut, stratejik \u00f6zerkli\u011fin olu\u015fum mekanizmas\u0131na odaklanmakta, temel olarak d\u0131\u015f politikay\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir de\u011fi\u015fken olarak kullanarak onun stratejik \u00f6zerklikle etkile\u015fimini ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. \u0130kinci boyut, uluslararas\u0131 ili\u015fkiler perspektifini vurgulayarak, T\u00fcrkiye ile Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki yap\u0131sal \u00e7eli\u015fkileri ve b\u00f6lgesel stratejik taleplerini analiz etmektedir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc boyut, i\u00e7 politika perspektifine odaklanarak, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fini in\u015fa etti\u011fi i\u00e7sel y\u00f6nlendirici mekanizmalar\u0131 incelemektedir.<\/p>\n\n\n\n

D\u0131\u015f politika ve stratejik \u00f6zerklik aras\u0131ndaki etkile\u015fim mekanizmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, akademide iki yorumlay\u0131c\u0131 yol bulunmaktad\u0131r. Birincisi, politika prati\u011fi odakl\u0131 yakla\u015f\u0131m, T\u00fcrkiye’nin diplomatik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yoluyla stratejik \u00f6zerklik alan\u0131n\u0131 \u015fekillendirdi\u011fini vurgulamaktad\u0131r. Baz\u0131 akademisyenler, “Arap Bahar\u0131” \u00f6ncesinde i\u015fbirli\u011fi ve ortak \u00e7\u0131kar aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f ili\u015fkileri iyile\u015ftirmede \u00f6ncelikli oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. T\u00fcrkiye, “kom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun” ile “g\u00fcvenlikten ar\u0131nd\u0131rma” ve “askerden ar\u0131nd\u0131rma” d\u0131\u015f politikas\u0131na ba\u011fl\u0131yd\u0131 ve bu, temelde politika yak\u0131nsama stratejileri kullanarak k\u00fcresel ortakl\u0131klar kurma yoluyla s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zerklik kazanmakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 sistemde \u00e7ok kutuplulu\u011fun h\u0131zlanmas\u0131 ve ABD’nin Orta Do\u011fu stratejisinin geri \u00e7ekilmesiyle birlikte, T\u00fcrkiye “Arap Bahar\u0131” sonras\u0131nda daha proaktif bir d\u0131\u015f politika izledi ve konu bazl\u0131 ittifak yeniden yap\u0131lanmas\u0131 yoluyla \u00f6zerk bir karar alma modeli olu\u015fturdu. Daha \u00f6nce birbirine ba\u011f\u0131ml\u0131 olan diplomatik mant\u0131k, giderek artan bir \u015fekilde stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, sistemik determinist yakla\u015f\u0131m, uluslararas\u0131 g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131ndaki yap\u0131sal de\u011fi\u015fikliklerin stratejik \u00f6zerkli\u011fin temel itici g\u00fcc\u00fc oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Bat\u0131 sonras\u0131 d\u00fczende, y\u00fckselen ekonomilerin kurumsal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn y\u00fckseli\u015fi, geleneksel b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin orta gelirli \u00fclkelerin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 disipline etme yetene\u011fini zay\u0131flatm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye’nin \u00f6zerk diplomasisini ilerletmesi i\u00e7in f\u0131rsatlar yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle, “Rusya ve \u00c7in gibi k\u00fcresel g\u00fc\u00e7ler daha g\u00fcvenli ve rekabet\u00e7i d\u0131\u015f politikalar benimsedikten sonra, T\u00fcrkiye de kendi b\u00f6lgesinde daha fazla \u00f6zerklik arad\u0131.” T\u00fcrkiye, stratejik se\u00e7eneklerinin ayr\u0131cal\u0131kl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltarak stratejik \u00f6zerkli\u011fini geni\u015fletme giri\u015fimi olarak, Amerika Birle\u015fik Devletleri ve Avrupa gibi geleneksel m\u00fcttefiklerine olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltt\u0131 ve “i\u015flemsel diplomatik ili\u015fkiler” giderek T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle etkile\u015fim ilkesi haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 ili\u015fkiler perspektifinden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, odak noktas\u0131 T\u00fcrkiye ile Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleri aras\u0131ndaki yap\u0131sal \u00e7eli\u015fkiler ve b\u00f6lgesel stratejik \u00f6zlemleridir. Tamseel Aqdas, Yeni-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131ktan etkilenen T\u00fcrkiye’nin, stratejik \u00f6zerkli\u011fini art\u0131rmak i\u00e7in AB ve Atlantik \u00f6tesi ittifaktan giderek uzakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve diplomatik oda\u011f\u0131n\u0131 \u00c7in, Rusya ve K\u00fcresel G\u00fcney’e kayd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011ferlendirme, Galip Dalay’\u0131n ekonomik-diplomatik etkile\u015fim modelinde daha da geni\u015fletilmekte olup, T\u00fcrkiye’nin ekonomik g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u00fcrekli g\u00fc\u00e7lenmesi ve uzun s\u00fcredir durmu\u015f olan AB kat\u0131l\u0131m s\u00fcrecinin \u00f6nemli bir gerilim yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrkiye’yi diplomatik oda\u011f\u0131n\u0131 Orta Do\u011fu’ya kayd\u0131rmaya itti\u011fini savunmaktad\u0131r. Hakan Yapar, T\u00fcrkiye’nin “stratejik derinlik konseptinden” “Mavi Vatan doktrinine” stratejik kaymas\u0131n\u0131 analiz ederek, T\u00fcrkiye’nin ulusal stratejisinde derin bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Galip Dalay, T\u00fcrkiye’nin stratejik ayarlamas\u0131n\u0131n basit bir “do\u011fuya ikame” olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine Bat\u0131l\u0131 olmayan g\u00fc\u00e7lerle i\u015flevsel i\u015fbirli\u011finin se\u00e7ici bir \u015fekilde derinle\u015ftirilmesi, geleneksel Bat\u0131l\u0131 ortakl\u0131klar\u0131 korurken stratejik pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rma ve hedging (riskten korunma) niteli\u011finde taktiksel bir ittifak sistemi in\u015fa etme oldu\u011funu savunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Alberto Gasparetto, T\u00fcrkiye’nin bir “sal\u0131ncak g\u00fc\u00e7” (swing) haline geldi\u011fine ve stratejik \u00f6zerklik prati\u011finin \u00f6z\u00fcnde i\u00e7 milliyet\u00e7i siyaset ile b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri aras\u0131ndaki etkile\u015fimin sonucu oldu\u011funa i\u015faret etmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleriyle ili\u015fkilerindeki yap\u0131sal gerilimler ve jeopolitikteki b\u00f6lgesel stratejik \u00f6zlemleri, T\u00fcrkiye’nin stratejik kaymas\u0131n\u0131 birlikte \u015fekillendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclke i\u00e7i perspektiften bak\u0131\u015f, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik in\u015fas\u0131n\u0131n i\u00e7sel y\u00f6nlendirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlar\u0131n\u0131 sistematik olarak ortaya koymaktad\u0131r. Siyasi destek d\u00fczeyinde, stratejik \u00f6zerklik prati\u011fi mutlaka geleneksel m\u00fcttefiklerden kopmaya yol a\u00e7maz; ayn\u0131 zamanda daha ihtiyatl\u0131 bir “\u00f6zerklik maksimize etme politikas\u0131” uygulayarak i\u00e7 deste\u011fi \u00e7ekmeyi ama\u00e7layan bir politika y\u00f6nelimi de olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Mustafa Kutlay ve Ziya \u00d6ni\u015f,<\/strong> stratejik \u00f6zerkli\u011fin T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke i\u00e7inde se\u00e7im taban\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irmesine, muhalefeti b\u00f6lmesine ve halk deste\u011fi kazanmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 oldu\u011funu savunmaktad\u0131r. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u00e7 siyasi me\u015fruiyet ihtiyac\u0131na hizmet etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomik perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bir \u00e7evre \u00fclkesi ekonomisi olarak T\u00fcrkiye’nin politika alan\u0131 kazanmak i\u00e7in cesur giri\u015fimlerde bulunmas\u0131 gerekmektedir, ancak ekonomik yap\u0131s\u0131n\u0131n d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 stratejik \u00f6zerkli\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirlemektedir. Bu yap\u0131sal \u00e7eli\u015fki, T\u00fcrkiye’yi savunma sanayinin yerelle\u015ftirilmesi yoluyla stratejik manevra alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek gibi “g\u00f6m\u00fcl\u00fc \u00f6zerklik” stratejisi benimsemeye itmektedir. G\u00fc\u00e7l\u00fc ve modernize edilmi\u015f bir savunma sanayii, T\u00fcrkiye’nin aktif ve proaktif bir d\u0131\u015f politika uygulamas\u0131 i\u00e7in \u00f6nemli bir g\u00fcvence olu\u015fturmaktad\u0131r. Savunma sanayinin \u00f6zerk bir sekt\u00f6re d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fc olarak, T\u00fcrkiye’nin “stratejik derinlik” diplomatik felsefesini uygulamas\u0131 ve b\u00f6lgesel ve hatta k\u00fcresel bir g\u00fc\u00e7 olma hedefini aramas\u0131n\u0131n ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir gere\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut ara\u015ft\u0131rmalar, akademide T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi konusunda bir fikir birli\u011fi oldu\u011funu g\u00f6stermektedir: T\u00fcrkiye’nin stratejik uygulamalar\u0131, Bat\u0131’n\u0131n hakim oldu\u011fu uluslararas\u0131 sistemin i\u00e7ine yerle\u015ftirilmi\u015ftir ve bu da onu “d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan giderek b\u00f6lgesel anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 \u00e7\u00f6zebilecek, b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel konularda yeterli etkiyi uygulayabilecek kilit bir oyuncu olarak g\u00f6r\u00fclmesine” neden olmaktad\u0131r. \u00d6zellikle mevcut jeopolitik manzaran\u0131n dramatik bir \u015fekilde yeniden yap\u0131lanmas\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin orta g\u00fc\u00e7 olarak y\u00fckseli\u015finin devam etmesi g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, ulusal b\u00fcy\u00fck stratejisinin birincil hedefi haline gelmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar, uluslararas\u0131 siyaset \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda \u00f6nemli bir konu haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm II. T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerklik Konusunda \u0130zledi\u011fi Pratikler<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, 1923\u2019ten itibaren modern T\u00fcrkiye’nin geli\u015fimi boyunca s\u00fcregelen bir stratejik hedef olmu\u015f ve uzun vadeli pratikte savunma sanayii, ekonomi, politika, diplomasi ve di\u011fer y\u00f6nleri kapsayan sistematik bir stratejik d\u00fczene evrilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

(I) Savunma sanayiinin kendi kendine yeterlili\u011fini te\u015fvik ve karma\u015f\u0131k bir savunma sistemi in\u015fa edilmesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1974’teki K\u0131br\u0131s Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda T\u00fcrkiye’ye uygulanan ABD silah ambargosu, T\u00fcrkiye’nin ba\u011f\u0131ms\u0131z bir savunma sanayii kurmas\u0131 i\u00e7in bir uyar\u0131 i\u015flevi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6zellikle Orta Do\u011fu’daki de\u011fi\u015fiklikler, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n yay\u0131lma etkileri, artan ABD-Rusya rekabeti ve K\u00fcrt sorununun “b\u00f6lgeselle\u015fmesi” gibi karma\u015f\u0131k g\u00fcvenlik tehditleri, T\u00fcrkiye’yi askeri yetenek in\u015fas\u0131n\u0131 “de\u011ferli yaln\u0131zl\u0131k” stratejik \u00e7er\u00e7evesine dahil etmeye ve savunma sanayiinin geli\u015fimini ulusal bir \u00f6ncelik haline getirmeye itmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye, savunma sanayiinde kendi kendine yeterlilik i\u00e7in hem iradeye hem de yetene\u011fe sahiptir ve halihaz\u0131rda karma\u015f\u0131k bir “askeri-sanayi-politika-ara\u015ft\u0131rma” sistemi olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, h\u00fck\u00fcmet savunma sanayiinin geli\u015fimine b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermekte, kurumsal yetkilendirme ve stratejik planlaman\u0131n koordineli evrimini aktif olarak te\u015fvik etmektedir. \u00d6rne\u011fin, T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi “Savunma Sanayii Yasas\u0131n\u0131\u201d<\/strong> kabul ederek savunma sanayiinin geli\u015fimi i\u00e7in yasal g\u00fcvenceler sa\u011flam\u0131\u015f; karar alma, silah tedariki, finansman ve modern silah ara\u015ft\u0131rma, geli\u015ftirme ve \u00fcretimini koordine etmek i\u00e7in uzmanla\u015fm\u0131\u015f bir h\u00fck\u00fcmet liderli\u011findeki y\u00f6netim kurumu olu\u015fturulmu\u015f; hatta Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131’na ba\u011fl\u0131 Savunma Sanayii M\u00fcste\u015farl\u0131\u011f\u0131 ve T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri Vakf\u0131 do\u011frudan Cumhurba\u015fkan\u0131’n\u0131n y\u00f6netimine verilmi\u015ftir. “2023 Siyasi Vizyon”, “2019-2023 Stratejik Plan\u0131” ve AK Parti’nin 2023 se\u00e7im beyannamesinde T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti, savunma sanayiinin geli\u015fimini s\u00fcrekli olarak ulusal stratejik bir \u00f6ncelik olarak belirlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, T\u00fcrkiye, deniz, kara ve hava operasyonlar\u0131n\u0131 entegre eden T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri Vakf\u0131’n\u0131 (TSKGV) kurmu\u015f ve vakf\u0131n deste\u011fiyle birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck savunma sanayii k\u00fcmesi olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

2025 y\u0131l\u0131na kadar, be\u015f \u015firket\u2014Aselsan (Askeri Elektronik Sanayii), TUSA\u015e (Havac\u0131l\u0131k Sanayii), Roketsan (Roket Sanayii ve Ticaret), Asfat (Askeri Gemi \u0130n\u015fa) ve MKE (Makine ve Kimya End\u00fcstrisi)\u2014d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 100 savunma sanayii \u015firketi aras\u0131na girmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye, Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Sanayii K\u00fcmelenmesi Derne\u011fi (HUKD), Eski\u015fehir Havac\u0131l\u0131k ve Bursa Havac\u0131l\u0131k gibi, savunma sanayiinde \u00e7e\u015fitli \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretimi ve hizmetinde uzmanla\u015fm\u0131\u015f k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmeler olu\u015fturmu\u015ftur. Ayr\u0131ca “Milli Gemi” proje ofisini kurmu\u015f, geli\u015ftirme planlar\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015f ve 2023’te %75 yerli malzemeyle in\u015fa edilen insans\u0131z hava arac\u0131 (\u0130HA) gemisi “Anadolu” hizmete girmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130HA’lar T\u00fcrkiye’nin savunma sanayiinin temel sekt\u00f6r\u00fc haline gelmi\u015f olup, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve kontrol edilebilir geli\u015fimleri T\u00fcrkiye’nin askeri sanayi kendi kendine yeterlili\u011fini te\u015fvik etmi\u015ftir. \u0130statistiklere g\u00f6re, T\u00fcrkiye’nin askeri sanayiye olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 2002’de %80’den 2023’te %20’ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr ve yakla\u015f\u0131k 1.500 yerli \u015firket savunma sanayiinde faaliyet g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme (Ar-Ge), T\u00fcrkiye’nin savunma sanayiinin geli\u015fiminde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. 2012’de T\u00fcrkiye, savunma sanayiinde Ar-Ge personeli yeti\u015ftirmeyi ve yurt d\u0131\u015f\u0131 tedariklerin yerine yerli Ar-Ge’yi te\u015fvik etmeyi ama\u00e7layan bir savunma sanayii geli\u015ftirme ara\u015ft\u0131rma personeli program\u0131 ba\u015flatt\u0131. 2018 itibar\u0131yla, Ko\u00e7 \u00dcniversitesi ve Ankara \u00dcniversitesi dahil 31 \u00fcniversite ve 355 savunma sanayii \u015firketi bu ara\u015ft\u0131rma projesine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye ayr\u0131ca, \u00f6ncelikle \u00fcniversiteler ve sanayi kurulu\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki i\u015fbirli\u011fi yoluyla bilim, teknoloji ve \u00fcr\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in ulusal d\u00fczeyde bir Silikon Vadisi teknoloji park\u0131 kurmu\u015ftur. Savunma sanayiinin Ar-Ge’ye yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli yat\u0131r\u0131m, \u00f6zg\u00fcn yerli \u00fcretimi te\u015fvik etmek ve k\u00fcresel \u00e7apta etkili bir “T\u00fcrk markas\u0131” yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmak, T\u00fcrkiye’nin sanayile\u015fmesine ve teknolojik ilerlemesine yard\u0131mc\u0131 olmakta ve silah yerelle\u015ftirme hedefine daha da ula\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye’nin savunma sanayii, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 bir tedarik modelinden, ithalat absorpsiyonu ve ba\u011f\u0131ms\u0131z Ar-Ge’yi birle\u015ftiren kendi kendine yeterli bir modele ge\u00e7mi\u015f ve stratejik \u00f6zerkli\u011fi te\u015fvik etmenin \u00f6nemli bir arac\u0131 haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

(II) Ekonomik yeniden yap\u0131lanmay\u0131 te\u015fvik ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ekonomik sistem in\u015fa etme \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye, daha yetenekli bir b\u00f6lgesel akt\u00f6r haline gelmekte ve ekonomik b\u00fcy\u00fcme yava\u015flamas\u0131na ve Amerika Birle\u015fik Devletleri’nden etkilenen olduk\u00e7a n\u00fcfuzlu bir ekonomik duruma ra\u011fmen, k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 bir kalk\u0131nma \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde kendi kendine yeterli bir ekonomik kalk\u0131nma modeli arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla daha fazla stratejik \u00f6zerklik kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1. Ba\u011f\u0131ml\u0131 ekonomik ili\u015fkileri k\u0131rmak ve \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015f bir uluslararas\u0131 ticaret i\u015fbirli\u011fi a\u011f\u0131 in\u015fa etme \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, T\u00fcrkiye ABD’nin zorbal\u0131\u011f\u0131na ve yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na aktif olarak direnmi\u015ftir. Bir yandan, Erdo\u011fan “dolarizasyondan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131” te\u015fvik etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin egemen para birimi olan lira, k\u00fcresel finans sisteminde ABD dolar\u0131n\u0131n egemenli\u011finden b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmektedir. Erdo\u011fan, “dolar\u0131n d\u00fcnyay\u0131 kur bask\u0131s\u0131 alt\u0131na soktu\u011funu, oysa alt\u0131n\u0131n hi\u00e7bir zaman bir bask\u0131 arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131” savunarak alt\u0131n standard\u0131 \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015ftur. 2018’de T\u00fcrkiye, Rusya’y\u0131 takip ederek ABD Hazine tahvili varl\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltm\u0131\u015ft\u0131r. Ocak ay\u0131nda varl\u0131klar\u0131 49,6 milyar ‘a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve ABD Hazine tahvili varl\u0131klar\u0131n\u0131 en fazla net azaltan \u00fclke ve b\u00f6lgeler aras\u0131nda d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, T\u00fcrkiye bir\u00e7ok sekt\u00f6rde Rusya ve \u00c7in ile i\u015fbirli\u011fi yaparak, ABD dolar\u0131n\u0131 atlayarak ruble veya kendi para birimleriyle \u00f6deme yapm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan, T\u00fcrkiye ABD’nin ekonomik yapt\u0131r\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 aktif olarak misilleme tedbirleri alm\u0131\u015ft\u0131r. Mart 2018’de ABD, T\u00fcrk \u00e7elik ve al\u00fcminyum \u00fcr\u00fcnlerine s\u0131ras\u0131yla %25 ve %10 g\u00fcmr\u00fck vergisi uygulam\u0131\u015f, A\u011fustos ay\u0131nda bu oranlar %50 ve %20’ye y\u00fckseltilerek T\u00fcrk liras\u0131n\u0131n ABD dolar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda tarihi en d\u00fc\u015f\u00fck seviyesine (1 ABD dolar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 7,1326 lira) d\u00fc\u015fmesine neden olmu\u015ftur. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrkiye, baz\u0131 ABD \u00fcr\u00fcnlerine kar\u015f\u0131 da misilleme tedbirleri uygulam\u0131\u015ft\u0131r. 21 Haziran’da T\u00fcrkiye, toplam de\u011feri 266,5 milyon olan ABD mallar\u0131na k\u0131s\u0131tlama getirmi\u015ftir.  <\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, T\u00fcrkiye ekonomik diplomasisinde bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc te\u015fvik etmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alternatif ekonomik ortaklar arayarak, T\u00fcrkiye \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015f bir uluslararas\u0131 ticaret i\u015fbirli\u011fi a\u011f\u0131 kurmaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF) ve Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Te\u015fkilat\u0131 (OECD) gibi finansal kurumlar T\u00fcrkiye’ye \u00f6nemli rehberlik ve destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, bu kurumlardan ekonomik yard\u0131m kabul ederken, T\u00fcrkiye genellikle bunu onlar\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 reform ko\u015fullar\u0131yla takas etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda T\u00fcrkiye, IMF’den 18 milyar $ kredi ba\u015fvurusunda bulunmu\u015f, ancak kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda mali ve parasal politikalar\u0131nda ayarlamalar\u0131 kabul ederek ekonomik politikalar\u0131n\u0131 daha piyasa odakl\u0131 ve serbest hale getirmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Uluslararas\u0131 finans kurumlar\u0131ndan yard\u0131m isteyerek baz\u0131 ekonomik \u00f6zerkli\u011fini kaybetmekten ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in Erdo\u011fan, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f sermayeye ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ekonomisini kendi finanse edebilece\u011fini kamuoyuna a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ayn\u0131 zamanda, IMF gibi uluslararas\u0131 kurumlar\u0131n T\u00fcrkiye’nin ekonomik reformlar\u0131na ve kalk\u0131nmas\u0131na y\u00f6nelik piyasala\u015fma ve serbestle\u015fme kar\u015f\u0131t\u0131 ideolojik ve normatif rol\u00fcn\u00fcn zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u0130statistikler, 2016 ile 2019 aras\u0131nda Katar’\u0131n T\u00fcrkiye’deki yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n neredeyse %500 artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin ikinci b\u00fcy\u00fck do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131s\u0131 haline geldi\u011fini g\u00f6stermektedir. 2021’de BAE liderli\u011fi T\u00fcrkiye’ye 10 milyar ABD dolar\u0131 yat\u0131r\u0131m yapaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.  milmilyar dolara  ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcresel jeopolitik manzaradaki de\u011fi\u015fimler ve ABD’nin Orta Do\u011fu stratejisinin daralmas\u0131yla birlikte, T\u00fcrkiye ve Suudi Arabistan tarihi bir uzla\u015fma sa\u011flam\u0131\u015f ve 3 \u015eubat 2026’da 2 milyar $’l\u0131k yenilenebilir enerji yat\u0131r\u0131m anla\u015fmas\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye’nin ekonomik ve diplomatik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, art\u0131k tamamen IMF gibi d\u0131\u015f normatif g\u00fc\u00e7lere tabi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015f bir uluslararas\u0131 ticaret i\u015fbirli\u011fi a\u011f\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131n bu \u00f6zerkli\u011fi yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

2. \u0130\u00e7sel b\u00fcy\u00fcme modelini te\u015fvik etmek ve ekonomik politikalar ile sanayi yap\u0131s\u0131n\u0131 aktif olarak ayarlama \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, T\u00fcrkiye yat\u0131r\u0131m ve ihracat\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin ana itici g\u00fc\u00e7leri olarak \u00f6nceliklendirmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131, ihracata dayal\u0131 ekonomik modeli T\u00fcrkiye’ye kalk\u0131nma avantajlar\u0131 getirirken, yabanc\u0131 sermaye giri\u015flerine olan a\u011f\u0131r ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, derin yap\u0131sal ekonomik sorunlar\u0131 da ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 makroekonomideki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f dalgalanmalar\u0131 ve i\u00e7 ekonomik b\u00fcy\u00fcmedeki durgunluk g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye, ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin iki ana itici g\u00fcc\u00fc olarak yat\u0131r\u0131m ve ihracata daha fazla \u00f6nem vermekte, b\u00f6ylece d\u0131\u015f ekonomik k\u0131s\u0131tlamalardan kurtularak ekonomik \u00f6zerkli\u011fini art\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir yandan, T\u00fcrkiye yat\u0131r\u0131m \u00e7ekme politikalar\u0131n\u0131 \u015fiddetle te\u015fvik etmekte ve i\u00e7 yat\u0131r\u0131m ortam\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmektedir. 2003’ten bu yana T\u00fcrkiye, \u00f6zel bir do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m yasas\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve ABD, Rusya, Avrupa ve \u00c7in dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclke ve b\u00f6lge ile ikili yat\u0131r\u0131m anla\u015fmalar\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, belirlenmi\u015f az geli\u015fmi\u015f b\u00f6lgeler i\u00e7in yat\u0131r\u0131m te\u015fvik programlar\u0131 geli\u015ftirmi\u015ftir. 2021’den bu yana, T\u00fcrk Yat\u0131r\u0131m Ajans\u0131, “Do\u011frudan Yabanc\u0131 Yat\u0131r\u0131m Stratejisi (2021-2023)” ve “Do\u011frudan Yabanc\u0131 Yat\u0131r\u0131m Stratejisi (2024-2028)” olmak \u00fczere art arda iki strateji yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. Bu stratejiler, uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar i\u00e7in uygun bir i\u015f ortam\u0131 sa\u011flamakta ve T\u00fcrkiye’nin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmektedir. \u0130ki stratejik belgeye g\u00f6re, T\u00fcrkiye 2004 ile 2023 aras\u0131nda 261 milyar ‘\u0131n iki kat\u0131ndan fazla olarak 178,3 milyar $’a ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye, teknoloji ve stratejik yat\u0131r\u0131mlar i\u00e7in 300 milyar liral\u0131k uygun finansman ko\u015fullar\u0131 sa\u011flayan bir yat\u0131r\u0131m taahh\u00fcd\u00fc \u00f6n kredi mekanizmas\u0131 ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. 18 Eyl\u00fcl 2024 itibar\u0131yla, 238 proje ba\u015fvuruda bulunmu\u015f ve toplam yat\u0131r\u0131m \u00f6l\u00e7e\u011fi 125,8 trilyon liraya ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Erdo\u011fan, “T\u00fcrkiye’nin hedefi ‘T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131’n\u0131 bir yat\u0131r\u0131m y\u00fczy\u0131l\u0131 yapmakt\u0131r” \u015feklinde kamuoyuna a\u00e7\u0131klamada bulunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan, T\u00fcrkiye ekonomik kalk\u0131nmay\u0131 y\u00f6nlendirmek i\u00e7in ihracat yap\u0131s\u0131n\u0131 optimize etmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ulusal ekonomik kalk\u0131nman\u0131n itici g\u00fcc\u00fc olarak ihracat, T\u00fcrkiye’nin d\u00f6rt \u00f6ncelikli kalk\u0131nma hedefinden biridir. Bug\u00fcne kadar T\u00fcrkiye, be\u015f y\u0131ll\u0131k d\u00f6ng\u00fcyle on ikinci “Kalk\u0131nma Plan\u0131”n\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015f olup, \u00fcretim, teknoloji ve ihracat en \u00f6nemli kalk\u0131nma yollar\u0131 olarak kabul edilmektedir. Ekim 2022’de T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti, \u00fcretimin d\u00fc\u015f\u00fck teknolojili sekt\u00f6rlerden y\u00fcksek katma de\u011ferli alanlara kayd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece ihracat \u00fcr\u00fcnlerinin yap\u0131s\u0131n\u0131n iyile\u015ftirilmesini savunan “2023 \u0130hracat Stratejisi”ni \u00f6zel olarak tan\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130statistikler, Ocak-Temmuz 2024 aras\u0131nda T\u00fcrkiye’nin toplam ihracat\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k bazda %4,1 art\u0131\u015fla 1,4807 trilyon ‘a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bunun sonucunda ticaret a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131n %32,4 azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u0130malat \u00fcr\u00fcnleri toplam ihracat\u0131n %94,3’\u00fcn\u00fc olu\u015ftururken, y\u00fcksek teknolojili \u00fcr\u00fcnler imalat \u00fcr\u00fcnleri ihracat\u0131n\u0131n %3,4’\u00fcn\u00fc olu\u015fturmu\u015ftur. Ba\u015fl\u0131ca ihracat ortaklar\u0131 Almanya (toplam ihracat\u0131n %10’u), \u0130ngiltere, BAE, Irak ve ABD (her biri %6), \u0130talya (%5) ile Fransa ve \u0130spanya (her biri %4) olmu\u015ftur. T\u00fcrkiye’nin ulusal stratejisinin temel ta\u015f\u0131 olan pazar \u00e7e\u015fitlendirme ihracat stratejisi, T\u00fcrkiye’nin ekonomik risklere dayanma yetene\u011fini art\u0131rmas\u0131na ve kendi kendine yeterli kalk\u0131nma modeli arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla k\u00fcresel pazardaki inisiyatifini g\u00fc\u00e7lendirmesine yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, T\u00fcrkiye imalat sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn geli\u015fimine \u00f6ncelik vermektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck bir k\u00fcresel \u00fcretici ve tedarik\u00e7i olan T\u00fcrkiye, “k\u00fcresel bir \u00fcretim merkezi” olmaya kararl\u0131d\u0131r. T\u00fcrkiye, 1980’lerde ithal ikameci kalk\u0131nma modelinden ihracata dayal\u0131 sanayile\u015fme stratejisine ge\u00e7i\u015f yaparken, ekonomik ve g\u00fcvenlik ama\u00e7l\u0131 sanayiyi \u00f6nceliklendirme hedefi de\u011fi\u015fmemi\u015ftir. Sanayi, uzun s\u00fcredir T\u00fcrkiye’nin ulusal ekonomik kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n stratejik oda\u011f\u0131 ve temeli olup, emek yo\u011fun sekt\u00f6rlerden (tekstil, g\u0131da i\u015fleme) ve sermaye yo\u011fun sekt\u00f6rlerden (enerji, kimya) otomobil, beyaz e\u015fya, \u00e7elik ve makine hakimiyetine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130statistikler, 2022’de T\u00fcrkiye’nin imalat \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131n GSYH’sinin %19’unu olu\u015fturdu\u011funu ve i\u015flerin %18’ini yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. 2014’ten 2023’e kadar, Orta ve Do\u011fu Avrupa, Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika’daki imalat projeleri, T\u00fcrkiye’nin do\u011frudan yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n %22’sini olu\u015fturmu\u015f ve bu, \u00f6nceki on y\u0131l\u0131n 4,5 kat\u0131 olup, bu b\u00f6lgelerde lider bir konuma yerle\u015fmi\u015ftir. \u0130hracat performans\u0131, i\u00e7 ekonomik yap\u0131y\u0131 yans\u0131tmakta olup, bu, 2024’\u00fcn ilk yar\u0131s\u0131nda imalat\u0131n T\u00fcrkiye’nin toplam ihracat\u0131ndaki mutlak oran\u0131na katk\u0131da bulunan kilit bir fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

(III) T\u00fcrkiye siyasi sisteminde Bat\u0131 kurumsal paradigmas\u0131n\u0131 a\u015fmaya ve siyasi geli\u015fme i\u00e7in \u00f6zerk bir yol ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye, uzun s\u00fcredir Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin siyasi sistemlerinden ve kalk\u0131nma modellerinden etkilenmi\u015f ve m\u00fcdahale g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. “\u00d6\u011frenme”den “taklit etme”ye ve ard\u0131ndan “yeni modeller ke\u015ffetme”ye kadar, T\u00fcrkiye, siyasi sistem in\u015fas\u0131nda ve ideoloji se\u00e7iminde d\u0131\u015f modellerin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan giderek kurtulmu\u015f ve yerel tarihsel geleneklerine, k\u00fclt\u00fcrel genlerine ve pratik ihtiya\u00e7lar\u0131na dayanarak kendi siyasi geli\u015fim yolunu ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ke\u015ffetmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin 1923’te kurulmas\u0131ndan bu yana, Mustafa Kemal Atat\u00fcrk Bat\u0131l\u0131la\u015fma reformlar\u0131n\u0131 \u015fiddetle te\u015fvik ederek Bat\u0131’n\u0131n modernle\u015fme yolunu \u00f6rnek alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra, iki b\u00fcy\u00fck blok aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma ortam\u0131nda ve ABD ekonomik deste\u011fiyle, T\u00fcrkiye’nin siyasi geli\u015fimi giderek Bat\u0131l\u0131la\u015fm\u0131\u015f ve \u00e7ok partili demokrasinin uygulanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, olgunla\u015fmam\u0131\u015f bir siyasi sistemde, \u00e7ok partili demokrasinin uygulanmas\u0131, k\u0131rsal \u00e7o\u011funluk taraf\u0131ndan se\u00e7ilen \u0130slami k\u00f6kenli politikac\u0131lar\u0131n, kamuoyunu yat\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in uzun s\u00fcredir devam eden laik reformlardan ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak sapmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, laik reformlar\u0131n s\u00f6zc\u00fcs\u00fc ve “denet\u00e7isi” olarak ordu, Atat\u00fcrk reformlar\u0131n\u0131n kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 savunmak i\u00e7in m\u00fcdahale ederdi. Bu nedenle, \u00e7ok partili demokratik siyasi model, s\u0131k s\u0131k siyasi \u00e7alkant\u0131lar ve toplumsal krizler getirmi\u015f ve T\u00fcrkiye’yi yeni siyasi geli\u015fme modellerini yeniden ke\u015ffetmeye itmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Otoriter Y\u00f6nelim<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin iktidara gelmesiyle, Kemalizm’e ba\u011fl\u0131 geleneksel siyasi se\u00e7kinler giderek marjinalle\u015ftirilmi\u015ftir. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi ba\u015flang\u0131\u00e7ta Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 politikalar benimsemi\u015f ve AB standartlar\u0131na g\u00f6re demokratik reformlar izlemi\u015f, istikrarl\u0131 bir laik demokratik sistem kurmu\u015f ve bu, ABD taraf\u0131ndan be\u011fenilmi\u015f ve hatta Orta Do\u011fu’da bir reform modeli olarak \u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti Orta Do\u011fu’daki \u00e7alkant\u0131lar\u0131n ard\u0131ndan Bat\u0131n\u0131n demokratik paradigmas\u0131ndan sapm\u0131\u015f ve belirgin otoriter \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan siyasi bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm ge\u00e7irmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

2016’daki ba\u015far\u0131s\u0131z askeri darbe giri\u015fiminin ard\u0131ndan, Erdo\u011fan’\u0131n i\u00e7 tasfiyeleri Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan “demokratikle\u015fme gerilemesi” olarak \u015fiddetli ele\u015ftirilere maruz kalm\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye ile Bat\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin keskin bir \u015fekilde bozulmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 2018’de parlamenter sistemden ba\u015fkanl\u0131k sistemine ge\u00e7i\u015f, yetkilerin y\u00fcksek derecede Erdo\u011fan’\u0131n elinde toplanmas\u0131yla sonu\u00e7lanm\u0131\u015f, bu da orijinal Bat\u0131l\u0131 demokratikle\u015fme modelini daha da olumsuz etkilemi\u015f ve belirgin T\u00fcrk ba\u015fkanl\u0131k sisteminin Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan yo\u011fun ele\u015ftirilere maruz kalmas\u0131na neden olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131l\u0131 siyasi geli\u015fme modelinden ayr\u0131lmas\u0131, laiklik aray\u0131\u015f\u0131ndan laiklik ve \u0130slam’\u0131n birle\u015fimini aramaya ge\u00e7i\u015finde de kendini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f ilk cumhurba\u015fkan\u0131 ve ayn\u0131 zamanda bir \u0130slam savunucusu ve Bat\u0131l\u0131la\u015fma kar\u015f\u0131t\u0131 bir te\u015fvik\u00e7i olarak Erdo\u011fan, bir dizi liberal reform \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunurken, Osmanl\u0131 \u0130slami s\u00f6yleminden etkilenmi\u015f ve \u0130slam ile demokrasinin uyumlulu\u011fu ve etkili entegrasyonuna dayanan yeni bir s\u00f6ylem ve yeni bir T\u00fcrk modeli bulmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve bunu AK Parti’nin siyasi s\u00f6yleminin \u00e7ekirdek bir par\u00e7as\u0131 haline getirmi\u015ftir. Hem laiklik hem de \u0130slam, T\u00fcrkiye’nin siyasi geli\u015fiminin ihtiya\u00e7lar\u0131na hizmet eder, ancak T\u00fcrkiye’nin altta yatan \u0130slami siyasi karakteri ve demokratikle\u015fmesinin zay\u0131flamas\u0131, entegrasyon yolunda Bat\u0131l\u0131 siyasi geli\u015fme modelinden temel ve s\u00fcrekli bir sapmay\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Siyasi krizi \u00e7\u00f6zme \u00e7abalar\u0131n\u0131n bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak, yeni T\u00fcrk modeli, k\u00fclt\u00fcrel olarak uyumlu bir y\u00f6neti\u015fim sistemi kurarak \u00f6znel bir duru\u015fu vurgulamakta ve ulusal stratejik \u00f6zerkli\u011fi korumaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

(iv) Jeopolitik \u00e7evrenin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131n\u0131 k\u0131rmak ve dengeli bir diplomatik strateji uygulama \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, ayn\u0131 zamanda sistemik bask\u0131 ve i\u00e7 taleplerin ikili bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda bir orta g\u00fcc\u00fcn uluslararas\u0131 rol\u00fcn\u00fc yeniden \u015fekillendirme giri\u015fiminde de yans\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. NATO \u00fcyeli\u011fi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc korurken, T\u00fcrkiye jeopolitik stratejisini ayarlamakta, geleneksel ittifak yolunu revize etmekte ve dengeli bir diplomatik strateji in\u015fa etmektedir. T\u00fcrkiye’nin amac\u0131, \u00e7ok kutuplu rekabette stratejik alan\u0131n\u0131 geni\u015fletmek ve co\u011frafi alan ile stratejik \u00e7\u0131karlara dayal\u0131 olarak kademeli olarak bir jeopolitik zihniyet ve \u00f6zerk uygulama yolu olu\u015fturmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1. Avrasya jeopolitik i\u015fbirli\u011fini derinle\u015ftirme ve Y\u00fckselen ekonomilerle stratejik ortakl\u0131klar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme \u00e7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

So\u011fuk Sava\u015f sonras\u0131nda T\u00fcrkiye, Rusya ile stratejik ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yeniden yap\u0131land\u0131rarak kendisini bir “Bat\u0131l\u0131 g\u00fcvenlik uydusu”ndan “Avrasya jeopolitik ekseni”ne d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. So\u011fuk Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda, iki \u00fclke kar\u015f\u0131t kamplara ait olarak \u00e7at\u0131\u015fma halindeydi ve T\u00fcrkiye, SSCB’yi birincil g\u00fcvenlik tehdidi olarak g\u00f6r\u00fcyordu, bu da i\u015fbirli\u011fini \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 k\u0131l\u0131yordu. Ancak, 1980’lerin ortalar\u0131na gelindi\u011finde T\u00fcrkiye, SSCB ve Bat\u0131l\u0131 g\u00fc\u00e7lerle ili\u015fkilerini \u00e7ok daha iyi y\u00f6netmi\u015f ve ikili ticaret, 1987’de 476 milyon ‘a dolara \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1990’lara gelindi\u011finde, Rusya’n\u0131n bol enerji kaynaklar\u0131 ile T\u00fcrkiye’nin t\u00fcketim mallar\u0131 ve in\u015faat m\u00fchendisli\u011findeki kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 avantajlar\u0131 aras\u0131ndaki ekonomik tamamlay\u0131c\u0131l\u0131k, ikili ili\u015fkileri daha da g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. 1992’de, T\u00fcrkiye’nin \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi Karadeniz Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc, T\u00fcrk-Rus ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin iktidara gelmesinden sonra, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri olumlu bir geli\u015fme e\u011filimi g\u00f6stermi\u015f ve her iki \u00fclke yat\u0131r\u0131m, ticaret, enerji, turizm ve insan de\u011fi\u015fimlerinde kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 daha da geni\u015fletmi\u015ftir. 2008’de Rusya, T\u00fcrkiye’nin Avrupa Birli\u011fi’nden sonra ikinci b\u00fcy\u00fck ticaret orta\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Arap Bahar\u0131’n\u0131 takiben, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 ve Orta Do\u011fu ile yeniden ba\u011flant\u0131 kurma arzusu yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri art\u0131k ge\u00e7mi\u015fteki ekonomik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k mant\u0131\u011f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmay\u0131p, siyasi kimlik ve kolektif g\u00fcvenlik konular\u0131n\u0131 da kapsamaktad\u0131r. Ticaret ve enerji i\u015fbirli\u011finden, T\u00fcrkiye’nin 2019’da di\u011fer NATO \u00fcyelerinin muhalefetine ra\u011fmen Rusya’dan S-400 hava savunma f\u00fcze sistemini sat\u0131n almas\u0131na kadar, T\u00fcrk-Rus ili\u015fkileri niteliksel bir de\u011fi\u015fim ge\u00e7irmi\u015ftir. \u015eubat 2022’de patlak veren Rusya-Ukrayna \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bile, T\u00fcrkiye Rusya’y\u0131 ahlaki ve politik olarak k\u0131narken, Rusya’ya ekonomik yapt\u0131r\u0131m uygulamayan tek NATO \u00fcyesi olmu\u015ftur. Baz\u0131 akademisyenler, “T\u00fcrk siyaseti ve ekonomisinin, devlet kapitalizmi \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131yan bir Rus otoriter modeline do\u011fru ilerledi\u011fine” i\u015faret etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye, Avrasya Kara K\u00f6pr\u00fcs\u00fc’n\u00fcn jeopolitik de\u011ferini stratejik bir kald\u0131raca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015farak, \u00c7in ile stratejik i\u015fbirli\u011finde bir orta g\u00fcc\u00fcn sistemik k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 k\u0131rma konusundaki benzersiz yolunu g\u00f6stermektedir. 2010’dan bu yana, T\u00fcrkiye’nin enerji, ticaret, altyap\u0131, teknoloji ve k\u00fclt\u00fcrle ilgili 13 yasa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u00c7in ile stratejik bir i\u015fbirli\u011fi ili\u015fkisi kurmas\u0131ndan bu yana, ikili i\u015fbirli\u011fi derinle\u015fmi\u015ftir. 2015’te iki \u00fclke, Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi ile Orta Koridor’un uyumla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin bir mutabakat zapt\u0131 imzalam\u0131\u015f ve bu, ikili ekonomik ve ticari i\u015fbirli\u011fini h\u0131zland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 2019’da, Xi’an’dan hareket eden ilk \u00c7in-Avrupa y\u00fck treni T\u00fcrkiye’den ge\u00e7mi\u015f ve ekonomik ve ticari ba\u011flar\u0131n daha da g\u00fc\u00e7lendirilmesi i\u00e7in \u00f6nemli destek sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u0131l ayn\u0131 zamanda \u00c7in ve T\u00fcrkiye aras\u0131nda Ku\u015fak ve Yol Giri\u015fimi’nin ortak in\u015fas\u0131n\u0131n be\u015finci y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc olup, ikili ticaret 2025’te 44,62 milyar $’a y\u00fckselmi\u015f ve bu, 27 kattan fazla bir art\u0131\u015fa denk gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye ayr\u0131ca, Bat\u0131l\u0131 olmayan \u00fclkelerin hakim oldu\u011fu uluslararas\u0131 \u00f6rg\u00fctlerle etkile\u015fimlerini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015ftir. Nisan 2013’te T\u00fcrkiye…T\u00fcrkiye, \u015eanghay \u0130\u015fbirli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc’n\u00fcn (\u015e\u0130\u00d6) “diyalog orta\u011f\u0131” olmu\u015f ve bu ili\u015fkiyi kuran ilk NATO \u00fcyesi olmu\u015ftur. Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131 T\u00fcrk akademisyen Erdemir, “Avrupa ailesi i\u00e7indeki kat\u0131 siyasi denetim ve ele\u015ftiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, otoriter bir lider olarak Erdo\u011fan, \u015e\u0130\u00d6’ye yak\u0131n olmay\u0131 tercih ediyor” \u015feklinde g\u00f6r\u00fc\u015f belirtmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Nisan 2015’te T\u00fcrkiye, resmi olarak Asya Altyap\u0131 Yat\u0131r\u0131m Bankas\u0131’n\u0131n (AIIB) kurucu \u00fcyesi olmu\u015ftur. 3 Eyl\u00fcl 2024’te T\u00fcrkiye, BRICS \u00fclkelerine kat\u0131lmak i\u00e7in resmi ba\u015fvurusunu sunmu\u015ftur; kabul edilmesi halinde T\u00fcrkiye, BRICS \u00fclkeleri aras\u0131ndaki ilk NATO \u00fcyesi olacakt\u0131r. T\u00fcrkiye’nin Rusya, \u00c7in ve K\u00fcresel G\u00fcney’deki Bat\u0131l\u0131 olmayan \u00fclkelerle i\u015fbirli\u011fini g\u00fc\u00e7lendirmesi\u2014bu g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte \u00e7eli\u015fkili kimlik kombinasyonu\u2014asl\u0131nda \u00f6zenle tasarlanm\u0131\u015f bir stratejik kald\u0131ra\u00e7t\u0131r. NATO g\u00fcvenlik \u00e7er\u00e7evesini jeopolitik riskleri azaltmak i\u00e7in kullanmakta, BRICS mekanizmas\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kalk\u0131nma kaynaklar\u0131 elde etmekte ve \u015e\u0130\u00d6 platformu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik g\u00fcndemini \u015fekillendirmektedir. Bu, T\u00fcrkiye’nin yeni jeopolitik de\u011fi\u015fim alt\u0131nda stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

2. Atlantik \u00d6tesi \u0130li\u015fkileri Yeniden Yap\u0131land\u0131rma ve  Rekabet ve \u0130\u015fbirli\u011finin Yeni Dinamik Denge Mekanizmas\u0131 \u0130n\u015fa Etme \u00c7abas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Uzun bir s\u00fcre boyunca, Kemalizm T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikalar\u0131na y\u00f6n veren resmi ideoloji olarak hizmet etmi\u015ftir. \u00d6zellikle AB kat\u0131l\u0131m m\u00fczakerelerinin ba\u015flamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi, Bat\u0131 odakl\u0131 Kemalist d\u0131\u015f politika vizyonuna ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015f, Avrupa’y\u0131 demokrasinin, refah\u0131n ve y\u00f6neti\u015fim standartlar\u0131n\u0131n “vadedilmi\u015f topraklar\u0131” ve T\u00fcrkiye’nin evriminin do\u011fal y\u00f6n\u00fc olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. “Avrupal\u0131la\u015fma” ve ard\u0131ndan “Bat\u0131l\u0131la\u015fma”y\u0131 te\u015fvik etmek, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’nin dirili\u015f hedeflerine ula\u015fmas\u0131 i\u00e7in tek uygulanabilir yol olarak kabul edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

21.y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren, b\u00fcy\u00fck Avrupa \u00fclkelerinde muhafazakar demokrasiye do\u011fru kay\u0131\u015f ve Avrupa genelinde sosyal demokrasinin gerilemesi, AB i\u00e7inde T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik deste\u011fi zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Avrupa’daki muhafazakar sa\u011f partiler, T\u00fcrkiye’nin de\u011ferler ve k\u00fclt\u00fcr a\u00e7\u0131s\u0131ndan “Avrupal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131” sorgulam\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye’nin ortak bir Avrupa kimli\u011fine sahip bir \u00fcye devlet de\u011fil, daha \u00e7ok ortak ekonomik ve g\u00fcvenlik \u00e7\u0131karlar\u0131na sahip “ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir ortak” oldu\u011funu savunmu\u015ftur. Son y\u0131llarda, T\u00fcrkiye ile ABD ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler aras\u0131ndaki ili\u015fkiler giderek uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye i\u00e7in, K\u0131br\u0131s \u00e7\u0131kmaz\u0131 ve AB kat\u0131l\u0131m \u00e7abalar\u0131ndaki aksakl\u0131klar gibi fakt\u00f6rler, AB i\u00e7inde g\u00fcvenilirlik kayb\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f ve AB’nin T\u00fcrk siyaseti \u00fczerindeki d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisini azaltm\u0131\u015ft\u0131r. AB i\u00e7in ise T\u00fcrkiye, giderek bir ortaktan ziyade, m\u00fclteci ak\u0131n\u0131n\u0131 Avrupa’ya engelleyen bir “tampon b\u00f6lge” olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Sonu\u00e7 olarak, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler giderek “\u00f6teki” ve “T\u00fcrk siyasetinde istenmeyen i\u015fgalciler” olarak yeniden konumland\u0131r\u0131lmakta ve T\u00fcrkiye \u00fczerindeki normatif etkilerini giderek kaybetmektedir. Erdo\u011fan, “AB’ye kat\u0131l\u0131m\u0131n T\u00fcrkiye i\u00e7in stratejik bir \u00f6ncelik oldu\u011funu” defalarca belirtmi\u015f olsa da, giderek daha iddial\u0131 d\u0131\u015f politikas\u0131, AB kat\u0131l\u0131m\u0131na zarar veren eylemlere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki kayma, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle ba\u011flar\u0131n tamamen kopar\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na gelmemektedir. Bunun yerine, T\u00fcrkiye “jeopolitik esneklik” yoluyla Atlantik \u00f6tesi ili\u015fkileri yeniden in\u015fa etmekte, ne Bat\u0131’n\u0131n hakim oldu\u011fu d\u00fczeni devirmekte ne de tek tarafl\u0131 kurallar\u0131n k\u0131s\u0131tlamalar\u0131na boyun e\u011fmektedir. Bu diplomatik kayma, bir kimlik veya strateji ikamesi de\u011fildir; aksine, \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015f d\u0131\u015f politikas\u0131, T\u00fcrkiye’nin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u00f6zerkli\u011fini g\u00f6stermekte ve bu, Bat\u0131 sonras\u0131 d\u00fcnya d\u00fczeninde bir orta g\u00fcc\u00fcn hayatta kalma stratejisi olarak g\u00f6r\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm III. T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerklik Aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u0130tici G\u00fcc\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, hem b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 h\u0131rslar\u0131n\u0131n bir tezah\u00fcr\u00fc hem de i\u00e7 ve d\u0131\u015f ortam\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklere kar\u015f\u0131 sistematik bir yan\u0131tt\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabeti, b\u00f6lgesel manzaran\u0131n evrimi, i\u00e7 siyasi mant\u0131k, kapsaml\u0131 ulusal g\u00fcc\u00fcn artmas\u0131 ve ulusal g\u00fcvenlik talepleri dahil olmak \u00fczere \u00e7oklu fakt\u00f6rler taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

(I) B\u00fcy\u00fck G\u00fc\u00e7lerin Stratejik Ayarlamalar\u0131 ve Orta Do\u011fu’daki Durumdan Kaynaklanan D\u0131\u015f Bask\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, Amerika Birle\u015fik Devletleri’nin Orta Do\u011fu’daki stratejik geri \u00e7ekilmesi ve Bat\u0131l\u0131 olmayan meydan okuyucular\u0131n giderek daha aktif hale gelmesi, T\u00fcrkiye’ye k\u00fcresel siyasi stat\u00fcs\u00fcn\u00fc y\u00fckseltme f\u0131rsat\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Orta Do\u011fu, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabeti i\u00e7in \u00f6nemli bir arenad\u0131r, ancak uluslararas\u0131 durumdaki dramatik de\u011fi\u015fiklikler ve Orta Do\u011fu’nun jeopolitik manzaras\u0131n\u0131n \u00e7alkant\u0131 ve yeniden yap\u0131lanmas\u0131yla birlikte, b\u00f6lgedeki \u00fclkeler art\u0131k b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetine pasif olarak dahil olmamakta, bunun yerine i\u00e7 ve d\u0131\u015f g\u00fcndemlerini ilerletmek ve stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 aktif olarak takip etmek i\u00e7in d\u0131\u015f g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki rekabeti giderek daha fazla kullanmaktad\u0131r. K\u00fcresel liderli\u011fini tehdit eden b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerle stratejik rekabete daha fazla stratejik kaynak y\u00f6nlendirmek i\u00e7in Amerika Birle\u015fik Devletleri, Orta Do\u011fu’nun ABD stratejik kaynaklar\u0131na a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 azaltmak amac\u0131yla Obama y\u00f6netimi s\u0131ras\u0131nda Orta Do\u011fu’dan stratejik bir geri \u00e7ekilmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu arada Rusya, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131na m\u00fcdahalesi yoluyla Akdeniz’deki askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tesis etmi\u015f ve T\u00fcrkiye ile silah ticareti ve enerji i\u015fbirli\u011fini geni\u015fleterek b\u00f6lgesel n\u00fcfuzunu art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7in, Rusya ve b\u00f6lgesel bir meydan okuyucu olan \u0130ran’\u0131n Orta Do\u011fu’daki etkisi b\u00fcy\u00fcmeye devam ederken, b\u00f6lgedeki b\u00fcy\u00fck \u00fclkeler ABD’ye olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 giderek azaltmakta ve “ABD’den kopu\u015f” ile karakterize edilen bir stratejik \u00f6zerklik e\u011filimi geli\u015fmektedir. T\u00fcrkiye, ABD ve Avrupal\u0131 g\u00fc\u00e7lere olan g\u00fcvenlik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 giderek azaltmakta ve Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikler art\u0131k siyasi normlar i\u00e7in kriterler olmaktan \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. “Sorun temelli” i\u015flemsel diplomasi, T\u00fcrk d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi haline gelmekte ve T\u00fcrkiye’ye stratejik \u00f6zerklik i\u00e7in alan yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, Orta Do\u011fu’daki de\u011fi\u015fen durum da T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131nda bir kaymaya neden olan \u00f6nemli bir fakt\u00f6rd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

2010’un sonunda patlak veren Orta Do\u011fu’daki \u00e7alkant\u0131lar, yaln\u0131zca k\u00fcresel g\u00fcc\u00fcn \u00e7ok kutuplu bir d\u00fcnya d\u00fczenine do\u011fru kaymas\u0131na i\u015faret etmekle kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda kom\u015fu \u00fclkelerdeki artan belirsizlik, T\u00fcrkiye’nin “kom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun” d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesine de yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 ve Libya sava\u015f\u0131 gibi jeopolitik zorluklarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan T\u00fcrkiye, \u00e7evresindeki g\u00fcvenlik tehditlerine ve zorluklar\u0131na daha esnek bir \u015fekilde yan\u0131t vermek i\u00e7in stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131, ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak ve stratejik konumunu geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nemli bir yol haline getirmi\u015ftir. Ayr\u0131ca, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, “bat\u0131ya hareket edememesinin” bir sonucu olarak pasif bir se\u00e7imdir. AB kat\u0131l\u0131m giri\u015fimindeki aksakl\u0131klar ve ABD yapt\u0131r\u0131mlar\u0131, geli\u015fmi\u015f ekonomiler k\u00fcresel ekonomik a\u011f\u0131rl\u0131k merkezlerini kayd\u0131r\u0131rken, T\u00fcrkiye’nin geleneksel Bat\u0131l\u0131 m\u00fcttefikleriyle kurdu\u011fu son derece dengesiz kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n yap\u0131sal kusurlar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye, NATO’nun ikinci b\u00fcy\u00fck askeri g\u00fcc\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen, NATO \u00fcyeli\u011fi ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck siyasi de\u011feridir. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 yaln\u0131zca ulusal bir se\u00e7im de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerin stratejik ayarlamalar\u0131n\u0131n ve Orta Do\u011fu’nun jeopolitik manzaras\u0131n\u0131n evriminin bir sonucudur.<\/p>\n\n\n\n

(II) Erdo\u011fan’\u0131n y\u00f6netim tarz\u0131 ve siyasi rasyonalitesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Parlamenter sistemde ba\u015fbakanl\u0131ktan ba\u015fkanl\u0131k sisteminde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na kadar, Erdo\u011fan yakla\u015f\u0131k 23 y\u0131ld\u0131r Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’ni T\u00fcrkiye’de iktidara ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Erdo\u011fan dini ve siyasi me\u015fruiyeti birle\u015ftirerek T\u00fcrkiye’yi “kay\u0131p” bir ulustan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00e7ekirdek devletine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Demokratik d\u00fc\u015f\u00fcnceyi ve \u0130slami kimli\u011fi b\u00fct\u00fcnle\u015ftirme yetene\u011fi, T\u00fcrkiye\u2019ye Orta Do\u011fu’da bir model \u00fcn\u00fc kazand\u0131rm\u0131\u015f ve Kemalizm ile k\u0131yaslanabilir yeni bir \u00e7a\u011f yaratm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015far\u0131da, Erdo\u011fan’\u0131n iddial\u0131 diplomatik tarz\u0131, yap\u0131sal \u00e7eli\u015fkiler ve NATO k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 alt\u0131nda ABD ile k\u0131r\u0131lgan bir ittifak s\u00fcrd\u00fcrmesine olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Siyasi ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011fa ve \u00e7\u0131karlara dayanan bu dinamik denge, geleneksel m\u00fcttefiklerle tam bir kopu\u015ftan ka\u00e7\u0131n\u0131rken, ayn\u0131 zamanda bir hedging (riskten korunma) stratejisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkiye’ye stratejik \u00f6zerklik kazand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u00e7eride, Erdo\u011fan K\u00fcrt sorunu ve ba\u015far\u0131s\u0131z darbe giri\u015fimi gibi kilit siyasi anlar\u0131 muhalefet g\u00fc\u00e7lerini tasfiye etmek i\u00e7in kullanm\u0131\u015f, ulusal g\u00fcvenlik s\u00f6ylemini yeniden in\u015fa ederek me\u015fruiyetini g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f ve b\u00f6ylece i\u00e7 siyasette mutlak bir hakimiyet elde etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcm bunlar, Erdo\u011fan rejiminin stratejik \u00f6zerklik prati\u011finde olu\u015fturdu\u011fu g\u00fc\u00e7l\u00fc adam siyasi paradigmas\u0131n\u0131 do\u011frulamakta ve ulusal iradeyi derinlemesine “ki\u015fiselle\u015ftiren” bu y\u00f6netim modeli, T\u00fcrkiye’nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f stratejilerini yeniden \u015fekillendirmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Erdo\u011fan’\u0131n y\u00f6netim tarz\u0131 ve siyasi rasyonalitesi, ulusal politikay\u0131 etkilemekte olup bu, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n kilit bir kayna\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bir yandan, Erdo\u011fan’\u0131n siyasi kariyeri T\u00fcrk-\u0130slamc\u0131 siyasi hareketiyle yak\u0131ndan i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015ftir. Refah Partisi \u00fcyeli\u011finden AK Parti liderli\u011fine kadar, partileri her zaman \u0130slami dini ideolojiye derinlemesine ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r. 2002’de iktidara gelmesinden bu yana, AK Parti be\u015f genel se\u00e7im kazanarak Cumhuriyet Halk Partisi’nden sonra en uzun s\u00fcre iktidarda kalan parti haline gelmi\u015f ve Bat\u0131’dan uzakla\u015fma ve \u0130slamc\u0131l\u0131\u011f\u0131 canland\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan bir dizi \u00f6nlemin siyasi temelini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan, ba\u015fbakan se\u00e7ilmesinden T\u00fcrkiye’nin demokratik olarak se\u00e7ilmi\u015f ilk cumhurba\u015fkan\u0131 olmas\u0131na kadar, Erdo\u011fan siyasette, ekonomide ve \u0130slami siyasi partilerin geli\u015fimindeki \u00e7oklu krizlerden ustaca yararlanarak iktidar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015ftir. Periyodik askeri m\u00fcdahale s\u00f6ylemini yap\u0131bozuma u\u011fratm\u0131\u015f, ilerlemeyi y\u00f6nlendirmek i\u00e7in ulusun \u00f6zg\u00fcr, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve \u00f6zerk iradesine g\u00fcvenilmesini vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fc\u00e7l\u00fc siyasi tarz\u0131 ve diplomatik yakla\u015f\u0131m\u0131yla T\u00fcrk siyasi sistemini yeniden \u015fekillendirmi\u015f ve kendi s\u00f6ylemi ile “yeni T\u00fcrkiye”yi in\u015fa ederek, T\u00fcrk gelene\u011fini s\u00fcrd\u00fcren modern siyasi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn tipik bir \u00f6zelli\u011fi olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc adam imaj\u0131 olu\u015fturmu\u015f ve b\u00f6ylece ulusal kalk\u0131nma ve siyasi in\u015faya y\u00f6n vermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6ylece \u0130slami siyasi g\u00fc\u00e7lerin Erdo\u011fan’\u0131n iktidara gelmesinin yolunu a\u00e7t\u0131\u011f\u0131, ve bu ,slami g\u00fc\u00e7lerin Erdo\u011fan’\u0131n siyasi stratejileri ve taktiklerinin ise iktidar konumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rmak ve siyasi \u00f6zerkli\u011fi te\u015fvik etmek i\u00e7in ana dayana\u011f\u0131 olu\u015fturdu\u011fu s\u00f6ylenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Ulusal stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, Erdo\u011fan’\u0131n ideolojik de\u011fi\u015fimlerine ve uluslararas\u0131 ili\u015fkilere ili\u015fkin d\u00fc\u015f\u00fcncelerine de y\u00f6n verecektir.<\/p>\n\n\n\n

Stratejik \u00f6zerklik, yaln\u0131zca T\u00fcrkiye’nin jeopolitikte izledi\u011fi bir politika ve hedef de\u011fil, ayn\u0131 zamanda onun i\u00e7 me\u015fruiyet s\u00f6ylemi i\u00e7inde bir “g\u00fcvenlik” arac\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Erdo\u011fan i\u00e7in, bir yandan d\u0131\u015f politika, “yeni T\u00fcrkiye” vizyonunun do\u011fal bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r ve ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in ona gerek duydu\u011fu i\u00e7 siyasi deste\u011fi sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

“Sertlik”, Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmetinin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n bir \u00f6zelli\u011fi olup, T\u00fcrkiye’ye geni\u015f bir uygulama arenas\u0131 sa\u011flamakla kalmay\u0131p, Erdo\u011fan’\u0131n i\u00e7 prestijini de art\u0131rmakta ve siyasi ve ekonomik krizler aras\u0131nda cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7im zaferinde \u00e7ok \u00f6nemli bir rol oynamaktad\u0131r. Ancak, bu proaktif d\u0131\u015f politika, \u015fi\u015firilmi\u015f bir kimlik duygusu \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

 Erdo\u011fan, T\u00fcrkiye’nin M\u00fcsl\u00fcman d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir g\u00fc\u00e7 ve K\u00fcresel G\u00fcney’de kilit bir oyuncu oldu\u011funa inanmakta ve Eyl\u00fcl 2019’da New York’taki 74. BM Genel Kurulu’nda “D\u00fcnya be\u015f \u00fclkeden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr” slogan\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ayn\u0131 zamanda, stratejik \u00f6zerklik s\u00f6ylemi, Erdo\u011fan’\u0131n muhalefeti zay\u0131flatmas\u0131 i\u00e7in bir politika arac\u0131 haline gelmi\u015ftir. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin iktidara y\u00fckseli\u015fine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, i\u00e7 muhalefetin Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmetinin iktidar\u0131 sa\u011flamla\u015ft\u0131rmas\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck zorluk oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, Erdo\u011fan 2023 cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imini iki turlu oylaman\u0131n ard\u0131ndan dar bir oy \u00e7o\u011funlu\u011fuyla kazanm\u0131\u015f; Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi genel se\u00e7imi bir koalisyon (Cumhur \u0130ttifak\u0131) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kazanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00fcresel yerlicilik ve pop\u00fclist siyasetin bir uygulay\u0131c\u0131s\u0131 olarak Erdo\u011fan, stratejik \u00f6zerklik kavram\u0131n\u0131 i\u00e7 siyasetini me\u015frula\u015ft\u0131rmak i\u00e7in bir s\u00f6ylem olarak kullanm\u0131\u015f ve yayg\u0131n milliyet\u00e7i duyguyu k\u00f6r\u00fcklemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ayr\u0131ca, d\u0131\u015f politikadaki stratejik \u00f6zerklik retori\u011fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla i\u00e7 siyasi ve ekonomik konulardan dikkati ba\u015fka y\u00f6ne \u00e7ekmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve d\u0131\u015f politikay\u0131 ele\u015ftirenleri yerli olmayan veya ulusal olmayan akt\u00f6rler olarak damgalayarak muhalefeti b\u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ana ak\u0131m medya \u00fczerindeki kontrol\u00fc, muhalefetin d\u0131\u015f politikay\u0131 ele\u015ftirme alan\u0131n\u0131 daha da daraltm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye, “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131”n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015f olup, Erdo\u011fan bunun bir devrim habercisi oldu\u011funu ve T\u00fcrkiye Cumhuriyeti’nin siyaset, ekonomi, teknoloji, askeriye ve diplomaside k\u00fcresel olarak ilk on \u00fclke aras\u0131na girece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmektedir. T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n \u00e7ekirdek mimar\u0131 olarak Erdo\u011fan’\u0131n y\u00f6netim tarz\u0131 ve siyasi rasyonalitesi, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik h\u0131z\u0131n\u0131 ve yolunu etkileyecektir.<\/p>\n\n\n\n

(III) Ulusal g\u00fcc\u00fcn ve uluslararas\u0131 stat\u00fcn\u00fcn artmas\u0131na dayal\u0131 \u00f6znel ko\u015fullar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ulusal g\u00fc\u00e7, bir \u00fclkenin g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 de\u011ferlendirmek i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fc ve standartt\u0131r ve ayn\u0131 zamanda bir \u00fclkenin stratejik planlamas\u0131n\u0131 ve g\u00fcvenlik eylemlerini analiz etmek ve incelemek i\u00e7in temeldir. Orta Do\u011fu’nun en \u00f6nemli akt\u00f6rlerinden biri olarak T\u00fcrkiye, i\u00e7 ekonomik reformlara ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015f, ulusal ekonomik kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etmi\u015f ve 21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen y\u00fckselen ekonomilerden biri haline gelerek s\u00fcrekli olarak d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 20 ekonomisi aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2002’den 2023’e kadar, T\u00fcrkiye’nin GSYH’si 240 milyardolardan ‘a y\u00fckselmi\u015f ve bu %362’lik bir b\u00fcy\u00fcme oran\u0131na denk gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

ABD dolar\u0131 cinsinden, ABD ekonomisi 2002’de T\u00fcrkiye’den 45,5 kat daha b\u00fcy\u00fckken, 2023’te bu oran yaln\u0131zca 24,6 kat; Japonya’n\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 17,4 kattan 3,8 kata; Fransa’n\u0131n 6,3 kattan 2,7 kata; ve \u0130ngiltere’nin 7,5 kattan 3 kata d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu arada, T\u00fcrkiye’nin k\u00fcresel ekonomideki pay\u0131 2002’de %0,7’den 2023’te %1,1’e y\u00fckselmi\u015ftir. T\u00fcrkiye’nin g\u00fc\u00e7l\u00fc ekonomik y\u00fckseli\u015fi, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerle pazarl\u0131k g\u00fcc\u00fcn\u00fc giderek art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, NATO’nun “Balt\u0131k Savunma Plan\u0131” hakk\u0131nda Erdo\u011fan, “NATO m\u00fcttefikleri T\u00fcrkiye’nin Suriye’deki eylemlerini ter\u00f6r \u00f6rg\u00fctleriyle m\u00fccadele olarak tan\u0131mazlarsa, plana kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kacaklard\u0131r” \u015feklinde konu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda, insans\u0131z hava arac\u0131 (\u0130HA) teknolojisinin geli\u015fimi ve ilerlemesi, T\u00fcrkiye’nin kapsaml\u0131 ulusal g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve uluslararas\u0131 etkisini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130statistikler, T\u00fcrkiye’nin savunma ihracat\u0131n\u0131n 2017’de 850 milyondolara  ‘a \u00e7ok daha y\u00fckselmesinin beklendi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

2019’da, T\u00fcrk \u015firketi Baykar taraf\u0131ndan T\u00fcrk ordusu i\u00e7in geli\u015ftirilen sadece alt\u0131 TB2 \u0130HA’s\u0131 ihra\u00e7 edilmi\u015f ve tek m\u00fc\u015fteri Katar olmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye, k\u00fcresel bir askeri \u0130HA tedarik\u00e7isi haline gelmi\u015f olup, askeri \u0130HA sistemleri k\u00fcresel olarak %65 pazar pay\u0131na sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin ihracat\u0131n\u0131n temel bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak TB2 \u0130HA’s\u0131, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f Sava\u015f\u0131, Rusya-Ukrayna Sava\u015f\u0131, Etiyopya \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 ve Suriye \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131’na kat\u0131lm\u0131\u015f ve Ukrayna, Katar ve BAE ordular\u0131 taraf\u0131ndan yayg\u0131n olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. 2020’de TB2, Da\u011fl\u0131k Karaba\u011f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00f6nemli bir ilgi kazanm\u0131\u015f, Azerbaycan’\u0131n sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015f ve T\u00fcrkiye’nin askeri sanayisinin bir sembol\u00fc haline gelerek T\u00fcrkiye’nin etkisini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

TB2 \u0130HA’s\u0131n\u0131n bu \u00fclkeler aras\u0131ndaki pop\u00fclaritesi, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ekonomik olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r; birim maliyeti Bat\u0131l\u0131 \u0130HA’lardan \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr ve bu, baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli uluslar\u0131n asimetrik sald\u0131r\u0131 yeteneklerine sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta ve T\u00fcrkiye’ye b\u00f6lgesel manzaray\u0131 kademeli olarak yeniden \u015fekillendirme g\u00fcc\u00fc vermektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin savunma sanayii modernizasyonunda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olan \u0130HA end\u00fcstrisi, T\u00fcrkiye’nin y\u00fcksek teknoloji sanayi zincirinin geli\u015fimini te\u015fvik etmi\u015f, \u00f6nemli ekonomik faydalar ve istihdam f\u0131rsatlar\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Geli\u015fmi\u015f muharebe etkinli\u011fi, T\u00fcrk ordusunun modernizasyon seviyesini ve b\u00f6lgesel operasyonel yeteneklerini de art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 teknoloji ihracat\u0131, T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 askeri ticaret pazar\u0131n\u0131 ve jeopolitik etkisini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde geni\u015fletmi\u015ftir. Sonu\u00e7 olarak, \u0130HA teknolojisi do\u011frudan T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 ili\u015fkilerdeki sesine ve uluslararas\u0131 etkisine d\u00f6n\u00fc\u015fmekte ve onu giderek g\u00f6z ard\u0131 edilemeyecek y\u00fckselen bir k\u00fcresel g\u00fc\u00e7 haline getirmektedir. T\u00fcrkiye’nin y\u00fckselen ulusal g\u00fcc\u00fc, stratejik \u00f6zerklik i\u00e7in maddi temel olu\u015ftururken, ayn\u0131 zamanda \u00e7evresindeki meselelere aktif olarak m\u00fcdahale etme ve “\u00e7ok y\u00f6nl\u00fc” bir diplomatik duru\u015f i\u00e7in daha fazla g\u00fcven getirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye, benzersiz co\u011frafi konumundan yararlanarak, usta tek tarafl\u0131 ve \u00e7ok tarafl\u0131 manevralar yoluyla jeopolitik kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 da maksimize etmekte ve kendisini Avrasya, Orta Do\u011fu ve Kuzey Afrika’da b\u00f6lgesel ve hatta k\u00fcresel d\u00fczenin tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lan a\u011f\u0131r s\u0131klet bir jeopolitik akt\u00f6r olarak g\u00f6rmekte ve olmay\u0131 arzulamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

(iv) T\u00fcrkiye’nin ulusal g\u00fcvenli\u011finin ve stratejik \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n geni\u015flemesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ster “Bat\u0131 yanl\u0131s\u0131” ister “Do\u011fu’ya bak\u0131\u015f”, ister “laikle\u015fme” ister “\u0130slamla\u015fma” olsun, t\u00fcm\u00fc T\u00fcrkiye’nin ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, \u00f6z\u00fcnde, ulusal strateji d\u00fczeyinde ger\u00e7ek\u00e7i uluslararas\u0131 siyaset mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n somut bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Avrasya’y\u0131 kapsayan kilit bir \u00fclke olarak T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politika stratejisi, sistemin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 i\u00e7inde \u00f6zerk at\u0131l\u0131mlar arayarak “g\u00fcvenlik marjlar\u0131n\u0131 maksimize etme” ilkesine s\u00fcrekli olarak ba\u011fl\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu politika y\u00f6nelimi, yap\u0131sal g\u00fcvenlik kayg\u0131lar\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r. G\u00fcvenlik, ulusal \u00e7\u0131kar\u0131n temel bir unsurudur ve \u00e7\u0131karlar ile g\u00fcvenlik ihtiya\u00e7lar\u0131, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131n ana itici g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131” stratejik vizyonunun \u00f6nemli bir bile\u015feni olarak, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’nin yeni d\u00f6nemdeki ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131yla da uyumludur. 1970’lerin sonlar\u0131ndan itibaren, ABD’nin Orta Do\u011fu stratejisi taraf\u0131ndan y\u00f6nlendirilen ve hem SSCB’den gelen tehditlerden hem de diplomatik k\u0131s\u0131tlamalardan etkilenen T\u00fcrkiye, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle taraf olmay\u0131 se\u00e7mi\u015f ve ABD ile ittifak yoluyla Orta Do\u011fu’daki \u00f6nemli \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in ekonomik ve askeri yard\u0131m alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, T\u00fcrkiye\u2019nin son d\u00f6nemdeki “Do\u011fu’ya bak\u0131\u015f” politikas\u0131, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle ili\u015fkileri feda etme pahas\u0131na olmuyor. T\u00fcrkiye, kom\u015fular\u0131yla “s\u0131f\u0131r sorun” d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 savunurken, ayn\u0131 zamanda AB \u00fcyeli\u011fi i\u00e7in m\u00fczakere ederken AB d\u00fczenleme ve normlar\u0131na uygun bir dizi reform uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Savunma \u00f6zerkli\u011fini takip ederken T\u00fcrkiye, NATO \u00fcye devleti olarak fiili \u00e7\u0131karlar\u0131ndan vazge\u00e7memi\u015f, yaln\u0131zca NATO askeri i\u015fbirli\u011fine kapsaml\u0131 bir \u015fekilde kat\u0131lmakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda NATO d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc aktif olarak te\u015fvik ederek NATO’daki sesini artt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ulusal \u00e7\u0131karlara dayanarak Do\u011fu ve Bat\u0131 aras\u0131nda stratejik bir denge aramak ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan kurtulmak, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. K\u0131br\u0131s’a askeri m\u00fcdahalesi, Rusya’dan S-400 f\u00fcze sistemi sat\u0131n almas\u0131 ve Suriye ile \u0130ran’a y\u00f6nelik politikalar\u0131, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011finde ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131na \u00f6ncelik verdi\u011fini g\u00f6stermektedir. Sonu\u00e7 olarak, T\u00fcrkiye, ABD ve Bat\u0131’n\u0131n g\u00f6z\u00fcnde “kilit bir sal\u0131ncak (swing) \u00fclke” olarak kabul edilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm IV. T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerklik Aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n S\u0131n\u0131rlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“G\u00fc\u00e7l\u00fc stratejik \u00f6zerklik, uluslararas\u0131 kurallara dayal\u0131 sistem i\u00e7inde kurallar\u0131 form\u00fcle etme, de\u011fi\u015ftirme ve uygulama g\u00fcc\u00fcne sahip olmak anlam\u0131na gelir, ba\u015fka \u00fclkeler taraf\u0131ndan belirlenen kurallara pasif bir \u015fekilde uymak de\u011fil.”<\/p>\n\n\n\n

Ancak, \u00f6zerklik g\u00f6recelidir. Yaln\u0131zca di\u011fer \u00fclkelerin stratejik kararlar\u0131na veya onlar\u0131n m\u00fcdahalesine tabi olmakla kalmaz, b\u00f6ylece “eylem \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn” ger\u00e7ekle\u015fmesini engeller, ayn\u0131 zamanda akt\u00f6rlerin yetenekleri nedeniyle uygulama zorluklar\u0131yla da kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. Ulusal bir tercih olarak T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi, uzun vadeli bir s\u00fcre\u00e7tir ve \u015fu anda “ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k” ile “\u00f6zerklik” aras\u0131nda var olup, birden fazla yap\u0131sal k\u0131s\u0131tlamaya tabi olan s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00f6zerklik \u00f6zelli\u011fi g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

(a) Ekonomik k\u0131r\u0131lganl\u0131k: Stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131ndaki arzu ile g\u00fc\u00e7 aras\u0131ndaki uyumsuzluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son on y\u0131lda, Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti, stratejik \u00f6zerklik kavram\u0131 etraf\u0131nda merkezlenen bir d\u0131\u015f politika \u00e7er\u00e7evesi olu\u015fturmu\u015ftur. T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politika g\u00fcndeminin kilit bir unsuru olarak, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131”n\u0131n yeni ulusal stratejik vizyonunun ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinin \u00e7ok \u00f6nemli bir bile\u015feni haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6nemli bir b\u00f6lgesel akt\u00f6r olarak T\u00fcrkiye, Orta Do\u011fu’daki oyunun kurallar\u0131n\u0131 proaktif olarak de\u011fi\u015ftirmi\u015f ve “b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131” rol\u00fcn\u00fc aktif olarak oynam\u0131\u015ft\u0131r. Erdo\u011fan, “T\u00fcrkiye  askeri veya ekonomik bir s\u00fcper g\u00fc\u00e7 olmasa da, Irak, Suriye ve di\u011fer b\u00f6lgelerdeki \u00e7\u00f6z\u00fcmlere katk\u0131da bulunarak ‘k\u00fcresel bir lider’ haline geldi” \u015feklinde kamuoyuna a\u00e7\u0131klamada bulunmu\u015ftur. Ancak, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 yaln\u0131zca siyasi akt\u00f6rlerin iradesine de\u011fil, daha da \u00f6nemlisi ulusal g\u00fc\u00e7 ve yetene\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda ger\u00e7ek\u00e7i bakarsak, Erdo\u011fan’\u0131n ger\u00e7ek\u00e7i olmayan siyasi h\u0131rslar\u0131 ve T\u00fcrkiye’nin k\u00fcresel bir oyuncu olarak stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131ndan kaynaklanan jeopolitik vizyonlar\u0131 ve talepleri ile emperyal Osmanl\u0131\u2019n\u0131n halefi olarak ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u00e7ok uluslu kimli\u011fi, T\u00fcrkiye’nin orta g\u00fc\u00e7 olarak ger\u00e7ek stat\u00fcs\u00fcnden ve ulusal yeteneklerinden sapmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin h\u0131zl\u0131 ekonomik b\u00fcy\u00fcmesi, onu bir zamanlar Orta Do\u011fu’da bir model \u00fclke haline getirmi\u015fti. 2002’den 2007’ye kadar, T\u00fcrkiye’nin GSYH’si y\u0131ll\u0131k ortalama %7’nin \u00fczerinde b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f ve 2011 ile 2021’de b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 hatta %11’i a\u015farak T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in sa\u011flam bir maddi temel sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc stratejik \u00f6zerklik i\u00e7in gerekli bir ko\u015ful olu\u015ftururken, ekonomik fakt\u00f6r donan\u0131m\u0131ndaki yap\u0131sal eksiklikler ekonomik kalk\u0131nmas\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini ciddi \u015fekilde k\u0131s\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin, “2023 Siyasi Vizyon”da belirlenen hedefler\u20142023’e kadar d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck on ekonomisi aras\u0131na girme ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na 25.000 $ GSYH’ye ula\u015fma\u2014ger\u00e7ekle\u015ftirilememi\u015ftir. Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin iktidara gelmesinden bu yana ekonomik kalk\u0131nma e\u011filimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, T\u00fcrkiye’nin GSYH b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 da son derece istikrars\u0131z olmu\u015ftur; 2008 mali krizinden etkilenen T\u00fcrkiye’nin 2009’daki GSYH b\u00fcy\u00fcme oran\u0131  eksi %4,9<\/strong> olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Genel olarak, T\u00fcrkiye’nin ekonomik kalk\u0131nma ba\u015far\u0131lar\u0131, hem dikey hem de yatay olarak inkar edilemez. Bunlar yaln\u0131zca T\u00fcrkiye’nin uluslararas\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc y\u00fckseltmekle kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda Erdo\u011fan ve Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin rejimini de sa\u011flamla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, yatay olarak T\u00fcrkiye’nin ekonomisi hala \u00f6nemli risklerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. K\u00fcresel enflasyon temelde tersine d\u00f6nmemi\u015ftir. Erdo\u011fan lira deval\u00fcasyonu yoluyla ihracat\u0131 te\u015fvik etmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da, d\u0131\u015f borcunun GSYH’ye oran\u0131 %50’nin \u00fczerinde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u0131\u015f sermaye giri\u015fi ve bor\u00e7 geni\u015flemesine dayanan bu kalk\u0131nma modeli, stratejik \u00f6zerkli\u011fi temelden k\u0131s\u0131tlamakta ve sistemik darbo\u011fazlar\u0131n \u00fcstesinden gelmeyi zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, 2023’te T\u00fcrkiye’nin GSYH’si k\u00fcresel olarak 17. s\u0131rada yer alm\u0131\u015f olup, bu rakam Erdo\u011fan’\u0131n mevcut uluslararas\u0131 sistem i\u00e7inde stratejik \u00f6zerklik i\u00e7in a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek beklentilerini desteklemek i\u00e7in yetersizdir. Bu nedenle, “2023 Siyasi Vizyon”da d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck on ekonomisinden biri olma hedefi ger\u00e7ekle\u015fmeyince, Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti stratejik oda\u011f\u0131n\u0131 daha riskli jeopolitik manevralara kayd\u0131rmak zorunda kalm\u0131\u015f ve maliyetli diplomatik maceralar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yetersiz ekonomik ivmeyi telafi etmi\u015ftir. Bu telafi mekanizmas\u0131, ekonomik sistemin k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirerek stratejik \u00f6zlemler ile fiili yetenekler aras\u0131nda bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

(II) Jeopolitik Anahtarlar: Co\u011frafi ve Tarihsel-K\u00fclt\u00fcrel Stratejilerin \u0130kili Do\u011fas\u0131n\u0131n K\u0131s\u0131tlamalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Co\u011frafya ve tarih, iki sabit de\u011fi\u015fken, T\u00fcrkiye’yi merkeze yerle\u015ftiren ve benzersiz k\u00fclt\u00fcrel canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratan ana fakt\u00f6rlerdir. Avrasya’y\u0131 kapsayan co\u011frafi konumu ve benzersiz tarihi ve k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle T\u00fcrkiye, \u00f6nemli jeopolitik varl\u0131klara sahiptir. Co\u011frafi olarak, farkl\u0131 b\u00f6lge ve k\u0131talar\u0131n kav\u015fa\u011f\u0131nda yer alan T\u00fcrkiye topraklar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %96’si Asya’daki Anadolu Yar\u0131madas\u0131’nda ve %4’\u00fc Avrupa’daki Balkan Yar\u0131madas\u0131’nda yer almaktad\u0131r. \u00dc\u00e7 taraf\u0131 denizlerle \u00e7evrili olup, ikisi Avrupa’da olmak \u00fczere sekiz \u00fclkeyle s\u0131n\u0131r kom\u015fusudur ve bu da T\u00fcrkiye\u2019yi Do\u011fu ile Bat\u0131 aras\u0131nda ger\u00e7ek bir k\u00f6pr\u00fc haline getirmektedir. Ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye, Karadeniz ile Akdeniz’i birbirine ba\u011flayan tek ge\u00e7it olan Karadeniz bo\u011fazlar\u0131n\u0131 kontrol etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu bo\u011fazlar yaln\u0131zca Rusya’n\u0131n g\u00fcneye yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde bir engel de\u011fil, ayn\u0131 zamanda NATO’nun do\u011fuya geni\u015flemesinin de \u00f6n\u00fcnde bir engel olu\u015fturmakta ve b\u00f6ylece ABD ile Rusya aras\u0131nda denge kurmada kilit bir silah haline gelmektedir. Tarihsel olarak, T\u00fcrkiye bir zamanlar \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck imparatorlu\u011fun merkeziydi, on \u00fc\u00e7 farkl\u0131 uygarl\u0131\u011f\u0131n tarihsel miras\u0131na sahipti ve Avrupa ile karma\u015f\u0131k ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Din ve laiklik aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fma<\/strong>, T\u00fcrkiye’nin modern ulus in\u015fas\u0131n\u0131n t\u00fcm s\u00fcrecine de n\u00fcfuz etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ancak, duygusal olarak ve ulusal politika a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye uzun s\u00fcredir Bat\u0131’ya y\u00f6nelmi\u015ftir. Avrupa k\u0131y\u0131lar\u0131na yak\u0131n olan bat\u0131 b\u00f6lgesi ekonomik olarak geli\u015fmi\u015ftir ve halk\u0131n de\u011ferleri giderek Bat\u0131l\u0131la\u015fmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, siyaset, ekonomi ve k\u00fclt\u00fcrde Avrupa modelini benimsemektedir. Co\u011frafya ve tarihin bu ikili\u011fi, T\u00fcrkiye’nin “\u00e7ok y\u00f6nl\u00fc imaj\u0131n\u0131” \u015fekillendirmi\u015f olup, bu, onun \u00e7e\u015fitli siyasi manzaralarda gezinmedeki diplomatik ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n hem kayna\u011f\u0131 hem de temelidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye i\u00e7in, co\u011frafi ve tarihsel-k\u00fclt\u00fcrel stratejilerinin ikili do\u011fas\u0131, uluslararas\u0131 sistemde ba\u011f\u0131ms\u0131z ve daha avantajl\u0131 bir konum bulmas\u0131n\u0131 ve b\u00f6ylece jeostratejik de\u011ferini maksimize etmesini sa\u011flamakta ve onu uluslararas\u0131 d\u00fczenin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnde \u00f6nemli bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 haline getirmektedir. Fakat, tam da co\u011frafya ve tarihin ikili \u00f6zelliklerine dayanan T\u00fcrkiye’nin “ulusal kimlik de\u011fi\u015fimi” ve T\u00fcrk se\u00e7kinlerinin jeopolitik kimlik ve bir dizi s\u00f6ylem prati\u011fi yoluyla in\u015fa etti\u011fi “istisnac\u0131l\u0131k”, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve jeopolitik vizyonunu s\u0131n\u0131rlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

AB \u00fcyeli\u011fi aday \u00fclkesi ve NATO \u00fcyesi olarak T\u00fcrkiye, “yar\u0131-Avrupal\u0131” uluslar\u0131n ve Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin kilit bir m\u00fcttefikidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu ittifak sisteminin “mu\u011flak”, “k\u0131r\u0131lgan” veya “farkl\u0131” olmas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n, T\u00fcrkiye’nin NATO’nun “g\u00fcney kanad\u0131” olarak kimli\u011fi Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler taraf\u0131ndan yeri doldurulamaz bir kimlik olarak g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye bunu jeopolitik sermaye ve kald\u0131ra\u00e7 olarak kullanarak “Avrupal\u0131 ulus stat\u00fcs\u00fc” kazanmakta, Avrupa ile savunma entegrasyonu aramakta, AB ile bir g\u00fcmr\u00fck birli\u011fi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6stermekte ve ABD ile k\u0131r\u0131lgan bir ili\u015fki s\u00fcrd\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, AB’ye kat\u0131lmak art\u0131k T\u00fcrkiye’nin tek se\u00e7ene\u011fi de\u011fildir. Bir yandan, \u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131’n\u0131n kurucu \u00fcyesi ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir \u00fcyesi olarak, laikle\u015fmeyi ve Bat\u0131l\u0131la\u015fmay\u0131 \u00e7ekirdek olarak benimseyen Kemalizm, art\u0131k Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi’nin iktidar m\u00fccadelesini belirleyen m\u00fcnhas\u0131r siyasi sembol ve ara\u00e7 de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan, T\u00fcrkiye’nin kontrol\u00fcndeki bo\u011fazlar Rusya’n\u0131n g\u00fcneye Akdeniz ve Hint Okyanusu’na a\u00e7\u0131lmas\u0131 i\u00e7in stratejik bir engel olan ve uluslararas\u0131 ticaretin tek kanal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin Bat\u0131 taraf\u0131ndan te\u015fvik edilen “Orta Do\u011fu’da model demokrasi” rol\u00fcnden ayr\u0131lmas\u0131, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerle T\u00fcrkiye aras\u0131nda kimlik farkl\u0131l\u0131klar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, ABD’nin K\u00fcrt silahl\u0131 gruplar\u0131na verdi\u011fi destek, T\u00fcrkiye’nin ulusal g\u00fcvenli\u011fine zarar vermi\u015f ve T\u00fcrkiye’nin “g\u00fcvenli\u011fin ABD’ye dayanmas\u0131” \u015feklindeki geleneksel zihniyetinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez oldu\u011funu ve ABD ile Bat\u0131 ile ger\u00e7ek bir ittifak olu\u015fturmas\u0131n\u0131 engelledi\u011fini fark ettirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Co\u011frafi ve pratik \u00e7\u0131karlar, T\u00fcrkiye’yi Rusya ile iyi ili\u015fkiler s\u00fcrd\u00fcrmeye sevk etmi\u015ftir, ancak T\u00fcrkiye’nin jeostratejik de\u011ferlendirmelerinde ABD, yaln\u0131zca ekonomik ve g\u00fcvenlik faydalar\u0131 sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 \u00e7e\u015fitlili\u011fini s\u00fcrd\u00fcrme hedefine hizmet eden vazge\u00e7ilmez bir dengeleyici g\u00fc\u00e7t\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin \u00f6zg\u00fcn co\u011frafi ve tarihsel \u00f6zellikleri, \u00e7e\u015fitli bir stratejik k\u00fclt\u00fcr \u015fekillendirmi\u015f ve Do\u011fu ile Bat\u0131 etkilerini dengelemesi i\u00e7in ona bol miktarda alan ve avantaj sa\u011flayarak onu \u00e7e\u015fitli \u00fclkeler i\u00e7in kilit bir hedef haline getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Ancak, b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin Orta Do\u011fu’da norm haline gelmesiyle birlikte, T\u00fcrkiye’nin karars\u0131z tutumu ve karars\u0131z davran\u0131\u015flar\u0131 g\u00fcvenilirli\u011fini azaltm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Amerika Birle\u015fik Devletleri ile T\u00fcrkiye aras\u0131ndaki ili\u015fki, Orta Do\u011fu \u00e7alkant\u0131lar\u0131ndan bu yana keskin bir \u015fekilde bozulmu\u015f ve geleneksel bir ittifaktan “mu\u011flak bir ittifaka” veya hatta bir ittifak olarak tan\u0131mlanmas\u0131 zor bir duruma d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Amerika Birle\u015fik Devletleri, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgesel g\u00fcvenlik hakimiyeti i\u00e7in rekabet etmesi ve g\u00fcvenlik a\u00e7\u0131s\u0131ndan ABD’ye ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6rece azalmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye’nin uyumuna tamamen g\u00fcvenmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n

ABD i\u00e7in T\u00fcrkiye, stratejik bir ortak de\u011fil, jeopolitik bir rakiptir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jeostratejik fakt\u00f6rler ve b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7 yeniden d\u00fczenlenmesinin yap\u0131sal fakt\u00f6rleri, ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkilerini k\u0131s\u0131tlamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, “NATO’nun lokomotifi” olarak ABD-T\u00fcrkiye ili\u015fkisi, T\u00fcrkiye’nin NATO ile ili\u015fkisini do\u011frudan etkilemektedir fakat ayn\u0131 zamanda bunun tersi de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin NATO ile tek tarafl\u0131 “ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k-korunma” ili\u015fkisinin yerini T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi alm\u0131\u015ft\u0131r. AB, T\u00fcrkiye’nin AB kat\u0131l\u0131m ba\u015fvurusu s\u0131ras\u0131nda AB kurallar\u0131na ve d\u00fczenlemelerine uygun bir dizi reform uygulamas\u0131 gere\u011fi nedeniyle, demokrasi ve insan haklar\u0131 konular\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6rmezden gelmeyecektir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye, potansiyel bir AB \u00fcye devletinden ziyade daha \u00e7ok bir tampon devlet olarak g\u00f6r\u00fclmekte ve AB’nin T\u00fcrkiye’ye y\u00f6nelik politikas\u0131, \u00e7at\u0131\u015fma ve yat\u0131\u015ft\u0131rma aras\u0131nda denge kurmakta ve teredd\u00fct i\u00e7inde bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Rusya, basit\u00e7e T\u00fcrkiye kendisinden hava savunma f\u00fcze sistemleri sat\u0131n ald\u0131 diye T\u00fcrkiye’ye tamamen g\u00fcvenemez. \u0130ki \u00fclkenin \u00f6rt\u00fc\u015fen \u00e7\u0131kar alanlar\u0131ndaki “farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f etkile\u015fimi”, tamamen e\u015fit ortaklar olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrkiye’nin Avrupal\u0131la\u015fma ve Avrupal\u0131la\u015fmadan \u00e7\u0131k\u0131\u015f aras\u0131nda tercihi, ayn\u0131 zamanda Yeni-Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k ile Avrasyac\u0131l\u0131k merkezli jeopolitik vizyonu aras\u0131nda gidip gelen tercihleri ve stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131 her zaman ulusal \u00e7\u0131kar pe\u015finde ko\u015fmas\u0131na dayanmaktad\u0131r. Ger\u00e7ek\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcnceler, T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politikas\u0131ndaki kayman\u0131n temel dayana\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmakta ve ABD, AB ve Rusya ile ili\u015fkilerindeki ve stratejik tercihlerindeki de\u011fi\u015fiklikleri kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak birbirini etkilemekte ve belirlemektedir.<\/p>\n\n\n\n

(III) B\u00f6lgesel G\u00fcvenlik \u0130kilemi: T\u00fcrkiye\u2019nin M\u00fcdahalecili\u011finin ve G\u00fc\u00e7 Kullanmas\u0131n\u0131n Maliyeti<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, Orta Do\u011fu’nun g\u00fc\u00e7 yap\u0131s\u0131n\u0131 bir \u00f6l\u00e7\u00fcde yeniden \u015fekillendirmi\u015ftir. T\u00fcrkiye yaln\u0131zca Suudi Arabistan, \u0130ran ve M\u0131s\u0131r gibi geleneksel b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lere meydan okumakla kalmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda ABD ve Rusya’y\u0131 dengeleyerek ve ittifak sistemini par\u00e7alayarak bu iki b\u00f6lge d\u0131\u015f\u0131 hegemonun (ABD ve Rusya’n\u0131n) Orta Do\u011fu i\u015fleri \u00fczerindeki tekelle\u015fmi\u015f kontrol\u00fcn\u00fc zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, T\u00fcrkiye’nin s\u00fcregelen g\u00fc\u00e7 yans\u0131tmas\u0131 ve \u00e7evre b\u00f6lgelere aktif m\u00fcdahalesi, b\u00f6lgesel bir g\u00fcvenlik ikilemine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1. T\u00fcrkiye’nin askeri g\u00fc\u00e7 kullanmas\u0131n\u0131n azalan marjinal getirileri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda, T\u00fcrkiye’nin Suriye, Libya ve Somali’deki askeri bulunu\u015fu etkisini geni\u015fletmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, 2023’te T\u00fcrkiye, Suriye ate\u015fkes b\u00f6lgesinde yedi askeri tugay konu\u015fland\u0131rm\u0131\u015f, Suriye’nin kuzeyinde yakla\u015f\u0131k 10.000 ki\u015filik uzun vadeli bir asker varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015f ve Suriye topraklar\u0131n\u0131n %8’ini (15.000 kilometrekare) kontrol ederek “fiili \u00f6zerklik” sa\u011flayan bir tampon b\u00f6lge olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk \u0130HA’lar\u0131 ayr\u0131ca \u00e7ok say\u0131da i\u00e7 ve uluslararas\u0131 askeri operasyona kat\u0131larak, i\u00e7 ter\u00f6rle m\u00fccadelede ve Libya ile Somali’deki askeri operasyonlarda dikkate de\u011fer sonu\u00e7lar elde etmi\u015ftir. Ancak, bu ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye’yi \u00e7oklu vekalet sava\u015flar\u0131 batakl\u0131\u011f\u0131na s\u00fcr\u00fcklemi\u015f ve ekonomik, askeri, siyasi ve uluslararas\u0131 ili\u015fkiler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok boyutlu t\u00fckenmeye neden olarak askeri g\u00fc\u00e7 kullanman\u0131n marjinal faydalar\u0131n\u0131n azalmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Suriye sava\u015f\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye \u00fczerindeki ekonomik y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00f6rnek alal\u0131m.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, T\u00fcrkiye’nin Suriye’deki “F\u0131rat Kalkan\u0131”, “Zeytin Dal\u0131” ve “Bar\u0131\u015f P\u0131nar\u0131” operasyonlar\u0131 gibi \u00e7ok say\u0131da askeri operasyonu muazzam maliyetlere neden olmu\u015ftur. Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n 2011’de ba\u015flamas\u0131ndan bu yana, T\u00fcrkiye Esad kar\u015f\u0131t\u0131 g\u00fc\u00e7lere s\u00fcrekli olarak mali ve askeri yard\u0131m sa\u011flam\u0131\u015f ve bu da mali y\u00fck\u00fcn\u00fc daha da art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131 T\u00fcrkiye’nin \u00e7ok say\u0131da m\u00fclteciyi kabul etmesine yol a\u00e7m\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye’yi d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck m\u00fclteci ev sahibi \u00fclkesi haline getirmi\u015ftir. \u0130statistikler, Mart 2021 itibar\u0131yla T\u00fcrkiye’nin 3,6 milyondan fazla Suriyeli m\u00fclteciyi kabul etti\u011fini ve sa\u011fl\u0131k, bar\u0131nma ve e\u011fitimleri i\u00e7in 40 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde \u00f6deme yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. AB baz\u0131 yard\u0131mlar sa\u011flasa da, \u00e7ok say\u0131da m\u00fclteci T\u00fcrkiye’nin ekonomisi ve toplumu \u00fczerinde muazzam bir bask\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, T\u00fcrkiye’nin askeri operasyonlar\u0131 defalarca uluslararas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 tetiklemi\u015f ve \u00fclkeden sermaye \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ABD, T\u00fcrkiye’nin Rus yap\u0131m\u0131 S-400 f\u00fcze sistemi sat\u0131n almas\u0131 nedeniyle T\u00fcrkiye’ye yapt\u0131r\u0131m uygulam\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye’ye silah sat\u0131\u015flar\u0131n\u0131 azaltmakla tehdit etmi\u015ftir. Bu t\u00fcr yapt\u0131r\u0131mlar, T\u00fcrkiye’den yerli ve yabanc\u0131 sermayenin \u00e7ekilmesini ve liran\u0131n de\u011fer kayb\u0131n\u0131 daha da k\u00f6t\u00fcle\u015ftirmi\u015f ve T\u00fcrkiye’nin k\u0131r\u0131lgan ekonomisini daha da olumsuz etkilemi\u015ftir. Bu, T\u00fcrkiye’nin Suriye politikas\u0131n\u0131n k\u0131sa vadede jeopolitik varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131rm\u0131\u015f olsa da, uzun vadeli maliyetlerin bunu s\u00fcrd\u00fcrme kapasitesini a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve marjinal faydalar\u0131n azalmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

2. “S\u0131f\u0131r sorun diplomasisi” iflas ve tecrit riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunuyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi ilk iki d\u00f6neminde, “kom\u015fularla s\u0131f\u0131r sorun” diplomatik ilkesine ba\u011fl\u0131 kalarak kom\u015fu \u00fclkelerle ili\u015fkileri aktif olarak iyile\u015ftirmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

 Bu, Suriye ile siyasi uzla\u015fma ve Yunanistan ve Ermenistan gibi \u00fclkelerle gergin ili\u015fkilerin iyile\u015fmesiyle sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, b\u00f6lgesel durumdaki dramatik de\u011fi\u015fiklikler bu idealize edilmi\u015f \u00f6n ko\u015fulu parampar\u00e7a etmi\u015ftir. “S\u0131f\u0131r sorun” ilkesi, sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc i\u00e7in uygun ko\u015fullar yaratmadan \u00f6nce, Orta Do\u011fu’da bir dizi siyasi \u00e7alkant\u0131 meydana geldi. Suriye i\u00e7 sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklendi, K\u00fcrt sorunu uluslararas\u0131la\u015ft\u0131, b\u00f6lgede \u0130slam i\u00e7indeki mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fmalar t\u0131rmand\u0131 ve Erdo\u011fan rejiminin d\u0131\u015f politikas\u0131 giderek “\u00e7ok tarafl\u0131l\u0131ktan” “g\u00fc\u00e7l\u00fc milliyet\u00e7ili\u011fe” kayd\u0131 ve bu, “s\u0131f\u0131r sorun” ilkesiyle \u00e7eli\u015fti. Sonu\u00e7ta AK Parti h\u00fck\u00fcmeti, mevcut d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 “de\u011ferli yaln\u0131zl\u0131k” olarak nitelendirdi.<\/p>\n\n\n\n

“De\u011ferli yaln\u0131zl\u0131k” diplomatik zihniyeti alt\u0131nda T\u00fcrkiye, “muhalefeti destekleme ve mevcut h\u00fck\u00fcmeti devirme” kurallar\u0131na g\u00f6re oynamaya devam etmi\u015ftir. M\u0131s\u0131r’da Mursi iktidardan uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra bile T\u00fcrkiye, M\u0131s\u0131r M\u00fcsl\u00fcman Karde\u015fler’i desteklemeye devam ediyor.  Rusya, Libya Ulusal Ordusu’nu desteklemek i\u00e7in Suriye’ye m\u00fcdahale ettikten sonra bile T\u00fcrkiye, Rusya ile birden fazla cephede rekabet stratejik duru\u015funu s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor… Erdo\u011fan h\u00fck\u00fcmeti ile M\u0131s\u0131r, Suudi Arabistan ve \u0130srail gibi b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki ili\u015fki s\u0131k s\u0131k dalgalanmakta ve hatta belirli anlarda gerginle\u015fmektedir. Bu gerginli\u011fin arkas\u0131nda, \u00f6z\u00fcnde, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgesel d\u00fczeni yeniden \u015fekillendirme giri\u015fimi ile di\u011fer b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin kazan\u0131lm\u0131\u015f \u00e7\u0131karlar\u0131 aras\u0131ndaki derin \u00e7eli\u015fki yatmaktad\u0131r. Arap Bahar\u0131’n\u0131 takip eden g\u00fc\u00e7 m\u00fccadeleleri ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7indeki s\u00f6ylem hakimiyeti yar\u0131\u015f\u0131 gibi \u00e7oklu fakt\u00f6rler, T\u00fcrkiye’nin \u00e7evre diplomasisinde \u00f6nemli \u00e7alkant\u0131lara neden olmu\u015ftur. Yunanistan, M\u0131s\u0131r ve \u0130srail taraf\u0131ndan olu\u015fturulan Do\u011fu Akdeniz ittifak\u0131 da do\u011frudan T\u00fcrkiye’yi hedef almaktad\u0131r. Son y\u0131llarda T\u00fcrkiye, BAE, Suudi Arabistan ve \u0130srail ile ili\u015fkilerini yumu\u015fatarak diplomatik izolasyondan kurtulmak i\u00e7in durumunu iyile\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fsa da, mezhepsel \u00e7at\u0131\u015fmalar ve Orta Do\u011fu \u00fclkeleri aras\u0131ndaki jeopolitik rekabet gibi yap\u0131sal \u00e7eli\u015fkilerin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hala zordur.<\/p>\n\n\n\n

V. Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

“T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131”, Erdo\u011fan’\u0131n T\u00fcrkiye’nin gelece\u011fi i\u00e7in tasarlad\u0131\u011f\u0131 pland\u0131r ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir stratejik g\u00fcvenin tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Erdo\u011fan, T\u00fcrkiye’nin “ba\u015fkalar\u0131n\u0131 takip eden” de\u011fil, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n takip etti\u011fi bir ulus haline geldi\u011fini d\u00fcnyaya ilan etmeye \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Mevcut Bat\u0131 merkezli uluslararas\u0131 sistemden \u00e7ok kutuplu bir sisteme ge\u00e7i\u015f zemininde, k\u00fcresel uluslararas\u0131 sistemin yap\u0131bozumu ve yeniden in\u015fas\u0131, b\u00f6lgesel g\u00fc\u00e7lerin uluslararas\u0131 ili\u015fkileri y\u00f6netmesi i\u00e7in daha fazla alan yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Fakat, T\u00fcrkiye’nin \u00f6zg\u00fcn co\u011frafi konumu, kilit bir jeopolitik \u00fclke olma stat\u00fcs\u00fcnden ka\u00e7mas\u0131n\u0131 ve b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 oyununun d\u0131\u015f\u0131nda kalmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. “T\u00fcrk Y\u00fczy\u0131l\u0131”n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmenin temel bir yolu olarak stratejik \u00f6zerklik, T\u00fcrkiye’nin mevcut Orta Do\u011fu ve uluslararas\u0131 durumdaki yeni de\u011fi\u015fikliklere, kalk\u0131nma ve g\u00fcvenlik aray\u0131\u015f\u0131na dayanarak g\u00f6sterdi\u011fi stratejik bir trenddir. Temel amac\u0131, ABD, Rusya ve Avrupa gibi b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lere olan yap\u0131sal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zmek ve b\u00f6lgesel liderli\u011fini ve k\u00fcresel etkisini yeniden \u015fekillendirmektir.<\/p>\n\n\n\n

Jeopolitik bir vizyon olarak T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi, “\u00f6nce ulusal \u00e7\u0131kar” olan bir \u00f6zerkliktir. Bat\u0131 sisteminden tamamen kopmadan, T\u00fcrkiye y\u00fcksek riskli diplomatik denge taktikleri, savunma sanayii ve ekonomide ba\u011f\u0131ms\u0131z kalk\u0131nma ve \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda kimlik seferberli\u011fi kullanarak geleneksel m\u00fcttefiklerine olan a\u015f\u0131r\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 dengelemekte ve b\u00f6ylece ulusal \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 maksimize etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Fakat, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131, orta g\u00fc\u00e7 bir \u00fclke olarak do\u011fas\u0131nda var olan s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 ve k\u00fcresel sisteme yap\u0131sal ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131tlanmaya devam etmektedir. NATO \u00e7er\u00e7evesinde g\u00fcvenlik i\u015fbirli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmesi ve ayn\u0131 zamanda Karadeniz sevkiyat arabuluculu\u011fu gibi konularda m\u00fczakereler yoluyla “sal\u0131ncak \u00fclke avantajlar\u0131” elde etmeye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 gerekmektedir. Bu nedenle, T\u00fcrkiye’nin stratejik \u00f6zerkli\u011fi, ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ile kendi kaderini tayin aras\u0131nda denge kuran “s\u0131n\u0131rl\u0131 bir \u00f6zerklik”tir ve bu “ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k i\u00e7inde \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131”, stratejik davran\u0131\u015flar\u0131nda s\u0131kl\u0131kla i\u015fbirli\u011fi ve \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n \u00e7eli\u015fkili bir birli\u011fi ile sonu\u00e7lanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye, stratejik \u00f6zerklik aray\u0131\u015f\u0131nda daha ustala\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak, ger\u00e7ek stratejik \u00f6zerkli\u011fi sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayaca\u011f\u0131, yaln\u0131zca Avrupa, Asya ve Afrika nezdindeki jeostratejik de\u011ferini g\u00fc\u00e7lendirme yetene\u011fine ba\u011fl\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131ndaki stratejik rekabetin yo\u011funlu\u011funa, b\u00f6lgesel \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yay\u0131lma etkilerini kontrol etme kapasitesine ve ayn\u0131 zamanda Erdo\u011fan’\u0131n, “Erdo\u011fanizmin ikili do\u011fas\u0131” ve “askeri-siyasi ili\u015fkilerin yeniden \u015fekillenmesi ve bunun alt\u0131nda yatan riskler” taraf\u0131ndan bi\u00e7imlenen gerilimleri ve T\u00fcrkiye’nin stratejik tercihlerini k\u0131s\u0131tlayan i\u00e7 siyasi gerilimleri etkili bir \u015fekilde y\u00f6netip y\u00f6netemeyece\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye i\u00e7in stratejik \u00f6zerklik, tek kutuplu uluslararas\u0131 d\u00fczenden \u00e7ok kutuplu bir d\u00fczene ge\u00e7i\u015fe uyum sa\u011flaman\u0131n bir yoludur. Jeopolitik ve tarihsel-k\u00fclt\u00fcrel stratejilerin ikili do\u011fas\u0131 taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131tlanan T\u00fcrkiye’nin, \u00e7e\u015fitli kimlik alg\u0131lar\u0131 ile evrensel ulusal \u00e7\u0131karlar aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7ler aras\u0131nda stratejik bir denge bulmas\u0131 gerekmektedir. Jeopolitik yeniden yap\u0131lanman\u0131n getirdi\u011fi s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zerkli\u011fin T\u00fcrkiye\u2019nin geleneksel yola ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131r\u0131p k\u0131ramayaca\u011f\u0131 ve ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k ve g\u00fcvenli\u011fe olan ikili ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n T\u00fcrkiye’nin d\u0131\u015f politika stratejisinin \u00f6zerkli\u011fini a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131p a\u015f\u0131nd\u0131rmayaca\u011f\u0131, T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgesel ve k\u00fcresel siyasi etkisini \u015fekillendirecek \u00e7ok \u00f6nemli fakt\u00f6rler olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrkiye’nin Stratejik \u00d6zerkli\u011fi ve Bu \u00d6zerkli\u011fin K\u0131s\u0131tlar\u0131 Yazarlar Hakk\u0131nda Zhao Juanjuan, PhD, Zhengzhou \u00dcniversitesi Siyaset ve Kamu Y\u00f6netimi Fak\u00fcltesi’nde \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi ve Zhengzhou \u00dcniversitesi \u00c7a\u011fda\u015f Kapitalizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131d\u0131r. Wang Huan, PhD, Xi’an Jiaotong \u00dcniversitesi Marksizm Okulu’nda Yard\u0131mc\u0131 Do\u00e7enttir. Arap D\u00fcnyas\u0131 Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, Say\u0131 2, 2026 \u00d6zet B\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 rekabetinin derinle\u015fmesi ve Orta Do\u011fu’nun jeopolitik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,53],"tags":[],"class_list":["post-6600","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6600"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6601,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6600\/revisions\/6601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}