{"id":6630,"date":"2026-07-13T01:09:51","date_gmt":"2026-07-13T01:09:51","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6630"},"modified":"2026-07-13T01:09:51","modified_gmt":"2026-07-13T01:09:51","slug":"diyalektigi-calismalarimiza-uygularken-dikkat-edilmesi-gereken-sorunlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6630","title":{"rendered":"Diyalekti\u011fi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Sorunlar"},"content":{"rendered":"\n

Diyalekti\u011fi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Sorunlar<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Prof. Sun Zhengyu, Jilin \u00dcniversitesi Diyalektik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Derleyen Cem K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
Bu metin Xi Jinping ve Siyasi B\u00fcrodaki \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131na 2015 yl\u0131n\u0131da verilen bir kolektif e\u011fitim seminerinden derlenmi\u015ftir.<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Materyalist Diyalekti\u011fin Pratikte Uygulanmas\u0131<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
    <\/ol>\n\n\n\n

    Lenin, “diyalekti\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fcn birin (birli\u011fin) iki par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnmesi ve \u00e7eli\u015fen par\u00e7alar\u0131n kavranmas\u0131 ve g\u00f6r\u00fclmesi” oldu\u011funu belirtmi\u015f ve kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi yasas\u0131n\u0131n diyalektik materyalizmin \u00f6z\u00fc ve merkezi \u00e7ekirde\u011fi oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, diyalekti\u011fin teorik sistemini, \u00e7eli\u015fki teorisinin stat\u00fcs\u00fcn\u00fc ve rol\u00fcn\u00fc ve \u00e7eli\u015fki analizi y\u00f6nteminin sorunlar\u0131 analiz etmek ve \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in bilin\u00e7li bir \u015fekilde uygulanmas\u0131n\u0131 derinlemesine anlamam\u0131z ve kavramam\u0131z i\u00e7in do\u011fru ideolojik bir rehber sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      <\/ol>\n\n\n\n

      Kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi yasas\u0131, diyalektik sistemde birka\u00e7 nedenden dolay\u0131 merkezi bir konumdad\u0131r. Birincisi, bu yasa \u015feylerin hareketinin ve geli\u015fiminin kayna\u011f\u0131n\u0131, geli\u015fimin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve \u00f6z\u00fcn\u00fc ortaya koyar. Do\u011fada, t\u00fcm maddi \u015feylerin hareketi kar\u015f\u0131tlar\u0131n m\u00fccadelesiyle de\u011fi\u015fir ve geli\u015fir. Benzer \u015fekilde, insanl\u0131k tarihinin ilerlemesi ve geli\u015fimi, i\u00e7sel \u00e7eli\u015fkilerden -\u00fcretici g\u00fc\u00e7ler ve \u00fcretim ili\u015fkileri aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili hareketten- kaynaklan\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle, her \u015feyin geli\u015fimi, \u015feylerin \u00e7eli\u015fkili hareketine dayan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      \u0130kincisi, kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi yasas\u0131, bize diyalekti\u011fin di\u011fer temel yasalar\u0131n\u0131 ve kategorilerini anlamak i\u00e7in bir “alt\u0131n anahtar” sa\u011flar. Bu, diyalekti\u011fin di\u011fer yasalar\u0131yla paralel veya yan yana de\u011fildir. Niceli\u011fin niteli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc, olumsuzlaman\u0131n olumsuzlanmas\u0131, olgu ve \u00f6z, sebep ve sonu\u00e7, rastlant\u0131 ve zorunluluk gibi diyalekti\u011fin di\u011fer yasalar\u0131 ve kategorileri nihayetinde z\u0131tlar\u0131n birli\u011fi yasas\u0131na tabidir; bunlar\u0131n hepsi bu temel yasan\u0131n tezah\u00fcrleri ve a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Marx, Kapital<\/em>‘in \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: “Ekonomik bi\u00e7imlerin (formlar\u0131n) analizinde ne mikroskop kullan\u0131labilir ne de kimyasal ay\u0131ra\u00e7lar. Her ikisinin yerini soyutlama g\u00fcc\u00fc almal\u0131d\u0131r.” “Soyutlama g\u00fcc\u00fc”, nesnelerin \u00e7eli\u015fkili hareketini kavramak ve analiz etmek i\u00e7in kavramlar\u0131 ve kategorileri kullanan teorik d\u00fc\u015f\u00fcnmedir. Teorik d\u00fc\u015f\u00fcnme, toplumsal olgular\u0131 analiz etmede ve toplumsal sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmede son derece b\u00fcy\u00fck bir pratik ve ger\u00e7ek \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fin d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini ve temel kategorilerini kullanmak, sorunlar\u0131 \u00e7eli\u015fki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla analiz etmektir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

       “\u00c7eli\u015fki” soyut de\u011fil, somuttur. Nesnelerin \u00e7eli\u015fkilerini kavramak ve analiz etmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle \u00e7eli\u015fkiyi olu\u015fturan “ba\u011flant\u0131 halkalar\u0131n\u0131” yakalamak ve somut bir kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc olu\u015fturmak gerekir. Son d\u00f6nemde Genel Sekreter Xi Jinping, \u00e7e\u015fitli “ba\u011flant\u0131 halkalar\u0131” \u00fczerinden \u00fclkemizin gelece\u011fini ve kaderini ilgilendiren bir dizi \u00f6nemli sorunu ortaya koymu\u015f ve analiz etmi\u015ftir: Reform ve d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma \u00f6ncesi ve sonras\u0131 iki d\u00f6nemin de\u011ferlendirilmesi sorununda “iki d\u00f6nemin de birbirini yads\u0131yamayaca\u011f\u0131” ilkesinin nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131; kapsaml\u0131 reform ve d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma sorununun kavranmas\u0131nda, zihinleri \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmek ile hakikati olgular\u0131n ard\u0131nda arama aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, b\u00fct\u00fcnsel ilerleme ile kilit noktalarda at\u0131l\u0131m yapma aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, \u00fcst d\u00fczey tasar\u0131m ile ta\u015flar\u0131 yoklayarak nehri ge\u00e7me aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, cesaretin b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 ile ad\u0131mlar\u0131n sa\u011flam olmas\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, reform, kalk\u0131nma ve istikrar aras\u0131ndaki ili\u015fkinin nas\u0131l do\u011fru ele al\u0131naca\u011f\u0131; \u00f6nderlik sanat\u0131nda, durumu netle\u015ftirme temelinde, nas\u0131l kapsay\u0131c\u0131 bir planlama yap\u0131laca\u011f\u0131, genel dengenin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131, kilit noktalar\u0131n nas\u0131l \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 ve genel durumun nas\u0131l y\u00f6nlendirilece\u011fi gibi. \u00c7eli\u015fen iki taraf\u0131 belirli “ba\u011flant\u0131 halkalar\u0131” \u00fczerinden kavramak, somut sorunlar\u0131n somut analizini yapmaktan ibaret olan diyalekti\u011fin ya\u015fayan ruhunu somutla\u015ft\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Sorunlar\u0131 \u00e7eli\u015fki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla analiz ederken en \u00f6nemli \u015fey, materyalist diyalekti\u011fin “iki nokta teorisini” ve kilit nokta teorisini” kavramak ve uygulamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Nesnel \u015feylerin i\u00e7erdi\u011fi \u00e7ok say\u0131da \u00e7eli\u015fme i\u00e7inde pek \u00e7ok \u00e7eli\u015fki bir arada bulunur, ancak bunlar\u0131n i\u00e7inde mutlaka bir tanesi ba\u015f \u00e7eli\u015fkidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      “Bu ba\u015f \u00e7eli\u015fki, kavran\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde sorunlar kolayl\u0131kla \u00e7\u00f6z\u00fclebilir.” Ayn\u0131 zamanda “\u00e7eli\u015fen iki y\u00f6nden biri mutlaka ana veya ba\u015fat y\u00f6nd\u00fcr, di\u011feri ise ikincil y\u00f6nd\u00fcr”. “Bir \u015feyin niteli\u011fini, esas olarak, egemen duruma ge\u00e7en \u00e7eli\u015fkinin ana y\u00f6n\u00fc belirler.”<\/p>\n\n\n\n

      Birincisi \u00e7ok say\u0131daki \u00e7eli\u015fki i\u00e7inden t\u00fcm d\u00fc\u015f\u00fcnce g\u00fcc\u00fcm\u00fczle ba\u015f \u00e7eli\u015fkiyi bulup \u00e7\u0131karmak, ikincisi \u00e7eli\u015fen iki taraf i\u00e7inden t\u00fcm \u00e7abayla \u00e7eli\u015fkinin ana y\u00f6n\u00fcn\u00fc yakalamak; i\u015fte bu, “iki nokta” i\u00e7inden hangisinin kilit nokta teorisidir\u201d. Pratik \u00e7al\u0131\u015fmalarda “iki nokta teorisine” ve kilit nokta teorisine” ba\u011fl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda kilit noktalar yakalanabilir, zorluklar a\u015f\u0131labilir ve genel duruma h\u00e2kim olunabilir.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6rne\u011fin adalet ve verimlilik ili\u015fkisini ele al\u0131rken, ne sadece verimlili\u011fi vurgulay\u0131p adaleti g\u00f6z ard\u0131 edebiliriz ne de sadece adaleti vurgulay\u0131p verimlili\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edebiliriz. \u0130\u015fte bu \u201ciki nokta teorisidir\u201d, de\u011ferlendirmelerimizde \u00e7eli\u015fmenin iki yan\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z; yani b\u00fct\u00fcn\u00fc g\u00f6rmeliyiz. Kilit nokta teorisi ise iki yandan hangisine odaklanmam\u0131z gerekti\u011fini   bulmakt\u0131r. Ekonomik ve toplumsal geli\u015fimin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131na g\u00f6re, toplumun ba\u015f \u00e7eli\u015fkisi ile ba\u015f \u00e7eli\u015fkisinin d\u0131\u015favurum bi\u00e7imlerinde meydana gelen de\u011fi\u015fime g\u00f6re, baz\u0131 durumlarda verimlili\u011fe odaklan\u0131p onu kilit nokta olarak ele alabiliriz, fakat bu kilit noktaya (verimlili\u011fe) odaklan\u0131rken bu noktaya a\u011f\u0131rl\u0131k verirken di\u011fer noktay\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

      Kapsaml\u0131 nitelik g\u00f6steren \u00f6nemli reformlar\u0131n derinle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde; denge ile dengesizlik \u00e7eli\u015fkisi, kalk\u0131nma ile yeniden kalk\u0131nma \u00e7eli\u015fkisi, ilerleme ile \u00f6denecek bedel \u00e7eli\u015fkisi, verimlilik ile adalet \u00e7eli\u015fkisi s\u00fcrecin ba\u015f\u0131ndan sonuna kadar varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

       “D\u00fcnyada mutlak anlamda dengeli geli\u015fen hi\u00e7bir \u015fey yoktur.”<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Herhangi bir \u015feyin herhangi bir a\u015famas\u0131nda denge ile dengesizlik \u00e7eli\u015fkisi mevcuttur; bir a\u015famada dengeli kalk\u0131nma y\u00fcr\u00fct\u00fcp ba\u015fka bir a\u015famada dengesiz kalk\u0131nma y\u00fcr\u00fctmek diye bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fildir. Denge ile dengesizlik \u00e7eli\u015fkisini ele alman\u0131n anahtar\u0131, kapsay\u0131c\u0131 bir planlama yapmakt\u0131r. Kapsay\u0131c\u0131 planlamaya ba\u011fl\u0131 kalmak; materyalist diyalekti\u011fin evrensel ba\u011flant\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sad\u0131k kalmay\u0131, b\u00fct\u00fcn\u00fc temel almay\u0131, genel duruma h\u00e2kim olmay\u0131, koordineli planlama yapmay\u0131 ve b\u00fct\u00fcnsel i\u015flev ile fayda sa\u011flaman\u0131n en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc aramaya \u00e7abalamay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

      Herhangi bir \u015feyin geli\u015fimi yaln\u0131zca sistematik bir niteli\u011fe sahip de\u011fil, ayn\u0131 zamanda s\u00fcre\u00e7sel bir niteli\u011fe de sahiptir; bu da kalk\u0131nma ile yeniden kalk\u0131nma \u00e7eli\u015fkisini olu\u015fturur. \u015eeylerin geli\u015fimi her zaman olas\u0131l\u0131ktan ger\u00e7ekli\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, bug\u00fcnden gelece\u011fe do\u011fru ilerler. Mevcut ger\u00e7eklikteki kalk\u0131nma gelecekteki yeniden kalk\u0131nmay\u0131 belirlerken; gelecekteki yeniden kalk\u0131nma da mevcut ger\u00e7eklikteki kalk\u0131nman\u0131n zorunlu trendi olarak bizzat bu ger\u00e7ek kalk\u0131nmay\u0131 belirler. Bu durum, hem mevcut ger\u00e7ek kalk\u0131nman\u0131n durumuna g\u00f6re gelecekteki yeniden kalk\u0131nman\u0131n tasarlanmas\u0131n\u0131, hem de gelecekteki kalk\u0131nma hedefleri ve kalk\u0131nma stratejilerine g\u00f6re mevcut ger\u00e7ek kalk\u0131nman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce yap\u0131s\u0131 ile mekanizmalar\u0131n\u0131n d\u00fczenlenmesini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

      Tarih kendi ilerlemesini her zaman bir t\u00fcr gerileme bi\u00e7iminde ger\u00e7ekle\u015ftirir; tek yanl\u0131l\u0131k tarihsel geli\u015fimin bir bi\u00e7imidir. \u0130\u015fte bu, kalk\u0131nma s\u00fcrecindeki ilerleme ile ilerleme i\u00e7in \u00f6denecek bedel aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkidir. Kalk\u0131nma s\u00fcrecindeki her ilerleme, belirli bir bedel \u00f6denmesi \u00f6n ko\u015fuluna dayan\u0131r. En k\u00fc\u00e7\u00fck bedelle en b\u00fcy\u00fck ilerlemeyi elde etmek i\u00e7in; prati\u011fe girmeden \u00f6nce bedelin bilimsel olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi, pratik s\u0131ras\u0131nda bedelin etkin bir \u015fekilde kontrol edilmesi ve pratikten sonra bedelin aktif bir \u015fekilde telafi edilmesi gerekir. “Cesaretin b\u00fcy\u00fck olmas\u0131, ad\u0131mlar\u0131n sa\u011flam olmas\u0131” ilkesi, kalk\u0131nma s\u00fcrecindeki ilerleme ile \u00f6denecek bedel aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkili ili\u015fkinin derinlemesine anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve pratik d\u00fczeyde kavrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Toplumsal geli\u015fimde, \u00f6zellikle de b\u00fcy\u00fck ve kapsaml\u0131 reformlar\u0131n derinle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde, verimlilik ile adalet her zaman \u00f6nemli bir \u00e7eli\u015fki \u00e7iftidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Verimlilik, insan\u0131n pratik faaliyetleriyle ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi medeniyet ilerlemesinin temel g\u00f6stergesidir; insan\u0131n medeniyet ilerlemesini sa\u011flamak i\u00e7in kaynaklar\u0131 kontrol etmesinin ve tahsis etmesinin somut bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Adalet ise toplum \u00fcyelerinin, olu\u015fturulan medeniyet ilerlemesinden e\u015fit hak ve \u00e7\u0131karlarla faydalanmas\u0131d\u0131r. \u00c7\u0131kar ili\u015fkilerindeki adalet, pratik \u00f6znesinin \u00f6zerkli\u011fini, inisiyatifini ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011frudan etkiler; adalete dayal\u0131 olarak medeniyetin kazan\u0131mlar\u0131ndan faydalanman\u0131n maddi temeli ancak verimlili\u011fin s\u00fcrekli art\u0131r\u0131lmas\u0131yla sa\u011flanabilir. Kalk\u0131nman\u0131n adil olmas\u0131 ve ak\u0131lc\u0131l\u0131\u011f\u0131, verimlilik ile adaletin diyalektik birli\u011finde yatar. Reformun odak noktas\u0131, bir yandan toplum \u00fcyelerinin medeniyet kazan\u0131mlar\u0131ndan e\u015fit bir \u015fekilde yararlanma adaletini sa\u011flamak, di\u011fer yandan da toplumun genel geli\u015fimini te\u015fvik etmek i\u00e7in toplum \u00fcyelerinin inisiyatifini ve yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sergilemelerini sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      Adalet, do\u011fruluk ve e\u015fitlik, ortalamac\u0131l\u0131k (mutlak e\u015fitlik\u00e7ilik) demek de\u011fildir. D\u00fcnyada hi\u00e7bir zaman mutlak e\u015fitlik var olmam\u0131\u015ft\u0131r. E\u015fitlik, her zaman e\u015fitsizli\u011fi de\u011fi\u015ftiren bir varolu\u015f bi\u00e7imidir. S\u00fcre\u00e7 e\u015fitli\u011fi ve f\u0131rsat e\u015fitli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 temelinde esasa ili\u015fkin (substantial\/ ger\u00e7ek\/temelsel) e\u015fitli\u011fi te\u015fvik etmek, kapsaml\u0131 reformlar\u0131n derinle\u015ftirilmesinin temel g\u00f6revidir.<\/p>\n\n\n\n

      2. Materyalist Diyalekti\u011fin Temel Kategorilerini Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Baz\u0131 Sorunlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fin temel kategorileri, insanlar\u0131n pratik sorunlar\u0131 analiz etmek ve \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel ara\u00e7lard\u0131r. Bu temel kategorileri pratikte uygularken, onlar\u0131 geli\u015fme yasalar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kavramak, diyalektik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sad\u0131k kalmak ve somut sorunlar\u0131n somut analizini yapmakta \u0131srar etmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

      Birincisi, temel kategorileri geli\u015fme yasalar\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kavramak gerekir; temel yasalar ile temel kategoriler birbirinden kopar\u0131lamaz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

       Materyalist diyalekti\u011fin kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi yasas\u0131, niceliksel ve niteliksel de\u011fi\u015fimlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yasas\u0131 ve yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 yasas\u0131, temel kategorilerle kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r, birbirlerini kapsarlar ve birbirlerine n\u00fcfuz ederler.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6rne\u011fin, neden ve sonu\u00e7 kategori \u00e7iftini kavrar ve uygularken, bunlar\u0131n kar\u015f\u0131tlar\u0131n birli\u011fi ili\u015fkisi i\u00e7inde oldu\u011funu g\u00f6rmek, nedenden sonuca giden s\u00fcrecin niceliksel de\u011fi\u015fimden niteliksel de\u011fi\u015fime uzanan bir s\u00fcreci bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek ve bu s\u00fcrecin yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131ndan olu\u015fan dolamba\u00e7l\u0131 ve karma\u015f\u0131k bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

      Ba\u015fka bir \u00f6rnek vermek gerekirse, tarihsel geli\u015fimde yads\u0131man\u0131n yads\u0131nmas\u0131 yasas\u0131 kendini tam da bir dizi rastlant\u0131 ile zorunluluk, olas\u0131l\u0131k ile ger\u00e7eklik arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6sterir. Tarihin genel gidi\u015fat\u0131 dolamba\u00e7l\u0131d\u0131r, ancak yeni \u015feylerin eski \u015feylerin yerini almas\u0131 \u015feklindeki temel y\u00f6n asla de\u011fi\u015fmez.<\/p>\n\n\n\n

      \u0130kincisi, temel kategorileri diyalektik bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla kavramak gerekir; materyalist diyalekti\u011fin temel kategorileri dondurulup kal\u0131pla\u015ft\u0131r\u0131lamaz (form\u00fclle\u015ftirilemez).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Engels’in belirtti\u011fi gibi, e\u011fer diyalektik “herhangi bir konuya giydirilebilecek kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f bir form\u00fcl”, “d\u00fc\u015f\u00fcnce ve pozitif bilgi eksikli\u011fi oldu\u011funda aray\u0131 doldurmak i\u00e7in kullan\u0131lacak bir kelime ve al\u0131nt\u0131 da\u011farc\u0131\u011f\u0131” olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, diyalektik ya\u015fama g\u00fcc\u00fcn\u00fc yitirir.<\/p>\n\n\n\n

      Nesnel \u015feyler \u00e7eli\u015fkilerle doludur; ger\u00e7ek diyalektik bizzat ara\u015ft\u0131rma nesnesinin karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 analiz etmeli ve temel kategorileri esnek ve somut bir \u015fekilde uygulamal\u0131d\u0131r. Temel kategorileri diyalektik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla kavramak i\u00e7in, iki kutuplu kar\u015f\u0131tl\u0131k \u015feklindeki, “ya o ya bu” diyen metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi mutlaka a\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6rne\u011fin, bi\u00e7im ve i\u00e7erik kategori \u00e7ifti, “ya o ya bu” d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle anla\u015f\u0131lamaz ve kavranamaz. Bir sanat eserinin iyi bir sanatsal bi\u00e7imi yoksa, d\u00fc\u015f\u00fcnsel i\u00e7eri\u011fi ne kadar iyi olursa olsun o bir \u015faheser say\u0131lamaz. Aksine, e\u011fer sadece sanatsal bi\u00e7imin \u015fatafat\u0131 pe\u015finde ko\u015fulur ve derin bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel i\u00e7erik bar\u0131nd\u0131rmazsa, b\u00f6yle bir eserin ruhu olmaz, insanlar\u0131 derinden etkilemesi zordur ve birinci s\u0131n\u0131f bir eser say\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n

      \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, temel kategorileri somut bir \u015fekilde kavramakta \u0131srar etmek gerekir; somut analizin yerine soyut kavramlar konulamaz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Lenin \u015f\u00f6yle belirtir: “Marksizmin en temel unsuru, Marksizmin ya\u015fayan ruhu; somut ko\u015fullar\u0131n somut tahlilini yapmakt\u0131r.” Ger\u00e7ekli\u011fin bizzat kendisi son derece karma\u015f\u0131kt\u0131r; \u015feyler yaln\u0131zca karma\u015f\u0131k fenomenler\/olgular olarak tezah\u00fcr etmez, ayn\u0131 zamanda kendi varl\u0131klar\u0131n\u0131 belirleyen bir \u00f6ze de sahiptirler; yaln\u0131zca kendilerini ifade eden bi\u00e7imleri de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendilerini olu\u015fturan i\u00e7erikleri de vard\u0131r; yaln\u0131zca kendi i\u00e7lerinde var olan i\u00e7sel nedenleri de\u011fil, d\u0131\u015fsal nedenleri de bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar; yaln\u0131zca evrenselli\u011fi i\u00e7ermez, tikelli\u011fi (\u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fc) de sergilerler. Bu nedenle, nesneleri kavramak i\u00e7in temel kategorileri uygularken, nesnelerin durumu somut olarak analiz edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

      Temel kategorileri somut olarak kavrarken, “iki nokta teorisi” ile \u201ckilit nokta teorisinin” birli\u011fine ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmal\u0131d\u0131r; \u00e7ok say\u0131daki \u00e7eli\u015fki i\u00e7inden t\u00fcm ara\u015ft\u0131rma g\u00fcc\u00fcm\u00fczle ba\u015f \u00e7eli\u015fkiyi bulup \u00e7\u0131karmak ve \u00e7eli\u015fen iki taraf i\u00e7inden t\u00fcm \u00e7abayla \u00e7eli\u015fkinin ana y\u00f6n\u00fcn\u00fc yakalamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

      \u00d6rne\u011fin adalet ve verimlilik ili\u015fkisini ele al\u0131rken, ne sadece verimlili\u011fi vurgulay\u0131p adaleti g\u00f6z ard\u0131 edebiliriz ne de sadece adaleti vurgulay\u0131p verimlili\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edebiliriz  \u0130\u015fte bu iki nokta teorisidir, de\u011ferlendirmelerimizde \u00e7eli\u015fmenin iki yan\u0131n\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131y\u0131z. Ekonomik ve toplumsal geli\u015fimin farkl\u0131 a\u015famalar\u0131na g\u00f6re, toplumun ba\u015f \u00e7eli\u015fkisi ile ba\u015f \u00e7eli\u015fkisinin d\u0131\u015favurum bi\u00e7imlerinde meydana gelen de\u011fi\u015fime g\u00f6re, baz\u0131 durumlarda verimlili\u011fe odaklan\u0131p onu kilit nokta olarak ele alabiliriz, fakat bu kilit noktaya (verimlili\u011fe) odaklan\u0131rken bu noktaya a\u011f\u0131rl\u0131k verirken di\u011fer noktay\u0131 unutmamal\u0131y\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

      Not: Burada tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ba\u015f \u00e7eli\u015fme kavram\u0131 ile toplumun ba\u015f \u00e7eli\u015fmesi kavram\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Bir toplumun ba\u015f \u00e7eli\u015fmesi \u00fclkenin i\u00e7 ve d\u0131\u015f ekonomik-sosyal-tarihsel de\u011ferlendirmesi sonucu ke\u015ffedilir: bu de\u011ferlendirme en \u00f6nemli \u00e7eli\u015fmelerin durumunu ve bunlar i\u00e7inde hangisinin en \u00f6nemli oldu\u011funun ke\u015ffedilmesidir. Toplumun <\/strong>ba\u015f \u00e7eli\u015fmesi sabit de\u011fildir; d\u00fcnyada i\u00e7inde bulunulan \u00e7a\u011fa ve \u00fclkenin i\u00e7inde bulundu\u011fu en b\u00fcy\u00fck soruna g\u00f6re de\u011fi\u015fir. K\u0131saca, ba\u015f \u00e7eli\u015fme  toplumun o anki en acil yaras\u0131d\u0131r. Verimlilik ve adalet ise bu yaray\u0131 sarmak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki ila\u00e7t\u0131r; hangi ilaca daha \u00e7ok ihtiya\u00e7 varsa, o d\u00f6nem o “odak noktas\u0131” olur. \u00d6rne\u011fin \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n tekelci kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyeti ve tekelci sermaye birikimi ile halk\u0131n refah\u0131 ve insani ihtiya\u00e7lar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fki ba\u015f toplumun ba\u015f \u00e7eli\u015fmesidir. Ya da daha geni\u015f ifadeyle, mevcut ekonomik yap\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015f kurallar\u0131 ile halk\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkidir. Verimlilik, bu gerici sistem i\u00e7inde ‘sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015fen zaman ve emektir’. Yani belirli bir girdiyle ne kadar k\u00e2r elde edildi\u011fidir. Adalet ise, bu gerici sistem i\u00e7inde k\u00e2rdan kimin ne kadar pay alaca\u011f\u0131, f\u0131rsat e\u015fitli\u011finin nas\u0131l sa\u011flanaca\u011f\u0131 \u00fczerine kuruludur.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Dolay\u0131s\u0131yla, bu gerici sistemde verimlilikten yana olmak sistemin ‘h\u0131z\u0131na’, adaletten yana olmak ise sistemin ‘istikrar\u0131 ve dengesine’ odaklanmakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla sistemden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak verimlilik ve sosyal adaleti tart\u0131\u015fmak gerici sistemin kendisini sorgulamaz; oysa ba\u015f \u00e7eli\u015fki, sistemin niteli\u011finde gizlidir. <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \u0130ki Nokta Teorisi (B\u00fct\u00fcnc\u00fcl Bak\u0131\u015f): burada \u201cYa tamamen verimlilik olsun, adaleti bo\u015f ver\u201d ya da \u201cTamamen adalet olmal\u0131, verimlili\u011fi bo\u015fver\u201d demek yanl\u0131\u015ft\u0131r anlam\u0131na gelir.  \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki kavram birbirine ba\u011fl\u0131d\u0131r; sadece verimlili\u011fe odaklan\u0131rsan toplumda huzursuzluk \u00e7\u0131kar, sadece adalete odaklan\u0131rsan ekonomi durur. Yani her zaman iki taraf\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmal\u0131s\u0131n (iki nokta teorisi).<\/p>\n\n\n\n

      \u0130kincisi (\u201cfarkl\u0131 a\u015famalara ve ba\u015f \u00e7eli\u015fkiye g\u00f6re de\u011fi\u015fir.\u201d) = Odak Noktas\u0131 veya \u201ckilit nokta teorisi\u201d (hangi y\u00f6ne a\u011f\u0131rl\u0131k verilecek)
      Burada devreye \u201codak noktas\u0131 veya kilit nokta teorisi\u201d girer. Toplum her d\u00f6nem ayn\u0131 sorunu ya\u015famaz: E\u011fer toplum \u00e7ok fakirle\u015fmi\u015fse ve herkes ekmek pe\u015findeyse, o d\u00f6nemde kilit y\u00f6n veya ba\u015fat y\u00f6n \u00fcretimdir; bu y\u00fczden verimlili\u011fe  daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k verilir. (odak nokta verimlilik olmal\u0131d\u0131r).<\/p>\n\n\n\n

      E\u011fer toplum zenginle\u015fmi\u015f ama gelir u\u00e7urumu \u00e7ok a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fsa, o d\u00f6nemin kilit sorun e\u015fitsizliktir; bu y\u00fczden adalete biraz daha fazla a\u011f\u0131rl\u0131k verilir. (odak veya ba\u015fat nokta adalettir\u2014odak noktas\u0131 teorisi).<\/p>\n\n\n\n

      \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama (\u201chem belirli bir noktaya a\u011f\u0131rl\u0131k vermeli hem b\u00fct\u00fcn\u00fc g\u00f6zetmeliyiz\u201d) = \u0130kisinin Birle\u015fimi; en can al\u0131c\u0131 nokta buras\u0131d\u0131r: A\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 verimlili\u011fe verdi\u011finde \u201cAdaleti tamamen unutal\u0131m\u201d demek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Ya da a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 adalete verdi\u011finde \u201c\u00dcretimi veya verimli\u011fi durdur\u201d demek yanl\u0131\u015ft\u0131r. Yani bask\u0131n olan y\u00f6n de\u011fi\u015fir, ama di\u011fer taraf h\u00e2l\u00e2 arka plandaki sorun olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fin temel kategorilerini bilin\u00e7li bir \u015fekilde kullanabilmek i\u00e7in, \u00f6ncelikle “diyalektik” hakk\u0131ndaki \u00e7e\u015fitli yanl\u0131\u015f anlamalar\u0131 ve \u00e7arp\u0131tmalar\u0131 netle\u015ftirmek gerekir. “Diyalekti\u011fi” “hokkabazl\u0131k” diyerek alaya almak evvelden beri kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bir durumdur. Pratik \u00e7al\u0131\u015fmalarda insanlar ve Parti, t\u0131pk\u0131 Engels’in sert bir dille ele\u015ftirdi\u011fi gibi, s\u0131kl\u0131kla diyalekti\u011fi “herhangi bir konuya giydirilebilecek kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f bir form\u00fcl”, “d\u00fc\u015f\u00fcnce ve pozitif bilgi eksikli\u011fi oldu\u011funda aray\u0131 doldurmak i\u00e7in kullan\u0131lacak bir kelime ve al\u0131nt\u0131 da\u011farc\u0131\u011f\u0131” sanmaktad\u0131rlar. Materyalist diyalekti\u011fin temel yasalar\u0131n\u0131 form\u00fclle\u015ftirmek, materyalist diyalekti\u011fin temel kategorilerini dondurmak, somut sorunlar\u0131n somut analizinden koparak her sorunda “bir yanda bu”, di\u011fer yanda “\u015fu var” demek, her mant\u0131\u011f\u0131 “iyi y\u00f6nler”, “k\u00f6t\u00fc y\u00f6nler” diye a\u00e7\u0131klamak… H\u00e2l b\u00f6yle olunca, insanlar\u0131n diyalekti\u011fi “hokkabazl\u0131k” sanmas\u0131na \u015fa\u015fmamak gerekir. Nesnel \u015feyler \u00e7eli\u015fkilerle doludur; ger\u00e7ek diyalektik, zaten karma\u015f\u0131k olan ara\u015ft\u0131rma nesnesini karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla ele almak, ara\u015ft\u0131rma nesnesinin kendi karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 analiz etmek ve buradan hareketle sorunu \u00e7\u00f6zecek y\u00f6ntemi bulmakt\u0131r. Sorunlar\u0131 materyalist diyalekti\u011fin temel kategorileriyle analiz ederken \u00f6ncelikle netle\u015ftirilmesi gereken \u015fey \u015fudur: Diyalektik k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne kopyalanacak bir form\u00fcl de\u011fil, esnek bir \u015fekilde kullan\u0131lacak bir y\u00f6ntemdir.<\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fin temel kategorilerini bilin\u00e7li bir \u015fekilde uygulamak, iki kutuplu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011fa dayanan, “ya o ya bu” diyen metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini a\u015fmak demektir.<\/p>\n\n\n\n

      Engels, metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7iminin “kesinlikle ba\u011fda\u015fmaz kar\u015f\u0131tl\u0131klar i\u00e7inde d\u00fc\u015f\u00fcnmek” oldu\u011funu, “evetse evettir, hay\u0131rsa hay\u0131rd\u0131r; bunun \u00f6tesi \u015feytandand\u0131r” dedi\u011fini belirtir. Bu “ya o ya bu” diyen d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi, “geni\u015f ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131na girer girmez”, “en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ser\u00fcvenlerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r”. Toplum kavray\u0131\u015f\u0131nda; k\u00fc\u00e7\u00fck benlik ile b\u00fcy\u00fck benlik (birey ile toplum), par\u00e7a ile b\u00fct\u00fcn, ge\u00e7ici olan ile uzun vadeli olan, ideal ile ger\u00e7eklik birbirinden keskin \u00e7izgilerle ayr\u0131labilir mi? Tarihin de\u011ferlendirilmesinde; liyakat ile kusur, ba\u015far\u0131 ile ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k, ilerleme ile gerileme, adalet ile adaletsizlik, e\u015fitlik ile e\u015fitsizlik, kalk\u0131nma ile bedel “ya o ya bu” \u015feklinde ele al\u0131nabilir mi? Sosyalizm ile kapitalizmin kavranmas\u0131nda; “her \u015feyde kapitalizmin z\u0131dd\u0131n\u0131 yapmak” sosyalizmin \u00f6z\u00fc olarak g\u00f6r\u00fclebilir mi? Sosyalizm, kapitalizm ile hem “e\u015fzamanl\u0131” bir kar\u015f\u0131tl\u0131k ili\u015fkisine, hem de kapitalizmle “artzamanl\u0131” bir evrimsel ili\u015fkiye sahip de\u011fil midir?<\/p>\n\n\n\n

      Sosyalizmin tarihsel zorunlulu\u011fu insan medeniyetinin b\u00fct\u00fcnsel ilerlemesinden kaynaklanm\u0131yor mu?  sosyalizmin \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, kapitalizm de d\u00e2hil olmak \u00fczere insan medeniyetinin t\u00fcm ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcmsemesinde yatm\u0131yor mu? Kapsaml\u0131 reformlar\u0131n derinle\u015ftirilmesi s\u00fcrecinde, “ta\u015flar\u0131 yoklayarak nehri ge\u00e7me” ile “\u00fcst d\u00fczey tasar\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendirme” aras\u0131ndaki ili\u015fkiye tam olarak nas\u0131l bak\u0131lmal\u0131d\u0131r? “Ta\u015flar\u0131 yoklayarak nehri ge\u00e7mek”, insan\u0131n pratik faaliyetleri ve tarihsel geli\u015fim s\u00fcreci i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f canl\u0131 bir metafordur; toplumsal geli\u015fim s\u00fcrecinde izlenecek kusursuz deneyimlerin ve eksiksiz modellerin hi\u00e7bir zaman olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir, yoksa teorinin prati\u011fe rehberlik etmesini ya da “tasar\u0131m\u0131n” pratik i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemi yads\u0131maz. “Ta\u015flar\u0131 yoklamak” asl\u0131nda “nehri ge\u00e7mek” i\u00e7indir; “nehri ge\u00e7mek” ise zaten amac\u0131, y\u00f6n\u00fc, ilkeleri ve felsefesi olan bir “\u00fcst d\u00fczey tasar\u0131md\u0131r”. “Ta\u015flar\u0131 yoklayarak nehri ge\u00e7mek”, aktif, proaktif ve sa\u011flam bir \u015fekilde “\u00fcst d\u00fczey tasar\u0131m” yapmaya y\u00f6nelik pratik bir felsefeyi temsil eder. Sorunlar\u0131 materyalist diyalekti\u011fin teorik d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle analiz etmek, temelinde; bir trendi kullanarak di\u011fer bir trendi \u00f6rtbas eden, bir u\u00e7tan di\u011fer uca savrulan metafizik d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini bilin\u00e7li olarak a\u015fmay\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fin temel kategorilerini bilin\u00e7li bir \u015fekilde uygularken, bu temel kategorilerin sentezlenerek uygulanmas\u0131na da dikkat edilmelidir. “Ger\u00e7eklik” son derece karma\u015f\u0131kt\u0131r. Ger\u00e7ekte var olan \u015feylerin yaln\u0131zca kendi i\u00e7lerinde var olan “i\u00e7sel nedenleri” de\u011fil, ayn\u0131 zamanda “d\u0131\u015fsal nedenleri” de vard\u0131r; yaln\u0131zca kendilerini karma\u015f\u0131k “fenomenler” olarak ifade etmekle kalmazlar, ayn\u0131 zamanda varl\u0131klar\u0131n\u0131 belirleyen bir “\u00f6ze” de sahiptirler; yaln\u0131zca kendilerini olu\u015fturan bir “i\u00e7eri\u011fe” de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendilerini d\u0131\u015fa vuran bir “bi\u00e7ime” de sahiptirler; yaln\u0131zca kendilerini sergileyen “ikincil ak\u0131mlar\u0131” de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kendilerini belirleyen “ana ak\u0131mlar\u0131” da vard\u0131r; yaln\u0131zca kendi \u00e7e\u015fitli “rastlant\u0131sall\u0131klar\u0131n\u0131” ger\u00e7ekle\u015ftirmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda kendi “zorunluluklar\u0131n\u0131” da belirlerler; yaln\u0131zca kendi “ger\u00e7ekliklerini” hayata ge\u00e7irmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda kendi “olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131” da yads\u0131rlar. Bu da bizim nesnelerin kendi \u00e7eli\u015fkilerinden yola \u00e7\u0131karak sorunlara iki y\u00f6nl\u00fc bakmam\u0131z\u0131, olaylar\u0131 \u00e7ok a\u00e7\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemizi ve nesnelerin \u00e7eli\u015fkili hareketini kavramak ve analiz etmek i\u00e7in materyalist diyalekti\u011fin temel kategorilerini b\u00fct\u00fcnle\u015fik olarak kullanmam\u0131z\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

      Nesnelerin \u00e7eli\u015fkilerini materyalist diyalektikle bilin\u00e7li olarak analiz etmek i\u00e7in, sadece nesnelerin fenomeni ile \u00f6z\u00fcn\u00fc birbirinden ay\u0131rmak yetmez; ayn\u0131 zamanda nesnelerin \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcrekli olarak derinlemesine kavramak gerekir. D\u00fcnyadaki her \u015fey fenomen ve \u00f6z\u00fcn birli\u011fidir; ancak, e\u011fer nesnelerin fenomeni ile \u00f6z\u00fc do\u011frudan birbirinin ayn\u0131s\u0131 olsayd\u0131, teorik d\u00fc\u015f\u00fcnce ve bilimsel ara\u015ft\u0131rma tamamen gereksiz olurdu. \u0130nsanlar\u0131n g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015fey her zaman y\u00fczeysel, bireysel, da\u011f\u0131n\u0131k ve rastlant\u0131sal fenomenlerdir; hatta bazen \u00f6z\u00fc gizleyen \u00e7e\u015fitli “yan\u0131lsamalard\u0131r”. Nesnelerin \u00e7eli\u015fkileri ancak teorik d\u00fc\u015f\u00fcnce kullan\u0131larak analiz edildi\u011finde “fenomenin \u00f6tesine ge\u00e7ip \u00f6z ke\u015ffedilebilir.” Sorunun karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u015furadad\u0131r: Nesnelerin \u00f6z\u00fc \u00e7ok kademeli bir yap\u0131d\u0131r ve insanlar\u0131n herhangi bir \u015feye dair bilgisi bir kerede tamamlanamaz. Bu durum, insan bilgisinin yaln\u0131zca fenomenden \u00f6ze do\u011fru ilerlemesini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda “birincil \u00f6zden” “ikincil \u00f6ze” ge\u00e7mesini gerektirir; nesnel olarak var olan “ger\u00e7ekli\u011fin” \u00e7ok daha eksiksiz, \u00e7ok daha derin ve \u00e7ok daha do\u011fru bir \u015fekilde kavranabilmesi ancak bu s\u00fcrecin s\u00fcrekli derinle\u015fmesiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sosyalizme dair anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z da tam olarak d\u00fcnya sosyalist hareketi i\u00e7inde, \u00f6zellikle de \u00c7in’e \u00f6zg\u00fc sosyalizmin o b\u00fcy\u00fck prati\u011fi i\u00e7erisinde, sosyalizmin \u00f6z\u00fcn\u00fc giderek daha derin bir \u015fekilde kavramam\u0131zla \u015fekillenmektedir. Ancak pratik \u00e7al\u0131\u015fmalarda insanlar genellikle sadece fenomeni “g\u00f6r\u00fcr”, \u00f6z\u00fc “sorgulamaz”; sadece nesnenin belirli ve tek tarafl\u0131 bir niteli\u011fini “konu\u015fur”, nesnenin “pek \u00e7ok belirlemenin sentezi” ve “\u00e7e\u015fitlili\u011fin birli\u011fi” oldu\u011funu “tart\u0131\u015fmaz”. Bu nedenle, sorunlar\u0131 analiz ederken sadece “fenomenin \u00f6tesine ge\u00e7ip \u00f6z\u00fc ke\u015ffetmek” yetmez, nesnelerin \u00f6z\u00fcne dair bilgimizi s\u00fcrekli derinle\u015ftirmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n

      Materyalist diyalekti\u011fi bilin\u00e7li olarak kullanman\u0131n ko\u015fullar\u0131n de\u011ferlendirilmesindeki tezah\u00fcr\u00fc, ana ak\u0131m ile ikincil ak\u0131mlar\u0131 (kollar\u0131) tan\u0131man\u0131n son derece \u00f6nemli oldu\u011fudur. Ana ak\u0131m ile ikincil ak\u0131mlar birbirinden ayr\u0131lamazsa, nesnelerin \u00f6z\u00fc ve trendi kavranamaz, do\u011fru stratejik de\u011ferlendirmeler ve stratejik se\u00e7imler yap\u0131lamaz. Nesnelerin \u00e7eli\u015fkili hareket s\u00fcrecinde ana ak\u0131m ve ikincil ak\u0131mlar vard\u0131r; ko\u015fullar de\u011ferlendirilirken de mutlaka ana ak\u0131m ile ikincil ak\u0131mlar birbirinden ayr\u0131lmal\u0131d\u0131r. Nesnel ger\u00e7ekli\u011fin ba\u015f \u00e7eli\u015fkisini ve \u00e7eli\u015fkinin ana y\u00f6n\u00fcn\u00fc yakalamakla ancak nesnelerin ana ak\u0131m\u0131 kavranabilir ve sorunu \u00e7\u00f6zmenin yollar\u0131 bulunabilir. Nesnelerin geli\u015fimi her zaman dalgalar halinde ilerler ve sarmal \u00e7izerek y\u00fckselir; “b\u00fct\u00fcn i\u015fi tek bir seferde bitirme” d\u00fc\u015f\u00fcncesi yaln\u0131zca ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 bir hayal olabilir. Hepimiz “ba\u015far\u0131 benim d\u00f6nemimde gelmese de olur” diyen bir olgunlu\u011fa ve geni\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fcl\u00fc\u011fe sahip olmal\u0131y\u0131z. \u00c7eli\u015fkilerle dolu bu “ger\u00e7ekli\u011fe” kar\u015f\u0131 mutlaka uyan\u0131k bir kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131z, kapsaml\u0131 bir analizimiz ve do\u011fru bir de\u011ferlendirmemiz olmal\u0131d\u0131r. Ancak bug\u00fcnk\u00fc \u00c7in’in geli\u015fimindeki ana ak\u0131m ile ikincil ak\u0131mlar\u0131 birbirinden ay\u0131rabilirsek; sosyalist yola olan g\u00fcvenimizi, \u00c7ine \u00f6zg\u00fc sosyalizm teorisine olan g\u00fcvenimizi ve \u00c7in\u2019in sosyalist sistemine olan g\u00fcvenimizi sa\u011flamla\u015ft\u0131rabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

      Nesnelerin i\u00e7erdi\u011fi \u00e7eli\u015fkilerin analizinde par\u00e7a ile b\u00fct\u00fcn (yerel ile genel) ili\u015fkisine \u00f6nem verilmelidir. D\u00fcnyadaki her \u015fey, par\u00e7a ile t\u00fcm\u00fcn, yerel olan ile genel olan\u0131n birli\u011fidir. Par\u00e7a olmadan b\u00fct\u00fcn olmaz; yerel sorunlar incelenip \u00e7\u00f6z\u00fclmeden genel sorunlar net bir \u015fekilde anla\u015f\u0131l\u0131p \u00e7\u00f6z\u00fclemez. Nesneler “pek \u00e7ok belirleyenin sentezi” ve “\u00e7e\u015fitlili\u011fin birli\u011fidir\u201d; b\u00fct\u00fcnsel olandan kopup sadece par\u00e7aya bakmak, yerel ger\u00e7ekli\u011fi abartarak onu genel ger\u00e7ekli\u011fin yerine koymak, insan\u0131 “orman\u0131 g\u00f6rmeyip sadece a\u011fac\u0131 g\u00f6rmeye” iter.<\/p>\n\n\n\n

      Durum de\u011ferlendirmesinde ki\u015fi ya heyecana kap\u0131l\u0131p kendini kaybeder ya da karamsarl\u0131\u011fa ve umutsuzlu\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcp inanc\u0131n\u0131 yitirir. Davran\u0131\u015f se\u00e7imlerinde ise \u201cDimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak\u201d durumuna d\u00fc\u015ferek ge\u00e7ici olarak kazan\u00e7 sa\u011flasa da uzun vadede zarara u\u011frar. Sadece b\u00fcy\u00fck trendleri g\u00f6zlemleyip genel durumu de\u011fi\u015ftirmeyi planlayanlar b\u00fcy\u00fck i\u015fler ba\u015farabilirler. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ve \u00c7in’i kavrarken, sadece bar\u0131\u015f, kalk\u0131nma, i\u015f birli\u011fi ve kazan-kazan \u015feklindeki d\u00fcnyadaki uluslararas\u0131 ana trendi kavramak yetmez ve ve \u00c7in’in i\u00e7ini kavrarken refah, demokrasi, medeniyet, uyum \u015feklindeki yurt i\u00e7i ana trendi kavramak yetmez; her \u015feyden \u00f6nce \u00fclkemizin temel ulusal ger\u00e7e\u011fi olan “sosyalizmin ba\u015flang\u0131\u00e7 a\u015famas\u0131” ger\u00e7e\u011fini kavramak, \u00f6zellikle de Parti ve devletin kaderini ilgilendiren siyasi iktidar\u0131n g\u00fcvenli\u011fi \u015feklindeki genel duruma s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya sar\u0131lmak gerekir. Ancak bu “genel duruma” tam olarak h\u00e2kim olundu\u011funda \u00fclkemizdeki reform ve kalk\u0131nma s\u00fcrecindeki \u00e7e\u015fitli ili\u015fkiler ve \u00e7e\u015fitli sorunlar aktif ve d\u00fczenli bir \u015fekilde ele al\u0131nabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Diyalekti\u011fi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131za Uygularken Dikkat Edilmesi Gereken Sorunlar Prof. Sun Zhengyu, Jilin \u00dcniversitesi Diyalektik Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Merkezi Derleyen Cem K\u0131z\u0131l\u00e7e\u00e7 Bu metin Xi Jinping ve Siyasi B\u00fcrodaki \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131na 2015 yl\u0131n\u0131da verilen bir kolektif e\u011fitim seminerinden derlenmi\u015ftir. Materyalist Diyalekti\u011fin Pratikte Uygulanmas\u0131 Lenin, “diyalekti\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fcn birin (birli\u011fin) iki par\u00e7aya b\u00f6l\u00fcnmesi ve \u00e7eli\u015fen par\u00e7alar\u0131n kavranmas\u0131 ve g\u00f6r\u00fclmesi” oldu\u011funu belirtmi\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6630","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6630","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6630"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6630\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6631,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6630\/revisions\/6631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6630"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6630"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6630"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}