{"id":6658,"date":"2026-07-16T20:11:50","date_gmt":"2026-07-16T20:11:50","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6658"},"modified":"2026-07-16T20:11:51","modified_gmt":"2026-07-16T20:11:51","slug":"cinde-sozde-esnek-calisanlarin-ciddi-sorunlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6658","title":{"rendered":"\u00c7in’de S\u00f6zde \u201cEsnek\u201d \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n Ciddi Sorunlar\u0131 \u00a0\u00a0\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

\u00c7in’de S\u00f6zde \u201cEsnek\u201d \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n Ciddi Sorunlar\u0131    <\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Yazar: Xiao Chao<\/strong>, Temmuz\u00a0 2026<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Eyl\u00fcl Deniz<\/strong><\/h4>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Sosyal sigorta ve konut fonu gibi haklardan yoksun olan ve herhangi bir i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi bulunmayan bu \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fan\u201d ki\u015filer ya\u015fland\u0131klar\u0131nda ne olacak? S\u00f6ze bir rakamla ba\u015flayay\u0131m. 2026 y\u0131l\u0131nda \u00c7in’de esnek \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 320 milyona ula\u015facak. \u00c7in’deki toplam \u00e7al\u0131\u015fma edilen n\u00fcfus ise 725 milyon olacak. Bu da \u00c7in i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn %44’\u00fcn\u00fcn “esnek \u00e7al\u0131\u015fma” ile ge\u00e7indi\u011fi anlam\u0131na geliyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Peki, bu y\u00fcksek oran ne ifade ediyor?<\/strong> \u00c7evrenizdeki her 10 \u00e7al\u0131\u015fandan neredeyse 4,5’inin resmi bir i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi, d\u00fczenli bir maa\u015f\u0131 veya \u015firketi taraf\u0131ndan \u00f6denen sosyal sigorta ve konut fonu katk\u0131 paylar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Onlar; yemek kuryeleri, ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma uygulamas\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fan \u015fof\u00f6rler, ev i\u015f\u00e7ileri, canl\u0131 yay\u0131nc\u0131lar, bireysel medya i\u00e7erik \u00fcreticileri, in\u015faat i\u015f\u00e7ileri, foto\u011fraf\u00e7\u0131lar, tasar\u0131mc\u0131lar ve \u00e7e\u015fitli platform \u015firketlerinden i\u015f alan serbest \u00e7al\u0131\u015fanlard\u0131r. “Esnek \u00e7al\u0131\u015fma” kula\u011fa ho\u015f gelen bir terim. Ancak bizzat kendilerine sorarsan\u0131z, \u00e7o\u011fu size \u015funu s\u00f6yleyecektir: “Esnek \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 istedi\u011fim i\u00e7in de\u011fil, ba\u015fka se\u00e7ene\u011fim olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in b\u00f6yle \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum.”<\/p>\n\n\n\n

Bu 320 milyon ne anlama geliyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6nce bu rakam\u0131 biraz detayland\u0131ral\u0131m. Yakla\u015f\u0131k 13 milyon yemek ta\u015f\u0131ma kuryesi ve 10 milyonu \u00dcBER gibi a\u015fk\u0131n ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma uygulamas\u0131 ile \u015fof\u00f6rl\u00fck yapan bulunuyor. \u0130n\u015faat i\u015f\u00e7ileri, ev hizmetlerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar, kuryeler ve \u00e7e\u015fitli platformlar \u00fczerinden sipari\u015f alanlar… Hepsi topland\u0131\u011f\u0131nda say\u0131 320 milyonu buluyor. Platformlara ba\u011fl\u0131 bu \u015f\u00f6f\u00f6rler kendi sat\u0131n al\u0131p sahip olduklar\u0131 ara\u00e7larla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar.  Bu say\u0131n\u0131n son birka\u00e7 y\u0131ldaki art\u0131\u015f seyri \u015f\u00f6yle: 2020’de yakla\u015f\u0131k 200 milyon, 2024 sonunda 240 milyon ve 2026’da 320 milyon. Bu, sadece iki y\u0131l i\u00e7inde 80 milyon ki\u015filik bir art\u0131\u015f anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n

Peki, bu 80 milyon art\u0131\u015f nereden geldi? Gayrimenkul pazarlama ve in\u015faat sekt\u00f6rlerinden. 2021’den 2025’e kadar gayrimenkul in\u015faat yat\u0131r\u0131mlar\u0131 k\u00fcm\u00fclatif olarak %43,9 oran\u0131nda azald\u0131 ve bu durum in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcnde 14 milyon ki\u015filik i\u015fsizli\u011fe yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Bir de e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim sekt\u00f6r\u00fc var;  “\u00c7ifte Azaltma” politikas\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131ndaki milyonlarca \u00f6\u011fretmen i\u015fini kaybetti. \u00c7in ana karas\u0131ndaki bu politika, “Zorunlu e\u011fitim kapsam\u0131ndaki \u00f6\u011frencilerin ev \u00f6devi ve okul d\u0131\u015f\u0131 \u00f6zel ders y\u00fcklerinin daha da azalt\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin\u201d genelgenin k\u0131salt\u0131lm\u0131\u015f bir ifadesidir. <\/strong>Bkz. \u00c7in\u2019de Orta-Lise \u00d6\u011frencilerini \u0130lgilendiren B\u00fcy\u00fck Reformun Sonu\u00e7lar\u0131  https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6643<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130nternet sekt\u00f6r\u00fcnde de k\u00fc\u00e7\u00fclme ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Art arda y\u0131llar s\u00fcren i\u015ften \u00e7\u0131karmalar, \u00e7ok say\u0131da beyaz yakal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n “i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na\u201d yol a\u00e7t\u0131. G\u00fcvenceli i\u015flerini kaybettikten sonra bu ki\u015filer yeni bir g\u00fcvenli i\u015f bulamad\u0131lar; bunun yerine ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma hizmetlerinde \u015fof\u00f6rl\u00fck, yemek kuryeli\u011fi ve \u00e7e\u015fitli ge\u00e7ici i\u015fler yapmaya ba\u015flad\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Ard\u0131ndan, bu kesimler istatistiklerde “i\u015fsiz” stat\u00fcs\u00fcnden “esnek \u00e7al\u0131\u015fan” olarak g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. \u201c\u0130statistiklerde stat\u00fcm\u00fcz de\u011fi\u015fti ama durum pek de\u011fi\u015fmedi. Hatta durumumuz daha da k\u00f6t\u00fcle\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc “esnek \u00e7al\u0131\u015fma”, art\u0131k i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lma (ve i\u015ften \u00e7\u0131kar\u0131lmaya ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fsizlik sigortas\u0131 v.b yasal haklardan yararlanma) kapsam\u0131na bile girmedi\u011finiz anlam\u0131na geliyor.<\/p>\n\n\n\n

“Be\u015f sosyal sigorta deste\u011fi\u201d ve \u201cbir konut fonu” hakk\u0131na sahip olmamak ne anlama geliyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Resmi \u00e7al\u0131\u015fma ile esnek \u00e7al\u0131\u015fma aras\u0131ndaki en b\u00fcy\u00fck fark \u00e7al\u0131\u015fma saatleri veya i\u015fin yo\u011funlu\u011fu de\u011fil; sosyal sigorta deste\u011fi ve konut fonu katk\u0131 paylar\u0131 yat\u0131r\u0131m\u0131nda aksama gibi b\u00fcy\u00fck risklerdir. Peki, “be\u015f sosyal sigorta ve bir konut fonu” nedir? Bunlar; emeklilik sigortas\u0131, sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131, i\u015fsizlik sigortas\u0131, i\u015f kazas\u0131 sigortas\u0131, anal\u0131k sigortas\u0131 ve konut tasarruf fonuna para yat\u0131rabilme durumudur. Bu, \u00c7in\u2019de normal \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yararland\u0131\u011f\u0131 sosyal g\u00fcvenlik sistemidir. Tam zamanl\u0131 normal \u00e7al\u0131\u015fanlar \u015firket ve i\u015f\u00e7i, ayl\u0131k maa\u015flar\u0131n\u0131n %30 ila %40’\u0131 oran\u0131nda bir tutar\u0131 birlikte sosyal g\u00fcvenli\u011fe aktarabilir. Bu size b\u00fcy\u00fck bir masraf gibi g\u00f6r\u00fcnebilir; ancak bu sistem; hastaland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131nda hizmet alman\u0131z\u0131, i\u015fsiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda i\u015fsizlik yard\u0131m\u0131 alman\u0131z\u0131, yaraland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda i\u015f kazas\u0131 tazminat\u0131 alman\u0131z\u0131 ve emekli oldu\u011funuzda emekli maa\u015f\u0131 alman\u0131z\u0131 sa\u011flar.. Oysa 320 milyonluk esnek \u00e7al\u0131\u015fan kitlesinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu bu haklardan yararlanam\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Yemek kuryelerinin neredeyse hi\u00e7biri zorunlu be\u015f sosyal sigorta ve bir konut fonu i\u00e7in \u00f6deme yapamamaktad\u0131r. Bu kuryeler yaln\u0131zca ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 platform \u015firketi taraf\u0131ndan \u00f6denen ve d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli olan, bo\u015f s\u00fcr\u00fc\u015f s\u0131ras\u0131nda veya sipari\u015f beklerken meydana gelen kazalar\u0131 kapsamayan k\u0131s\u0131tl\u0131 bir kaza sigortas\u0131na sahiptir. Ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma hizmeti \u015fof\u00f6rlerinin (D\u0130D\u0130 veya \u00dcBER) \u00e7o\u011fu kendi hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan ki\u015filerdir ve t\u00fcm sosyal g\u00fcvenlik katk\u0131 paylar\u0131n\u0131 kendileri \u00f6demek zorundad\u0131rlar. \u0130n\u015faat i\u015f\u00e7ileri, ev i\u015f\u00e7ileri ve ba\u011f\u0131ms\u0131z dijital i\u00e7erik \u00fcreticileri de benzer durumlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. 2023 sonu sekt\u00f6r verilerine g\u00f6re, \u00fclke genelinde yasal ta\u015f\u0131ma izinlerine sahip ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma hizmeti veren otomobillerin %75’i \u015fof\u00f6rlerin kendisine aitti. Genel olarak, ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma platformlar\u0131na ba\u011fl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan \u015fof\u00f6rlerin \u00e7o\u011fu kendi ara\u00e7lar\u0131na sahip olmay\u0131 tercih etmektedir. Ancak, sekt\u00f6re yeni girenler veya k\u0131s\u0131tl\u0131 b\u00fct\u00e7eye sahip \u015fof\u00f6rler i\u00e7in ara\u00e7 kiralamak daha yayg\u0131n bir ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bse\u00e7ene\u011fidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Peki, bu ne anlama geliyor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu durum, yemek da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 yaparken bir arac\u0131n size \u00e7arpmas\u0131 halinde i\u015f\u00e7i tazminat\u0131 sigortas\u0131na sahip olmayaca\u011f\u0131n\u0131z anlam\u0131na gelir. Ayr\u0131ca, ciddi bir hastal\u0131\u011fa yakalanman\u0131z durumunda, sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131nda alaca\u011f\u0131n\u0131z hizmetin ve ila\u00e7 deste\u011finin, normal bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n sahip oldu\u011fu sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 kapsam\u0131ndakinden \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck olaca\u011f\u0131 anlam\u0131na da gelir. Bu ayn\u0131 zamanda, art\u0131k \u00e7al\u0131\u015famayacak duruma geldi\u011finizde bir emekli maa\u015f\u0131n\u0131z\u0131n olmayaca\u011f\u0131 ya da yaln\u0131zca kentsel ve k\u0131rsal b\u00f6lge sakinlerine y\u00f6nelik emeklilik sigortas\u0131ndan gelen k\u00fc\u00e7\u00fck bir miktarla yetinmek zorunda kalaca\u011f\u0131n\u0131z anlam\u0131na gelir. Peki, kentsel ve k\u0131rsal b\u00f6lge sakinlerine y\u00f6nelik temel emeklilik sigortas\u0131ndan ayl\u0131k ne kadar \u00f6deme alabilirsiniz? \u00c7in\u2019de bu ortalama yakla\u015f\u0131k 200 yuand\u0131r. Yanl\u0131\u015f okumad\u0131n\u0131z; ayda 200 yuan.<\/strong> Ayl\u0131k 200 yuanl\u0131k bir emekli maa\u015f\u0131, herhangi bir \u015fehirde temel ya\u015fam gereksinimlerini kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7ok yetersizdir. \u00dcstelik bu 320 milyon ki\u015filik grubun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, emeklilik sigortas\u0131na hi\u00e7bir prim \u00f6demedikleri i\u00e7in bu 200 yuan\u0131 bile alamamaktad\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, bir yandan i\u015f\u00e7iler i\u00e7inde emeklilik sigortas\u0131 prim \u00f6deme oran\u0131 d\u00fc\u015ferken di\u011fer yandan prim \u00f6demeyi b\u0131rakanlar\u0131n say\u0131s\u0131 da artmaktad\u0131r. Asl\u0131nda t\u00fcm bu tablonun en endi\u015fe verici k\u0131sm\u0131 da budur. \u00c7in’de i\u015f\u00e7iler aras\u0131nda emeklilik sigortas\u0131nda prim \u00f6deme oran\u0131 (fiilen prim \u00f6deyenlerin toplam sigortal\u0131 say\u0131s\u0131na oran\u0131), 2011’de %85,2 iken 2022’de %80,8’e gerilemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, sigorta sistemine halihaz\u0131rda dahil olmu\u015f giderek daha fazla insan\u0131n prim \u00f6demelerini yar\u0131da b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. \u0130\u015f\u00e7iler bu \u00f6demeleri neden b\u0131rakt\u0131lar? \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlar bunu \u00f6deyecek g\u00fcce sahip de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n

Emeklilik sigortas\u0131 sistemine prim \u00f6demek isteyen serbest ve esnek \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n, t\u00fcm bu masraf\u0131 bizzat kendilerinin \u00fcstlenmeleri gerekmektedir. En d\u00fc\u015f\u00fck kademede bile ayl\u0131k maliyet birka\u00e7 y\u00fcz yuan\u0131 bulmaktad\u0131r. Ayda sadece d\u00f6rt veya be\u015f bin yuan kazanan kuryeler ya da ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma uygulamas\u0131 \u015fof\u00f6rleri i\u00e7in bu para, her g\u00fcn bir \u00f6\u011f\u00fcn yemekten vazge\u00e7mek anlam\u0131na gelmektedir. Daha pratik bir sorun ise, esnek \u00e7al\u0131\u015fmadan elde edilen gelirin do\u011fas\u0131 gere\u011fi istikrars\u0131z olmas\u0131d\u0131r. Bir ay 5.000 yuan kazan\u0131rken, ertesi ay sadece 3.000 yuan kazanabilirsiniz. Bu ki\u015filerden sosyal g\u00fcvenlik primleri i\u00e7in sabit bir tutar ay\u0131rmalar\u0131n\u0131 beklemek ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir; pek \u00e7o\u011fu \u00f6ncelikle kira ve g\u0131da masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamay\u0131 tercih etmektedir. Bu durum ise bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc yarat\u0131yor: istikrars\u0131z gelir \u2192 sosyal g\u00fcvenlik primlerinin \u00f6denmemesi \u2192 ya\u015fl\u0131l\u0131kta g\u00fcvencesizlik \u2192 \u00e7al\u0131\u015famayacak hale gelene kadar \u00e7al\u0131\u015fmak zorunlulu\u011fu  \u2192 peki i\u015f\u00e7iler \u00e7al\u0131\u015famayacak hale geldikten sonra ne olacak?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bunu kimse bilmiyor. Emeklilik sigortas\u0131 prim \u00f6deme oranlar\u0131ndaki bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f sadece bir istatistik gibi g\u00f6r\u00fcnebilir; ancak ger\u00e7ekte bu durum, milyonlarca insan\u0131n “Bu sisteme kat\u0131lmaya g\u00fcc\u00fcm yetmiyor” diyerek adeta zorland\u0131klar\u0131 bir tercihtir.  <\/p>\n\n\n\n

2026’daki son yeni reformlar sorunu \u00e7\u00f6zecek mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

H\u00fck\u00fcmet bu sorunun tamamen fark\u0131nda. Bu nedenle 2026 y\u0131l\u0131nda \u00e7e\u015fitli \u00f6nemli yeni sosyal g\u00fcvenlik politikalar\u0131 hayata ge\u00e7irildi: \u00d6deme y\u00fck\u00fcn\u00fc hafifletmek amac\u0131yla emeklilik sigortas\u0131 oran\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc; bir\u00e7ok b\u00f6lgede ikametgah kayd\u0131 (hukou) k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 kald\u0131r\u0131larak insanlar\u0131n bulunduklar\u0131 yerin d\u0131\u015f\u0131nda da sosyal g\u00fcvenlik sistemine dahil olmalar\u0131na olanak tan\u0131nd\u0131; emeklilik ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci iyile\u015ftirildi ve emeklilik ya\u015f\u0131na geldi\u011fi halde 15 y\u0131ll\u0131k prim \u00f6demesini tamamlamam\u0131\u015f olanlara, \u00f6demelerini erteleme veya yerel sakinlere y\u00f6nelik emeklilik plan\u0131na ge\u00e7me imkan\u0131 getirildi; baz\u0131 b\u00f6lgelerde sosyal g\u00fcvenlik destek s\u00fcbvansiyonlar\u0131 sa\u011flanmaya ba\u015fland\u0131 (bu desteklerin \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131, her bir sigorta t\u00fcr\u00fc i\u00e7in asgari \u00f6deme tutar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te ikisini ge\u00e7meyecek \u015fekilde belirlendi).<\/p>\n\n\n\n

Bu yeni politikalar do\u011fru bir y\u00f6nde ilerliyor. Ancak sorun \u015fu ki, sosyal g\u00fcvenlik sistemine giri\u015f e\u015fi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcrmek ile \u00f6deme g\u00fcc\u00fc sorununu \u00e7\u00f6zmek birbirinden tamamen farkl\u0131 \u015feylerdir. Bir yemek kuryesi ayda d\u00f6rt ila be\u015f bin yuan kazan\u0131yor; emeklilik sigortas\u0131 oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f olsa bile, yine de her ay kenara birka\u00e7 y\u00fcz yuan ay\u0131rmak zorunda kal\u0131yor. Onun i\u00e7in bu birka\u00e7 y\u00fcz yuan, belki \u00e7ocu\u011funun bir haftal\u0131k g\u0131da masraf\u0131 ya da bir ayl\u0131k elektrik ve su faturas\u0131 anlam\u0131na geliyor. Daha derin bir sorun ise, kendi hesab\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n gelirlerinin giderek azalmas\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma hizmetleri pazar\u0131 doygunlu\u011fa ula\u015fm\u0131\u015f durumda; bir\u00e7ok \u015fehir bu i\u015ften fazla umutlanmay\u0131n diyen uyar\u0131lar yay\u0131nl\u0131yor ve s\u00fcr\u00fcc\u00fcler g\u00fcnde ortalama sadece 200 yuan civar\u0131nda kazanabiliyor. Yemek teslimat platformlar\u0131 aras\u0131ndaki rekabetin sona ermesiyle birlikte kuryelerin gelirleri h\u0131zla d\u00fc\u015ferek “sipari\u015f ba\u015f\u0131na \u00fc\u00e7 veya d\u00f6rt yuan” seviyesine geriledi. Gelirlerin azald\u0131\u011f\u0131 bir ortamda, insanlar\u0131n sosyal g\u00fcvenli\u011fe daha fazla katk\u0131 pay\u0131 \u00f6demesini beklemek ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fil. Yeni politikalar i\u015f\u00e7ilerin sosyal g\u00fcvenlik sistemine giri\u015findeki mali engelleri azaltabilir ancak insanlar\u0131n ya\u015fam maliyetini d\u00fc\u015f\u00fcremez. Kaz\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131z ancak k\u0131t kanaat ge\u00e7inmeye yetiyorsa, “yirmi y\u0131l sonraki kendin i\u00e7in para biriktirmeye” giri\u015fmek bir l\u00fckst\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u00dclkemiz “D\u00fcnya Fabrikas\u0131”ndan “Gig Ekonomisi Devi”ne D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Baz\u0131lar\u0131 olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 bir ifade kullan\u0131yor: \u00c7in, “d\u00fcnya fabrikas\u0131” olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p bir “gig ekonomisi devi”ne —yar\u0131 zamanl\u0131\/esnek\/ ge\u00e7ici i\u015flere dayal\u0131 bir ekonomi devine-<\/strong> d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor. Son 25-30 y\u0131lda, \u00c7in’in ekonomik b\u00fcy\u00fcmesinin temel itici g\u00fc\u00e7leri imalat sanayi ve altyap\u0131 i\u015fleri olmu\u015ftu. Fabrikalar ve \u015fantiyeler; zorlu \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131na ra\u011fmen i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi, sosyal g\u00fcvenlik ve i\u015f kazas\u0131 sigortas\u0131 gibi g\u00fcvenceleri de i\u00e7eren \u00e7ok say\u0131da kay\u0131tl\u0131 normal i\u015f olana\u011f\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde imalat sekt\u00f6r\u00fc bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden ge\u00e7mekte ve insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yerini makineler hatta robotlar almaktad\u0131r. Altyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yava\u015flamakta ve \u015fantiyeler kapanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Gayrimenkul ve konut piyasas\u0131 daralmakta ve in\u015faat yat\u0131r\u0131m firmalar\u0131 nakit ak\u0131\u015f\u0131 sorunlar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Bu sekt\u00f6rlerde ortaya \u00e7\u0131kan i\u015fini kaybedenler  yeni normal i\u015f alanlar\u0131 bulam\u0131yor. \u0130\u015flerini kaybedenler platform ekonomisine ve “gig” ekonomisine y\u00f6nelmektedir. Platform \u015firketlerinden i\u015f alman\u0131n \u00f6z\u00fc nedir? Bu sistem, i\u015f\u00e7i-i\u015fveren ili\u015fkilerini “hizmet sunma ili\u015fkilerine” veya “ortak\u201d ili\u015fkilerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Platformun bir \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 de\u011fil, onun bir “orta\u011f\u0131” olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsunuz. Stat\u00fcn\u00fczdeki bu de\u011fi\u015fim, platformun sizin i\u00e7in sosyal g\u00fcvenlik primi, fazla mesai \u00fccreti veya k\u0131dem tazminat\u0131 \u00f6demesine gerek kalmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geliyor. Yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u015f miktar\u0131na g\u00f6re \u00f6deme al\u0131rs\u0131n\u0131z; bu son derece adil g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Ancak hastalan\u0131r, yaralan\u0131r, ya\u015flan\u0131r veya art\u0131k \u00e7al\u0131\u015famayacak duruma gelirseniz, bu tamamen sizin sorununuz oluyor, platform \u015firketinin hi\u00e7bir deste\u011fini alamazs\u0131n\u0131z.  Platform ekonomisi \u015firketlerinin en b\u00fcy\u00fck yenili\u011fi teknolojik bir yenilik getirmeleri de\u011fil, i\u015f\u00e7i-i\u015fveren ili\u015fkisinin bir “ortakl\u0131k ili\u015fkisine” d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi ve b\u00f6ylece t\u00fcm risklerin yasal olarak \u00e7al\u0131\u015fanlara devredilmesidir.<\/p>\n\n\n\n

Peki bu 320 milyon insan ya\u015fland\u0131\u011f\u0131nda ne olacak?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda bu en kritik meseledir. \u00c7in h\u0131zla derin bir ya\u015flanma s\u00fcrecine giriyor. 2026 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, 60 ya\u015f ve \u00fczeri n\u00fcfus 300 milyonu a\u015farak toplam n\u00fcfusun %21’inden fazlas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Kendi hesab\u0131na \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fan\u201d bu 320 milyon ki\u015fi aras\u0131nda, b\u00fcy\u00fck bir kesimi 40 ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki orta ya\u015fl\u0131lar.<\/strong> Bu320 milyon ki\u015fi <\/strong>on veya yirmi y\u0131l sonra, ya\u015fl\u0131l\u0131k g\u00fcvencesine ihtiya\u00e7 duyacaklar\u0131 ya\u015fa gelmi\u015f olacaklar.<\/p>\n\n\n\n

O zamana gelindi\u011finde bir\u00e7o\u011fu, 15 y\u0131l boyunca emeklilik sigortas\u0131 primi \u00f6demedikleri i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan emeklilik haklar\u0131ndan yararlanamayacaklar\u0131n\u0131; kent ve k\u0131rsal b\u00f6lge sakinlerine y\u00f6nelik emeklilik sigortas\u0131n\u0131n ayda sadece birka\u00e7 y\u00fcz yuan tutar\u0131nda oldu\u011funu; bedenlerinin art\u0131k a\u011f\u0131r fiziksel i\u015flere dayanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n da ayn\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma bask\u0131s\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalarak kendilerine destek olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6recekler. Bir ki\u015fi 30 ya\u015f\u0131nda \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fma\u201d<\/strong> modelinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131p 60 ya\u015f\u0131na kadar devam eder ve bu 30 y\u0131l boyunca d\u00fczenli olarak emeklilik sigortas\u0131 primi \u00f6demezse, 60 ya\u015f\u0131ndan sonraki tek gelir kaynaklar\u0131 \u00e7ocuklar\u0131ndan gelecek destek olacak ya da ge\u00e7inmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etmek zorunda kalacaklar.  \u00c7in’de do\u011fum oran\u0131 h\u0131zla d\u00fc\u015f\u00fcyor. Giderek daha fazla gen\u00e7 evlenmemeyi veya \u00e7ocuk sahibi olmamay\u0131 tercih ediyor; gelecekte ya\u015fl\u0131l\u0131k d\u00f6nemindeki destekleri i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131na g\u00fcvenebilecek insan say\u0131s\u0131 da giderek azalacak. Bu, sorun saatli bir bomba niteli\u011finde. B\u00f6ylece esnek \u00e7al\u0131\u015fan bug\u00fcnk\u00fc 320 milyon insan ya\u015fl\u0131l\u0131k d\u00f6nemine girdi\u011finde, sosyal g\u00fcvenlik sistemi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir bask\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalacak.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda “Esnek \u00e7al\u0131\u015fma” teriminin kendisi de sorunlu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son olarak, terimin kendisine de\u011finelim. “Esnek \u00e7al\u0131\u015fma” kula\u011fa tarafs\u0131z, hatta bir nebze olumlu geliyor; esneklik, ne g\u00fczel; k\u0131s\u0131tlama yok, \u00f6zg\u00fcrce \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorsunuz… Ancak ger\u00e7ekte bu kavram, birbirinden \u00e7ok farkl\u0131 durumlar\u0131 kaps\u0131yor. Elbette iyi para kazanan ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u00e7erik \u00fcreticileri, ba\u011f\u0131ms\u0131z tasar\u0131mc\u0131lar ve serbest \u00e7al\u0131\u015fan dan\u0131\u015fmanlar gibi, serbest \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 (freelance \u00e7al\u0131\u015fanlar) kendi istekleriyle se\u00e7en insanlar da var. Ancak bu grup, s\u00f6z konusu 320 milyonluk kitlenin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u00fczdesini olu\u015fturuyor. \u00c7ok daha b\u00fcy\u00fck bir kesim ise bu t\u00fcr bir esnek \u00e7al\u0131\u015fma durumuna<\/strong> mecbur kalm\u0131\u015f durumda. D\u00fczenli ve g\u00fcvenceli i\u015flerini kaybettikten sonra yenisini bulamayan bu ki\u015filer; ara\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131rma uygulamalar\u0131nda \u015fof\u00f6rl\u00fck yapmaya, yemek da\u011f\u0131tmaya veya ge\u00e7ici ve d\u00fczensiz i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015fmaya zorlan\u0131yorlar. Bu asl\u0131nda bir “esneklik” de\u011fil, bir “\u00e7aresizlik” durumu. \u0130yi kazanan serbest \u00e7al\u0131\u015fanlar ile \u00e7ok az kazanan ve zor ge\u00e7inen insanlar\u0131 ayn\u0131 stat\u00fcde g\u00f6sterip \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fanlar” olarak sayman\u0131n anlam\u0131 nedir? Bence bu, toptanc\u0131 yakla\u015f\u0131m as\u0131l sorunu gizliyor. Kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan tablo “insanlar\u0131n %44’\u00fcn\u00fcn esnek \u00e7al\u0131\u015fmada oldu\u011fu”dur; bu da kula\u011fa yeni ve normal bir \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imiymi\u015f gibi geliyor, ama bu aldat\u0131c\u0131. Durumu daha ger\u00e7ek\u00e7i bir \u015fekilde ifade ederseniz \u2014yani “insanlar\u0131n %44’\u00fcn\u00fcn resmi bir i\u015fi, \u00e7al\u0131\u015fma s\u00f6zle\u015fmesi ve bir \u015firket taraf\u0131ndan \u00f6denen sosyal g\u00fcvenlik destekleri bulunmuyor” derseniz\u2014 insanlar ger\u00e7e\u011fi daha net olarak g\u00f6recektir.<\/p>\n\n\n\n

320 milyon insan\u0131n esnek \u00e7al\u0131\u015fma ile ge\u00e7inmesi,<\/strong> giderek esnekle\u015fen bir i\u015f g\u00fcc\u00fc piyasas\u0131n\u0131n de\u011fil, aksine \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in giderek daha b\u00fcy\u00fck bir sosyal g\u00fcvenlik sisteminin ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor olmas\u0131n\u0131n alarm zilidir. \u00dclkedeki i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn neredeyse yar\u0131s\u0131 sosyal g\u00fcvence sisteminin d\u0131\u015f\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131nda, bu bir “esneklik” de\u011fil, asl\u0131nda “b\u00fcy\u00fck bir sorundur\u201d ve daha radikal reformlara gerek var.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7in’de S\u00f6zde \u201cEsnek\u201d \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n Ciddi Sorunlar\u0131     Yazar: Xiao Chao, Temmuz\u00a0 2026 \u00c7eviren: Eyl\u00fcl Deniz Sosyal sigorta ve konut fonu gibi haklardan yoksun olan ve herhangi bir i\u015f s\u00f6zle\u015fmesi bulunmayan bu \u201cesnek \u00e7al\u0131\u015fan\u201d ki\u015filer ya\u015fland\u0131klar\u0131nda ne olacak? S\u00f6ze bir rakamla ba\u015flayay\u0131m. 2026 y\u0131l\u0131nda \u00c7in’de esnek \u00e7al\u0131\u015fma kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n say\u0131s\u0131 320 milyona ula\u015facak. \u00c7in’deki toplam \u00e7al\u0131\u015fma […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-6658","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sosyalist-ulkeler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6658","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6658"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6658\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6660,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6658\/revisions\/6660"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6658"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6658"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6658"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}