{"id":6668,"date":"2026-07-21T03:26:51","date_gmt":"2026-07-21T03:26:51","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6668"},"modified":"2026-07-23T03:15:41","modified_gmt":"2026-07-23T03:15:41","slug":"marxin-teknolojiye-bakisi-ve-bugunku-yapay-zeka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6668","title":{"rendered":"Marx\u2019\u0131n Teknolojiye Bak\u0131\u015f\u0131 ve Bug\u00fcnk\u00fc Yapay Zek\u00e2"},"content":{"rendered":"\n

Marx\u2019\u0131n Teknolojiye Bak\u0131\u015f\u0131 ve Bug\u00fcnk\u00fc Yapay Zek\u00e2<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yapay Zek\u00e2n\u0131n Avantajlar\u0131 ve Riskleri<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yapay Zek\u00e2 ve Sosyalist Toplum<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yazar: Lan Yang, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Marksizm Fak\u00fcltesi Do\u00e7enti, Pekin<\/strong>, Aral\u0131k 2025<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u00c7eviren: Ali Elik<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

25 Nisan 2025\u2019te Genel Sekreter Xi Jinping, \u00c7KP Merkez Komitesi Siyasi B\u00fcrosunun yirminci kolektif e\u011fitim toplant\u0131s\u0131nda \u015funu vurgulad\u0131: \u201cYapay zek\u00e2, yeni teknoloji devrimine ve sanayi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden stratejik bir teknoloji olarak, insan\u0131n \u00fcretim ve ya\u015fam bi\u00e7imlerini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirmektedir.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2, \u00fcretimin ve ekonominin geli\u015fmesi i\u00e7in daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f kadar geni\u015f bir alan a\u00e7arken; toplum yap\u0131s\u0131, y\u00f6netim sistemleri, k\u00fclt\u00fcr ve insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131 \u00fczerinde de b\u00fcy\u00fck etkiler yaratmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden yapay zek\u00e2n\u0131n ne oldu\u011funu, etkilerini ve gelecekte nereye gidece\u011fini bilimsel bir yakla\u015f\u0131mla incelememiz gerekir. Bu noktada, tarihsel materyalizmin daima iki yan\u0131 dikkate alan de\u011ferlendirme y\u00f6ntimi bir anahtar g\u00f6revi g\u00f6r\u00fcr. Yapay zek\u00e2n\u0131n temel \u00f6zelliklerini ve geli\u015fme y\u00f6n\u00fcn\u00fc do\u011fru analiz etmek i\u00e7in elimize g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 verir. Yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015ftirilmesini; ekonomik getirisi, topluma faydas\u0131 ve etik de\u011ferleriyle bir b\u00fct\u00fcn halinde de\u011ferlendirmemize yard\u0131mc\u0131 olur.<\/p>\n\n\n\n

1. Tarihsel Materyalizm A\u00e7\u0131s\u0131ndan Teknolojik Geli\u015fimin \u0130ki \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

19. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fen iki sanayi devrimi insanl\u0131k tarihini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirdi. Marx, bilim ve teknolojinin geli\u015ferek b\u00fcy\u00fck bir toplumsal zenginlik yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc; bu y\u00fczden teknolojinin insan uygarl\u0131\u011f\u0131ndaki rol\u00fcne b\u00fcy\u00fck \u00f6nem verdi. Marx bir yandan teknolojiyi maddi \u00fcretim a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011ferlendirdi; yani teknolojinin nesnel, somut boyutunu \u00f6ne \u00e7\u0131kararak onu \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi sayd\u0131. Di\u011fer yandan teknolojiyi insan ili\u015fkileri a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele ald\u0131; yani teknolojiyi insan\u0131n bir \u00f6zne olarak kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve yeteneklerini d\u0131\u015f d\u00fcnyaya yans\u0131tmas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc. B\u00f6ylece Marx, teknolojik geli\u015fimi de\u011ferlendirirken iki temel \u00f6l\u00e7\u00fct koydu: Maddi \u00f6l\u00e7\u00fct ve insan ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc. Bu iki \u00f6l\u00e7\u00fct birlikte bilim ve teknolojinin ger\u00e7ek tan\u0131m\u0131n\u0131 olu\u015fturur.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojik Geli\u015fimin Maddi \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maddi \u00f6l\u00e7\u00fct, teknolojik geli\u015fmeyi de\u011ferlendiren nesnel kurald\u0131r. Marx\u2019a g\u00f6re teknolojik geli\u015fim ve \u00f6zellikle b\u00fcy\u00fck makineli \u00fcretim sistemine ge\u00e7i\u015f, insan\u0131n \u00fcretimde kulland\u0131\u011f\u0131 ara\u00e7lar\u0131n evrimle\u015fmesidir. \u0130nsan\u0131n do\u011fa g\u00fc\u00e7lerini kendi yarar\u0131na kullanmas\u0131n\u0131n ve \u00fcretime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesinin bir yoludur. \u0130nsan\u0131n ya\u015famas\u0131 ve geli\u015fmesi i\u00e7in do\u011fay\u0131 de\u011fi\u015ftirmesi, do\u011fa g\u00fc\u00e7lerini kendine faydal\u0131 hale getirmesi gerekir. Ancak do\u011fa g\u00fc\u00e7lerini kullanabilmek i\u00e7in somut bir maddi-teknik araca ihtiya\u00e7 vard\u0131r. El aletleri d\u00f6neminde insanlar elleri, ayaklar\u0131 ve basit aletlerle do\u011frudan i\u015f yap\u0131yordu; temel g\u00fc\u00e7 insan\u0131n kendi bedeniydi, hayvan g\u00fcc\u00fc ile r\u00fczg\u00e2r ve su ise tamamlay\u0131c\u0131 g\u00fc\u00e7lerdi. Modern d\u00f6neme ge\u00e7ildi\u011finde b\u00fcy\u00fck makinelerin kullan\u0131lmas\u0131, do\u011fa g\u00fc\u00e7lerinin ger\u00e7ek birer \u00fcretici g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fmesini sa\u011flad\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Kom\u00fcnist Manifesto<\/em>\u2019da Marx ve Engels, teknik yeniliklerin \u00fcretimi art\u0131rmadaki devasa rol\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle anlat\u0131r: \u201cDo\u011fa g\u00fc\u00e7lerinin kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131, makinelerin kullan\u0131lmas\u0131, kimyan\u0131n sanayi ve tar\u0131ma uygulanmas\u0131, buharl\u0131 gemiler, demiryollar\u0131, elektrikli telgraflar, koca k\u0131talar\u0131n tar\u0131ma a\u00e7\u0131lmas\u0131, nehirlerde ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k yap\u0131lmas\u0131, adeta bir b\u00fcy\u00fcyle topraktan f\u0131\u015fk\u0131ran bunca n\u00fcfus \u2014 toplumsal eme\u011fin ba\u011fr\u0131nda b\u00f6ylesi bir \u00fcretici g\u00fcc\u00fcn yatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llardan kim tahmin edebilirdi?\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx, Kapital<\/em>\u2019de daha da ileri giderek, teknik yeniliklerin yeni i\u015f kollar\u0131 do\u011furdu\u011funu, yepyeni \u00fcretim sekt\u00f6rleri yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc daha detayl\u0131 hale getirdi\u011fini belirtir: \u201cModern sanayi; makineler, kimyasal s\u00fcre\u00e7ler ve di\u011fer y\u00f6ntemlerle \u00fcretimin teknik temelini ve bununla birlikte i\u015f\u00e7ilerin i\u015flevlerini, \u00e7al\u0131\u015fma bi\u00e7imlerini s\u00fcrekli de\u011fi\u015ftirir.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetle Marx, teknolojiyi \u00fcretimin geli\u015fmesinin \u00f6n ko\u015fulu, ana i\u00e7eri\u011fi ve \u00f6nemli bir g\u00f6stergesi olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretim faaliyetlerinin el eme\u011finden makineli \u00fcretime, oradan da \u201ckendi kendine \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6zerk makine sistemlerine\u201d ge\u00e7mesi zorunlu bir s\u00fcre\u00e7ti.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00fcre\u00e7 i\u015f\u00e7ileri, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ve i\u015fin yap\u0131lma bi\u00e7imini daha verimli hale getirdi. Yeni icatlar, yeni y\u00f6ntemler ve teknikler i\u015f\u00e7ilerin becerilerini art\u0131r\u0131r, yeni hammaddelerin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar, b\u00f6ylece i\u015f verimini y\u00fckselterek ekonominin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Maddi \u00d6l\u00e7\u00fct<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx bu temelde maddi \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6zelliklerini de inceler. Ona g\u00f6re teknoloji bir yandan ge\u00e7mi\u015ften gelen birikimlerin \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr, yani ge\u00e7mi\u015fi devral\u0131r: \u201cHer \u00fcretici g\u00fc\u00e7, ge\u00e7mi\u015f faaliyetlerin sonucunda elde edilmi\u015f bir (bug\u00fcne devredilen) g\u00fc\u00e7t\u00fcr.\u201d<\/strong> Di\u011fer yandan teknoloji belirli \u015fartlar alt\u0131nda b\u00fcy\u00fck s\u0131\u00e7ramalar yapabilir ve daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f \u00fcretici g\u00fc\u00e7ler yaratabilir ve insan\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerini geli\u015ftirir; yani d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fc ve yenilik\u00e7idir.<\/p>\n\n\n\n

Ge\u00e7mi\u015fi devralma ile yeni bir at\u0131l\u0131m yapma \u00f6zelli\u011finin birle\u015fimi, teknolojik geli\u015fimin belli a\u015famalar halinde ilerlemesini sa\u011flar. Marx insan toplumunun ta\u015f, tun\u00e7 ve demir aletlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 el aletleri \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ve buhar makinesinin simgeledi\u011fi buhar \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan itibaren insanl\u0131\u011f\u0131n \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri, i\u00e7ten yanmal\u0131 motorun simgeledi\u011fi \u0130kinci Sanayi Devrimi\u2019nden 1970\u2019lerde ba\u015flayan bilgi teknolojisi devrimine, oradan da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn yapay zek\u00e2, sanal ger\u00e7eklik ve b\u00fcy\u00fck veriye dayal\u0131 ak\u0131ll\u0131 \u00e7a\u011f\u0131na kadar defalarca b\u00fcy\u00fck niteliksel s\u0131\u00e7ramalar ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Teknolojinin a\u015fama a\u015fama geli\u015fmesi, insan\u0131n do\u011fay\u0131 y\u00f6netme g\u00fcc\u00fcn\u00fcn ad\u0131m ad\u0131m artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Diyebiliriz ki, somut teknik geli\u015fme olmadan \u00fcretimin b\u00fcy\u00fcmesi k\u00f6ks\u00fcz bir a\u011faca benzer. Teknolojinin bu somut yap\u0131s\u0131na dayanan geli\u015fmeler, i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirir, kaynaklar\u0131n ve i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 sekt\u00f6rler aras\u0131nda akmas\u0131n\u0131 sa\u011flar ve \u00fcretimi s\u00fcrekli b\u00fcy\u00fct\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojik Geli\u015fimin \u0130nsan \u0130li\u015fkileri \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fc<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eunu belirtmek gerekir ki, teknolojinin maddi boyutunu \u00f6ne \u00e7\u0131karmak sadece Marx\u2019a \u00f6zg\u00fc bir fikir de\u011fildir. Marx\u2019tan \u00f6nce klasik burjuva ekonomistler Adam Smith ve David Ricardo ile \u00fctopik sosyalist Saint-Simon gibi isimler de teknolojinin \u00fcretimi art\u0131rmadaki \u00f6nemini anlatm\u0131\u015flard\u0131. Marx, kendinden \u00f6ncekilerin fikirlerini geli\u015ftirerek kendi \u00fcretim teorisini tamamlad\u0131 ve teknolojiyi bu \u00e7er\u00e7evenin i\u00e7ine oturtarak inceledi. Ancak Marx, teknolojiyi sadece \u00fcretimin artmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131, tamamen teknik ve do\u011fal bir konu olarak g\u00f6rmeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Teknolojik geli\u015fimin insan ili\u015fkileri boyutunu vurgulad\u0131. \u0130\u015fte tarihsel materyalizmin teknoloji anlay\u0131\u015f\u0131ndaki en \u00f6zg\u00fcn yan tam olarak bu insan ili\u015fkileri boyutudur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Birincisi, \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla teknoloji, insan\u0131n kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fcn, akl\u0131n\u0131n ve yetene\u011finin d\u0131\u015far\u0131ya, yani somut d\u00fcnyaya yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx \u015f\u00f6yle der: \u201cDo\u011fa kendili\u011finden hi\u00e7bir makine \u00fcretmez… Bunlar insan\u0131n sanayi eme\u011finin \u00fcr\u00fcnleridir; insan\u0131n iradesini do\u011faya kabul ettiren ya da do\u011fada uygulayan organlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f do\u011fal maddelerdir. Bunlar insan\u0131n eliyle yarat\u0131lm\u0131\u015f insan beyni organlar\u0131d\u0131r; somutla\u015fm\u0131\u015f bilgi g\u00fcc\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teknolojinin do\u011fu\u015fu ve geli\u015fimi, insan\u0131n kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc d\u0131\u015f d\u00fcnyaya aktarma s\u00fcrecidir. \u0130nsan \u00e7al\u0131\u015farak aletler yapar, teknoloji \u00fcretir; kendi amac\u0131n\u0131, akl\u0131n\u0131 ve yetene\u011fini bu somut \u00fcr\u00fcnlere aktar\u0131r. B\u00f6ylece ba\u015flang\u0131\u00e7ta sadece insan\u0131n zihninde var olan beyin ve teorik \u00fcretim g\u00fcc\u00fc; alet, makine, y\u00f6ntem gibi somut ve dokunulabilir ara\u00e7lara d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu y\u00fczden insan\u0131n \u00f6z\u00fc, teknolojinin de \u00f6z\u00fcn\u00fc belirler. Teknolojinin kullan\u0131lmas\u0131 insan\u0131n d\u00fcnyay\u0131 anlama ve de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha da art\u0131r\u0131r, insan\u0131n d\u00fcnyadaki \u00f6nemli akt\u00f6r olma konumunu do\u011frular.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, yap\u0131s\u0131 gere\u011fi teknoloji hem do\u011fal hem de toplumsal bir niteli\u011fe sahiptir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n d\u00fcnyay\u0131 de\u011fi\u015ftirme arac\u0131 olan teknoloji, her b\u00fcy\u00fck geli\u015fmede \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131 ve bi\u00e7imlerini derinlemesine etkiler. Yeni \u00fcretim ili\u015fkilerinin ve toplumsal ba\u011flar\u0131n kurulmas\u0131nda aktif bir rol oynar. T\u0131pk\u0131 sermayenin sadece bir nesne olmay\u0131p belirli bir toplum bi\u00e7imine ait insan ili\u015fkisi olmas\u0131 gibi; teknoloji de bir nesne olarak g\u00f6r\u00fcnse bile toplumu etkiledi\u011finde her zaman belirli insan ve \u00fcretim ili\u015fkilerini yans\u0131t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu da teknolojinin ve etkilerinin sadece insan\u0131n do\u011fayla ili\u015fkisini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insan\u0131n ya\u015fam s\u00fcrecini ve toplumsal \u00fcretim ili\u015fkilerini de g\u00f6sterdi\u011fi anlam\u0131na gelir. Yani toplumdan tamamen ba\u011f\u0131ms\u0131z, tek ba\u015f\u0131na duran \u201csaf\u201d bir teknoloji yoktur; teknoloji her zaman belirli toplumsal ili\u015fkilerin i\u00e7inde geli\u015fir. Marx \u015f\u00f6yle der: \u201c\u0130plik e\u011firme makinesi pamuk e\u011firen bir makinedir. Ancak belirli ili\u015fkiler i\u00e7inde sermayeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\u201d Teknoloji ancak belirli toplumsal ili\u015fkilerin i\u00e7ine konuldu\u011funda ger\u00e7ek y\u00fcz\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. Teknolojik geli\u015fme, toplumsal \u00fcretim ili\u015fkileri taraf\u0131ndan temelden \u015fekillendirilir; bu ili\u015fkiler teknolojinin y\u00f6n\u00fcn\u00fc, kapsam\u0131n\u0131 ve h\u0131z\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiler.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, teknolojinin geli\u015fimindeki nihai hedef insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr geli\u015fimi ve her bak\u0131mdan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ve b\u00fct\u00fcnsel geli\u015fmesidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019a g\u00f6re teknolojinin ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7ecek son kriter, teknolojinin kendi teknik rakamlar\u0131 veya h\u0131z\u0131 de\u011fildir. As\u0131l kriter; teknolojinin insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesine hizmet edip etmedi\u011fi, insana daha fazla \u00f6zg\u00fcr se\u00e7im imk\u00e2n\u0131 sunup sunmad\u0131\u011f\u0131 ve insan\u0131n yeteneklerini tam olarak kullanmas\u0131na yard\u0131m edip etmedi\u011fidir. K\u0131sacas\u0131, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce ve her bak\u0131mdan geli\u015fmesine katk\u0131 sa\u011flay\u0131p sa\u011flamad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. E\u011fer sadece teknik verilere bakarak kararlar verilir ve insan\u0131n geli\u015fimi g\u00f6z ard\u0131 edilirse, teknolojik geli\u015fim ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak insana zarar veren bir noktaya var\u0131r. \u00d6zetle, teknolojik geli\u015fim mutlaka ger\u00e7ek insan\u0131n ya\u015fam\u0131yla ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Teknolojinin ba\u015far\u0131s\u0131 insan\u0131n b\u00fct\u00fcnsel geli\u015fimiyle \u00f6l\u00e7\u00fclmeli, de\u011feri ise insan\u0131n ne kadar \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fiyle de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Maddi \u00d6l\u00e7\u00fct ile \u0130nsan \u0130li\u015fkileri \u00d6l\u00e7\u00fct\u00fc Aras\u0131ndaki Uyumsuzluk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx, teknolojik geli\u015fimin bu iki de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc aras\u0131nda uyumsuzluklar ve \u00e7eli\u015fkiler ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtir. Bir yandan teknoloji; \u00e7al\u0131\u015fma \u015fartlar\u0131n\u0131 d\u00fczelterek, \u00fcretim ili\u015fkilerini de\u011fi\u015ftirerek, \u00fcretimi art\u0131rarak ve toplum yap\u0131s\u0131n\u0131 etkileyerek insan\u0131n do\u011faya olan ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ad\u0131m ad\u0131m azaltm\u0131\u015f, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce hareket edebilece\u011fi alanlar\u0131 son derece geni\u015fletmi\u015ftir. Bu y\u00fczden Marx, teknolojik geli\u015fmeyi zorunluluklar d\u00fcnyas\u0131ndan \u00f6zg\u00fcrl\u00fck d\u00fcnyas\u0131na ge\u00e7i\u015fin zorunlu bir ad\u0131m\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan teknoloji insanlara daha fazla serbest zaman yaratma potansiyeline sahip olsa da insanl\u0131k tarihi teknolojinin kendili\u011finden bir bi\u00e7imde<\/strong> insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirip geli\u015ftirmedi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir. Aksine Marx ve Engels, kendi ellerimizle \u00fcretti\u011fimiz teknolojinin \u201c\u00fczerimizde bask\u0131 kuran, kontrol\u00fcm\u00fczden \u00e7\u0131kan, isteklerimizi engelleyen ve planlar\u0131m\u0131z\u0131 bo\u015fa \u00e7\u0131karan somut bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\u201d<\/strong> belirtmi\u015flerdi.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojinin insana yabanc\u0131 bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fmesinin sebebi, \u00f6zel m\u00fclkiyet d\u00fczeninde teknolojinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n insan\u0131n ya\u015fama ve geli\u015fme amac\u0131ndan tamamen sapmas\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle sermayenin k\u00e2r etme mant\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, teknolojinin i\u015f zaman\u0131ndan tasarruf sa\u011flamas\u0131 insanlar\u0131n bo\u015f ve \u00f6zg\u00fcr zaman\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmemi\u015f; aksine daha fazla k\u00e2r \u00fcretme s\u00fcresini uzatm\u0131\u015f ve i\u015fsizli\u011fi art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Diyebiliriz ki, teknolojiye ve onun kullan\u0131m\u0131na bu iki yanl\u0131 diyalektik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla yakla\u015fmak<\/strong>, tarihsel materyalizmin en \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131ndan biridir.<\/p>\n\n\n\n

Marx, teknolojinin s\u0131rf k\u00e2r odakl\u0131 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 \u00e7arp\u0131k geli\u015fimi ele\u015ftirmi\u015ftir. Teknoloji kapitalizm \u00e7a\u011f\u0131nda insana d\u0131\u015fsal, yabanc\u0131 ve hatta d\u00fc\u015fman bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ferek insan\u0131 \u015fekillendirmeye ba\u015flar. \u0130nsan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131 ve insani de\u011ferler; sermayenin b\u00fcy\u00fcmesine ve teknik verimlili\u011fin en \u00fcst d\u00fczeye \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na kurban edilir. Ana akt\u00f6r olan insan, teknolojik sistemin i\u00e7inde bir araca d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Teknolojinin getirdi\u011fi k\u00e2r ve kolayl\u0131klar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak sermaye sahiplerine akar; bu durum makinelerin insanlar\u0131 i\u015fsiz b\u0131rakmas\u0131na ve zenginli\u011fin az say\u0131da insanda toplanmas\u0131na yol a\u00e7ar. Teknolojideki bu \u00e7eli\u015fkili durum, mevcut k\u00e2r odakl\u0131 kapitalist sistemin kendi i\u00e7 sorunlar\u0131n\u0131n bir sonucudur ve insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce geli\u015fmesinin \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engellerden biridir.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019a g\u00f6re, \u201cinsan\u0131n kendine yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 sorununu \u00e7\u00f6zmek, yine o yabanc\u0131la\u015fman\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yoldan y\u00fcr\u00fcmekle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d <\/strong>Teknolojinin insana yabanc\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131 engellemek, teknolojiyi tamamen reddetmek demek de\u011fildir. Aksine teknolojiyi geli\u015ftirirken, onun s\u0131rf k\u00e2r odakl\u0131 kullan\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan \u00e7eli\u015fkileri ortadan kald\u0131rmak ve teknolojik geli\u015fimin yukar\u0131da verdi\u011fimiz iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fc birle\u015ftirmektir<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fc\u015f\u00fcnsel anlamda Marx\u2019\u0131n \u00f6nerdi\u011fi bu iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc birle\u015ftirme g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, hem insan toplumunu ilk kez maddi \u00fcretim s\u00fcre\u00e7lerinden hareketle incelemi\u015f hem de “her \u015feyi teknoloji \u00e7\u00f6zer” diyen dar bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 k\u0131rarak gelece\u011fin sosyalist toplumunun insani temellerini ara\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Pratik a\u00e7\u0131dan ise, bir yandan teknik yenilikleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken di\u011fer yandan adil olmayan \u00fcretim bi\u00e7imlerini ortadan kald\u0131rmak, Marx\u2019\u0131n hayal etti\u011fi gelece\u011fin toplumuna giden tek yoldur. \u0130nsan ile teknoloji aras\u0131ndaki ili\u015fki sadece teknik bir konu de\u011fil, toplumsal bir konudur; teknoloji toplumsal d\u00fczenle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marx a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015f\u00f6yle der: \u201cKom\u00fcnist toplumda makinelerin kullan\u0131m amac\u0131, kapitalist toplumdakinden tamamen farkl\u0131 olacakt\u0131r\u201d; \u201cteknolojinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ba\u015far\u0131lar ancak kom\u00fcnist ili\u015fkiler i\u00e7inde ger\u00e7ek anlamda uygulamaya ge\u00e7ebilir.\u201d<\/strong> Engels de \u0130ngiltere\u2019de \u0130\u015f\u00e7i S\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n Durumu<\/em> kitab\u0131nda, \u201cdo\u011fru \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f bir toplum d\u00fczeninde t\u00fcm bu teknolojik geli\u015fmelerin sadece memnuniyetle kar\u015f\u0131lanaca\u011f\u0131n\u0131\u201d<\/strong> ifade eder.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojinin tek ba\u015f\u0131na ilerlemesi, k\u00e2r odakl\u0131 kullan\u0131m\u0131n getirdi\u011fi toplumsal adaletsizlikleri ve \u00e7evre sorunlar\u0131n\u0131 kendi kendine \u00e7\u00f6zemez. Teknolojinin olumsuz sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ve en \u00f6nemli \u00fcretici g\u00fc\u00e7 olan insana uygun toplumsal ili\u015fkiler kurulmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toplumsal d\u00fczenin de\u011fi\u015fmesiyle teknoloji do\u011fru \u015fekilde kullan\u0131lmal\u0131, az say\u0131da insan\u0131n elinde bir bask\u0131 arac\u0131 olmas\u0131 engellenmeli, toplumsal adaleti sa\u011flayan ve insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftiren bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir. Tarihsel materyalizmin olgular\u0131 ve \u015feyleri iki y\u00f6nl\u00fc de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, insan ile teknoloji aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 net bir \u015fekilde g\u00f6sterir: Maddi-teknik geli\u015fme temeli olmadan insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce geli\u015fmesi bo\u015f bir laft\u0131r; teknolojinin sadece teknik boyutunu vurgulamak ise insan\u0131 kendi \u00fcretti\u011fi teknolojiye k\u00f6le yapar. Sosyalizm ko\u015fullar\u0131 alt\u0131na teknolojik geli\u015fme, nihayet bu iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn birle\u015febilece\u011fi ger\u00e7ek bir toplumsal zemine kavu\u015fur. Bu durum, tarihsel materyalizmin bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar ile insani de\u011ferleri birle\u015ftirme \u00f6zelli\u011fini a\u00e7\u0131k\u00e7a sergiler.<\/p>\n\n\n\n

2. Yapay Zek\u00e2n\u0131n Do\u011fu\u015f Mant\u0131\u011f\u0131 ve \u0130nsani De\u011feri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn yapay zek\u00e2 ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla geli\u015fiyor. Bu h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim, d\u00fcnya genelinde b\u00fcy\u00fck bir ekonomik ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme ve uluslararas\u0131 bir rekabete yol a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc nas\u0131l g\u00f6rmeliyiz?<\/strong> Yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fimine nas\u0131l y\u00f6n vermeliyiz? Yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal sonu\u00e7larla nas\u0131l ba\u015fa \u00e7\u0131kmal\u0131y\u0131z?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu sorular \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Tarihsel materyalizmin iki yanl\u0131 de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, yapay zek\u00e2y\u0131 anlamam\u0131z i\u00e7in bilimsel bir anahtard\u0131r. Buradan hareketle yapay zek\u00e2 hakk\u0131ndaki tek tarafl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015flerden ka\u00e7\u0131nabilir, onun do\u011fu\u015f mant\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insani de\u011ferini do\u011fru anlayabiliriz. Ayn\u0131 zamanda yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fmesi, tarihsel materyalizmin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u015fartlar\u0131na uyarlanmas\u0131 ve yenilenmesi i\u00e7in de harika bir f\u0131rsat sunmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle, maddi \u00f6l\u00e7\u00fct a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapay zek\u00e2, \u00fcretici g\u00fc\u00e7lerin ge\u00e7irdi\u011fi yeni bir b\u00fcy\u00fck devrimdir. Yeni teknoloji ve sanayi dalgas\u0131na \u00f6nc\u00fcl\u00fck eden bir teknoloji olarak yapay zek\u00e2, Marx\u2019\u0131n bahsetti\u011fi makinelerle ayn\u0131 mant\u0131\u011fa dayan\u0131r; do\u011frudan amac\u0131 insan\u0131n \u00fcretim kapasitesini bir \u00fcst seviyeye \u00e7\u0131karmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojik devaml\u0131l\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakarsak, yapay zek\u00e2 g\u00f6kten zembille inmemi\u015ftir; insanl\u0131\u011f\u0131n uzun y\u0131llara dayanan teknolojik birikiminin sonucudur. \u0130nsan beynini \u00f6rnek alan yapay sinir a\u011flar\u0131ndan, do\u011fadaki evrimi taklit eden genetik algoritmalara ve ar\u0131lar\u0131n hareketlerinden esinlenen algoritmalara kadar olgular\u0131 ara\u015ft\u0131ran yapay zek\u00e2 uzmanlar\u0131 do\u011fadan ve toplumdan ilham alm\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan teorik ve teknik \u00e7al\u0131\u015fmalarla yapay zek\u00e2n\u0131n temeli olan makine \u00f6\u011frenimi, ses tan\u0131ma, do\u011fal dil i\u015fleme ve bilgisayarl\u0131 g\u00f6rme gibi ana teknolojiler geli\u015ftirilmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda yapay zek\u00e2n\u0131n, \u00f6zellikle de genel yapay zek\u00e2n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 teknolojide devrimci bir s\u0131\u00e7ramad\u0131r; yapay zeka \u00fcretim bi\u00e7imlerini ve sekt\u00f6rleri k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirerek daha geli\u015fmi\u015f bir \u00fcretici g\u00fc\u00e7 yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n maddi \u00f6l\u00e7\u00fct analizine dayanarak, yapay zek\u00e2n\u0131n b\u00fcy\u00fck de\u011ferini i\u015f\u00e7iler, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131, \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan hammaddeler ve bu \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn en do\u011fru \u015fekilde bir araya getirilmesi olarak g\u00f6rebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, yapay zek\u00e2 nitelikli i\u015f\u00e7ilerin zihinsel ve yarat\u0131c\u0131 emeklerini \u00fcretime daha iyi aktarmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha 19. y\u00fczy\u0131lda Marx, makinelerin i\u015f\u00e7iler i\u00e7in birer “tamamlay\u0131c\u0131 uzuv” g\u00f6revi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, insan\u0131n zihnindeki d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ger\u00e7ek d\u00fcnyada uygulamas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insan\u0131 a\u011f\u0131r beden i\u015flerinden kurtard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015fti. Geli\u015fmi\u015f bir makine olan yapay zek\u00e2, insan\u0131 destekleme konusunda daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir g\u00fc\u00e7 sunmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2 bir yandan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n daha \u00f6nce yapt\u0131klar\u0131ndan daha iyi i\u015fler yapmalar\u0131n\u0131 ve birbirleriyle daha kolay i\u015f birli\u011fi yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Farkl\u0131 uzmanl\u0131klardaki nitelikli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n g\u00fc\u00e7lerini birle\u015ftirir, algoritmalarla i\u015f s\u00fcre\u00e7lerini d\u00fczenler ve ayr\u0131 ayr\u0131 yap\u0131lan i\u015flerin \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir sonu\u00e7 \u00fcretmesini sa\u011flar. Di\u011fer yandan yapay zek\u00e2, i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc geleneksel “insan-insan” ayr\u0131m\u0131ndan “insan-makine” ortakl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n makinelerle ortak \u00e7al\u0131\u015fabilme becerisi kazanmas\u0131n\u0131 gerektirir; b\u00f6ylece yeni teknolojileri esnek \u015fekilde kullanabilen \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc yetenekli \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yeti\u015fmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, yapay zek\u00e2, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geleneksel s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar; ara\u00e7lar\u0131n \u00e7ok daha ak\u0131ll\u0131, esnek ve y\u00fcksek verimle kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Veri ve algoritmalarla \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n potansiyelini harekete ge\u00e7irir, i\u015fte sa\u011flanan verimi art\u0131r\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n bilgi teknolojileri, geli\u015fmi\u015f imalat ve yeni malzemelerle birle\u015fmesi sayesinde ak\u0131ll\u0131, y\u00fcksek verimli, \u00e7evreci ve g\u00fcvenli yeni \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin b\u00fcy\u00fck veri, nesnelerin interneti ve blok zincir teknolojisini  birle\u015ftiren ak\u0131ll\u0131 \u00fcretim platformlar\u0131, tam otomatik robotlar, yeni enerji cihazlar\u0131 ve ak\u0131ll\u0131 denetim sistemleri gibi\u2026.<\/p>\n\n\n\n

Bu ara\u00e7lar hem do\u011fa \u015fartlar\u0131n\u0131n \u00fcretim \u00fczerindeki engelini azalt\u0131r hem de \u00fcretim alanlar\u0131n\u0131 son derece geni\u015fleterek sanayi sekt\u00f6rlerinin gizil potansiyelini ortaya \u00e7\u0131kar\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yapay zek\u00e2 insan\u0131n do\u011fay\u0131 de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131racak, i\u015flenen nesnelerin ve hammaddelerin \u00e7e\u015fidini son derece \u00e7o\u011faltacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6rne\u011fin mek\u00e2nsal olarak yapay zek\u00e2, insan\u0131n do\u011fadaki madde ve enerjiyi elde etme imk\u00e2nlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirir; do\u011fay\u0131 tan\u0131ma ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme s\u0131n\u0131r\u0131m\u0131z\u0131 yerin alt\u0131na, denizlerin derinliklerine ve uzay\u0131n derinliklerine kadar uzat\u0131r. Bi\u00e7imsel olarak ise yapay zek\u00e2 insan\u0131n yeni maddeler ve hammaddeler \u00fcretmesine yard\u0131m eder; buna devasa veri kaynaklar\u0131 gibi somut olmayan yeni nesnelerin yarat\u0131lmas\u0131, g\u00fcne\u015f, r\u00fczg\u00e2r ve jeotermal gibi yeni enerjilerin ve nano malzemeler, biyolojik malzemeler gibi ak\u0131ll\u0131 hammaddelerin geli\u015ftirilmesi dahildir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yapay zek\u00e2 i\u015f\u00e7ilerin, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve i\u015flenen nesnelerin birle\u015fimini s\u00fcrekli en iyi seviyeye getirir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n, ara\u00e7lar\u0131n ve hammaddelerin birbiriyle uyumu \u00fcretimin geli\u015fmesinin temel \u015fart\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n bu s\u00fcre\u00e7teki etkisi s\u00fcrekli ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr; bu \u00fc\u00e7 unsurun katlanarak b\u00fcy\u00fcmesini sa\u011flayarak daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir \u00fcretim kapasitesi yaratacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapay zek\u00e2, insan\u0131n kendi g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir kez daha devasa \u015fekilde kan\u0131tlamas\u0131d\u0131r. Marx\u2019\u0131n teorik \u00e7er\u00e7evesinde yapay zek\u00e2, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisinin en geli\u015fmi\u015f bi\u00e7imi olarak teknolojinin insani g\u00fc\u00e7lerin bir yans\u0131mas\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Ancak zihinsel eme\u011fe do\u011frudan dahil olmas\u0131 ve toplumsal ili\u015fkileri ba\u015ftan \u015fekillendirmesi sebebiyle ge\u00e7mi\u015fteki teknolojilerden ayr\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yapay Zeka Teknolojisi ve Daha \u00d6nceki Teknolojiler Aras\u0131ndaki Fark<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu fark \u00fc\u00e7 noktada ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, yapay zek\u00e2n\u0131n do\u011frudan zihinsel eme\u011fi taklit etmesi ve onun yerini almas\u0131, geleneksel teknolojilerin sadece kas g\u00fcc\u00fcn\u00fc destekleme s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n inceledi\u011fi Birinci ve \u0130kinci Sanayi Devrimi d\u00f6nemindeki teknolojiler (buhar makinesi, dokuma tezgah\u0131, motorlar vb.) esas olarak insan\u0131n beden g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yerini al\u0131yor, kas g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rarak \u00fcretimi h\u0131zland\u0131r\u0131yordu. Bu teknolojiler hen\u00fcz mant\u0131k y\u00fcr\u00fctme, soyut d\u00fc\u015f\u00fcnme, karar verme gibi zihinsel alanlara dokunmam\u0131\u015ft\u0131. Yapay zek\u00e2n\u0131n fark\u0131 ise insan beyninin i\u015flevlerini ilk kez b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekte taklit edebilmesidir: Veri i\u015flemeden desen ve sistem tan\u0131maya ve karma\u015f\u0131k kararlar almaya kadar insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcre\u00e7lerini algoritmalarla yeniden kurar. Zihinsel alana yap\u0131lan bu m\u00fcdahale, teknolojinin art\u0131k sadece kas g\u00fcc\u00fcn\u00fcn de\u011fil, do\u011frudan zihnin bir uzant\u0131s\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Geleneksel teknoloji sadece somut \u00fcretimin bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirirken, yapay zek\u00e2 bilgi \u00fcretiminin bi\u00e7imini de\u011fi\u015ftirmektedir. Yapay zek\u00e2 sadece i\u015fin yo\u011funlu\u011funu de\u011fil, i\u015fin i\u00e7eri\u011fini ve hatta insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcre\u00e7lerini etkilemektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, veri \u00fcretiminin ana ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olan yapay zek\u00e2, \u00fcretimi ve toplumsal ili\u015fkileri yeniden kurmak i\u00e7in devasa bir g\u00fc\u00e7 sa\u011flar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2; i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc, ekonomik kaynaklar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imlerini ve kazan\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirerek yeni toplumsal ili\u015fkiler \u015fekillendirir. Veri a\u011flar\u0131 ve algoritmalar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ekonomi, siyaset, k\u00fclt\u00fcr ve sosyal alanlar\u0131n tamam\u0131n\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bu derin etki, yapay zek\u00e2n\u0131n art\u0131k sadece bir \u00fcretim arac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, toplum yap\u0131s\u0131n\u0131 \u015fekillendiren temel bir g\u00fc\u00e7 haline geldi\u011fini g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin, yapay zekan\u0131n veri \u00fcretimi; m\u00fclkiyet, i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve kazan\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131 gibi konular\u0131 yeniden tan\u0131mlam\u0131\u015f; veri haklar\u0131, insan-makine i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve algoritmalar\u0131n pay\u0131 gibi yeni konular do\u011furmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, yapay zek\u00e2 eme\u011fin \u00f6z\u00fcne ve insan\u0131n konumuna dokunarak, insan\u0131 zorunlu ve tekrarlayan i\u015flerden kurtarma imk\u00e2n\u0131 yarat\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tekrarlayan, s\u0131radan ve kurallar\u0131 belli i\u015flerin bir\u00e7o\u011funu yapay zek\u00e2 \u00fcstlenecektir; bu da hayatta ayakta kalmak i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 gereken zorunlu \u00e7al\u0131\u015fma s\u00fcresini d\u00fc\u015f\u00fcrecektir. B\u00f6ylece insanlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrce kullanabilece\u011fi bo\u015f zaman\u0131 artacakt\u0131r. \u0130nsan\u0131n yeteneklerini art\u0131ran bir ara\u00e7 olarak yapay zek\u00e2, insan\u0131n fiziksel ve zihinsel s\u0131n\u0131rlar\u0131na destek sunarak eksikleri telafi edebilir, insan\u0131n yapabileceklerinin s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 geni\u015fletebilir ve insanl\u0131\u011f\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir birikim sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Elbette Marx\u2019a g\u00f6re bu \u00f6zg\u00fcrle\u015fme kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015fmez. Zihinsel g\u00fcc\u00fcn veya bo\u015f zaman\u0131n artmas\u0131, ancak do\u011fru bir toplumsal d\u00fczenin kurulmas\u0131 ve do\u011fru kurumsal y\u00f6nlendirmelerle ger\u00e7ekten insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesine hizmet edebilecektir.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn birle\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yapay zek\u00e2 hem b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar hem de b\u00fcy\u00fck riskler getirmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fi \u00fcretimi art\u0131rm\u0131\u015f, insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi ve uygarl\u0131\u011f\u0131n ilerlemesi i\u00e7in tarihsel f\u0131rsatlar sunmu\u015ftur. Ancak teknolojik geli\u015fmeler insanl\u0131\u011fa fayda getirirken \u00e7e\u015fitli sorunlar\u0131 da beraberinde getirir.<\/p>\n\n\n\n

Marx daha o zamandan teknolojinin iki ucu keskin bir b\u0131\u00e7ak oldu\u011funu, kendi kendine insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyece\u011fini belirtmi\u015fti. Tarihte teknolojik geli\u015fmeler b\u00fcy\u00fck toplumsal sorunlar do\u011furmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin Birinci Sanayi Devrimi\u2019ndeki makineleri par\u00e7alama hareketleri, “makineli \u00fcretimin i\u015f\u00e7ilerin i\u015fini ve ya\u015fam\u0131n\u0131 nas\u0131l g\u00fcvencesiz hale getirdi\u011fini” g\u00f6steriyordu.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fi de benzer yeni sorunlar do\u011furabilir. \u00d6rne\u011fin yapay zek\u00e2n\u0131n tamamen k\u00e2r odakl\u0131 sermaye g\u00fc\u00e7lerince kullan\u0131lmas\u0131, insan\u0131n teknoloji taraf\u0131ndan kontrol edilmesini h\u0131zland\u0131rabilir; algoritmalar \u00f6zel hayat\u0131n gizlili\u011fini ihlal edebilir; etik ve ahlaki sorunlar do\u011fabilir ve insan\u0131n toplumdaki ana konum zay\u0131flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle yapay zek\u00e2n\u0131n insan g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yerini h\u0131zla almas\u0131, geleneksel i\u015f piyasas\u0131n\u0131n bozulmas\u0131na ve yeni toplumsal e\u015fitsizliklere yol a\u00e7abilir. Bir yandan yapay zek\u00e2; tekrarlayan, tehlikeli ve verimsiz i\u015fleri \u00fcstlenerek insan\u0131 mekanik i\u015flerden kurtar\u0131r ve daha yarat\u0131c\u0131, duygusal ve karma\u015f\u0131k i\u015flere y\u00f6nlendirir; bu durum insan\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in olumludur.<\/p>\n\n\n\n

Di\u011fer yandan yapay zek\u00e2, vas\u0131fs\u0131z \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015fsiz kalma riskini art\u0131r\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n yeni beceriler kazanma h\u0131z\u0131 i\u015flerin yok olma h\u0131z\u0131n\u0131n gerisinde kald\u0131\u011f\u0131nda ya da insanlara gerekli e\u011fitim imk\u00e2nlar\u0131 sunulmad\u0131\u011f\u0131nda, yap\u0131sal i\u015fsizlik ve teknolojiden kaynaklanan b\u00fcy\u00fck bir u\u00e7urum ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n

Teknolojik geli\u015fmenin getirdi\u011fi bu ger\u00e7ek sorunlarla ba\u015f edebilmek i\u00e7in, teknolojinin insan\u0131 ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirebilmesi amac\u0131yla toplumsal d\u00fczende ve toplumsal politikalarla do\u011fru y\u00f6nlendirmeler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Tarihsel materyalizm; teknolojinin insan\u0131 kendi \u00fcretti\u011fi araca k\u00f6le mi yapaca\u011f\u0131n\u0131n, yoksa insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirip geli\u015ftirece\u011finin tamamen teknolojinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumsal d\u00fczene ba\u011fl\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 vurgular.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n “teknolojinin kendisi” ile “teknolojinin kullan\u0131m\u0131” aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ayr\u0131ma g\u00f6re yapay zek\u00e2, farkl\u0131 toplumsal sistemlerde farkl\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapitalist \u00f6zel m\u00fclkiyet d\u00fczeninde yapay zek\u00e2n\u0131n arkas\u0131ndaki dijital g\u00fc\u00e7 ile k\u00e2r mant\u0131\u011f\u0131 birle\u015fti\u011finde, daha gizli ve daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeni olu\u015fur. Yapay zek\u00e2 yeni bir kontrol arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr, algoritmik takip \u00e7al\u0131\u015fanlar \u00fczerindeki bask\u0131y\u0131 art\u0131r\u0131r, dijital u\u00e7urum kitleleri sermayenin veri kayna\u011f\u0131na \u00e7evirir; t\u00fcm bunlar zengin-fakir u\u00e7urumunu derinle\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n

Buna tam z\u0131t olarak, sosyalist toplumda yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fmesi ile insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fmesi ayn\u0131 do\u011frultuda ilerler ve birbirini destekler. Bu do\u011frultu uyumu hem yapay zek\u00e2n\u0131n insan\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmesinde hem de toplumun teknolojiyi do\u011fru y\u00f6netmesinde kendini g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalizmde yapay zek\u00e2n\u0131n getirdi\u011fi yeni imk\u00e2nlar, halk i\u00e7inde ortakla\u015fa refaha ve insan\u0131n geli\u015fmesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck eder. Sosyalist sistem \u00f6zg\u00fcn m\u00fclkiyet yap\u0131s\u0131 ve halk i\u00e7inde ortakla\u015fa refah hedefi sayesinde yapay zek\u00e2n\u0131n az say\u0131da grubun de\u011fil, t\u00fcm toplumun \u00e7\u0131kar\u0131na hizmet etmesini sa\u011flar. Teknolojinin kamu yarar\u0131na, toplumun ihtiya\u00e7lar\u0131na ve adalete hizmet etmesini g\u00fcvence alt\u0131na alarak toplumsal geli\u015fimin ve halk\u0131n refah\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dayana\u011f\u0131 olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Daha somut ifade etmek gerekirse, sosyalist sistem; yapay zek\u00e2n\u0131n sa\u011fl\u0131kl\u0131 geli\u015fmesi ve do\u011fru de\u011ferler \u00fczerine oturmas\u0131 i\u00e7in temel g\u00fcvenceyi ve \u00f6zg\u00fcn avantajlar\u0131 sunar. Yapay zek\u00e2 teknolojisinin her zaman halk\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131na, \u00fclkenin stratejilerine ve toplumun geli\u015fmesine hizmet etmesini sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak \u00fclkemizde kamu m\u00fclkiyetinin ana g\u00f6vde oldu\u011fu ve farkl\u0131 m\u00fclkiyet bi\u00e7imlerinin birlikte geli\u015fti\u011fi bir temel ekonomik sistemi bulunuyor. Bu yap\u0131 hem yapay zek\u00e2y\u0131 geli\u015ftirecek t\u00fcm unsurlar\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7ar hem de \u00fcretim ve payla\u015f\u0131m\u0131 d\u00fczenleyerek zengin-fakir u\u00e7urumunu makul s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tutar. Yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fiminin “kazanan\u0131n her \u015feyi ald\u0131\u011f\u0131” veya “f\u0131rsatlar\u0131n adaletsiz da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131” bir tuza\u011fa d\u00fc\u015fmesini engeller.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak bizim sosyalizmimizin en \u00f6nemli avantaj\u0131 sermayeyi toplumun \u00e7\u0131kar\u0131na olarak do\u011fru sevk ve idare edebilmesidir. Hem sermayenin teknik yeniliklerdeki olumlu rol\u00fc kullan\u0131l\u0131r hem de kurumsal denetimlerle sermayenin dizginsiz ve kurals\u0131z b\u00fcy\u00fcmesi ve yapay zek\u00e2n\u0131n s\u0131rf k\u00e2r arac\u0131 haline gelmesi engellenir. Temel y\u00f6ntem; kamunun etkili denetimi ve y\u00f6nlendirmesiyle k\u00e2r mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n toplumsal de\u011ferlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mesini \u00f6nlemek, teknolojinin tekel haline gelmesini engellemek; teknoloji ile toplumsal de\u011ferlerin birli\u011fini sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak \u00fclkemizdeki sistem hem teknolojik geli\u015fmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcp hem de halk\u0131n ya\u015fam g\u00fcvencesini koruyabilir, kaliteli ve herkese a\u00e7\u0131k istihdam yaratamaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 yeni meslekler ve i\u015f alanlar\u0131 yarat\u0131rken, geleneksel i\u015flerin azalmas\u0131na da yol a\u00e7abilir. Bu y\u00fczden bir yandan yeni sekt\u00f6rlerin i\u015f imk\u00e2nlar\u0131 geni\u015fletilir, yapay zek\u00e2 e\u011fitimleri ve kurslar\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc \u015fekilde te\u015fvik edilerek \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yeni teknolojileri kullanma yetene\u011fi art\u0131r\u0131l\u0131r. Di\u011fer yandan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sosyal g\u00fcvenlik deste\u011fi alma seviyesi y\u00fckseltilir, i\u015fini kaybeden ki\u015filerin yeni alanlara ge\u00e7i\u015f yapmas\u0131na yard\u0131m edilir, i\u015f piyasas\u0131nda uyum sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in esnek zaman tan\u0131n\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc sosyalizmin insana birincil de\u011fer veren yakla\u015f\u0131m\u0131, yapay zek\u00e2n\u0131n gidi\u015f y\u00f6n\u00fcn\u00fc belirler.<\/strong> Bizdeki insan odakl\u0131 kalk\u0131nma anlay\u0131\u015f\u0131; yapay zek\u00e2 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sadece k\u00e2r veya g\u00fc\u00e7 elde etmek i\u00e7in de\u011fil, halk\u0131n daha iyi bir ya\u015fam iste\u011fini kar\u015f\u0131lamak amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Maddi \u00f6l\u00e7\u00fct ile insan ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc aras\u0131ndaki ba\u011f a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; sosyalist sistem planlama, dengeleme ve insan odakl\u0131 de\u011ferleriyle yapay zek\u00e2 i\u00e7in halka hizmet eden, adaleti sa\u011flayan bir geli\u015fim yolu \u00e7izmi\u015ftir. B\u00f6ylece teknolojinin toplumu b\u00fcy\u00fcten, ortak refah\u0131 sa\u011flayan ger\u00e7ek bir g\u00fcce d\u00f6n\u00fc\u015fmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3. \u0130nsan ile Yapay Zek\u00e2 Aras\u0131ndaki \u0130li\u015fkiyi S\u00fcrekli \u0130yile\u015ftirmek Gere\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Xi Jinping \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \u201cYapay zek\u00e2 b\u00fcy\u00fck geli\u015fme f\u0131rsatlar\u0131 getirirken, daha \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmam\u0131\u015f risk ve meydan okumalar\u0131 da beraberinde getirmektedir.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihsel materyalizmin ikili de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc, hem teorik olarak yapay zek\u00e2y\u0131 do\u011fru anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flar hem de pratikte riskleri a\u015f\u0131p kaliteli bir bireysel ve toplumsal geli\u015fim sa\u011flaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in\u2019in yapay zek\u00e2 alan\u0131ndaki geli\u015fimine bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda; Marksist de\u011ferlerin ve sosyalist sistemin avantajlar\u0131 sayesinde teknolojik geli\u015fimin halk\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeyle birle\u015ftirilebildi\u011fi ve ortakla\u015fa refaha katk\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Gelece\u011fe bakarken, bu iki \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn birli\u011fini daha da ileri ta\u015f\u0131mak, insan ile yapay zek\u00e2 aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi s\u00fcrekli iyile\u015ftirmek, yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fimi ile ekonomik getiriyi, toplumsal fayday\u0131 ve etik de\u011ferleri bir b\u00fct\u00fcn halinde sunmak ve teknolojinin ger\u00e7ekten insana hizmet etmesini sa\u011flamak gerekir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6ncelikle, teknolojinin maddi \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne uyulmal\u0131, yapay zek\u00e2n\u0131n \u00fcretimi ve ekonomiyi b\u00fcy\u00fctme potansiyeli s\u00fcrekli a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde yapay zek\u00e2 yeni teknoloji devriminin ana itici g\u00fcc\u00fc olarak insan\u0131n \u00fcretim ve ya\u015fam bi\u00e7imlerini k\u00f6kten de\u011fi\u015ftirmekte, d\u00fcnya genelinde b\u00fcy\u00fck bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme yol a\u00e7maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi y\u00f6ntem do\u011frultusunda bakarsak teknolojik geli\u015fme toplumun ana dinami\u011fidir. Yapay zek\u00e2n\u0131n kaliteli \u015fekilde b\u00fcy\u00fcmesinin anahtar\u0131 ise i\u015f\u00e7ilerin, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ve i\u015flenen maddelerin uyum i\u00e7inde bir birle\u015fime ula\u015fmas\u0131d\u0131r. \u0130\u015f\u00e7ilerin geli\u015ftirilmesi boyutunda, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc yeteneklerin yeti\u015ftirilmesine \u00f6nem verilmeli, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yapay zek\u00e2 becerileri kazanmas\u0131 sa\u011flanarak verimli bir insan-makine ortakl\u0131\u011f\u0131 kurulmal\u0131d\u0131r. Bir yandan yapay zek\u00e2 ile insan aras\u0131ndaki g\u00f6rev da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 do\u011fru yap\u0131lmal\u0131; yapay zek\u00e2n\u0131n tekrarlayan ve s\u0131radan i\u015fleri \u00fcstlenmesi sa\u011flanarak insan\u0131n yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 en \u00fcst seviyeye \u00e7\u0131kar\u0131lmal\u0131d\u0131r. Di\u011fer yandan \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yeni teknolojileri kullanma kapasitesi art\u0131r\u0131lmal\u0131, \u00f6zellikle teknolojik yeniliklere \u00f6nc\u00fcl\u00fck edecek y\u00fcksek nitelikli kadrolar yeti\u015ftirilmelidir. \u00dcretim ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi boyutunda, yapay zek\u00e2n\u0131n sundu\u011fu imk\u00e2nlarla yeni ak\u0131ll\u0131 \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131 geli\u015ftirilmeli, yeni i\u015f alanlar\u0131 ve uygulama imk\u00e2nlar\u0131 yarat\u0131larak toplumsal prati\u011fe yeni alanlar a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r. Hammaddelerin ve i\u015flenen nesnelerin geli\u015ftirilmesi boyutunda ise veri unsurunun kullan\u0131m\u0131na \u00f6nem verilmelidir. Yapay zek\u00e2 sayesinde devasa veriler toplan\u0131p analiz edilerek bilgiye ve de\u011fere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmelidir. Yapay zek\u00e2 yard\u0131m\u0131yla geleneksel \u00fcretimin dijital \u00fcretimle birle\u015fmesi sa\u011flanmal\u0131, yeni malzemeler ve yeni enerjiler gibi yepyeni alanlar do\u011furulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, insan ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne uyulmal\u0131; “her \u015feyi teknoloji \u00e7\u00f6zer” diyen a\u015f\u0131r\u0131 teknoloji sevdas\u0131 ile “teknolojiye tamamen kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan” a\u015f\u0131r\u0131 romantik yakla\u015f\u0131m aras\u0131ndaki iki u\u00e7tan ka\u00e7\u0131n\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son d\u00f6nemde teknolojinin h\u0131zla ilerlemesi iki z\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015f do\u011furdu. Baz\u0131lar\u0131 teknoloji mucizesine inanmakta; \u00e7evre, toplum veya etik alan\u0131ndaki her sorunun sadece teknolojiyle \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fini savunmaktad\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise teknolojinin insan\u0131 yok edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek teknoloji \u00f6ncesi eski d\u00f6nemlerin hayalini kurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Marx\u2019\u0131n teknolojiye yakla\u015f\u0131m\u0131na g\u00f6re do\u011fru tutum; ne teknolojiyi her sorunu \u00e7\u00f6zen bir mucize gibi g\u00f6rmek ne de teknolojiden korkup felaket tellall\u0131\u011f\u0131 yapmakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Aksine teknolojiyi insanl\u0131k tarihi i\u00e7indeki yerine koyarak incelemektir: Teknoloji insan\u0131n kendi yarat\u0131c\u0131 \u00fcretken g\u00fcc\u00fcn\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr; hem ilerlemenin motorudur hem de i\u00e7inde bulundu\u011fu d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden yapay zek\u00e2 \u00e7a\u011f\u0131nda ihtiyatl\u0131, so\u011fukkanl\u0131 ve ger\u00e7ek\u00e7i bir yakla\u015f\u0131ma sahip olmak gerekir; a\u015f\u0131r\u0131 korkmaya gerek yoktur, ama tamamen gidi\u015fata teslim olmak da yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Uzun vadeli geli\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yapay zek\u00e2 ilerledik\u00e7e insanlar gibi kavrama, mant\u0131k y\u00fcr\u00fctme ve d\u00fc\u015f\u00fcnme becerileri sergileyebilir; insana benzer davran\u0131\u015flar g\u00f6sterebilir. Ancak yapay zek\u00e2 \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla taklide dayal\u0131 bir zek\u00e2d\u0131r; veriye dayal\u0131 bir hesaplama sistemidir; insan\u0131n zihninin bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. Yapay zeka insana \u00f6zg\u00fc ya\u015fam tecr\u00fcbesine ve duygulara sahip de\u011fildir; “ya\u015fam” ve “ihtiya\u00e7” gibi insani kavramlar\u0131 hi\u00e7 hissedemez.<\/p>\n\n\n\n

Diyebiliriz ki insanl\u0131k, teknolojik geli\u015fime y\u00f6n verme ve onun her zaman insan\u0131n genel \u00e7\u0131karlar\u0131na hizmet etmesini sa\u011flama g\u00fcc\u00fcne sahiptir. Bunu ba\u015farmak i\u00e7in insan ile yapay zek\u00e2 aras\u0131ndaki ili\u015fki s\u00fcrekli iyile\u015ftirilmelidir:<\/p>\n\n\n\n

Birinci olarak, yapay zek\u00e2n\u0131n teknik kurallara uygunlu\u011fu ile insan\u0131n ama\u00e7lar\u0131na uygunlu\u011funun birli\u011fi korunmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tarihsel materyalizme g\u00f6re teknolojik geli\u015fim kendili\u011finden akan do\u011fal bir s\u00fcre\u00e7 de\u011fil, insan\u0131n de\u011ferleriyle \u015fekillenen bir s\u00fcre\u00e7tir. Her teknolojinin arkas\u0131nda “bu teknoloji kime dayan\u0131yor, kime hizmet ediyor” sorusu aranmal\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2 insan\u0131n akl\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur, insan\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r ve insan\u0131n ama\u00e7lar\u0131na hizmet etmek i\u00e7in vard\u0131r. Bu y\u00fczden yapay zek\u00e2, insan\u0131n kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131nda bir yard\u0131mc\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 daha iyi hale getirmesinde bir ara\u00e7 olarak kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, teknik verimlilik ile insani de\u011ferlerin birli\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmelidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2, insan\u0131n g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131ndaki sorunlar\u0131 daha kolay \u00e7\u00f6zebilmesi i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Engels\u2019in belirtti\u011fi gibi: \u201cToplumun teknik bir ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, bu ihtiya\u00e7 bilimi on \u00fcniversiteden daha fazla ileriye ta\u015f\u0131r.\u201d<\/strong> Yapay zek\u00e2y\u0131 geli\u015ftirmenin amac\u0131; do\u011fay\u0131 ve toplumu daha iyi anlamak, sa\u011fl\u0131k, enerji, toplumsal y\u00f6netim gibi konularda ger\u00e7ek sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek, insan hayat\u0131n\u0131 daha rahat ve g\u00fcvenli hale getirmektir. \u0130nsan, yapay zek\u00e2n\u0131n kayna\u011f\u0131 ve nihai amac\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak, teknolojik geli\u015fim ile bilim eti\u011fi birle\u015ftirilmelidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zne olan insan ile sadece bir ara\u00e7 olan yapay zek\u00e2 aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar net \u00e7izilmeli; yasalar, etik kurallar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ve toplumsal uzla\u015f\u0131 ve uluslararas\u0131 uzla\u015f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla<\/strong> teknolojinin her zaman insan\u0131n geli\u015fmesine hizmet etmesi g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, somut teknik \u00f6l\u00e7\u00fct ile insan ili\u015fkileri \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn\u00fcn birli\u011fi korunmal\u0131, sosyalist sistemin teknolojiyi do\u011fru y\u00f6netme avantaj\u0131 kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx, teknolojinin insan\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirme potansiyelinin ancak do\u011fru bir toplumsal d\u00fczen ve do\u011fru uygulamalarla ortaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n sosyalist anlay\u0131\u015fla kullan\u0131lmas\u0131, insan ile yapay zek\u00e2 aras\u0131nda do\u011fru bir ba\u011f kurman\u0131n ana yoludur.<\/p>\n\n\n\n

Bu kullan\u0131m teknolojinin k\u00f6rlemesine, sadece k\u00e2r h\u0131rs\u0131yla veya riskli \u015fekilde ilerlemesini engeller; teknolojinin toplumsal ilerlemeye ve halk\u0131n refah\u0131na hizmet etmesini sa\u011flar. Somut olarak s\u00f6ylersem; temel duru\u015f olarak insan odakl\u0131 kalk\u0131nma felsefesi korunmal\u0131d\u0131r. <\/strong>Yapay zek\u00e2 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 t\u00fcm halk\u0131n mutlu ya\u015fam ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 esas almal\u0131, teknoloji insani de\u011ferlere hizmet etmeli, yeni teknolojilerin getirebilece\u011fi toplumsal riskler \u00f6nceden tahmin edilerek giderilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dcretim ili\u015fkileri boyutunda, yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fimine uygun, adil ve rasyonel d\u00fczenlemeler yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kayan engeller kald\u0131r\u0131lmal\u0131, kaliteli ekonomik kaynaklar\u0131n do\u011fru yerlere akmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcvenlik boyutundan bakarsak, yapay zek\u00e2 \u00fczerindeki denetim ve y\u00f6netim kapasitesi art\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmeli; yasal, etik ve kurumsal altyap\u0131 tamamlanarak teknolojinin g\u00fcvenli ve adil i\u015flemesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ekonomik boyuttan bakarsak, teknolojinin az say\u0131da grubun elinde bir tekel haline gelmesi \u00f6nlenmeli, teknolojinin herkes i\u00e7in kapsay\u0131c\u0131 olmas\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130stihdam ve i\u015f alan\u0131 boyutundan bakarsak, insan dostu bir b\u00fcy\u00fcme modeli izlenmelidir. Yapay zek\u00e2 ile istihdam\u0131n birlikte b\u00fcy\u00fcmesi sa\u011flanmal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in daha ak\u0131ll\u0131 iler ve \u00e7e\u015fitli yeni i\u015f imk\u00e2nlar\u0131 yarat\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n dijital becerilerini art\u0131racak e\u011fitimler verilmeli, sosyal g\u00fcvenlik a\u011flar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilmeli (i\u015fsizlik maa\u015f\u0131, sosyal yard\u0131mlar vb. d\u00fczenlenmeli), teknoloji y\u00fcz\u00fcnden insanlar\u0131n uzun s\u00fcreli i\u015fsiz kalmas\u0131 \u00f6nlenmelidir. \u00d6zetle bu ad\u0131mlarla yapay zek\u00e2 hem sa\u011fl\u0131kl\u0131 b\u00fcy\u00fcyecek hem de her zaman insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrce ve her bak\u0131mdan geli\u015fmesi hedefine hizmet edecektir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yapay zek\u00e2y\u0131 h\u0131zla geli\u015ftirmek, kaliteli b\u00fcy\u00fcmeyi sa\u011flaman\u0131n, \u00fcretimi bir \u00fcst seviyeye ta\u015f\u0131man\u0131n ve modernle\u015fmenin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir gereklili\u011fidir. Yapay zek\u00e2n\u0131n geli\u015fimi s\u00fcrecinde kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan zorluklar kar\u015f\u0131s\u0131nda, tarihsel materyalizmin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, \u00fcretimin ve insan\u0131n geli\u015fmesine fayda sa\u011flama kural\u0131yla hareket edilmelidir. Yapay zek\u00e2n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc t\u0131kayan sorunlar \u00e7\u00f6z\u00fclmeli, ekonomide geli\u015fmi\u015f \u00fcretim fakt\u00f6rlerinin rahat\u00e7a dola\u015fmas\u0131 sa\u011flanarak \u00fclkenin kalk\u0131nmas\u0131na g\u00fc\u00e7l\u00fc bir dinamik sunulmal\u0131d\u0131r. Tarihsel materyalizmin ikili de\u011ferlendirme \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, teknolojinin s\u0131rf k\u00e2r odakl\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131 a\u015fmak ve teknolojinin insan\u0131 k\u00f6leye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesini engellemek, sosyalist sistem alt\u0131nda yapay zek\u00e2y\u0131 geli\u015ftirmenin d\u00fcnya tarihi \u00f6l\u00e7e\u011findeki as\u0131l anlam\u0131d\u0131r. Yapay zek\u00e2y\u0131 geli\u015ftirmenin de\u011feri, sadece halk\u0131n mutlu bir ya\u015fam iste\u011fini kar\u015f\u0131lamak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda yeni bir uygarl\u0131k bi\u00e7imi yaratmakt\u0131r. Bu uygarl\u0131k; teknolojinin insan\u0131 yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmas\u0131 sorununu \u00e7\u00f6zecek, sadece maddi \u015feylere odaklanan anlay\u0131\u015f yerine maddi ve manevi geli\u015fimin uyumlu geli\u015fmesini sa\u011flayacak, insanl\u0131\u011f\u0131n ilerlemesi i\u00e7in \u00e7ok daha sa\u011flam bir temel sunacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marx\u2019\u0131n Teknolojiye Bak\u0131\u015f\u0131 ve Bug\u00fcnk\u00fc Yapay Zek\u00e2 Yapay Zek\u00e2n\u0131n Avantajlar\u0131 ve Riskleri Yapay Zek\u00e2 ve Sosyalist Toplum Yazar: Lan Yang, \u00c7in Renmin \u00dcniversitesi Marksizm Fak\u00fcltesi Do\u00e7enti, Pekin, Aral\u0131k 2025 \u00c7eviren: Ali Elik 25 Nisan 2025\u2019te Genel Sekreter Xi Jinping, \u00c7KP Merkez Komitesi Siyasi B\u00fcrosunun yirminci kolektif e\u011fitim toplant\u0131s\u0131nda \u015funu vurgulad\u0131: \u201cYapay zek\u00e2, yeni teknoloji devrimine […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6668","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6668","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6668"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6668\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6678,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6668\/revisions\/6678"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}