{"id":6715,"date":"2026-08-22T17:51:27","date_gmt":"2026-08-22T17:51:27","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6715"},"modified":"2026-08-22T17:52:41","modified_gmt":"2026-08-22T17:52:41","slug":"bati-marksizmi-ve-dogudaki-devrimci-pratigin-sonuclari-bati-marksizminin-teorik-kisitlari-uzerine-dusunceler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6715","title":{"rendered":"Bat\u0131 Marksizmi ve Do\u011fu\u2019daki Devrimci Prati\u011fin Sonu\u00e7lar\u0131: Bat\u0131 Marksizminin Teorik K\u0131s\u0131tlar\u0131 \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler"},"content":{"rendered":"\n

Bat\u0131 Marksizmi ve Do\u011fu\u2019daki Devrimci Prati\u011fin Sonu\u00e7lar\u0131: Bat\u0131 Marksizminin Teorik K\u0131s\u0131tlar\u0131 \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

Do\u011fu\u2019daki Devrimci Pratiklerin ve Emperyalizm Sorunlar\u0131n\u0131n \u0130hmal Edilmesi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Li Qiankun, Nisan 2025<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

\u00c7eviri ve Notlar: Ali Elik<\/strong><\/h4>\n\n\n\n

Yazar: Nanjing \u00dcniversitesi Marksist Sosyal Teori Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131; Marksizm Okulu Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131; Doktora Dan\u0131\u015fman\u0131.<\/p>\n\n\n\n

[Makalenin Kayna\u011f\u0131] \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7in Marksizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, Say\u0131 4, 2025.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

[\u00d6zet] Marx ve Lenin, Do\u011fu \u00fclkelerindeki devrimlerin d\u00fcnya-tarihsel \u00f6nemine b\u00fcy\u00fck de\u011fer verdiler. Marksizm rehberli\u011finde, Do\u011fulu halklar, Bat\u0131 kapitalist s\u00f6m\u00fcrgeci yay\u0131l\u0131m\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u00f6m\u00fcrge kar\u015f\u0131t\u0131 m\u00fccadeleler y\u00fcr\u00fctt\u00fcler ve kendi modernle\u015fme yollar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131rd\u0131lar, b\u00f6ylece Marksizmin hazinesini daha da zenginle\u015ftirdiler. K\u00f6keninde geli\u015fmi\u015f kapitalizmin tarihsel ba\u011flam\u0131na dayanan Bat\u0131 Marksizmi, belirli tarihsel ve ideolojik nedenlerle ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak Bat\u0131-merkezli bir perspektif ta\u015f\u0131r. Bat\u0131 Marksizmi, Bat\u0131l\u0131 geli\u015fmi\u015f kapitalizmin sorunlar\u0131n\u0131 tek evrensel insani sorun olarak ele al\u0131r, fakat bu evrensellik iddias\u0131 \u00f6z\u00fcnde bir tikelliktir; geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 kapitalist toplumlar\u0131na ait bir tikelliktir.  Do\u011fu uluslar\u0131n\u0131n ve devletlerinin ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kurtulu\u015f ve modernle\u015fme aray\u0131\u015flar\u0131nda kapitalist d\u00fcnyan\u0131n siyasi ve ekonomik sistemine y\u00f6nelik ele\u015ftirisi ve aray\u0131\u015flar\u0131 ger\u00e7ekten evrensel bir sorun olarak kabul edilmelidir; bu pratiklerin \u00f6nde gelen \u00f6rne\u011fi ise \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi \u00f6nderli\u011findeki \u00c7ine \u00f6zg\u00fc modernle\u015fmedir. Yurtd\u0131\u015f\u0131 Marksizm ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnya kapitalizmi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131zda, bilin\u00e7li olarak ba\u011f\u0131ms\u0131z bir bilgi ve s\u00f6ylem sistemi in\u015fa etmeliyiz.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[Anahtar Kelimeler] Bat\u0131 Marksizmi, Do\u011fu Devrimi, D\u00fcnya Sistemi, \u00c7in Modernle\u015fmesi<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizminin temel eseri olan Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci’nin (Luk\u00e1cs) yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 ile birlikte, son y\u0131llarda yerli ve yabanc\u0131 akademisyenler, “Bat\u0131 Marksizmi” ideolojik gelene\u011fini ve son y\u00fczy\u0131ldaki teorik etkisini yeniden inceleyip de\u011ferlendirmektedirler. [1] Reform ve a\u00e7\u0131lma politikas\u0131ndan bu yana, Bat\u0131 Marksizminin teorik kaynaklar\u0131n\u0131n \u00c7in\u2019de tan\u0131t\u0131lmas\u0131, ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu kaynaklarla diyalog kurulmas\u0131, \u00c7in’de Marksist felsefe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli itici g\u00fc\u00e7lerinden biri haline gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizmi, Marx’\u0131n klasik eserlerini yorumlama, Marx’\u0131n felsefi metodolojisini ke\u015ffetme ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnya kapitalizmini analiz etme konular\u0131nda bir\u00e7ok erdeme ve \u00f6neme sahiptir. Bat\u0131 Marksizminin ortaya koydu\u011fu \u015feyle\u015fme, rasyonalizasyon, “tek boyutlu insan” ve t\u00fcketimcilik gibi pek \u00e7ok sosyo-k\u00fclt\u00fcrel sorun, genellikle \u00c7in’in kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 veya kar\u015f\u0131la\u015fmakta oldu\u011fu sorunlar olarak g\u00f6r\u00fclmektedir. Ayn\u0131 zamanda, akademik tarih boyunca, Bat\u0131 Marksizminin do\u011fas\u0131 hakk\u0131nda her zaman keskin kar\u015f\u0131t yarg\u0131lar olmu\u015ftur. Sovyetler Birli\u011fi ve Do\u011fu Almanya, Bat\u0131 Marksizmini do\u011frudan “burjuva doktrini” olarak k\u0131nam\u0131\u015f ve Frankfurt Okulu’nu Bat\u0131 “Marksizmi”nin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7in akademik \u00e7evrelerinde de benzer g\u00f6r\u00fc\u015fler her zaman var olmu\u015ftur. Asl\u0131nda, Bat\u0131 Marksizminin ideolojik kaynaklar\u0131 \u00c7in’e tan\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, hatal\u0131 bir bi\u00e7imde “ele\u015ftiri nesneleri” olarak ele al\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren, akademik \u00fcretim sisteminin geli\u015fmesi ve iyile\u015fmesiyle birlikte, akademik camia b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Bat\u0131 Marksizminin do\u011fas\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nm\u0131\u015f, bunun yerine belirli sorunlar\u0131n incelenmesi yoluyla Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 belirlemeye odaklanm\u0131\u015f, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, metodoloji ve duru\u015f noktas\u0131\/tutum gibi makro d\u00fczeyde bir yarg\u0131da bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde, Bat\u0131 Marksizminin k\u0131s\u0131tlar\u0131 sorununu yeniden ele almak, y\u00fczy\u0131l boyunca g\u00f6r\u00fclmemi\u015f derin de\u011fi\u015fimlerin ya\u015fand\u0131\u011f\u0131  bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyadaki de\u011fer \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131na yan\u0131t vermek ve ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u00c7in s\u00f6ylem sistemi in\u015fa etmek i\u00e7in \u00f6nemli bir giri\u015f noktas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu makale, Bat\u0131 Marksizminin do\u011fas\u0131na ili\u015fkin yerli ve uluslararas\u0131 akademik \u00e7evrelerdeki temsili tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi ama\u00e7lamaktad\u0131r. Bu incelemede, Marksist teorinin ihmali ve Do\u011fu’daki prati\u011fin yayg\u0131n \u015fekilde ihmal edilmesinin, Bat\u0131 Marksizminin \u00f6nemli bir s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131 oldu\u011funu g\u00f6rece\u011fiz. <\/strong>Bu makale, bu s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u00f6k nedenlerini analiz etmeye ve Bat\u0131 Marksizminin tarihsel boyutunda ve Bat\u0131 Marksizminin d\u00fcnya sistemi perspektifinde ortaya \u00e7\u0131kan eksiklikleri ke\u015ffetmeye \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm I. Bat\u0131 Marksizminin Teorisinin Do\u011fas\u0131 \u00dczerine Tart\u0131\u015fma<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Akademik tarihe bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, yerli ve yabanc\u0131 akademisyenler, Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik makro bir perspektiften \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ele\u015ftiriler ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

1955 gibi erken bir tarihte, Maurice Merleau-Ponty, Karl Korsch’un yarg\u0131s\u0131ndan yararlanarak, Marx’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015fimini bir koordinat olarak kullanarak, Luk\u00e1cs taraf\u0131ndan kurulan Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na i\u015faret etmi\u015fti, yani “temel yap\u0131n\u0131n eylemsizli\u011fini, ekonomik ko\u015fullar\u0131n ve hatta do\u011fal ko\u015fullar\u0131n direncini ifade edememe” gibi a\u00e7\u0131lardan [2].<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra Perry Anderson, d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011findeki eseri Bat\u0131 Marksizmi Ke\u015fifleri’nde derinlikli ve klasik bir yarg\u0131da bulundu: Bat\u0131 Marksizmi, teorik bi\u00e7im ve tema a\u00e7\u0131s\u0131ndan siyasi ve ekonomik konulardan felsefe ve k\u00fclt\u00fcre kaym\u0131\u015ft\u0131: “Avrupa Marksizmi, ekonomik veya politik yap\u0131lar\u0131 teorik ilgisinin merkezi meselesi olarak ele almaktan giderek vazge\u00e7tik\u00e7e, t\u00fcm oda\u011f\u0131 temelde felsefeye kayd\u0131.” [3] “Bir b\u00fct\u00fcn olarak Bat\u0131 Marksizmi, metodolojik meselelerden \u00f6zsel meselelere ge\u00e7erken, neredeyse t\u00fcm \u00e7abas\u0131n\u0131 \u00fcstyap\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na adad\u0131.” [4]<\/p>\n\n\n\n

Bu yarg\u0131, asl\u0131nda Bat\u0131 Marksizminin geli\u015fiminin genel \u00f6zelliklerini kavram\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f akademisyenler, Bat\u0131 Marksizminin ke\u015fiflerinin ayn\u0131 zamanda Marksist politik ekonominin ele\u015ftirisinin belirli bir yorumuna dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etseler de , Bat\u0131 Marksizminin ana ak\u0131m\u0131 nadiren sistematik ve derinlemesine politik ekonomi ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. [5],<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizminin ba\u015fl\u0131ca temsilcilerinin Kapital yorumu genellikle “meta ve para” b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve ilgili konularla s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r. Marksist politik ekonominin genel ele\u015ftirisinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve yorumlanmas\u0131 olduk\u00e7a yetersizdir. Bu durum, Bat\u0131 Marksizminin \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnya sorunlar\u0131n\u0131 incelerken tarihsel y\u00f6ntemini kaybetmesine neden olmu\u015ftur. Burada, \u00f6ncelikle Bat\u0131 Marksist teorisinin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na ili\u015fkin yerli ve yabanc\u0131 akademik \u00e7evrelerdeki baz\u0131 temsili tart\u0131\u015fmalar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irece\u011fiz.<\/p>\n\n\n\n

1. Bat\u0131 Marksizmi Marksizm midir tart\u0131\u015fmas\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00c7in akademik \u00e7evrelerinde Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fma, esas olarak 2000 y\u0131l\u0131 civar\u0131nda “Bat\u0131 Marksizmi”nin “Marksizm” olup olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmada kendini g\u00f6stermi\u015ftir. \u00c7in’de Bat\u0131 Marksizmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6nc\u00fcs\u00fc olan Prof. Xu Chongwen, \u00f6nemli teorik katk\u0131lar\u0131ndan birini, Bat\u0131 Marksizmi temsilcilerinin felsefi metodolojisini ve temel g\u00f6r\u00fc\u015flerini analiz ederek, ana g\u00f6r\u00fc\u015flerinin Marksizm’e ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu ve “Bat\u0131 Marksizminin Marksizm olmad\u0131\u011f\u0131” sonucuna vararak yapm\u0131\u015ft\u0131r [6].<\/p>\n\n\n\n

 Bu yarg\u0131, kendisi taraf\u0131ndan savunulmu\u015f ve s\u00fcrekli olarak zenginle\u015ftirilip geni\u015fletilmi\u015ftir. O d\u00f6nemde \u00c7in’de Bat\u0131 Marksizmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda y\u00fckselen bir y\u0131ld\u0131z olan Wang Yuchen, ilk olarak Xu Chongwen’in “Bat\u0131 Marksizmi” tan\u0131m\u0131n\u0131n do\u011frulu\u011funu sorgulam\u0131\u015f ve Bat\u0131 Marksizmi kavram\u0131n\u0131 Bat\u0131 Marksizminin fiili geli\u015fiminden \u00f6zetlemeyi savunmu\u015f [7], bu da Bat\u0131 Marksizminin ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 geni\u015fletmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Xu Chongwen, Bat\u0131 Marksizmi ile Leninizm aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi, Bat\u0131 Marksizmi ile modern idealist felsefe aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi tart\u0131\u015farak ve Marksizmin bilimsel sistemine ba\u011fl\u0131 kalman\u0131n temel tutumunu vurgulayarak, Bat\u0131 Marksizminin temel teorilerini de\u011ferlendirmek i\u00e7in yan\u0131t vermi\u015ftir [8].<\/p>\n\n\n\n

 Daha sonra, Bat\u0131 Marksizmi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir ba\u015fka temsilci akademisyeni olan Duan Zhongqiao tart\u0131\u015fmaya kat\u0131lm\u0131\u015f ve Xu Chongwen’in g\u00f6r\u00fc\u015flerini ele\u015ftirmi\u015ftir. Onun temel fikri, “orijinal anlamda Marksizm” ile “geni\u015fletilmi\u015f anlamda Marksizm” aras\u0131nda bir ayr\u0131m yapmak ve buna dayanarak “Marksizm” kavram\u0131n\u0131 ve kapsam\u0131n\u0131 inceleyerek, Bat\u0131 Marksizminin de geni\u015fletilmi\u015f anlamda Marksizme dahil oldu\u011funu savunmakt\u0131 [9].<\/p>\n\n\n\n

Xu Chongwen\u2019in G\u00f6r\u00fc\u015fleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tart\u0131\u015fma s\u0131ras\u0131nda, Bay Xu Chongwen art arda \u00fc\u00e7 yan\u0131t yazm\u0131\u015ft\u0131r. Temel g\u00f6r\u00fc\u015fleri \u015funlard\u0131r: Birincisi, Bat\u0131 Marksizmi ile Leninizm’in birbirine temelden kar\u015f\u0131t oldu\u011funu, \u00f6zellikle Bat\u0131 Marksizminin materyalizmin yans\u0131ma teorisine ve do\u011fa diyalekti\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131nda bu kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n belirgin oldu\u011funu savunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Xu Chongwen b\u00f6ylece, Bat\u0131 Marksizminin Marksizm’in “zorunlu bir tamamlay\u0131c\u0131s\u0131” olarak g\u00f6r\u00fclmesine kesinlikle kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130kincisi, Bat\u0131 Marksizmi, Bat\u0131l\u0131 idealist felsefenin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde i\u00e7selle\u015ftirilmesi yoluyla, felsefi metodolojisinde ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak idealizmle lekelenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Avrupa Kom\u00fcnist Partisi’nin teorik sistemi ile Bat\u0131 Marksizmi tamamen ayr\u0131 alanlard\u0131r. Bat\u0131 Marksizminin kavram kapsam\u0131 birincisine do\u011fru geni\u015fletilemez. \u0130kisi aras\u0131nda ayr\u0131m yap\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 takdirde, \u00c7in\u2019deki y\u00f6nlendirici ideolojide \u201c\u00e7o\u011fulculu\u011fa\u201d sapma riski vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, Xu Chongwen ayr\u0131ca bu tart\u0131\u015fmadaki temel \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n asl\u0131nda Marksizm ve ondan t\u00fcreyen d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131mlar\u0131n\u0131n k\u00f6keni, \u00f6z\u00fc ve do\u011fas\u0131 hakk\u0131ndaki yarg\u0131da yatt\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmi\u015ftir [10].<\/p>\n\n\n\n

Bu tart\u0131\u015fmaya geriye d\u00f6n\u00fcp bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, her iki taraf\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerindeki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Marksist d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi i\u00e7inde farkl\u0131 zaman dilimlerinde ve mekanlarda bulunmalar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu tart\u0131\u015fmada, “Bat\u0131 Marksizmi Marksizm’dir” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, kendi rasyonelli\u011fini vurgulamak i\u00e7in genellikle Bat\u0131 Marksizminin kendine \u00f6zg\u00fc tarihsel ko\u015fullar\u0131 oldu\u011funu vurgular. Ger\u00e7ekten de geli\u015fmi\u015f kapitalist toplumlar dar bir d\u00fcnya n\u00fcfusunu ve dar bir b\u00f6lgeyi\u2014Kuzey Amerika, Britanya ve Bat\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 kapsar.<\/p>\n\n\n\n

Xu Chongwen ise \u00f6zellikle Leninizm’in evrensel anlam\u0131n\u0131 vurgular. Ona g\u00f6re, Leninizm, Marksizm ile Rus Devrimi prati\u011finin birle\u015fiminin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, bu birle\u015fim Leninizm’in zaman ve mekan a\u00e7\u0131s\u0131ndan spesifik oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez, aksine Leninizm zaman ve mekan\u0131 a\u015fan \u00e7a\u011fda\u015f bir de\u011fer ve anlam\u0131 temsil eder. “\u00c7\u00fcnk\u00fc Leninizm, Marksizm’i Rus Devrimi prati\u011fiyle birle\u015ftirirken, \u00f6nce Marksizm’i emperyalizmle ve proleter devrim \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ger\u00e7ekli\u011fiyle birle\u015ftirir. Emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131nda kapitalizmin e\u015fitsiz geli\u015fimi ve sosyalist devrimin emperyalizmin en zay\u0131f halkas\u0131n\u0131 k\u0131rabilece\u011fi konusunda yeni bir teori ortaya koyar. Leninizm serbest rekabet\u00e7i kapitalizmi \u00e7a\u011f\u0131nda Marx ve Engels’in sosyalist devrimin ba\u015fl\u0131ca geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerde e\u015f zamanl\u0131 olarak ba\u015flat\u0131lmas\u0131 ve ard\u0131\u015f\u0131k olarak kazan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki teorik g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirdi. Ayr\u0131ca Leninizm Marksizm’in proleter devrimin temel sorunu \u00fczerine teorisini ilerletti.”<\/p>\n\n\n\n

 Leninizm, emperyalizm \u00e7a\u011f\u0131ndaki proleter devrim ve sosyalist devrim sorular\u0131n\u0131 yan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, teorik \u00f6nemi Rusya ve Do\u011fu ile s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Bu nedenle, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkeler i\u00e7in de bu \u00f6neme sahiptir ve dolay\u0131s\u0131yla “uluslararas\u0131 \u00f6neme” sahiptir [11]. Bana g\u00f6re, Xu Chongwen’in burada vurgulad\u0131\u011f\u0131, Marksizm ile Rus Devrimi prati\u011finin birle\u015fimi yoluyla elde edilen Leninizm’in evrensel anlam\u0131, tam da derinlemesine ele al\u0131nmas\u0131 gereken \u00e7ok ikna edici bir tezdir. Ancak bu konu, o d\u00f6nemdeki tart\u0131\u015fmada her iki taraf\u00e7a da tam olarak tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

2. Do\u011fu\u2019daki devrimci pratiklerin ve emperyalizm sorunlar\u0131n\u0131n ihmal edilmesi: Son y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan yeni bir perspektif<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son y\u0131llarda uluslararas\u0131 akademik camian\u0131n Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na ili\u015fkin tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n, Xu Chongwen’in vurgulad\u0131\u011f\u0131 Leninizm’in i\u00e7erdi\u011fi Do\u011fu devrimi sorununun evrenselli\u011finden yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmekte fayda var.<\/p>\n\n\n\n

Bu bizim i\u00e7in olduk\u00e7a ayd\u0131nlat\u0131c\u0131d\u0131r. Belki de bunlar aras\u0131nda en dikkat \u00e7ekici olan\u0131, Amerikal\u0131 akademisyen Gabriel Rockhill’in Slavoj \u017di\u017eek’i “kapitalizmin saray soytar\u0131s\u0131” [12] ve Michel Foucault’yu “sahte radikal” [13] olarak sert bir \u015fekilde ele\u015ftirmesidir.<\/p>\n\n\n\n

\u017di\u017eek ve Foucault \u015f\u00fcphesiz Bat\u0131 Marksizmi gelene\u011fini payla\u015fmaktad\u0131r. Ancak Bat\u0131 Marksizmi tart\u0131\u015fmas\u0131nda daha dikkate de\u011fer olan, \u0130talyan akademisyen Domenico Losurdo’nun “Bat\u0131 Marksizminin Yeniden \u0130n\u015fas\u0131” adl\u0131 eserinde i\u015faret etti\u011fi Bat\u0131 Marksizminin temel s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131, yani s\u00f6m\u00fcrge yay\u0131l\u0131m\u0131na ve s\u00f6m\u00fcrge kar\u015f\u0131t\u0131 m\u00fccadeleye duyulan k\u00fc\u00e7\u00fcmsemedir: “Belirli bir Bat\u0131l\u0131 filozofun (Marx’\u0131n de\u011fil) g\u00f6z\u00fcnde, Do\u011fu’daki s\u00f6m\u00fcrge katliam\u0131na ve k\u00f6lele\u015ftirmeye kar\u015f\u0131 yap\u0131lacak umutsuz kar\u015f\u0131 direni\u015f \u00f6nemsizdir. Belirli bir Bat\u0131l\u0131 filozofun (Marx’\u0131n de\u011fil) hayran oldu\u011fu \u015fey, mevcut d\u00fcnyan\u0131n devrimci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc de\u011fil, \u00e7eli\u015fkisiz, \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131z ve dolay\u0131s\u0131yla devlet ayg\u0131t\u0131na ihtiya\u00e7 duymayan uzaktaki bir ideal toplum aray\u0131\u015f\u0131d\u0131r.” [14] Losurdo, Bat\u0131 Marksizmi temsilcilerinin bu konudaki kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131, mu\u011flakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve hatta g\u00f6z ard\u0131 edi\u015fini analiz etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

John Bellamy Foster<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Domenico Losurdo’nun g\u00f6r\u00fc\u015fleri kesinlikle tek tek m\u00fcnferit vakalar de\u011fildir. Rockhill ile yapt\u0131\u011f\u0131 bir r\u00f6portajda, Amerikal\u0131 akademisyen John Bellamy Foster a\u00e7\u0131k\u00e7a \u015funlar\u0131 belirtmi\u015ftir: “Bat\u0131 Marksizmi, emperyalizm ele\u015ftirisini ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya veya K\u00fcresel G\u00fcney’deki devrimci m\u00fccadelelere olan ilgiyi terk etmi\u015ftir.” Foster, Bat\u0131 Marksizminin felsefi \u00f6zelliklerinin “diyalektik materyalizmi ve materyalist ontolojiyi reddetmek” oldu\u011funu ve bunun onu “klasik Marksizm”den ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bir di\u011fer \u00f6zellik ise “kapitalizmin emperyalist a\u015famas\u0131 (ve tekelci kapitalizm) kavram\u0131n\u0131 reddeden ve \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’daki devrimci m\u00fccadelelerin ve bu m\u00fccadelelerin \u00fcretti\u011fi yeni devrimci fikirlerin \u00f6nemini k\u00fc\u00e7\u00fcmseyen Bat\u0131 Avrupa-merkezci bir Marksizm’dir.” [15]<\/p>\n\n\n\n

Gabriel Rockhill<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Konu\u015fmalar\u0131nda Rockhill ve Foster ayr\u0131ca “Bat\u0131 Marksizmi”nin “Bat\u0131l\u0131 Marksizm” ile ayn\u0131 \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015flard\u0131r. Amerikan Monthly Review ve \u0130ngiliz New Left Review’un asl\u0131nda iki farkl\u0131 yol oldu\u011fundan bahsetmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

Perry Anderson’\u0131n Bat\u0131 Marksizmi analizi, ekonomistlerin ve tarih\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 ihmal etmektedir. Asl\u0131nda, Monthly Review’un s\u0131k yazarlar\u0131ndan Paul Baran, \u201cB\u00fcy\u00fcmenin Ekonomi Politi\u011fi\u201d adl\u0131 kitab\u0131nda \u00f6ncelikle \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n kalk\u0131nma sorunlar\u0131n\u0131 analiz etmektedir. “Geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 kapitalizmi”nin tarihsel ko\u015fulunun kendisinin tamamen “Bat\u0131 Marksizmi”nin bir s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, daha ziyade “Bat\u0131 Marksizmi”nin kendisini “geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 kapitalizmi” \u00e7er\u00e7evesiyle s\u0131n\u0131rlamay\u0131 se\u00e7ti\u011fini savunabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Uluslararas\u0131 akademisyenlerin Bat\u0131 Marksizminin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirileri, kimin daha radikal oldu\u011funa dair basit bir rekabet olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Bu ele\u015ftiriden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131z en \u00f6nemli ders, emperyalist ve s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge kar\u015f\u0131t\u0131 m\u00fccadelelerinin d\u00fcnya tarihsel \u00f6neminin, Bat\u0131 Marksizminin teorik do\u011fas\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 yarg\u0131lamak i\u00e7in \u00f6nemli bir perspektif olmas\u0131 gerekti\u011fidir. Bir anlamda, Bat\u0131 Marksizminin s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe ve emperyalizme kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ile Marksist politik ekonomiye y\u00fczeysel yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n do\u011fu\u015ftan gelen bir ba\u011flant\u0131s\u0131 oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclebilir.<\/p>\n\n\n\n

II. Do\u011fu Devrimlerinin \u0130hmal Edilmesi ve Bat\u0131 Marksizminin Bat\u0131-Merkezci Teorisi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Eyl\u00fcl 1846’dan Aral\u0131k 1847’ye kadar Marx, o d\u00f6nemdeki ba\u015fl\u0131ca kapitalist \u00fclkelerin d\u00fcnya ticaretini ve bu s\u00fcre\u00e7te meydana gelen s\u00f6m\u00fcrge k\u00f6lele\u015ftirmesini titizlikle incelemi\u015ftir [16]. Marx’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin geli\u015fimine dayanarak, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcde Kom\u00fcnist Manifesto’daki kapitalist k\u00fcreselle\u015fme ve s\u00f6m\u00fcrge yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131n derinlemesine tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle de “Do\u011fu’nun Bat\u0131’ya tabi olmas\u0131 durumu” iddias\u0131n\u0131n (Marx) temeli haline geldi\u011fini \u00e7\u0131karabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalist s\u00f6m\u00fcrge yay\u0131l\u0131m\u0131na odaklanman\u0131n her zaman Marx’\u0131n kapitalizm ele\u015ftirisinin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Marx’\u0131n ya\u015fl\u0131l\u0131k d\u00f6neminde Do\u011fu toplumu sorunlar\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rma ve tart\u0131\u015fmalarda, benimsenen tutarl\u0131 y\u00f6ntem, Do\u011fu toplumunu her zaman kapitalizmin geli\u015fimi taraf\u0131ndan \u015fekillendirilen d\u00fcnya siyasi ve ekonomik sistemi i\u00e7ine yerle\u015ftirmek olmu\u015ftur. Marx’\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinde, kapitalist d\u00fcnya sisteminin geli\u015fiminin etkisi alt\u0131ndaki taraflardan biri olarak Do\u011fu toplumunun pasif ve aktif y\u00f6nleri \u00f6zel bir \u00f6neme sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

1. Marksist Teori ve Do\u011fu Toplumsal Sorunlar\u0131 ve Do\u011fu Ulus-Devletleri \u00dczerine Pratik<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu toplumunun \u00f6zg\u00fcll\u00fc\u011f\u00fcne ili\u015fkin tart\u0131\u015fma, Kapital’in birinci cildinin ilk bask\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Marx, kapitalist \u00fcretim ili\u015fkilerini tart\u0131\u015f\u0131rken, o d\u00f6nemde ge\u00e7 geli\u015fen bir modern \u00fclke olan Almanya’n\u0131n ve “Bat\u0131 Avrupa’daki di\u011fer t\u00fcm \u00fclkelerin” durumunun, “sadece kapitalist \u00fcretimin geli\u015fmesinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kapitalist \u00fcretimin geli\u015fmemesinden de muzdarip” oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. “Almanya\u2019da modern felaketlerin yan\u0131 s\u0131ra, bir\u00e7ok miras kalan felaket taraf\u0131ndan da eziliyoruz” [17].<\/p>\n\n\n\n

Bu klasik yarg\u0131 daha sonra Lenin taraf\u0131ndan Rusya’n\u0131n durumunu tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Lenin, 1899 tarihli Rusya’da Kapitalizmin Geli\u015fimi adl\u0131 kitab\u0131nda, Narodnik pop\u00fclistlerin Rusya’n\u0131n durumuna ili\u015fkin yarg\u0131s\u0131na yan\u0131t olarak Marx’\u0131n bu yarg\u0131s\u0131na at\u0131fta bulunmu\u015f ve Rusya\u2019n\u0131n “sadece kapitalist \u00fcretimin geli\u015fmesinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kapitalist \u00fcretimin geli\u015fmemesinden de muzdarip” oldu\u011funu belirtmi\u015ftir [18]. 1905 y\u0131l\u0131nda Lenin, Demokratik Devrimde Sosyal-Demokrasinin \u0130ki Takt\u0131\u011f\u0131 adl\u0131 eserinde bu c\u00fcmlenin ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r: “Rusya gibi \u00fclkelerde i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 kapitalizmden daha fazla, onun kapitalizmin azgeli\u015fmi\u015fli\u011finden muzdariptir.” [19]<\/p>\n\n\n\n

Ekim Devrimi’nin zaferinden sonra sosyalist in\u015fay\u0131 te\u015fvik etme s\u00fcrecinde Lenin bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc defalarca vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. “\u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n sadece kapitalist \u00fcretimin geli\u015fmesinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda azgeli\u015fmi\u015fli\u011finden de muzdarip oldu\u011fu” g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, Marksist perspektifte Do\u011fu toplumunun sorunlar\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fc olarak kabul edilebilece\u011fi s\u00f6ylenebilir. Kapitalizmin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte yay\u0131larak geli\u015fmesinin getirdi\u011fi \u00e7eli\u015fkiler ve \u00e7at\u0131\u015fmalar, kapitalizmin kendisinden kaynaklanmak yerine, \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnyan\u0131n ortak sorunlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n \u00f6zel tarihsel konumu, onlar\u0131 kapitalist d\u00fcnya sistemi kar\u015f\u0131s\u0131nda sadece pasif bir konuma yerle\u015ftirmekle kalmaz, ayn\u0131 zamanda Do\u011fu toplumlar\u0131na tarihsel bir giri\u015fimde bulunma ve inisiyatif alma potansiyeli de verir.<\/p>\n\n\n\n

Bu yakla\u015f\u0131m asl\u0131nda, Marx ve Engels’in Rus Devrimi’nin d\u00fcnya-tarihsel rol\u00fcne ili\u015fkin \u00f6ng\u00f6r\u00fclerinde yans\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Marx ve Engels’in 1882’de birlikte kaleme ald\u0131klar\u0131 Kom\u00fcnist Manifesto’nun Rus\u00e7a versiyonunun \u00f6ns\u00f6z\u00fcnde \u015funlar\u0131 belirtmi\u015flerdir: Marx ve Engels “E\u011fer Rus Devrimi Bat\u0131 proletarya devriminin bir sinyal i\u015fareti haline gelirse ve ikisi birbirini tamamlarsa, o zaman mevcut Rus kom\u00fcnal toprak m\u00fclkiyeti kom\u00fcnizmin geli\u015fmesi i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olabilir.” [20]<\/p>\n\n\n\n

Ekim Devrimi’nden \u00f6nce Lenin, emperyalizmin siyasi sonu\u00e7lar\u0131 \u00fczerine derinlemesine bir analiz ve Rus Devrimi’nin d\u00fcnya-tarihsel \u00f6nemi \u00fczerine derinlemesine bir yorum yapt\u0131. \u015eunu belirtti: “\u015e\u00fcphesiz, Rus proletaryas\u0131n\u0131n zaferi, Asya ve Avrupa’daki devrimlerin geli\u015fmesi i\u00e7in \u00e7ok elveri\u015fli ko\u015fullar yaratacakt\u0131r.” [21]<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Ekim Devrimi’nin zaferi, d\u00fcnya-tarihsel geli\u015fimin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fcn Do\u011fu’ya kaymas\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 i\u015faret etti. Leninizm ve onun te\u015fvik etti\u011fi Ekim Devrimi ile ard\u0131ndan gelen Sovyet sosyalizm in\u015fas\u0131, Marksizmin teorik in\u015fas\u0131n\u0131n d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur. Baz\u0131 akademisyenlerin belirtti\u011fi gibi, \u201cLenin\u2019in bahsetti\u011fi \u2018Asya\u2019n\u0131n Uyan\u0131\u015f\u0131\u2019 olmal\u0131yd\u0131 ve \u201820. y\u00fczy\u0131l\u0131\u2019 ba\u015flatan Avrupa de\u011fil, Asya idi\u201d [22].<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu\u2019daki Marksizmin Marksizmin Hazinesine Katk\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asya\u2019n\u0131n uyan\u0131\u015f\u0131 Marksizmin rehberli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirildi ve Do\u011fu\u2019daki Marksizm, devrim ve sosyalist in\u015fa prati\u011fiyle birlikte, Bat\u0131 Marksizminden \u00e7ok farkl\u0131 bir teorik bi\u00e7im geli\u015ftirdi.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu uluslar\u0131n\u0131n ve \u00fclkelerinin \u201csadece kapitalizmin geli\u015fmesinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda kapitalizmin geli\u015fmemesinden de\u201d muzdarip olma durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya olmalar\u0131 nedeniyle, Bat\u0131 Marksizmiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Do\u011fu Marksizmi teori ve pratikte \u00e7ok say\u0131da g\u00f6revi bir arada \u00fcstlenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re Bat\u0131 Marksizmi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, ele\u015ftirel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 geli\u015fmi\u015f kapitalizmin egemen bi\u00e7iminin ele\u015ftirisine odaklamakta, Marx’\u0131n tarihsel materyalizmini kapitalist toplumun \u00f6z-anlay\u0131\u015f\u0131 olarak tan\u0131mlamakta ve b\u00f6ylece Marx’\u0131n felsefi alandaki devrimini kapitalist toplumsal bi\u00e7imlerin temeliyle s\u0131n\u0131rland\u0131rmaktad\u0131r. [ 23 ]<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, geli\u015fmi\u015f kapitalizmde, kapitalist \u00fcretim \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7iminin reg\u00fcle edilmesi, ayarlanmas\u0131 ve proletaryan\u0131n devrimci kavga iradesinin geri \u00e7ekilmesi nedeniyle, Bat\u0131 Marksizmi ideolojik ele\u015ftiriye ve \u00f6zneye y\u00f6nelik felsefi ara\u015ft\u0131rmaya b\u00fcy\u00fck \u00f6nem vermektedir<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

1960’lardan sonra, Bat\u0131 Marksizmi ele\u015ftiri temalar\u0131n\u0131 kapitalist modernle\u015fme s\u00fcrecindeki bir dizi sorunun ele\u015ftirisine odaklam\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fu’daki Marksistler, hem kapitalizm \u00f6ncesi toplumsal fakt\u00f6rlere hem de kapitalist toplumsal fakt\u00f6rlere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak gerekti\u011finden, Marx’\u0131n tarihsel materyalizmin yeni d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn tarihsel \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 ve nesnel yasalara vurgu, evrensel bir bilimsel teori olarak ger\u00e7ekten \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7in’i \u00f6rnek al\u0131rsak hem kendi \u00fclkesinde hem de emperyalist \u00fclkelerde gerici g\u00fc\u00e7lerle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin devrimci program\u0131 anti-emperyalizm ve anti-feodalizm olmu\u015f ve zaman i\u00e7inde i\u015fbirlik\u00e7i tekelci b\u00fcrokratik kapitalizm yeni demokratik devrimin \u00fc\u00e7 d\u00fc\u015fman da\u011f\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7\u00f6z\u00fcm, \u00c7in ger\u00e7ekli\u011fini Marksizmi kullanarak analiz etmekten t\u00fcretilen ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir cevapt\u0131. \u00c7in Kom\u00fcnist Partisi’nin ilk \u00f6ncelikli g\u00f6revi, Yeni Demokratik Devrimi tamamlayarak sosyalist devrimi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmakt\u0131. \u00c7in\u2019de 1956\u2019da ba\u015flayan sosyalist devrim ve sosyalist in\u015fa d\u00f6neminde, sosyalist sanayile\u015fme \u00f6ncelikli birincil g\u00f6rev haline geldi.<\/p>\n\n\n\n

1978\u2019de ba\u015flayan yeni reform ve d\u0131\u015fa a\u00e7\u0131lma ve sosyalist modernle\u015fme \u00e7a\u011f\u0131nda, sosyalizmin \u00f6z\u00fcn\u00fcn ne oldu\u011funu kavramak, \u00fcretici g\u00fc\u00e7leri geli\u015ftirmek ve sermayenin geli\u015fim yasalar\u0131n\u0131 kavramak ve sermayeyi sosyalizmin geli\u015fmesine katk\u0131da bulunacak tarzda y\u00f6netmek yeni teorik g\u00f6revler -daha sonra da pratik g\u00f6revler- haline geldi. Yeni d\u00f6nemde, Xi Jinping’in Yeni \u00c7a\u011f \u0130\u00e7in \u00c7ine \u00d6zg\u00fc Sosyalizm D\u00fc\u015f\u00fcncesi, Marksizmin \u00c7inle\u015ftirilmesinde yeni bir s\u0131\u00e7rama ger\u00e7ekle\u015ftirdi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncenin ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, sadece \u00c7in’in nereye gitti\u011fi sorusuna de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnyan\u0131n nereye gitti\u011fi sorusuna da bilimsel olarak cevap vermesidir. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f sadece \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7in Marksizmi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda 21. y\u00fczy\u0131l Marksizmidir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizm’i ve “Do\u011fu Marksizminin” teorik g\u00f6revlerini ve \u00f6zelliklerini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsak \u015fu soru ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor: Hangisi daha evrensel, Bat\u0131 m\u0131 yoksa Do\u011fu mu; yani d\u00fcnya tarihinin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fc hangisi ta\u015f\u0131yor?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Lenin, geli\u015fmi\u015f kapitalizmin geli\u015fim trendlerini yak\u0131ndan derinlemesine incelemi\u015f olsa da, daha da \u00f6nemlisi, d\u00fcnya tarihinin itici g\u00fcc\u00fcn\u00fc olu\u015fturan\u0131n art\u0131k geli\u015fmi\u015f kapitalizmin kendi i\u00e7 \u00e7eli\u015fkileri de\u011fil, emperyalizm taraf\u0131ndan in\u015fa edilen d\u00fcnya sistemi ile s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge halklar\u0131 aras\u0131ndaki \u00e7eli\u015fkiler oldu\u011funu g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

 Ancak Lenin’in bu g\u00f6r\u00fc\u015fleri, Luk\u00e1cs gibi birka\u00e7 erken d\u00f6nem Bat\u0131 Marksistinde bir ilgi bulmas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, Bat\u0131 Marksizminin sonraki geli\u015fiminde g\u00f6z ard\u0131 edildi. Losurdo’nun analizine g\u00f6re, Bat\u0131 Marksizminin geli\u015fiminde, s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da yaz\u0131lar\u0131 ve teorik faaliyetleriyle sadece Luk\u00e1cs ve Marcuse,<\/strong> Do\u011fu devrimlerine ger\u00e7ekten de\u011ferli yan\u0131tlar sundular.<\/p>\n\n\n\n

Klasik Bat\u0131 Marksizminin Do\u011fu devrimlerini ihmal etmesi, Bat\u0131 Marksizminde ve hatta \u00e7a\u011fda\u015f Bat\u0131 radikal sol teorisinde \u00f6rt\u00fck olarak Bat\u0131 merkezli bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na do\u011frudan yol a\u00e7t\u0131.<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm 2. Bat\u0131 Marksizminin Do\u011fu Devrimlerini \u0130hmal Etmesinin Nedenleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizmi, Do\u011fu uluslar\u0131ndaki Marksizmin teori ve prati\u011fini neden ihmal etti? Burada, sebepleri iki noktada \u00f6zetlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n\n\n\n

Birincisi, Bat\u0131 Marksizminin ba\u015fl\u0131ca temsilcileri, Avrupa ve Amerika’daki en geli\u015fmi\u015f kapitalist d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce nesnesi ve ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olarak kabul etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu, bir yandan kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imini \u00e7a\u011fda\u015f tarihin en yeni ve en temel itici g\u00fcc\u00fc olarak g\u00f6rmelerine; di\u011fer yandan, geli\u015fmi\u015f Avrupa ve Amerika kapitalizminde proletaryan\u0131n s\u0131n\u0131f bilincinin “\u015feyle\u015fmesi ve yabanc\u0131la\u015fmas\u0131” (nesnele\u015fme) nedeniyle, Bat\u0131 Marksizminin ba\u015fl\u0131ca temsilcilerinin kapitalizmdeki \u00f6zne-nesne \u00e7eli\u015fkisini temel sorun olarak g\u00f6rmelerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Gabriel Rockhill’in ac\u0131mas\u0131z bir tonda yarg\u0131lad\u0131\u011f\u0131 gibi: Bat\u0131 Marksistleri “entelekt\u00fcel i\u015f\u00e7i aristokrasisinin (ayd\u0131n) \u00fcyeleridir”, “onlar d\u00fcnyadaki teorik \u00fcretim i\u00e7in en iyi maddi ko\u015fullardan yararlan\u0131rlar” ve “s\u0131radan i\u015f\u00e7i aristokratlar\u0131 gibi, egemen s\u0131n\u0131f\u0131n emperyalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc ziyafetinin art\u0131klar\u0131ndan yararlan\u0131rlar”. [ 24 ]<\/p>\n\n\n\n

K\u0131sacas\u0131, Bat\u0131 Marksizminin geli\u015fti\u011fi maddi ko\u015fullar, onar\u0131n teorik d\u00fc\u015f\u00fcncelerini belirleyici bir \u015fekilde etkilemi\u015ftir. [ 25 ]<\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci olarak, Bat\u0131 Marksizminin bu ihmali belirli tarihsel ko\u015fullara da ba\u011flanabilir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesindeki \u00e7alkant\u0131l\u0131 ortam, o d\u00f6nemin \u00f6zg\u00fcn uluslararas\u0131 siyasi ko\u015fullarla birle\u015fince, Sovyetler Birli\u011fi ile Almanya aras\u0131nda Molotov-Ribbentrop Pakt\u0131’n\u0131n imzalanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131; Frankfurt Sosyal Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan Sovyet planl\u0131 ekonomisi \u00fczerine yap\u0131lan ilk ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131ld\u0131; ve II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’ndan sonra Sovyetler Birli\u011fi Kom\u00fcnist Partisi’nin 20. Kongresi’nde Stalin’in tamamen reddedilmesi—t\u00fcm bu olaylar— Bat\u0131 Marksizminin geli\u015fimine etkide bulundu..<\/p>\n\n\n\n

Bu olaylar\u0131n t\u00fcm\u00fc, ana ak\u0131m Bat\u0131 Marksizminin Sovyetler Birli\u011fi\u2019nin sosyalist prati\u011fine kar\u015f\u0131 olumsuz bir tutum sergilemesine, hatta onu kapitalist moderniteyi a\u015famayan bir ayna g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc olan “tekelci devlet kapitalizmi” olarak g\u00f6rmesine katk\u0131da bulundu. B\u00f6ylece, Bat\u0131 Marksizminin ana temsilcileri, ger\u00e7ek sosyalist devrimci g\u00fcndemi bir “\u00e7\u0131kmaz sokak” olarak g\u00f6r\u00fcp, pratikte kapitalist egemenli\u011fi ger\u00e7ekten k\u0131ramad\u0131klar\u0131 i\u00e7in, nihayetinde b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde estetik kurtulu\u015fa dayal\u0131 bir “mesih kompleksine” dayanan teorik bir yola ba\u015fvurdular.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalist devrim ve sosyalist in\u015fan\u0131n \u00f6zel g\u00f6revleri, Do\u011fu Marksizmini farkl\u0131 misyonlar \u00fcstlenmeye y\u00f6neltti; bunun nedeni tam olarak yukar\u0131da bahsedilen “Do\u011fu \u00fclkelerindeki toplumsal sorunlard\u0131\u201d  – Yani Do\u011fu \u00fclkelerinde “kapitalizmin hem geli\u015fmesinden hem de zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131ndan muzdarip olma” durumu. Do\u011fu’daki Marksistlerin prati\u011fi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak kapitalizmi ele\u015ftirmekten ve a\u015fmaktan sosyalizmi in\u015fa etmeye, kapitalizmi a\u015fmaktan sermayeyi sosyalizmin daha g\u00fc\u00e7l\u00fc geli\u015fimi i\u00e7in kullanmaya do\u011fru ilerlemek zorunda kald\u0131. Bu ger\u00e7eklik, Do\u011fu Marksizminin teorik in\u015fa \u00e7abalar\u0131 i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalara yol a\u00e7t\u0131 ve bu da Do\u011fulu Marksistlerin materyalizmin ontolojik in\u015fas\u0131na ve genel tarihsel yasalar\u0131n genelle\u015ftirilmesine daha fazla vurgu yap\u0131lmas\u0131yla kendini g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n

Bu, Do\u011fulu Marksistlerin Sovyetler Birli\u011fi ve Bat\u0131’n\u0131n Marx’\u0131n metinlerine farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclebilir. \u00d6rne\u011fin, 1844 Ekonomik ve Felsefi El Yazmalar\u0131 1932’de Bat\u0131’da yay\u0131nland\u0131ktan sonra, insan do\u011fas\u0131n\u0131n yabanc\u0131la\u015fmas\u0131 fikrinde yer alan h\u00fcmanist felsefe, ba\u015f\u0131ndan beri dikkatlerin oda\u011f\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Ayn\u0131 zamanda, Sovyet filolog Ryazanov bu eseri, felsefe, siyasi ekonomi ve bilimsel sosyalizmi kapsayan Marksist teorik sistemin ilk ke\u015ffi olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir. Alman \u0130deolojisi’nin “Feuerbach” b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki tarihsel materyalizmin genel yasas\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131, Bat\u0131 taraf\u0131ndan ba\u015f\u0131ndan beri g\u00f6z ard\u0131 edilmi\u015f, ancak Ryazanov taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck de\u011fer g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. [26].<\/p>\n\n\n\n

B\u00f6l\u00fcm 3. Bat\u0131 Marksizminin Bat\u0131 merkezli \u00f6zellikleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6zg\u00fcn sosyal ve maddi ko\u015fullar ve tarihsel durumlar nedeniyle, Bat\u0131 Marksizmi Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n sorunlar\u0131n\u0131 ciddi \u015fekilde ihmal etmi\u015f ve bu ihmal ayn\u0131 zamanda Bat\u0131 Marksizminin \u00f6zg\u00fcn Bat\u0131 merkezli \u00f6zelliklerini de belirlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizmi, geli\u015fmi\u015f kapitalizmi ele\u015ftirerek moderniteye y\u00f6nelik bir ele\u015ftiri sunar. Modernite ele\u015ftirisi alan\u0131nda, Bat\u0131 Marksizmi, Do\u011fu ulus devletlerinin sosyalist prati\u011finin kapitalizm taraf\u0131ndan belirlenen modernitenin \u00f6tesine ge\u00e7emeyeceklerini savunur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ancak bu k\u00fc\u00e7\u00fcmseme, Marksizmin ve Marksistlerin farkl\u0131 ulus devletlerde \u00fcstlendi\u011fi farkl\u0131 g\u00f6revleri g\u00f6z ard\u0131 etmek anlam\u0131na gelir ve d\u00fcnya tarihinin ba\u015fl\u0131ca \u00e7eli\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6rmediklerini ortaya koyar. Bat\u0131 Marksizmi, kapitalizmi a\u015fmay\u0131 merkezi teorik tema olarak ele al\u0131rken, Do\u011fu Marksistleri bu soruna ilaveten sermaye ve devlet bi\u00e7imlerini kullanma yoluyla sosyalist devrim ve sosyalist in\u015fay\u0131 nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftireceklerini ara\u015ft\u0131rmak durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Merleau-Ponty, Do\u011fu Marksizminin ve Bat\u0131 Marksizminin farkl\u0131 teorik g\u00f6revlerinin oldu\u011funu, onlar\u0131n diyalektik ve materyalizm ile ilgili sorunlar\u0131 anlama bi\u00e7imlerini farkl\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmi\u015ftir. [27] Bu de\u011ferlendirme olduk\u00e7a do\u011frudur. Bat\u0131 Marksizminin \u00f6nemli bir kurucusu olan Luk\u00e1cs, teorik ara\u015ft\u0131rmas\u0131nda Bat\u0131 Marksizminin teorik \u00f6zelliklerini a\u00e7\u0131k\u00e7a yans\u0131t\u0131r. Luk\u00e1cs, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci<\/strong> adl\u0131 eserinde emperyalizm ve s\u00f6m\u00fcrgecilik konular\u0131na de\u011finmemi\u015ftir. 1924’te yazd\u0131\u011f\u0131 Lenin adl\u0131 kitab\u0131nda emperyalizm ve s\u00f6m\u00fcrgecilik meselelerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6nemini onaylam\u0131\u015f olsa da, bu mesele Luk\u00e1cs’\u0131n gen\u00e7lik \u00e7a\u011f\u0131nda onun odak noktas\u0131 de\u011fildi. [28]<\/p>\n\n\n\n

Luk\u00e1cs, ancak olgun \u00e7a\u011f\u0131na geldi\u011finde Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci kitab\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 hatay\u0131 kabul etti ve Leninizmin ilgilendi\u011fi “ger\u00e7ek pratik” ve “sosyalist s\u0131n\u0131f bilinci”ni ihmal etti\u011fini yazd\u0131. [29]<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizminin Do\u011fu toplumunun sorunlar\u0131na y\u00f6nelik kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 topluca listelememize gerek yok, Losurdo bunu zaten yapm\u0131\u015ft\u0131r.. Bat\u0131 Marksizminin en \u00f6nemli bile\u015feni olan Frankfurt Okulu’nu inceleyerek bu Bat\u0131 Marksizminin Bat\u0131 merkezli \u00f6zelli\u011fi daha net anlayabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Frankfurt Okulu:  Wittfogel ve Horkheimer<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Frankfurt Okulu \u00fcyeleri aras\u0131nda, \u00f6zellikle Do\u011fu sorununu inceleyen ilk ki\u015fi Karl August Wittfogel’di, ancak daha sonra kom\u00fcnizm kar\u015f\u0131t\u0131 bir konumu benimseyen bu ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda, bu ara\u015ft\u0131rmay\u0131 yapan ba\u015fka kimse yok. Frankfurt Okulu’nun ilk d\u00f6nemlerinde, Friedrich Pollock da Sovyet planl\u0131 ekonomisinin ara\u015ft\u0131rmas\u0131na odaklanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak genel olarak, onlar\u0131n Sovyet prati\u011finde g\u00f6rd\u00fckleri \u015fey, devlet kapitalizmine, yani planl\u0131 ekonomiye benzer bir \u015feydi ve sava\u015ftan sonra en iyi se\u00e7enek olarak “demokratik devlet kapitalizmini” g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. [30]<\/p>\n\n\n\n

Bu tutum, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Frankfurt Okulu’nun Do\u011fu devrimi ve sosyalist in\u015faya y\u00f6nelik tutumunu yans\u0131tmaktad\u0131r. 1940’larda Horkheimer’\u0131n “hara\u00e7” sorununa b\u00fcy\u00fck ilgi duydu\u011funu ve bu temelde Marksizmin s\u0131n\u0131f g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc g\u00fcncellemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, toplumsal \u00e7eli\u015fkilerin ger\u00e7ek yap\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131flar aras\u0131nda m\u00fccadele yerine \u00e7\u0131kar gruplar\u0131 aras\u0131nda m\u00fccadele oldu\u011funu savundu\u011funu belirtmekte fayda var. 1940’larda Max Horkheimer ve Frankfurt Okulu, Amerika’daki s\u00fcrg\u00fcnleri s\u0131ras\u0131nda “hara\u00e7 teorisi”ni geli\u015ftirdiler. Modern tekelci kapitalizmin ve fa\u015fizmin mafya \u00f6rg\u00fctleri gibi i\u015fledi\u011fini, evrensel yasalar\u0131n yerini i\u015flemsel, korumaya dayal\u0131 bir tahakk\u00fcmle de\u011fi\u015ftirdi\u011fini savunmak i\u00e7in Amerikan su\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda kullan\u0131lan “hara\u00e7” terimini kulland\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Horkheimer<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Horkheimer, geli\u015fmi\u015f kapitalizmdeki s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerindeki yeni de\u011fi\u015fiklikleri, yani i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 aristokrasisi ve orta s\u0131n\u0131f\u0131n yeni sorunlar\u0131n\u0131 “gangsterlerin hara\u00e7” teorisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla analiz etti. Hatta bu sorunlar\u0131n nedenlerini bir \u00f6l\u00e7\u00fcde tekelci kapitalizm perspektifinden bile analiz etti. Ancak Horkheimer, ayn\u0131 zamanda Marksist s\u0131n\u0131f teorisini ve onun \u00fczerine kurulmu\u015f olan proletarya devrimci partisi teorisini de yap\u0131bozuma u\u011fratt\u0131. [ 31 ]<\/p>\n\n\n\n

Bu garip duru\u015f, Horkheimer’\u0131n devrimci \u00f6zneye duydu\u011fu umutsuzluk ve tarihe dair karamsarl\u0131\u011f\u0131yla tutarl\u0131d\u0131r. Bat\u0131 merkezcili\u011finin teorik \u00f6zellikleri, tarihsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131nda mesih\u00e7ilik ve duru\u015f noktas\u0131 (stand point) olarak elitizm olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Bu iki teorik \u00f6zellik g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar devam etmi\u015ftir. Ger\u00e7ek prati\u011fin olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 inkar etmek ve saf teorik ele\u015ftiriye geri \u00e7ekilmek ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 hareketini ve \u00f6\u011frenci hareketini yabanc\u0131la\u015ft\u0131rmak, t\u00fcm bu tutumlar, Bat\u0131 Marksizminin temel sorununun temel olarak geli\u015fmi\u015f kapitalist \u00fclkelerdeki orta s\u0131n\u0131fa mensup olan ayd\u0131nlar\u0131n sorunu oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Frankfurt Okulu’nun Bat\u0131 merkezli do\u011fas\u0131, Frankfurt Okulu’nun kilit \u00fcyelerinin birka\u00e7 ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n Filistin sorununa y\u00f6nelik tutumlar\u0131nda da yans\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. [32] Martin Jay bu konuyu ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Martin Jay bir \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201cuygar d\u00fcnyan\u0131n\u201d tutumunu payla\u015fmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Frankfurt Okulu’nun bu Avrupa merkezcili\u011finin \u201chayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131\u201d a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koyuyor. Martin Jay \u015f\u00f6yle diyor: \u201cYani, Frankfurt Okulu Amerikan ve Avrupa ba\u011flam\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki olaylara nispeten kay\u0131ts\u0131zd\u0131r veya daha do\u011frusu, Bat\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki Filistin ulusal kurtulu\u015f hareketi dahil anti-emperyalist hareketlere  s\u0131kl\u0131kla y\u00fcklenen kurtar\u0131c\u0131 role \u015f\u00fcpheyle yakla\u015fmaktad\u0131rlar… Frankfurt Okulu’nun kendi etki alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki olaylara kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi g\u00f6receli kay\u0131ts\u0131zl\u0131k \u00e7o\u011fu zaman bu olaylar\u0131 onaylamama anlam\u0131na gelir\u201d. [33]<\/p>\n\n\n\n

Ancak Martin Jay de bu sorunu olduk\u00e7a belirsiz bir \u015fekilde tart\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Frankfurt Okulu Sosyal Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc’ndeki iki ku\u015fak akademisyenin 1968 civar\u0131ndaki Filistin sorununa y\u00f6nelik tutumuna odaklan\u0131yor. S\u00f6m\u00fcrgecilikten ar\u0131nma s\u00fcrecinin hen\u00fcz bitmedi\u011fini ve d\u00fcnya s\u00f6m\u00fcrge sisteminin kal\u0131nt\u0131lar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadelenin h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi gerekti\u011fini belirtiyor. Ancak Martin Jay daha sonra \u00fcslubunu de\u011fi\u015ftiriyor ve \u015f\u00f6yle yaz\u0131yor: \u201cs\u00f6m\u00fcrgecilik sonras\u0131 s\u00fcrecin s\u00f6yleminde s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin kurbanlar\u0131n\u0131 kolayca romantize edemeyiz. Bat\u0131 egemenli\u011finden kurtulduktan sonra, bir zamanlar \u2018\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan ve \u015fimdi s\u0131kl\u0131kla \u2018K\u00fcresel G\u00fcney\u2019 olarak adland\u0131r\u0131lan bu \u00fclkelerin veya di\u011fer \u00fclkelerin, baz\u0131 Avrupal\u0131 \u200b\u200baktivistlerin onlara verdi\u011fi kurtulu\u015fu elde edemeyecekleri ve bu \u00fclkelerin \u00fctopya potansiyeline sahip olmad\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131kt\u0131r. \u2018D\u00fcnyan\u0131n yoksul insanlar\u0131na\u2019 sempati duymak ba\u015fka bir \u015fey, insanl\u0131\u011f\u0131 kurtarmak i\u00e7in onlara g\u00fcvenmek ba\u015fka bir \u015feydir.\u201d<\/strong> [34]<\/p>\n\n\n\n

Martin Jay, Frankfurt Okulu’nun ba\u015fl\u0131ca \u00fcyelerinin Do\u011fu’nun ezilen halklar\u0131na kar\u015f\u0131 kibirli tavr\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Oysa, Bat\u0131 Marksizminin ana g\u00f6vdesi olan Frankfurt Okulu’nun i\u00e7indeki Alman ele\u015ftirel ak\u0131m teorisyenlerinin aksine, 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131ndan itibaren Fransa\u2019da, s\u00f6m\u00fcrge sorununu farkl\u0131 perspektiflerden analiz eden bir\u00e7ok bilim insan\u0131 yeti\u015fmi\u015ftir. Bu k\u0131smen Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge sisteminin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcyle \u200b\u200bilgilidir ve bir\u00e7ok Frans\u0131z teorisyenin s\u00f6m\u00fcrgelerle ilgili ge\u00e7mi\u015fi vard\u0131r. Ayr\u0131ca, yap\u0131salc\u0131l\u0131k ve post-yap\u0131salc\u0131l\u0131k ak\u0131mlar\u0131n\u0131n metodolojilerinde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u201c\u00f6teki\u201dye yap\u0131lan vurgu, Frans\u0131z Marksizminin \u201cbilin\u00e7alt\u0131n\u0131\u201d olu\u015fturan d\u00fcnya sistemi sorununu da ima etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

III. Do\u011fu Devriminin Evrensel \u00d6nemi ve \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7in\u2019deki Marksizm ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n Misyonu ve G\u00f6revleri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda tam da Bat\u0131 Marksizminin ekonomi politi\u011fe y\u00f6nelik ele\u015ftirel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n eksikli\u011fi, tarihsel boyutun kavranmas\u0131nda zay\u0131flamaya yol a\u00e7arak Bat\u0131 Marksizminin kapitalizmin geli\u015fiminde ge\u00e7irdi\u011fi son d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme etkili bir teorik yan\u0131t vermesini engellemektedir. Bir yandan Bat\u0131 Marksizminin burjuva teorisine y\u00f6nelik ele\u015ftirisi tarihsel bilinci yitirmi\u015ftir, b\u00f6ylece Bat\u0131 Marksizminin kendisi de tarihsel bilincini yitirmi\u015ftir. Bat\u0131 Marksizmi, teorik bilincini sadece geli\u015fmi\u015f kapitalizmle s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r; bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, daha \u00f6nce bahsedilen Horkheimer’\u0131n “gangster hara\u00e7” teorisine dayand\u0131rabiliriz. Horkheimer’\u0131n “gangster hara\u00e7” teorisi, proletaryan\u0131n devrimci programlar\u0131n\u0131n terk edilmesi ve s\u00f6m\u00fcrge direni\u015f m\u00fccadelelerinin g\u00f6z ard\u0131 edilmesi ve k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmesiyle birlikte yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Frankfurt Okulu’nun ilk ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n ele\u015ftirel teorisi ekonomi politik ele\u015ftirisine dayanmas\u0131na ra\u011fmen, bu ekonomi politik ele\u015ftirisi sadece geli\u015fmi\u015f kapitalizmi inceleme nesnesi olarak ele alm\u0131\u015f ve sadece ekonomi politik ele\u015ftirisinin temel kategorilerinin ele\u015ftirisi d\u00fczeyinde kalm\u0131\u015f, b\u00f6ylece kapitalist d\u00fcnya sistemini analiz etme \u015fans\u0131n\u0131 ve olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir. Adorno’nun sosyal felsefesinin \u00f6nemli bir teorik arac\u0131 olan de\u011fi\u015fim (al\u0131\u015f-veri\u015f) soyutlamas\u0131, kapitalist \u00fcretim bi\u00e7imi temelinde var olan yerle\u015fik kapitalist topluma dayanan tipik bir kavramsal bi\u00e7imdir [35].<\/p>\n\n\n\n

Adorno’nun <\/strong>de\u011fi\u015fim soyutlamas\u0131<\/strong> (Tauschabstraktion)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Adorno’nun sosyal felsefesinde de\u011fi\u015fim soyutlamas\u0131<\/strong> (Tauschabstraktion), kapitalist toplumda insanlar\u0131n ve nesnelerin niteliksel \u00f6zelliklerinin silinerek niceliksel ve soyut birer de\u011fere indirgenmesini a\u00e7\u0131klayan temel bir ele\u015ftiri arac\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Horkheimer ve Adorno bu de\u011fi\u015fim soyutlamas\u0131<\/strong> kavram\u0131n\u0131 t\u00fcm nesneleri analiz etmek i\u00e7in ve Bat\u0131 rasyonel gelene\u011fini yap\u0131bozuma u\u011fratmak i\u00e7in kulland\u0131lar. Savunduklar\u0131 de\u011fi\u015fim soyutlamas\u0131 kavram\u0131n\u0131n, antropoloji ve tarihteki insanlar aras\u0131nda ya\u015fanm\u0131\u015f olan de\u011fi\u015fim (al\u0131\u015f-veri\u015f) bi\u00e7imlerinin ger\u00e7e\u011fiyle uyu\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istemiyorlard\u0131. Oysa Marcel Mauss “Hediye”yi yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerden sonra, insanlar aras\u0131  de\u011fi\u015fimlerin tarihin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde toplam sunumun sembolik bir de\u011fi\u015fim sistemine dayand\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fini ortaya koymu\u015ftu. [ 36 ].<\/p>\n\n\n\n

Marcel Mauss’un 1925 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanan Hediye<\/strong> (Arma\u011fan \u00dczerine Deneme) adl\u0131 \u00fcnl\u00fc eseri, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 hediyele\u015fmenin saf ve g\u00f6n\u00fcll\u00fc bir masumiyetten \u00f6te, toplumsal ba\u011flar\u0131 kuran ve koruyan zorunlu bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k kural\u0131<\/strong> oldu\u011funu savunur.<\/p>\n\n\n\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi Horkheimer ve Adorno’nun bizzat kendileri de Bat\u0131l\u0131 modern kapitalist toplumunun \u015fekillendirdi\u011fi de\u011fi\u015fim soyutlamas\u0131 ideolojik yan\u0131lsamas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015flerdi. Bat\u0131 Marksizmi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin felsefi metodoloji ve k\u00fclt\u00fcrel \u00fcstyap\u0131 perspektiflerinden yapt\u0131klar\u0131 ideolojik ele\u015ftirileri bu fikirlerin ger\u00e7ek d\u00fcnyadaki k\u00f6kenlerini —-yani modern Bat\u0131 kapitalizmini— g\u00f6rm\u00fc\u015f olmalar\u0131na kar\u015f\u0131n, bu k\u00f6kenlerin do\u011fas\u0131na daha fazla derinine inmeyi \u00e7o\u011fu zaman ba\u015faramam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bunun yerine, onlar modern Bat\u0131 kapitalizmini tek ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131 olarak ele alm\u0131\u015flar, t\u00fcm teorik bagajlar\u0131n\u0131 modern Bat\u0131 kapitalizminin ele\u015ftirisine ay\u0131rm\u0131\u015flar ve Bat\u0131’n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fcnyay\u0131 dikkate almay\u0131 ihmal etmi\u015flerdir. S\u00f6m\u00fcrge boyunduru\u011fu alt\u0131ndaki uluslardaki insanlar\u0131n kaderinden hi\u00e7 etkilenmeyen bu Bat\u0131 merkezli “ele\u015ftirel teori”, kolayca ve fark\u0131nda olmadan emperyalist sistemin ele\u015ftirel bir s\u00fcs\u00fc ve ikiy\u00fczl\u00fc bir su\u00e7 orta\u011f\u0131 haline gelir.<\/p>\n\n\n\n

Frantz Fanon<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Frans\u0131z Antilleri’ndeki bir Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi olan Martinik’ten olan Frans\u0131z Marksist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr \u0130brahim Frantz \u00d6mer Fanon, bir zamanlar D\u00fcnyan\u0131n Ac\u0131 \u00c7eken Halk\u0131<\/strong> adl\u0131 kitab\u0131nda \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya’n\u0131n ayd\u0131nlar\u0131na ve halk kitlelerine g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u00e7a\u011fr\u0131da bulunmu\u015ftu: “Hayal kurmaktan vazge\u00e7meliyiz, eski inan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 ve ge\u00e7mi\u015f dostluklar\u0131m\u0131z\u0131 terk etmeliyiz. O s\u0131k\u0131c\u0131 gevezeliklere veya i\u011fren\u00e7 taklitlere zaman harcamayal\u0131m. Avrupa’y\u0131 terk edelim… Karar\u0131m\u0131z\u0131 verelim ve Avrupa’y\u0131 taklit etmeyi b\u0131rakal\u0131m. Kaslar\u0131m\u0131z\u0131 ve zihinlerimizi yeni bir y\u00f6ne yo\u011funla\u015ft\u0131ral\u0131m. Avrupa’n\u0131n ba\u015faramad\u0131\u011f\u0131 tam ve b\u00fct\u00fcnsel insan\u0131 yaratmak i\u00e7in \u00e7abalayal\u0131m.”<\/strong> [37]<\/p>\n\n\n\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sorunlar\u0131na dayanarak, ortaya atmam\u0131z gereken soru \u015fudur: Do\u011fu toplumunun sorunlar\u0131, Bat\u0131 geli\u015fmi\u015f kapitalizminin sorunlar\u0131n\u0131n yerini nas\u0131l alabilir ve \u00e7a\u011fda\u015f insan d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7in bir t\u00fcr evrensellik kazanabilir? Bu sorunun cevab\u0131 ayn\u0131 zamanda \u00c7ine \u00f6zg\u00fc modernle\u015fmenin d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndaki \u00f6nemine de verilen bir cevapt\u0131r ve \u00c7in’in ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcnce ve s\u00f6ylem sistemini in\u015fa etmesi i\u00e7in bir dayanak noktas\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7 Marx, “Hegel’in Hukuk Felsefesinin Ele\u015ftirisine Giri\u015f” adl\u0131 eserinde, kendisi i\u00e7in belirledi\u011fi ele\u015ftiri g\u00f6revini a\u00e7\u0131klarken, o d\u00f6nemin Almanya\u2019s\u0131nda tamamen teorik bir ele\u015ftirinin yetersiz ve neredeyse anlams\u0131z oldu\u011funu belirtmi\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc Almanya\u2019n\u0131n somut ko\u015fullar\u0131 o kadar geri durumdayd\u0131; Marx, Almanya\u2019da tart\u0131\u015f\u0131lan fikirlerin (\u00f6zg\u00fcrl\u00fck, haklar ve devlet hakk\u0131nda) ya\u015fanmakta olan ger\u00e7ekli\u011fe (serflik, sans\u00fcr, yoksulluk) ve politik ger\u00e7elli\u011fe k\u0131yasla \u00e7ok ileride oldu\u011funu kastetmi\u015fti, bu nedenle entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fma tek ba\u015f\u0131na sorunu \u00e7\u00f6zemezdi. Maddi bir sorunu (feodalizm) ideal bir \u00e7\u00f6z\u00fcmle (felsefe) \u00e7\u00f6zemezdiniz.<\/p>\n\n\n\n

Ancak Marx, bu durumun Almanya’n\u0131n ele\u015ftirisini engellemedi\u011fini de a\u00e7\u0131k\u00e7a ifade etmi\u015fti. G\u00fcn\u00fcm\u00fcze d\u00f6necek olursak, baz\u0131lar\u0131n\u0131n uzun zamand\u0131r savundu\u011fu gibi, bug\u00fcn \u00c7in ve di\u011fer bir\u00e7ok ge\u00e7-geli\u015fmekte olan \u00fclke de Almanya\u2019n\u0131n o g\u00fcnlerdeki durumuna m\u0131 benziyor? Bu \u00fclkeler ele\u015ftirel teorinin gerek duydu\u011fu ele\u015ftiri \u00f6l\u00e7\u00fctlerinin a\u015fa\u011f\u0131s\u0131nda olan bir konumda m\u0131 bulunuyorlar?<\/p>\n\n\n\n

Cevap a\u00e7\u0131k\u00e7a hay\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar Marksizmin rehberli\u011finde, evet bu ge\u00e7 geli\u015fen Do\u011fu uluslar\u0131 farkl\u0131 ve \u00f6zg\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k, kurtulu\u015f ve modernle\u015fme yollar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmeleri s\u00f6z konusu olmu\u015ftur. Bu \u00fclkeler kapitalist d\u00fcnya sistemiyle m\u00fccadele ve entegre olmalar\u0131 s\u00fcreci i\u00e7inde Bat\u0131’dan farkl\u0131 modernle\u015fme \u00e7\u00f6z\u00fcmleri aram\u0131\u015flard\u0131r, bu a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli bir \u00f6rnek \u00c7ine \u00f6zg\u00fc modernle\u015fmedir.<\/p>\n\n\n\n

Edit\u00f6r\u00fcn Notu: Bu Bat\u0131 Marksizmi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrleri, \u201cBat\u0131 modernle\u015fmesinin\u201d her \u015feyin de\u011ferlendirildi\u011fi nihai teorik \u00f6l\u00e7\u00fct oldu\u011funu ima etmektedirler. Onlara g\u00f6re \u00c7in ve di\u011fer ge\u00e7 geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerin geli\u015fme modeli Bat\u0131\u2019n\u0131nkinden farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in, \u00c7in ve bu \u00fclkeler \u201cyetersiz derecede modern\u201d ve \u201cyetersiz derecede geli\u015fmi\u015f\u201d olamazlar ve dolay\u0131s\u0131yla Bat\u0131\u2019n\u0131n teorik seviyesinin \u201calt\u0131nda\u201d kal\u0131rlar; sonu\u00e7 olarak da bu \u00fclkeler Bat\u0131\u2019n\u0131n teorik ele\u015ftirisine ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcne tabi tutulmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazar bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kategorik olarak reddediyor: Bu, Marx\u2019\u0131n mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n tamamen tersinden uygulanmas\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc Marx\u2019\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc Almanya\u2019da \u201cteori ileri, ancak ger\u00e7eklik geri kalm\u0131\u015f\u201d idi; oysa bug\u00fcn \u00f6zellikle \u00c7in\u2019in \u201cger\u00e7ekli\u011fi\u201d art\u0131k geri kalm\u0131\u015f olarak g\u00f6r\u00fclemez. Yazar\u0131n as\u0131l temel tezi, \u00c7in ve di\u011fer Do\u011fu \u00fclkelerinin \u00f6zg\u00fcn bir pratik i\u00e7inde olduklar\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla \u00c7in ve di\u011fer ge\u00e7 geli\u015fen \u00fclkelerin ele\u015ftirel analiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u201cgeri\u201d durumda de\u011fil, aksine tamamen yeni bir \u201cpratik d\u00fczeyi\u201d yaratm\u0131\u015flard\u0131r.  Marx\u2019\u0131n 1840\u2019larda yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re Bat\u0131 Avrupa geli\u015fmi\u015f ger\u00e7ekli\u011fi temsil eden \u201c\u00f6zne\u201d iken, Almanya ise \u201cnesne\u201d idi (geli\u015fmi\u015f felsefe taraf\u0131ndan incelenen geri kalm\u0131\u015f ger\u00e7eklik i\u00e7indeydi). Bug\u00fcn Do\u011fu \u00fclkeleri pratik i\u00e7inde \u00f6zne olduklar\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015flard\u0131r.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yazara g\u00f6re, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda \u00c7in ve di\u011fer ge\u00e7 geli\u015fen \u00fclkelerin art\u0131k Bat\u0131 teorisi taraf\u0131ndan \u201cincelenmeyi\u201d ve \u201cde\u011ferlendirilmeyi\u201d bekleyen \u201cnesneler\u201d de\u011fildir. Aksine, \u00c7in ve di\u011fer ge\u00e7 geli\u015fen \u00fclkelerdeki modernle\u015fme pratikleri ger\u00e7ek ve etkili bir alternatif sunmaktad\u0131r bu nedenle \u00c7in ve bu \u00fclkeler art\u0131k \u201c\u00f6zneler\u201d haline gelmi\u015flerdir; art\u0131k onlar\u0131n da \u201cmodernle\u015fme\u201d kavram\u0131n\u0131 tan\u0131mlama yetkileri vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Marx’\u0131n moderniteyi ele\u015ftirisinin i\u00e7erdi\u011fi evrensellik ve bu ele\u015ftirinin \u00e7a\u011fda\u015f \u00f6nemi, Bat\u0131 Marksizminin teorik faaliyetleri taraf\u0131ndan tekelle\u015ftirilmemeli veya Marx’\u0131n modernite ele\u015ftirisi ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

 Marx’\u0131n modernite ele\u015ftirisinin evrenselli\u011fi, Leninizm\u2019de ve Mao Zedung D\u00fc\u015f\u00fcncesi’nde ve s\u00f6m\u00fcrge ve yar\u0131 s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkelerdeki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin uygarl\u0131k ve modernle\u015fmenin ne oldu\u011funa dair ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda daha da net g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Marx’\u0131n Do\u011fu toplumunun sorunlar\u0131na y\u00f6nelik tutumu, Kom\u00fcnist Manifesto’da Do\u011fu \u00fclkelerini kapitalist sistemin d\u0131\u015f\u0131nda olan pasif bir \u00f6teki olarak ele almaktan, Do\u011fu toplumlar\u0131n\u0131n \u00f6zg\u00fcn yap\u0131s\u0131na d\u00fcnya sistemi perspektifinden bakmaya do\u011fru de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Marx\u2019\u0131n bu tutum de\u011fi\u015fikli\u011fi bizim i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 \u00f6neme sahiptir. Do\u011fu, Bat\u0131’ya k\u0131yasla sadece bir \u201c\u00f6teki\u201d de\u011fildir ve Do\u011fu’nun modernle\u015fmesi hi\u00e7bir \u015fekilde Bat\u0131y\u0131 tek y\u00f6nl\u00fc bir tekrar ve Bat\u0131y\u0131 taklit de\u011fildir, bunun yerine Do\u011fu’nun modernle\u015fmesi Bat\u0131 kapitalizmiyle \u00e7eli\u015fki ve \u00e7at\u0131\u015fmalar i\u00e7inde \u015fekillenen evrenselli\u011fi i\u00e7eren yeni bir y\u00f6nde ilerlemektedir. <\/p>\n\n\n\n

Nitekim Hintli Marksist Aijaz Ahmad bir keresinde \u015f\u00f6yle \u00f6nermi\u015fti: “Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir evrensellik yoktur, sadece evrenselle\u015fme s\u00fcreci vard\u0131r.” [38]<\/p>\n\n\n\n

Onun bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc izole edilmi\u015f soyut bir evrenselli\u011fin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, sadece \u00f6zg\u00fcll\u00fck i\u00e7inde ve \u00e7o\u011fulcu rekabet i\u00e7inde var olan bir evrenselli\u011fin oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. \u015e\u00fcphesiz, Bat\u0131 Marksizmi ve Do\u011fu’daki Marksizmin pratik i\u00e7indeki geli\u015fimi birbirini d\u0131\u015flamaz, bence burada hangisinin daha evrensel oldu\u011fu sorusunu sormal\u0131y\u0131z. Geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 kapitalizmi, Do\u011fu’yu sadece d\u0131\u015fsal bir maliyet, “\u00f6teki”nin tek tarafl\u0131 bir emilimi olarak ele al\u0131r. Do\u011fu uluslar\u0131 ve devletleri, modernli\u011fin in\u015fas\u0131nda, farkl\u0131 medeniyetlerin olumlu unsurlar\u0131n\u0131 \u00f6z\u00fcmseme ve yeni medeniyet bi\u00e7imleri yaratma potansiyeline sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Marksizmin \u00c7in ko\u015fullar\u0131 ile birle\u015fen bir bi\u00e7im kazanmas\u0131, \u00c7in i\u00e7in yeni bir k\u00fclt\u00fcrel temel olu\u015fturmu\u015ftur. \u00c7in Halk Cumhuriyeti’nin kurulu\u015funun hemen ard\u0131ndan Mao Zedung, “\u0130dealist Tarihsel G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn \u0130flas\u0131” adl\u0131 makalesinde \u015funlar\u0131 belirtmi\u015fti: “\u00c7in halk\u0131 Marksizm-Leninizm ile tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131ndan bu yana, \u00c7in halk\u0131 ruhen pasif olmaktan proaktif olmaya ge\u00e7mi\u015ftir… \u00c7in Halk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck zaferi (1946-49) ve B\u00fcy\u00fck Proleter K\u00fclt\u00fcr Devrimi, b\u00fcy\u00fck \u00c7in halk\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc yeniden canland\u0131rm\u0131\u015f ve canland\u0131rmaya devam etmektedir. Ruh bak\u0131m\u0131ndan, \u00c7in halk\u0131n\u0131n bu k\u00fclt\u00fcr\u00fc \u015fimdiden t\u00fcm kapitalist d\u00fcnyay\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.” [39]<\/p>\n\n\n\n

Mao Zedung’un bu s\u00f6zleri, daha o zamanlarda bile \u00c7in’in ba\u011f\u0131ms\u0131z bilgi ve s\u00f6ylem sistemini kurmas\u0131n\u0131n gere\u011fini g\u00f6stermektedir; bu y\u00f6n, Marksizm’i rehber olarak almak, \u00c7in’in \u00f6zg\u00fcn tarihini, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc ve ulusal ko\u015fullar\u0131n\u0131 temel almakt\u0131r. \u00c7in devriminin tarihi ve sosyalist modernle\u015fmenin in\u015fas\u0131 ve \u00c7ine \u00f6zg\u00fc modernle\u015fme yolu, \u00c7in’in \u00f6zerk bilgi ve s\u00f6ylem sistemini kurman\u0131n temel ba\u015flang\u0131\u00e7 \u200b\u200bnoktas\u0131d\u0131r. \u00c7in’de Marksizmin kaydetti\u011fi \u00fc\u00e7 s\u0131\u00e7rama ve Marksizmin \u00c7inle\u015ftirilmesi, yeni modernle\u015fme planlar\u0131n\u0131n ve yeni uygarl\u0131k planlar\u0131n\u0131n ke\u015fifleridir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizmi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda Paradigma De\u011fi\u015fikli\u011fine Gitmemiz \u015eart<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sadece 20 y\u0131l \u00f6nce, \u00c7in’de Bat\u0131 Marksizminin felsefi g\u00f6r\u00fc\u015flerinin incelenmesinin zirve noktas\u0131nda oldu\u011fu d\u00f6nemde bile, \u00c7inli akademisyenler, Bat\u0131 Marksizminin \u00c7in’deki ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00c7in ger\u00e7ekli\u011fine etkisinin ve tesirinin yeterli olmaktan olduk\u00e7a uzak oldu\u011funu fark etmi\u015flerdi. Bunun temel nedeni, “insanlar\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u00e7a\u011fda\u015f \u00c7in’de ‘Bat\u0131 Marksizmini’ incelemenin \u00f6nemini tam olarak anlamamalar\u0131yd\u0131” [40]. Bizim akademisyenler, Bat\u0131 Marksizminin teorilerini (Luk\u00e1cs, Gramsci, Adorno vb.) ithal etmek, \u00e7evirmek ve incelemek konusunda ola\u011fan\u00fcst\u00fc ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131lar; ancak bu entelekt\u00fcel emek, \u00fcniversite duvarlar\u0131 i\u00e7inde hapsolmu\u015f olarak kald\u0131. Bu teoriler kullan\u0131lacak birer \u201cara\u00e7\u201d olmak yerine, incelenmesi gereken bir \u201cyabanc\u0131 nesne\u201d olarak ele al\u0131nd\u0131lar. Bu durum bir kopuklu\u011fa yol a\u00e7t\u0131: parlak ara\u015ft\u0131rma makaleleri yay\u0131nlan\u0131yordu, ancak bunlar\u0131n \u00c7in\u2019in g\u00fcncel toplumsal reformlar\u0131, ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri veya siyasi ger\u00e7eklikleriyle hi\u00e7bir etkile\u015fimi ya da etkisi yoktu.<\/p>\n\n\n\n

Bu de\u011ferlendirme bug\u00fcn de ge\u00e7erlili\u011fini koruyor. Bat\u0131 Marksizminin teorik k\u0131s\u0131tlar\u0131na veya paradigmas\u0131n\u0131n hatal\u0131 oldu\u011funa i\u015faret etmek, tek tarafl\u0131 olarak onun t\u00fcm de\u011ferini reddetmek de\u011fil, aksine \u00c7in’in ba\u011f\u0131ms\u0131z bilgi sistemini yurtd\u0131\u015f\u0131nda var olan Marksizm \u00fczerine incelemelerimizde bilin\u00e7li olarak kurmam\u0131z ve ara\u015ft\u0131rma y\u00f6ntemlerinin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc te\u015fvik etmemiz gerekti\u011finin bir kabul\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131, t\u00fcm d\u00fcnya de\u011fildir ve ayn\u0131 zamanda modernle\u015fme de Bat\u0131l\u0131la\u015fma ile e\u015fit de\u011fildir. Bat\u0131 Marksizminin “Bat\u0131l\u0131” \u00f6zelli\u011fi, onun evrenselli\u011finden ziyade teorik \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade eder. Entelekt\u00fcel d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Bat\u0131 Marksizminin ve hatta t\u00fcm yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki Marksizm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n incelenmesi b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131r. Marksist teorinin \u00f6z\u00fcn\u00fc anlamam\u0131z\u0131 ilerletmek, Marksist teori ile insanl\u0131\u011f\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihi aras\u0131ndaki derin ba\u011flant\u0131y\u0131 analiz etmek ve \u00f6zellikle bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnya kapitalizminin geli\u015fimini, evrimini, krizini ve d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc kavramak i\u00e7in vazge\u00e7ilmez bir i\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bat\u0131 Marksizminin kapitalist moderniteye y\u00f6nelik keskin ele\u015ftirisini (yabanc\u0131la\u015fma, metala\u015fma ve teknokratik egemenlik) \u00c7in\u2019in kendi modernle\u015fme s\u00fcreci i\u00e7in ele\u015ftirel bir ayna olarak kullanmal\u0131y\u0131z. Bu Bat\u0131 Marksizmi teorilerini incelemenin as\u0131l amac\u0131, \u00c7in\u2019in kendi yolunu \u00e7izmesine yard\u0131mc\u0131 olmak, \u00c7in\u2019in Bat\u0131 kapitalizminin tuzaklar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve \u00c7in\u2019e \u00f6zg\u00fc \u00e7eli\u015fkileri \u00e7\u00f6zmek olmal\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Ancak ayn\u0131 zamanda, Bat\u0131 Marksizmini insanl\u0131\u011f\u0131n toplumsal geli\u015fiminin tarihiyle, \u00f6zellikle de kapitalizmin tarihiyle daha yak\u0131ndan b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmemiz ve onu entelekt\u00fcel tarih perspektifinden incelememiz gerekiyor. Bat\u0131 Marksizminin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 entelekt\u00fcel kaynaklar\u0131 d\u00fcnya kapitalizminin tarihini ve \u00e7a\u011fda\u015f geli\u015fimini incelemek i\u00e7in kullanmal\u0131y\u0131z, ancak Bat\u0131 Marksizminin Bat\u0131 merkezli \u00e7er\u00e7evesinin s\u0131n\u0131rlar\u0131na d\u00fc\u015fmemeliyiz. Bat\u0131 Marksizminin bir\u00e7ok sorunu Bat\u0131’ya \u00f6zg\u00fc sorunlard\u0131r, bizim mutlaka y\u00fczle\u015fmemiz gereken sorunlar de\u011fildir. \u00c7a\u011fda\u015f d\u00fcnyaya dayanarak, \u00c7inli Marksistler d\u00fcnyan\u0131n sorunlar\u0131na cevap vermeye, modernle\u015fme i\u00e7in yeni \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunmaya ve yeni bir insan uygarl\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imi in\u015fa etmek i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcnceler sa\u011flamaya daha fazla odaklanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

[ 1 ] Bu makalede, \u201cBat\u0131 Marksizmi\u201d ifadesi, Perry Anderson’\u0131n \u201cBat\u0131 Marksizminin ke\u015ffi\u201d alan\u0131ndaki klasik Bat\u0131 Marksizmini ve bu teorik e\u011filimi s\u00fcrd\u00fcren felsefi metodolojinin \u00e7e\u015fitli ideolojik art\u00e7\u0131 \u015foklar\u0131n\u0131 ifade etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

[ 2 ] Maurice Merleau-Ponty, Diyalekti\u011fin Maceralar\u0131, \u00e7evirenler: Yang Dachun ve Zhang Yaojun, \u015eanghay: \u015eanghay \u00c7eviri Yay\u0131nevi, 2009, s. 69.<\/p>\n\n\n\n

[ 3 ] Perry Anderson, \u201cBat\u0131 Marksizminin Ke\u015ffi\u201d, \u00e7evirenler: Gao Xian, Wen Guanzhong ve Wei Zhangling, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 1981, s. 65.<\/p>\n\n\n\n

[ 4 ] Perry Anderson, \u201cBat\u0131 Marksizminin Ke\u015ffi\u201d, \u00e7evirenler: Gao Xian, Wen Guanzhong ve Wei Zhangling, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 1981, s. 96.<\/p>\n\n\n\n

[ 5 ] Bkz. Zhang Liang (ed.), Luk\u00e1cs \u0130nceleme K\u0131lavuzu, Cilt. 2, Nanjing: Jiangsu Halk Yay\u0131nevi, 2022, ss. 355-383; Li Qiankun, Frankfurt Okulu’nun Ele\u015ftirel Teorisinin Ekonomi Politik Temeli \u00dczerine, Marksist Teori Dergisi, Say\u0131 4, 2019.<\/p>\n\n\n\n

[ 6 ] Xu Chongwen, \u201cGeli\u015fmi\u015f Kapitalist Toplumda \u201cBat\u0131 Marksizmi\u201d ve Yabanc\u0131la\u015fma Teorisi\u201d, Jiangxi Sosyal Bilimler Dergisi, No. 1, 1982.<\/p>\n\n\n\n

[ 7 ] Bkz. Wang Yuchen, \u201c\u00c7a\u011fda\u015f Bat\u0131 Marksizmi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 Hakk\u0131ndaki G\u00f6r\u00fc\u015flerim\u201d, Jianghan Forum Dergisi, No. 9, 1997.<\/p>\n\n\n\n

[ 8 ] Bkz. Xu Chongwen, \u201cBat\u0131 Marksizmi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndaki Baz\u0131 Konular\u0131n Analizi \u00dczerine\u201d, Jianghan Forum Dergisi, No. 1, 1999.<\/p>\n\n\n\n

[ 9 ] Bkz. Duan Zhongqiao, \u201cBat\u0131 Marksizmi Marksizm De\u011fil mi?\u201d \u2014 Yolda\u015f Xu Chongwen ile Bir Tart\u0131\u015fma\u201d, Marksist \u00c7al\u0131\u015fmalar Dergisi, No. 6, 2002.<\/p>\n\n\n\n

[ 10 ] Bkz. Xu Chongwen, \u201c\u2018Bat\u0131 Marksizm\u2019inin Marksizm Oldu\u011fu Teorisine Bir Ele\u015ftiri\u201d, Marksist \u00c7al\u0131\u015fmalar Dergisi, No. 5, 2000; Xu Chongwen, \u201c\u2018Bat\u0131 Marksizm\u2019inin Marksizm Oldu\u011fu Teorisine \u0130li\u015fkin Yeniden Bir De\u011ferlendirme\u201d, Marksist \u00c7al\u0131\u015fmalar Dergisi, No. 6, 2002; Xu Chongwen, \u201c\u2018Bat\u0131 Marksizm\u2019inin Marksizm Oldu\u011fu Teorisine \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Bir Ele\u015ftiri\u201d, Marksist \u00c7al\u0131\u015fmalar Dergisi, No. 5, 2003.<\/p>\n\n\n\n

[ 11 ] Xu Chongwen, \u201c\u2018Bat\u0131 Marksizm\u2019inin Marksizm Oldu\u011fu Teorisine \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Bir Ele\u015ftiri\u201d, Marksist \u00c7al\u0131\u015fmalar, No. 5, 2003.<\/p>\n\n\n\n

[ 12 ] https:\/\/www.counterpunch.org\/2023\/01\/02\/capitalisms-court-jester-slavoj-zizek\/ .<\/p>\n\n\n\n

[ 13 ] http:\/\/thephilosophicalsalon.com\/foucault-the-faux-radical\/ .<\/p>\n\n\n\n

[ 14 ] Dominique Losurdo, Bat\u0131 Marksizminin Yeniden \u0130n\u015fas\u0131: Do\u011fu\u015f, \u00d6l\u00fcm ve Yeniden Do\u011fu\u015f, \u00e7evirenler Li Kaixuan ve Li Sailin, Pekin: \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7in Yay\u0131nlar\u0131, 2022, s. 5 .<\/p>\n\n\n\n

[ 15 ] John Bellamy Foster & Gabriel Rockhill, “Bat\u0131 Marksizmi ve Emperyalizm: Bir Diyalog”, Monthly Review Dergisi, Cilt 76, Say\u0131 10, 2025, s. 1 – 25 .<\/p>\n\n\n\n

[ 16 ] Bkz. Wu Ting, \u201cCulich Defterleri ve Marx’\u0131n Burjuvazinin S\u00f6m\u00fcrgeleri S\u00f6m\u00fcrmesi \u00dczerine \u00d6nemli D\u00fc\u015f\u00fcnceleri\u201d, Jianghan Forum Dergisi, No. 1, 2023. Marx\u2019\u0131n \u201cG\u00fclich Defterleri\u201d \u2014 Marx\u2019\u0131n 1840\u2019larda tarih\u00e7i Gustav von G\u00fclich\u2019in k\u00fcresel ticaret, s\u00f6m\u00fcrgeler ve ekonomi tarihi \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 eserleri okurken tuttu\u011fu, geni\u015f kapsaml\u0131 al\u0131nt\u0131 ve notlardan olu\u015fan bir derlemedir. Marx ayr\u0131ca son ya\u015flar\u0131nda \u00f6nde gelen Rus hukuk\u00e7u, tarih\u00e7i ve sosyolog olan Kovalevsky\u2019nin do\u011fu toplumlar\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ampirik ara\u015ft\u0131rmalara b\u00fcy\u00fck de\u011fer verirdi. Marx, ayr\u0131ca Kovalevsky\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u2014\u00f6zellikle Cezayir, Hindistan\u2019daki toprak m\u00fclkiyeti ve toplumsal m\u00fclkiyet konular\u0131na ili\u015fkin\u2014 kapsaml\u0131 notlar tuttu ve Kovalevsky\u2019nin s\u00f6m\u00fcrge Cezayir \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 analizleri, Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgecili\u011finin ve \u00f6zel m\u00fclkiyetin kamula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n yerli halklar \u00fczerindeki y\u0131k\u0131c\u0131 etkisini ele\u015ftirmek i\u00e7in kulland\u0131.<\/p>\n\n\n\n

[ 17 ] Marx ve Engels Toplu Eserler, Cilt 5, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 2009, s. 9.<\/p>\n\n\n\n

[ 18 ] Lenin Toplu Eserler, Cilt 3, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 2017, s. 553.<\/p>\n\n\n\n

[ 19 ] Lenin Toplu Eserler, Cilt 11, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 2017, s. 32.<\/p>\n\n\n\n

[ 20 ] Marx-Engels Toplu Eserleri, Cilt 2, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 2009, s. 8.<\/p>\n\n\n\n

[ 21 ] Lenin Toplu Eserler, 2. bask\u0131, Cilt 27, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 2017, s. 55.<\/p>\n\n\n\n

[ 22 ] Yazarlar Wang Hui ve Wang Zhongchen, B\u00f6lgesel ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitap dizisi, Cilt 8, Pekin: Sosyal Bilimler Akademik Yay\u0131nevi, 2021, s. 279. Wang Hui, \u00c7in\u2019in en etkili, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda tan\u0131nan ve (bazen) tart\u0131\u015fmal\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile dikkat \u00e7eken kamusal entelekt\u00fcellerinden biridir. Tsinghua \u00dcniversitesi\u2019nde profes\u00f6r olan Wang Hui, \u00c7in\u2019in \u201cYeni Sol\u201d \/ ele\u015ftirel entelekt\u00fcel \u00e7evrelerinin \u00f6nde gelen isimlerinden biridir. Avrupa merkezcili\u011fine ve neoliberalizme y\u00f6nelik ele\u015ftirileriyle, ayr\u0131ca \u00c7in\u2019in \u00f6zerk modernle\u015fmesi ve \u201cTianxia\u201d (G\u00f6k Kubbe Alt\u0131ndaki Her \u015eey) sistemi \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 teorik \u00e7al\u0131\u015fmalarla tan\u0131nmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Wang Zhongchen de modern \u00c7in edebiyat\u0131, Do\u011fu Asya \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ele\u015ftirel teori alanlar\u0131nda uzmanla\u015fm\u0131\u015f, \u00f6nde gelen bir Tsinghua profes\u00f6r\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

[ 23 ] Bkz. Luk\u00e1cs, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci, \u00e7evirenler: Du Zhangzhi, Ren Li ve Yan Hongyuan, Pekin: The Commercial Press, 1992, s. 321.<\/p>\n\n\n\n

[ 24 ] John Bellamy Foster ve Gabriel Rockhill: “Bat\u0131 Marksizmi ve Emperyalizm: Bir Diyalog”: Monthly Review dergisi, Cilt 76, Say\u0131 10, 2025, s. 1-25.<\/p>\n\n\n\n

[ 25 ] \u0130lgin\u00e7tir ki, \u00c7in Marksizmi, Do\u011fu Avrupa Marksizmi, Japon Marksizmi, Afrika Marksizmi ve benzeri di\u011fer teorik nesnelerden bahsederken, teorik \u00f6zellikler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu Marksizmlerin maddi ko\u015fullar\u0131n\u0131n spesifik do\u011fas\u0131n\u0131n olduk\u00e7a fark\u0131nday\u0131z. Fakat, Bat\u0131 Marksizmi s\u00f6z konusu oldu\u011funda bu noktay\u0131 s\u0131kl\u0131kla g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131yoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc geli\u015fmi\u015f kapitalizmin maddi ko\u015fullar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrel bi\u00e7imleri genellikle bilin\u00e7alt\u0131nda evrensel \u00f6neme sahip bir \u00f6nc\u00fcl olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ancak, bu “evrensel \u00f6nem” konusu tam olarak \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcnmeye de\u011fer olan \u015feydir.<\/p>\n\n\n\n

[ 26 ] Bkz. David Ryazanov, \u201cMarx ve Engels\u2019in belgesel miras\u0131n\u0131n incelenmesindeki son geli\u015fmeler\u201d, \u00e7eviren Li Qiankun, Jiangsu Sosyal Bilimler Dergisi, No. 1, 2017.<\/p>\n\n\n\n

[ 27 ] Maurice Merleau-Ponty, Diyalekti\u011fin Maceralar\u0131, \u00e7eviren Yang Dachun ve Zhang Yaojun, \u015eanghay: \u015eanghay \u00c7eviri Yay\u0131nevi, 2009, s. 68-71.<\/p>\n\n\n\n

[ 28 ] Georg Luk\u00e1cs: Lenin. D\u00fc\u015f\u00fcncesinin Birli\u011fi \u00dczerine Bir \u00c7al\u0131\u015fma. Londra ve New York: Verso, 2009, s. 39-47.<\/p>\n\n\n\n

[ 29 ] Luk\u00e1cs, Tarih ve S\u0131n\u0131f Bilinci, \u00e7eviren Du Zhangzhi, Ren Li ve Yan Hongyuan, Pekin: Ticari Yay\u0131nevi, 1992, s. 12-13.<\/p>\n\n\n\n

[ 30 ] Bkz. Ni Qin ve Zhang Liang, \u201cFrankfurt Okulu Perspektifinden Planl\u0131 Ekonomi: Erken D\u00f6nem Pollock\u2019un ekonomi  politik Ele\u015ftirisi ve \u00c7a\u011fda\u015f Etkileri\u201d, Pekin Foreign Theoretical Trends Dergisi  No. 4, 2024.<\/p>\n\n\n\n

[ 31 ] Bkz. Li Qiankun, \u201cGeli\u015fmi\u015f Kapitalizm Toplumunda  S\u0131n\u0131f Analizi: Horkheimer\u2019\u0131n \u201cMezhep Teorisi\u201d\u201d, \u015eangay Contemporary Foreign Marxism Review Dergisi, Cilt 24;  Yazar\u0131n ayn\u0131 ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131: \u015eanghay Ortak Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2022, s. 106-124.<\/p>\n\n\n\n

[ 32 ] Martin Jay, \u00f6zellikle Fromm ve Marcuse\u2019nin Frankfurt Okulu\u2019nun di\u011fer \u00fcyelerinden farkl\u0131 olan Siyonizme y\u00f6nelik ele\u015ftirel tutumunu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

[ 33 ] Martin Jay: \u201cGeni\u015fletilmi\u015f Bir Alanda 1968: Frankfurt Okulu ve Tarihin Dengesiz Seyri\u201d, Pekin Critical Horizons dergisi, Cilt 24. 21, Say\u0131 2, 2020, s. 89-105.<\/p>\n\n\n\n

[34] Martin Jay: \u201cGeni\u015fletilmi\u015f Bir Alanda 1968: Frankfurt Okulu ve Tarihin Dengesiz Seyri\u201d, Pekin Critical Horizons dergisi, Cilt 21, Say\u0131 2, 2020, s. 89-105.<\/p>\n\n\n\n

[35] Bkz. Li Qiankun, \u201cArabuluculuk, De\u011fi\u015fim (al\u0131\u015f-veri\u015f) Soyutlamas\u0131 ve \u0130\u015flevsel B\u00fct\u00fcnl\u00fck: Adorno’nun Sosyal Felsefesinin \u00dc\u00e7 \u0130deolojik D\u00fczeyi\u201d, Jianghai Dergisi, Say\u0131 1, 2025.<\/p>\n\n\n\n

[36] Marcel Mauss, Hediye, \u00e7eviren Ji Zhe, Pekin: Ticari Yay\u0131nevi, 2017, s. 10.<\/p>\n\n\n\n

[ 37 ] Franz Fanon, D\u00fcnyan\u0131n Ac\u0131 \u00c7eken \u0130nsanlar\u0131, \u00e7eviren Wang Lin, \u015eanghay: Oriental Yay\u0131nevi, 2022, s. 299, 301.<\/p>\n\n\n\n

[ 38 ] Aijaz Ahmad, “Kom\u00fcnist Manifesto ve Evrensellik Sorunu”, Pekin Ayl\u0131k \u0130nceleme Dergisi, Cilt 20, Say\u0131 2, 1998, s. 12-23.<\/p>\n\n\n\n

[ 39 ] Mao Zedung Se\u00e7me Eserleri, Cilt 4, Pekin: Halk Yay\u0131nevi, 1991, s. 1516.<\/p>\n\n\n\n

[ 40 ] Chen Xueming, “Bug\u00fcnk\u00fc \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7in’de “Bat\u0131 Marksizmi”ni incelemenin \u00f6nemi \u00fczerine”, Nanjing \u00dcniversitesi Dergisi (Felsefe, Be\u015feri Bilimler ve Sosyal Bilimler Versiyonu), Say\u0131 2, 2005.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bat\u0131 Marksizmi ve Do\u011fu\u2019daki Devrimci Prati\u011fin Sonu\u00e7lar\u0131: Bat\u0131 Marksizminin Teorik K\u0131s\u0131tlar\u0131 \u00dczerine D\u00fc\u015f\u00fcnceler Do\u011fu\u2019daki Devrimci Pratiklerin ve Emperyalizm Sorunlar\u0131n\u0131n \u0130hmal Edilmesi Li Qiankun, Nisan 2025 \u00c7eviri ve Notlar: Ali Elik Yazar: Nanjing \u00dcniversitesi Marksist Sosyal Teori Ara\u015ft\u0131rma Merkezi’nde ara\u015ft\u0131rmac\u0131; Marksizm Okulu Dekan Yard\u0131mc\u0131s\u0131; Doktora Dan\u0131\u015fman\u0131. [Makalenin Kayna\u011f\u0131] \u00c7a\u011fda\u015f \u00c7in Marksizm Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi, Say\u0131 4, 2025. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-6715","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-klasikler"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6715","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6715"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6715\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6722,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6715\/revisions\/6722"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6715"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6715"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6715"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}