{"id":6776,"date":"2026-10-17T23:49:39","date_gmt":"2026-10-17T23:49:39","guid":{"rendered":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6776"},"modified":"2026-10-17T23:49:40","modified_gmt":"2026-10-17T23:49:40","slug":"merkez-sol-chp-ile-bati-ulkelerindeki-sosyal-demokrat-partilerin-farklari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/marksizm.org.tr\/?p=6776","title":{"rendered":"Merkez Sol CHP \u0130le Bat\u0131 \u00dclkelerindeki Sosyal Demokrat Partilerin Farklar\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Merkez Sol CHP \u0130le Bat\u0131 \u00dclkelerindeki Sosyal Demokrat Partilerin Farklar\u0131<\/strong><\/h1>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Derleyen: \u0130rfan Soylu<\/strong>, Ekim 2026<\/strong><\/h3>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bat\u0131 Avrupa’da, tipik bir olgu olarak, merkez-sol\/sosyal-demokrat partiler toplumun i\u00e7inden-ve a\u015fa\u011f\u0131dan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 Avrupa’da, merkez-sol\/sosyal-demokrat partiler sendikalardan, i\u015f\u00e7i hareketlerinden ve Marksist sosyalist faaliyet ve \u00f6rg\u00fctlenmelerden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu partilerin ana siyasal s\u00f6ylemleri s\u0131n\u0131f temelliydi: i\u015f\u00e7ilere kar\u015f\u0131 patronlar, eme\u011fe kar\u015f\u0131 sermaye, refah\u0131n ve mili gelirin  yeniden-b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc gibi sorunlar\u0131 merkeze ald\u0131lar. T\u00fcrkiye’de, bu neredeyse tam tersidir. Partilerin politikalar\u0131 devletten kaynaklanarak-yukar\u0131dan b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Merkezi siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnceler devlet ve ulustu. S\u0131n\u0131f bask\u0131s\u0131 ikincildi. T\u00fcrkiye\u2019de bu yolu geni\u015f halk kitleleri i\u00e7inde ilk kez T\u00fcrkiye \u0130\u015f\u00e7i Partisi yayg\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131-T\u00fcrkiye Topraklar\u0131nda yukar\u0131dan reform gelene\u011fi   <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son d\u00f6neminde, Bat\u0131 Avrupa\u2019dan esinlenen modernle\u015fme reformlar\u0131nda ba\u015f\u0131 devlet elitleri \u00e7ekiyordu-b\u00fcrokratlar, devlet adamlar\u0131 askeri yetkililer, ve ayd\u0131nlar. Bunlar Avrupa’y\u0131 yakalamak i\u00e7in imparatorlu\u011fu reforma te\u015fvik etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar: yeni kanunlar, yeni okullar, yeni ordu, yeni y\u00f6netim yap\u0131lar\u0131 \u00f6nerdiler.    <\/p>\n\n\n\n

Reform toplum i\u00e7indeki sosyal hareketlerden ya da s\u0131n\u0131f-temelli partilerden de\u011fil de devletten geldi. De\u011fi\u015fimi zorlayacak g\u00fc\u00e7l\u00fc bir burjuvazi ya da \u00f6rg\u00fctl\u00fc i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 yoktu. Bundan dolay\u0131 modernle\u015fmenin motoru devlet olmu\u015ftu.           <\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyetin Kurulu\u015fu ve devlet partisi olarak CHP<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1923 y\u0131l\u0131nda Cumhuriyet kuruldu\u011funda Mustafa Kemal Atat\u00fcrk  ve Cumhuriyet Halk Partisi yukar\u0131dan-a\u015fa\u011f\u0131ya ulus-in\u015fa etme projesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapt\u0131. CHP bir s\u0131n\u0131f partisi de\u011fildi. Bir devlet partisiydi- kurucu elitin partisiydi. \u00dcstlendi\u011fi G\u00f6rev modern, laik bir T\u00fcrk ulus–devleti yaratmak, Osmanl\u0131\/\u0130slami kurumlar\u0131 Bat\u0131-tarz\u0131 olan kurumlarla de\u011fi\u015ftirmek, ulusal kimli\u011fi in\u015fa etmek, sanayile\u015fmek ve \u00fclkeyi kalk\u0131nd\u0131rmakt\u0131.  Reformlar yukar\u0131dan empoze edildi: harf reformu, k\u0131yafet reformu, yasalarda reformlar, e\u011fitimin laikle\u015ftirilmesi ve birle\u015ftirilmesi. Ama\u00e7 s\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi de\u011fil, ulusal birlik ve modernle\u015fmeydi. Onun i\u00e7in ba\u015f\u0131ndan itibaren, CHP\u2019nin siyasi kimli\u011fi bir s\u0131n\u0131f olarak i\u015f\u00e7ilere ya da k\u00f6yl\u00fclere de\u011fil de devlete ve ulusa ba\u011fl\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Merkezi siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak \u201cDevlet\u201d ve Devlete verilen Roller <\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncesinde, devlet, ulusun koruyucusu, ilerlemenin ve kalk\u0131nman\u0131n motoru, devlet sosyal \u00e7eli\u015fme ve \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n yans\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir ayg\u0131t de\u011fil de toplumun \u00fcst\u00fcnde olan bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu milliyet\u00e7i\/devlet\u00e7i ideolojiye uygundu..<\/p>\n\n\n\n

Bu bazen \u201cg\u00fc\u00e7l\u00fc devlet\u201d gelene\u011fi olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Devlet farkl\u0131 s\u0131n\u0131flar\u0131n ve siyasi partilerin  iktidar i\u00e7in sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir arena olarak g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Devletin toplumdaki herkesin hizmet etmesi gereken birle\u015fik bir ulusal proje olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu..<\/p>\n\n\n\n

Bu g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re s\u0131n\u0131f politikas\u0131\u2013 i\u015f\u00e7ilerin i\u015fverenlere kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmesi, k\u00f6yl\u00fclerin toprak a\u011falar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmesi\u2013 ikincil olarak, hatta b\u00f6l\u00fcc\u00fc bir \u015fey olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Egemen olan d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fuydu: \u201cHepimizin ulusun bir par\u00e7as\u0131y\u0131z; devlet bizi geli\u015ftirecektir\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Merkezi siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak \u201cK\u00f6kl\u00fc T\u00fcrk ulusu\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk siyaseti s\u0131n\u0131f kavram\u0131 etraf\u0131nda de\u011fil, \u201cK\u00f6kl\u00fc T\u00fcrk\u201d <\/strong>ulusal kimli\u011fi ve ulusal birlik etraf\u0131nda organize edilmi\u015ftir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta K\u00fcrtlerin varl\u0131\u011f\u0131 inkar edilmi\u015ftir. T\u00fcrkiye siyasetindeki ana b\u00f6l\u00fcnme noktalar\u0131: Laikli\u011fe kar\u015f\u0131 dindar d\u00fc\u015f\u00fcnce ve pratik: modernle\u015fme ve ilerlemeye kar\u015f\u0131 geleneksel ve muhafazalar tutum; Devlet ve b\u00fcrokrasi elitine kar\u015f\u0131 \u00e7evredeki halk kitleleri ve sosyal gruplar, Ordu ve B\u00fcrokrasinin siyasi partilere ve siyasi geli\u015fmeye m\u00fcdahalesi ve sivil siyaset tart\u0131\u015fmas\u0131; T\u00fcrk \u00fcniter devleti ve K\u00fcrt milliyet\u00e7ili\u011fi kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131, Kemalizm ve Atat\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130slamc\u0131 siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnce; merkez ve \u00e7evre kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 olmu\u015ftur. Bu kar\u015f\u0131tl\u0131klar s\u0131n\u0131f b\u00f6l\u00fcnmeleri de\u011fil, kimlik ve k\u00fclt\u00fcrel-temelli b\u00f6l\u00fcnmelerdi. Bundan dolay\u0131 partiler kimin i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 temsil etti\u011fi \u00fczerinden de\u011fil de kimin ger\u00e7ekten ulusu temsil etti\u011fi \u00fczerinden rekabet etmi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de S\u0131n\u0131f siyaseti neden zay\u0131f kald\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki<\/strong> ge\u00e7 sanayile\u015fme. T\u00fcrkiye Bat\u0131 Avrupa ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda yava\u015f ve ge\u00e7 sanayile\u015fti. B\u00fcy\u00fck ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir modern sanayi i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 erken d\u00f6nemde ya da kuvvetli bir \u015fekilde geli\u015fmemi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n

Devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc modernle\u015fme ve laiklik reformlar\u0131, devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc geli\u015fme ve kalk\u0131nma. Devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc ekonomik i\u015feyi\u015f ve devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc kapitalist ekonomi ve devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc \u015firketler. Ekonomik geli\u015fme kapitalist giri\u015fimciler ya da emek hareketleri taraf\u0131ndan de\u011fil de devlet taraf\u0131ndan y\u00f6netilmi\u015ftir. B\u00f6ylece s\u0131n\u0131fsal akt\u00f6rler toplumsal ya\u015famda olduk\u00e7a zay\u0131ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sol Ak\u0131mlar ve K\u00fcrt Milliyet\u00e7ili\u011fi ak\u0131mlar\u0131n\u0131n bast\u0131r\u0131lmas\u0131.<\/strong> Sol-kanat siyasi ak\u0131mlar ve s\u0131n\u0131f-temelli hareketler s\u00fcrekli olarak bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r- \u00f6zellikle 1980 askeri darbesinden sonra sendikalar, sosyalistler ve \u00f6rg\u00fctl\u00fc sol ve K\u00fcrt Milliyet\u00e7ili\u011fi ak\u0131mlar\u0131 bast\u0131r\u0131ld\u0131. S\u0131n\u0131f m\u00fccadelesi kanunlarla yasaklanm\u0131\u015f ve Fa\u015fist \u0130talya\u2019dan bu y\u00f6nde yasalar al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.  <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Milli birlik ideolojisi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr. Devlet ideolojisi s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ulusal birli\u011fe tehdit oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesini savunmu\u015ftur. Siyaset ulusa hizmet etmeliydi, herhangi bir s\u0131n\u0131fa hizmet etmemeliydi.<\/p>\n\n\n\n

Bu Ger\u00e7eklerin CHP ve merkez-sol partiler \u00fczerindeki Etkileri: <\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn bunlardan dolay\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin merkez-sol partileri, \u00f6zellikle de CHP- Bat\u0131daki sosyal demokratlardan farkl\u0131 bir \u015fekilde geli\u015fmi\u015ftir: CHP ba\u015fta olmak \u00fczere T\u00fcrkiye\u2019nin merkez-sol partileri, toplum-y\u00f6nelimli de\u011fil, devlet-y\u00f6nelimliydi, s\u0131n\u0131f-y\u00f6nelimli de\u011fil, ulus-in\u015fa etme y\u00f6nelimli, s\u0131n\u0131f-y\u00f6nelimli de\u011fildi, sendika ba\u011flant\u0131l\u0131 ve sendikal hareket y\u00f6nelimli de\u011fil, y\u00fcksek b\u00fcrokrasi, ordu ve Kemalist etkili ayd\u0131nlar\u0131 ve \u00f6\u011fretmenleri kapsayan elit y\u00f6nelimli idi. <\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin merkez-sol partileri, \u00f6zellikle de CHP modernle\u015fmeye ve laikli\u011fi yerle\u015ftirmeye odaklanm\u0131\u015ft\u0131, esas olarak i\u015f\u00e7ilerin refah\u0131na odaklanmam\u0131\u015ft\u0131. Geli\u015fmi\u015f Bat\u0131 \u00fclkeleri \u00f6rnek al\u0131nacak modernle\u015fmi\u015f \u00fclkeler olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. T\u00fcrkiye\u2019nin merkez-sol partileri genellikle ekonomik kalk\u0131nmaya \u00f6ncelik vermi\u015f ve milli gelirin e\u015fit b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc s\u00f6ylemi sadece belirli d\u00f6nemlerde \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r; yani T\u00fcrkiye\u2019nin merkez-sol partileri refah\u0131 zenginden fakire yeniden da\u011f\u0131tmak yerine ulusu ve devleti g\u00fc\u00e7lendirmeye daha fazla \u00f6nem vermi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye siyasetinde hi\u00e7bir zaman i\u015f\u00e7i ve kapitalist kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir s\u00f6ylem olmad\u0131,(T\u0130P hari\u00e7) Esas olarak ulus, devlet, laiklik, din, ve kimlik s\u00f6ylem kavgalar\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zetlersek: T\u00fcrkiye\u2019nin parti politikas\u0131 a\u015fa\u011f\u0131dan yani toplum i\u00e7indeki s\u0131n\u0131f \u00e7eli\u015fkilerinden kaynaklan\u0131p geli\u015fen bir \u015fey olmam\u0131\u015ft\u0131r; yukar\u0131dan modern bir ulus in\u015fa etmeyi ama\u00e7layan devlet g\u00fcd\u00fcml\u00fc bir projeden kaynaklan\u0131p geli\u015fmi\u015ftir- onun i\u00e7in ana siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnceler s\u0131n\u0131flar etraf\u0131nda de\u011fil aksine devlet, ulus ve \u00e7e\u015fitli kimlik politikalar\u0131 etraf\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir..<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Merkez Sol CHP \u0130le Bat\u0131 \u00dclkelerindeki Sosyal Demokrat Partilerin Farklar\u0131 Derleyen: \u0130rfan Soylu, Ekim 2026 Bat\u0131 Avrupa’da, tipik bir olgu olarak, merkez-sol\/sosyal-demokrat partiler toplumun i\u00e7inden-ve a\u015fa\u011f\u0131dan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131 Avrupa’da, merkez-sol\/sosyal-demokrat partiler sendikalardan, i\u015f\u00e7i hareketlerinden ve Marksist sosyalist faaliyet ve \u00f6rg\u00fctlenmelerden \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu partilerin ana siyasal s\u00f6ylemleri s\u0131n\u0131f temelliydi: i\u015f\u00e7ilere kar\u015f\u0131 patronlar, eme\u011fe kar\u015f\u0131 sermaye, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[4,53],"tags":[],"class_list":["post-6776","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-turkiye-sosyalizmi","category-turkiye-sosyalizmi-tr"],"blocksy_meta":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=6776"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6778,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/6776\/revisions\/6778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=6776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=6776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/marksizm.org.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=6776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}