Küba’ya Güveniyoruz: Yeni Ekonomik Reform Hamlesi Topyekün Özelleştirme veya Kapitalizm Değil

Reformlar Sosyalizm Çerçevesi İçinde Kalan ve Sosyal Adalet İlkesini Koruyan Reformlar  

Cem Kızılçeç ile söyleşi, Haziran 2026

Aşırı sağ Popülist Trump ABD’sinin ağır baskıları ve biriken iç sorunlar Küba’yı daha önce planladığı ve kısmen uygulamaya soktuğu ekonomik reformları görülmedik bir hızla hayata geçirmeye zorladı. Buna Küba’nın tarihindeki en radikal reformlar deniliyor. Fakat ABD bu reformlardan hiç memnun değil, ABD’nin istediği topyekûn özelleştirme veya kapitalizme geçiş ve teslim bayrağının kaldırılması.

Soru: Size göre reformların başarı şansı nedir?

Küba halkı geçici olarak ciddi sıkıntılar çekecek, fakat uzun vadede Küba sosyalizmi daha da güçlenecek Küba’nın bu reformları başarmasının olasılığı daha yüksek…. Küba’nın avantajları daha ağır basıyor…. son 10 yılda oldukça hazırlık çalışması yaptılar…  Ve Küba liderliği reformları—sosyalizm çerçevesi içinde—kararlı bir şekilde ilerletme iradesine sahip. Küba liderlerinin önlerinde Çin ve Vietnam gibi çok başarılı örnekler var.  Ayrıca Küba’nın dünyadan yalıtık bir ada ülkesi olması Küba halkını birbirine daha güçlü bağlıyor… ada halkları genel olarak daha yüksek iç dayanışma özelliği gösterirler…. bu arada başta sosyalist ülkeler ve Rusya olmak üzere ve Latin ülkeleri ve İspanya ve bazı Avrupa ülkeleri dahil Küba dışardan büyük moral destek görecek.  Küba bu reformlarla birlikte kesinlikle politik olarak sosyalizme bağlı kalmaya devam edeceği için halkın ihtiyaçlarını gözeten sosyal adaletçi politikaları sürdürecektir.

Soru: Elinize ne tür bilgiler geliyor, Küba halkı reformlara nasıl yaklaşıyor?    

Küba’da son dönemde uygulamaya konulan reformlar, ülkenin yarı planlı bir ekonomiden, Çin veya Vietnam’ınkine benzer, daha pazar odaklı bir sosyalist ekonomik modele doğru radikal dönüşümü temsil ediyor. Son 4-5 yıl içinde Küba’dan büyük ekonomik göç yaşandı, son 50 yıl içinde Küna dışında yaşayan insan sayısı yaklaşık 3 milyona ulaşmış durumda bu Küba’da yaşayan nüfusun %20’sini aşıyor. Bu göçün temel nedeni ekonomik…

Son günlerde Haziran ayında onaylanan bu 176 maddelik reform paketi， mevcut özel girişim işletmelerinin çalışma alanlarının genişletilmesi, bunların daha fazla işçi çalıştırabilmeleri, ülkeye geçmişe göre çok daha fazla doğrudan yabancı yatırımın çekilmesi, bankacılıkta özel sektöre alan açılması ve bazı devlet şirketlerinin hisseli anonim şirketlere dönüştürülerek bunların bilançolarının uluslararası kriterlere uygun bilançolar hale getirilerek yurtdışındaki Kübalı ve Latin Amerikalı özel yatırımıcılara açılması gibi önemli değişiklikleri içeriyor. Bu arada birçok kamu işletmesinde toplumsal nedenlerle çalıştırılan bir kitle var, bunlar da belirli bir süre içinde yeni çalışma alanlarına kaydırılacak veya özel girişime teşvik edilecek.

Ancak bu kapsamlı reformların sıradan Kübalıların günlük yaşamına etkisi, hem uygulama sürecindeki belirsizlikler hem de ülkenin içinde bulunduğu derin ekonomik kriz nedeniyle oldukça karmaşık ve genellikle olumsuz olacak; başlanguçta halk içinde ciddi sıkıntılar yaşanacak.  

Mevcut Krizin Gölgesinde Reformlar

Reformlar, Küba ekonomisinin son on yılların en kötü dönemlerinden birini yaşadığı bir ortamda hayata geçiriliyor. Bu durumu bilmeden, reformları anlamak olanaksız: 

Enerji Krizi ve Kesintiler: 2026 yılında yakıt tedarikindeki ciddi sıkıntılar nedeniyle durum daha da kötüleşti. Ülke genelinde yaygın elektrik kesintileri yaşanıyor; örneğin Holguin kentinde 3 saat elektrik verilirken 40 saat kesinti uygulanabiliyor. Bu durum, haberleri takip etmeyi, işleri yürütmeyi ve günlük yaşamın temel işlevlerini neredeyse imkansız hale getiriyor.

Temel Mallarda Kıtlık: Yıllardır süren gıda, yakıt ve ilaç kıtlığı, 2026’da daha da şiddetlendi. Pek çok Kübalı, temel ihtiyaçlarını karşılamak için çöpleri karıştırmak veya ilaç bulmak için eczane eczane dolaşmak zorunda kalıyor.

Enflasyon ve Halkın Alım Gücü Kaybı: Gıda fiyatları neredeyse %500 oranında fırladı. Ortalama maaş kağıt üzerinde artsa da (2023’te 4,648 pesodan 2025’te 6,506 pesoya arttı), bu artış enflasyonun çok gerisinde kalıyor. Örneğin, ortalama bir Kübalı aylık 16 ABD doları kazanırken，bir kilo et 1-2 dolara mal olabiliyor.

Yoksulluğun Artışı: Resmi olarak “yoksul” kelimesi kullanılmasa da， Küba nüfusunun %40-45’inin yoksulluk içinde yaşadığını tahmin ediliyor. Sokaklarda dilenen ve evsiz kalan insanların sayısı gözle görülür şekilde artmış durumda.

Reformların Somut Etkileri

Bu reform paketi iki ana eksende günlük hayatı doğrudan etkileyecektir. 

Devletin Küçülmesi ve Devletin halka Verdiği Mali Desteklerin Kaldırılması

Reformların en tartışmalı ve anında hissedilen yanı, devletin ekonomideki ve sosyal destek mekanizmalarındaki rolünü azaltmasıdır.

Desteklerin Kaldırılması: Devrimden bu yana uygulanan ve Küba halkına temel gıda maddelerini destekli fiyatlardan sağlayan karne sistemi (libreta de abastecimiento) adım adım kalkacak. Bu, temel gıda maddelerinin giderek daha fazla  pazar fiyatından satılacağı anlamına geliyor. Pek çok aile için bu, zaten erişilmesi zor olan gıdaların tamamen ulaşılamaz hale gelmesi anlamına gelebilir.

Kamusal Hizmetlerin Fiyatlarında Artış: Elektrik, ulaşım ve temel hizmetlerin fiyatlarına yapılan zamlar ve internet gibi hizmetlerin dolar üzerinden fiyatlandırılması halkın sırtındaki yükü daha da ağırlaştırıyor. Bu durum, “ekonomik apartheid” veya “boynumuza bir ilmik geçiriyorlar” gibi eleştirilere yol açıyor.

Özel Sektörün Genişlemesi

Reformların diğer ayağı, özel girişimcileri ve özel yatırımı teşvik etmeyi hedefliyor. Bu durum hem uzun vadede fırsatlar hem de kısa vadede Meydan okumalar getirecektir.

Özel Sektörün Yükselişi: 2024 verilerine göre, özel sektör perakende satışların %55’ini gerçekleştirerek devleti geride bıraktı. Özel sektörde çalışan sayısı 4 milyonluk toplam iş gücünün yaklaşık 1.6 milyonuna ulaştı. Bu, Kübalılar için devlet maaşına alternatif gelir kaynakları yaratmıştır.

Fırsatlar ve İyimserlik: Bazı Kübalılar, özellikle küçük ve orta ölçekli işletme sahipleri, reformları umutla karşılıyor. Yeni düzenlemelerle bir kişinin sahip olabileceği şirket sayısı ve şirket büyüklüğüne getirilen kısıtlamaların kalkması gibi adımlar, girişimcilik için yeni kapılar açıyor.

Bir Kübalı, “Yeni önlemler  insanların daha iyi yemek yemesine ve hayatlarını iyileştirmesine yardımcı oluyorsa, halk tarafından iyi karşılanacaktır,” diyerek bu değişime açık olduğunu belirtiyor.

Meydan Okumalar ve Eşitsizlik: Ancak bu durum yeni sorunları da beraberinde getiriyor. Özel sektördeki fiyatlar genellikle çok yüksek ve bu da toplumda yeni eşitsizlikler yaratıyor. Reformların başarısı için gerekli olan döviz pazarına şeffaf erişim, doğrudan ithalat izni ve özel mülkiyet güvencesi gibi yasal adımların henüz atılmamış olması,özel sektörün büyümesini kısıtlıyor ve yatırımı caydırıyor. Aslında, birçok Kübalı için en büyük engel, bu iş fırsatlarına yatırım yapacak sermayeye sahip olmamaları.

Halkın Tepkisi: Umut, Şüphe ve Tükenmişlik

Küba halkının reformlara tepkisi bu çelişkili tabloyu yansıtıyor:

Tükenmişlik ve Şüphe: Yıllardır süren kriz ve vaatlerin gerçekleşmemesi nedeniyle halkta derin bir yorgunluk ve şüphe hakim. Birçok Kübalı, reformların uygulanıp uygulanmayacağını ve maaşlarla fiyatlar arasındaki uçurumu kapatıp kapatmayacağını sorguluyor. “Önce görelim” yaklaşımı yaygın.

“Herkes Kendi Derdine Düşmüş Havası” : Krizin ve belirsizliğin derinleşmesi, geleneksel olarak çok güçlü olan Küba dayanışma ruhunu aşındırıyor ve bireysel hayatta kalma mücadelesini ön plana çıkarıyor.

Sınırlı İyimserlik: Tüm olumsuzluklara rağmen, bazı kesimler değişimin kaçınılmaz olduğunu ve bu reformların en azından bir derece olsun rahatlama getirebileceğini umuyor. Ancak bu umut, reformların “dürüstçe ve adil bir şekilde” uygulanması şartına bağlanıyor.

Sonuç olarak, Küba’daki son reformlar, ülkenin ekonomik modelinde tarihi bir kırılma noktası olsa da, sıradan Kübalıların günlük yaşamına etkileri şu an için desteklerin kaldırılması ve kamu hizmetlerindeki zamlar nedeniyle ağırlıklı olarak olumsuzdur.  Özel sektörün genişlemesi bazıları için yeni fırsatlar sunarken, bu fırsatlar yüksek fiyatlar, artan eşitsizlik ve yatırım sermayesi eksikliği nedeniyle çoğu Kübalı için ulaşılamaz durumda.